sī mǎ guāng zi kāng lǚ gōng zhe zi xī zhé xī chún
司马光（子康） 吕公著（子希哲希纯）
sī mǎ guāng zì jūn shí shǎn zhōu xià xiàn rén yě
司马光，字君实，陕州夏县人也。
fù chí tiān zhāng gé dài zhì
父池，天章阁待制。
guāng shēng qī suì lǐn rán rú chéng rén wén jiǎng zuǒ shì chūn qiū ài zhī tuì wèi jiā rén jiǎng jí le qí dà zhǐ
光生七岁，凛然如成人，闻讲《左氏春秋》，爱之，退为家人讲，即了其大指。
zì shì shǒu bù shì shū zhì bù zhī jī kě hán shǔ
自是手不释书，至不知饥渴寒暑。
qún ér xì yú tíng yī r dēng wèng zú diē méi shuǐ zhōng zhòng jiē qì qù guāng chí shí jī wèng pò zhī shuǐ bèng r de huó
群儿戏于庭，一儿登瓮，足跌没水中，众皆弃去，光持石击瓮破之，水迸，儿得活。
qí hòu jīng luò jiān huà yǐ wéi tú
其后京、洛间画以为图。
rén zōng bǎo yuán chū zhōng jìn shì jiǎ kē
仁宗宝元初，中进士甲科。
nián fu guān xìng bù xǐ huá mí wén xǐ yàn dú bù dài huā tóng liè yǔ zhī yuē jūn cì bù kě wéi
年甫冠，性不喜华靡，闻喜宴独不戴花，同列语之曰："君赐不可违。
nǎi zān yī zhī
"乃簪一枝。
chú fèng lǐ láng shí chí zài kàng qiú qiān sū zhōu pàn guān shì yǐ biàn qīn xǔ zhī
除奉礼郎，时池在杭，求签苏州判官事以便亲，许之。
dīng nèi wài jiān zhí sàng lěi nián huǐ jí rú lǐ
丁内外艰，执丧累年，毁瘠如礼。
fú chú qiān shū wǔ chéng jūn pàn guān shì gǎi dà lǐ píng shì bǔ guó zǐ zhí jiǎng
服除，签书武成军判官事，改大理评事，补国子直讲。
shū mì fù shǐ páng jí jiàn wèi guǎn gé jiào kān tóng zhī lǐ yuàn
枢密副使庞籍荐为馆阁校勘，同知礼院。
zhōng guān mài yǔn yán sǐ gěi lǔ bù
中官麦允言死，给卤簿。
guāng yán pán yīng yǐ cháo kǒng zǐ qiě yóu bù kě
光言："繁缨以朝，孔子且犹不可。
yǔn yán jìn xí zhī chén fēi yǒu yuán xūn dà láo ér zèng yǐ sān gōng guān gěi yī pǐn lǔ bù qí shì pán yīng bù yì dà hu
允言近习之臣，非有元勋大劳而赠以三公官，给一品卤簿，其视繁缨，不亦大乎。
xià sǒng cì shì wén zhèng guāng yán cǐ shì zhī zhì měi zhě sǒng hé rén kě yǐ dāng zhī
"夏竦赐谥文正，光言："此谥之至美者，竦何人，可以当之？
gǎi wén zhuāng
"改文庄。
jiā jí xián xiào lǐ
加集贤校理。
cóng páng jí pì tōng pàn bīng zhōu
从庞籍辟，通判并州。
lín zhōu qū yě hé xī duō liáng tián xià rén cán shí qí de wèi hé dōng huàn
麟州屈野河西多良田，夏人蚕食其地，为河东患。
jí mìng guāng àn shì guāng jiàn zhù èr bǎo yǐ zhì xià rén mù mín gēng zhī gēng zhě zhòng zé dí jiàn yì kě jiàn shū hé dōng guì dí yuǎn shū zhī yōu
籍命光按视，光建："筑二堡以制夏人，募民耕之，耕者众则籴贱，亦可渐纾河东贵籴远输之忧。
jí cóng qí cè
"籍从其策；
ér lín jiāng guō ēn yǒng qiě kuáng yǐn bīng yè dù hé bù shè bèi méi yú dí jí dé zuì qù
而麟将郭恩勇且狂，引兵夜渡河，不设备，没于敌，籍得罪去。
guāng sān shàng shū zì yǐn jiù bù bào
光三上书自引咎，不报。
jí mò guāng shēng táng bài qí qī rú mǔ fǔ qí zi rú kūn dì shí rén xián zhī
籍没，光升堂拜其妻如母，抚其子如昆弟，时人贤之。
gǎi zhí mì gé kāi fēng fǔ tuī guān
改直秘阁、开封府推官。
jiāo zhǐ gòng yì shòu wèi zhī lín guāng yán zhēn wěi bù kě zhī shǐ qí zhēn fēi zì zhì bù zú wèi ruì yuàn hái qí xiàn
交趾贡异兽，谓之麟，光言："真伪不可知，使其真，非自至不足为瑞，愿还其献。
yòu zòu fù yǐ fēng
"又奏赋以风。
xiū qǐ jū zhù pàn lǐ bù
修起居注，判礼部。
yǒu sī zòu rì dāng shí gù shì shí bù mǎn fēn huò jīng shī bú jiàn jiē biǎo hè
有司奏日当食，故事食不满分，或京师不见，皆表贺。
guāng yán sì fāng jiàn jīng shī bú jiàn cǐ rén jūn wèi yīn xié suǒ bì
光言："四方见、京师不见，此人君为阴邪所蔽；
tiān xià jiē zhī ér cháo tíng dú bù zhī qí wèi zāi dāng yì shén bù dàng hè
天下皆知而朝廷独不知，其为灾当益甚，不当贺。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
tóng zhī jiàn yuàn
同知谏院。
sū zhé dá zhì cè qiē zhí kǎo guān hú sù jiàng chù zhī guāng yán zhé yǒu ài jūn yōu guó zhī xīn bù yí chù
苏辙答制策切直，考官胡宿将黜之，光言："辙有爱君忧国之心，不宜黜。
zhào zhì mò jí
"诏置末级。
rén zōng shǐ bù yù guó sì wèi lì tiān xià hán xīn ér mò gǎn yán
仁宗始不豫，国嗣未立，天下寒心而莫敢言。
jiàn guān fàn zhèn shǒu fā qí yì guāng zài bīng zhōu wén ér jì zhī qiě yí shū quàn zhèn yǐ sǐ zhēng
谏官范镇首发其议，光在并州闻而继之，且贻书劝镇以死争。
zhì shì fù miàn yán chén xī tōng pàn bīng zhōu suǒ shàng sān zhāng yuàn bì xià guǒ duàn lì xíng
至是，复面言："臣昔通判并州，所上三章，愿陛下果断力行。
dì chén sī jiǔ zhī yuē de fēi yù xuǎn zōng shì wèi jì sì zhě hu
"帝沉思久之，曰："得非欲选宗室为继嗣者乎？
cǐ zhōng chén zhī yán dàn rén bù gǎn jí ěr
此忠臣之言，但人不敢及耳。
guāng yuē chén yán cǐ zì wèi bì sǐ bù yì bì xià kāi nà
"光曰："臣言此，自谓必死，不意陛下开纳。
dì yuē cǐ hé hài gǔ jīn jiē yǒu zhī
"帝曰："此何害，古今皆有之。
guāng tuì wèi wén mìng fù shàng shū yuē chén xiàng zhě jìn shuō yì wèi jí xíng jīn jì wú suǒ wén cǐ bì yǒu xiǎo rén yán bì xià chūn qiū dǐng shèng hé jù wèi bù xiáng zhī shì
"光退未闻命，复上疏曰："臣向者进说，意谓即行，今寂无所闻，此必有小人言陛下春秋鼎盛，何遽为不祥之事。
xiǎo rén wú yuǎn lǜ tè yù cāng cù zhī jì yuán lì qí suǒ hòu shàn zhě ěr
小人无远虑，特欲仓卒之际，援立其所厚善者耳。
dìng cè guó lǎo mén shēng tiān zǐ zhī huò kě shèng yán zāi
'定策国老'、'门生天子'之祸，可胜言哉？
dì dà gǎn dòng yuē sòng zhōng shū
"帝大感动曰："送中书。
guāng jiàn hán qí děng yuē zhū gōng bù jí jīn dìng yì yì rì jìn zhōng yè bàn chū cùn zhǐ yǐ mǒu rén wèi sì zé tiān xià mò gǎn wéi
"光见韩琦等曰："诸公不及今定议，异日禁中夜半出寸纸，以某人为嗣，则天下莫敢违。
qí děng gǒng shǒu yuē gǎn bù jìn lì
"琦等拱手曰："敢不尽力。
wèi jǐ zhào yīng zōng pàn zōng zhèng cí bù jiù suì lì wèi huáng zǐ yòu chēng jí bù rù
"未几，诏英宗判宗正，辞不就，遂立为皇子，又称疾不入。
guāng yán huáng zǐ cí bù zī zhī fù zhì yú xún yuè qí xián yú rén yuǎn yǐ
光言："皇子辞不赀之富，至于旬月，其贤于人远矣。
rán fù zhào wú nuò jūn mìng zhào bù sì jià yuàn yǐ chén zǐ dà yì zé huáng zǐ yi bì rù
然父召无诺，君命召不俟驾，愿以臣子大义责皇子，宜必入。
yīng zōng suì shòu mìng
"英宗遂受命。
gǔn guó gōng zhǔ jià li wěi bù xiāng néng zhào chū wěi wèi zhōu mǔ yáng guī qí xiōng zhāng zhǔ rù jū jìn zhōng
衮国公主嫁李玮，不相能，诏出玮卫州，母杨归其兄璋，主入居禁中。
guāng yán bì xià zhuī niàn zhāng yì tài hòu gù shǐ wěi shàng zhǔ
光言："陛下追念章懿太后，故使玮尚主。
jīn nǎi mǔ zǐ lí xī jiā shì liú luò dú wú yǔ lù zhī gǎn hu
今乃母子离析，家事流落，独无雨露之感乎？
wěi jì chù zhǔ ān dé wú zuì
玮既黜，主安得无罪？
dì wù jiàng zhǔ yí guó dài lǐ shì ēn bù shuāi
"帝悟，降主沂国，待李氏恩不衰。
jìn zhī zhì gào gù cí gǎi tiān zhāng gé dài zhì jiān shì jiǎng zhī jiàn yuàn
进知制诰，固辞，改天章阁待制兼侍讲、知谏院。
shí cháo zhèng pō gū xī xū shǐ xuān huá zé zhú zhōng zhí fǎ niǎn guān bèi màn zé tuì zǎi xiàng wèi shì xiōng nì ér yù bù qióng zhì jūn zú lì sān sī shǐ ér yǐ wéi fēi fàn jiē jí
时朝政颇姑息，胥史喧哗则逐中执法，辇官悖慢则退宰相，卫士凶逆而狱不穷治，军卒詈三司使而以为非犯阶级。
guāng yán jiē ling chi zhī jiàn bù kě yǐ bù zhèng
光言皆陵迟之渐，不可以不正。
chōng yuàn dǒng shì hōng zèng shū fēi chuò cháo chéng fú bǎi guān fèng wèi dìng shì xíng cè lǐ zàng gěi lǔ bù
充媛董氏薨，赠淑妃，辍朝成服，百官奉慰，定谥，行册礼，葬给卤簿。
guāng yán dǒng shì zhì běn wēi bìng jí fāng bài chōng yuàn
光言："董氏秩本微，病革方拜充媛。
gǔ zhě fù rén wú shì jìn zhì wéi huáng hòu yǒu zhī
古者妇人无谥，近制惟皇后有之。
lǔ bù běn yǐ shǎng jūn gōng wèi cháng shī yú fù rén
卤簿本以赏军功，未尝施于妇人。
táng píng yáng gōng zhǔ yǒu jǔ bīng zuǒ gāo zǔ dìng tiān xià gōng nǎi de gěi
唐平阳公主有举兵佐高祖定天下功，乃得给。
zhì wéi shù rén shǐ lìng fēi zhǔ zàng rì jiē gěi gǔ chuī fēi lìng diǎn bù zú fǎ
至韦庶人始令妃主葬日皆给鼓吹，非令典，不足法。
shí yǒu sī dìng hòu gōng fēng zèng fǎ hòu yǔ fēi jù zèng sān dài guāng lùn fēi bù dàng yǔ hòu tóng yuán àng yǐn què shèn fū rén xí zhèng wèi cǐ ěr
"时有司定后宫封赠法，后与妃俱赠三代，光论："妃不当与后同，袁盎引却慎夫人席，正为此耳。
tiān shèng qīn jiāo tài fēi zhǐ zèng èr dài ér kuàng fēi hu
天圣亲郊，太妃止赠二代，而况妃乎？
yīng zōng lì yù jí cí shèng guāng xiàn hòu tóng tīng zhèng
英宗立，遇疾，慈圣光献后同听政。
guāng shàng shū yuē xī zhāng xiàn míng sù yǒu bǎo yòu xiān dì zhī gōng tè yǐ qīn yòng wài qī xiǎo rén fù bàng hǎi nèi
光上疏曰："昔章献明肃有保佑先帝之功，特以亲用外戚小人，负谤海内。
jīn shè zhèng zhī jì dà chén zhōng hòu rú wáng céng qīng chún rú zhāng zhī bái gāng zhèng rú lǔ zōng dào zhì zhí rú xuē kuí zhě dāng xìn yòng zhī
今摄政之际，大臣忠厚如王曾，清纯如张知白，刚正如鲁宗道，质直如薛奎者，当信用之；
wěi bǐ rú mǎ jì liáng chán chǎn rú luō chóng xūn zhě dāng shū yuǎn zhī zé tiān xià fú
猥鄙如马季良，谗谄如罗崇勋者，当疏远之，则天下服。
dì jí yù guāng liào bì yǒu zhuī lóng běn shēng shì jí zòu yán hàn xuān dì wèi xiào zhāo hòu zhōng bù zhuī zūn wèi tài zǐ shǐ huáng sūn
"帝疾愈，光料必有追隆本生事，即奏言："汉宣帝为孝昭后，终不追尊卫太子、史皇孙；
guāng wǔ shàng jì yuán dì yì bù zhuī zūn jù lù nán dùn jūn cǐ wàn shì fǎ yě
光武上继元帝，亦不追尊钜鹿、南顿君，此万世法也。
hòu zhào liǎng zhì jí yì pú wáng diǎn lǐ xué shì wáng guī děng xiāng shì mò gǎn xiān guāng dú fèn bǐ shū yuē wéi rén hòu zhě wèi zhī zǐ bù dé gù sī qīn
"后诏两制集议濮王典礼，学士王珪等相视莫敢先，光独奋笔书曰："为人后者为之子，不得顾私亲。
wáng yi zhǔn fēng zèng qī qīn zūn shǔ gù shì chēng wéi huáng bó gāo guān dà guó jí qí zūn róng
王宜准封赠期亲尊属故事，称为皇伯，高官大国，极其尊荣。
yì chéng guī jí mìng lì yǐ qí shǒu gǎo wèi àn
"议成，珪即命吏以其手稿为按。
jì shàng yǔ dà chén yì shū yù shǐ liù rén zhēng zhī lì jiē chì qù
既上与大臣意殊，御史六人争之力，皆斥去。
guāng qǐ liú zhī bù kě suì qǐng yǔ jù biǎn
光乞留之，不可，遂请与俱贬。
chū xī xià qiǎn shǐ zhì jì yán zhōu zhǐ shǐ gāo yi yā bàn ào qí shǐ zhě wǔ qí guó zhǔ shǐ zhě su yú cháo
初，西夏遣使致祭，延州指使高宜押伴，傲其使者，侮其国主，使者诉于朝。
guāng yǔ lǚ huì qǐ jiā yi zuì bù cóng
光与吕诲乞加宜罪，不从。
míng nián xià rén fàn biān shā lüè lì shì
明年，夏人犯边，杀略吏士。
zhào zī wèi xióng zhōu zhuān yǐ měng hàn zhì biān guāng lùn qí bù kě
赵滋为雄州，专以猛悍治边，光论其不可。
zhì shì qì dān zhī mín bǔ yú jiè hé fá liǔ bái gōu zhī nán cháo tíng yǐ zhī xióng zhōu li zhōng yòu wèi bù cái jiāng dài zhī
至是，契丹之民捕鱼界河，伐柳白沟之南，朝廷以知雄州李中祐为不材，将代之。
guāng wèi guó jiā dāng róng yí fù shùn shí hǎo yǔ zhī jì jiào mò jié jí qí jié ào yòu cóng ér gū xī zhī
光谓："国家当戎夷附顺时，好与之计较末节，及其桀骜，又从而姑息之。
jìn zhě xi huò shēng yú gāo yi běi huò qǐ yú zhào zī
近者西祸生于高宜，北祸起于赵滋；
shí fāng xián cǐ èr rén gù biān chén jiē yǐ shēng shì wèi néng jiàn bù kě zhǎng
时方贤此二人，故边臣皆以生事为能，渐不可长。
yi chì biān lì jiāng chǎng xì gù zhé yǐ shǐ rèn xiāng jiā zhě zuì zhī
宜敕边吏，疆场细故辄以矢刃相加者，罪之。
rén zōng yí cì zhí bǎi yú wàn guāng lǜ tóng liè sān shàng zhāng wèi guó yǒu dà yōu zhōng wài jiǒng fá bù kě zhuān yòng qián xìng gù shì
仁宗遗赐直百余万，光率同列三上章，谓："国有大忧，中外窘乏，不可专用干兴故事。
ruò yí cì bù kě cí yi xǔ shì cóng shàng jìn jīn qián zuǒ shān líng
若遗赐不可辞，宜许侍从上进金钱佐山陵。
bù xǔ
"不许。
guāng nǎi yǐ suǒ de zhū wèi jiàn yuàn gōng shǐ qián jīn yǐ qiǎn jiù shì yì bù cáng yú jiā
光乃以所得珠为谏院公使钱，金以遣舅氏，义不藏于家。
hòu hái zhèng yǒu sī lì shì fán hòu yǒu suǒ qǔ yòng dāng fù zòu nǎi gōng
后还政，有司立式，凡后有所取用，当覆奏乃供。
guāng yún dāng yí suǒ shǔ shǐ lì gōng yǐ nǎi jù shù bái hòu yǐ fáng jiǎo wěi
光云："当移所属使立供已，乃具数白后，以防矫伪。
cáo yì wú gōng chú shǐ xiāng liǎng fǔ jiē qiān guān
曹佾无功除使相，两府皆迁官。
guāng yán bì xià yù yǐ wèi mǔ xīn ér qiān chú wú míng zé sù wèi jiàng shuài nèi shì xiǎo chén bì yǒu jì wàng
光言："陛下欲以慰母心，而迁除无名，则宿卫将帅、内侍小臣，必有觊望。
yǐ ér qiān dū zhī rèn shǒu zhōng děng guān guāng fù zhēng zhī yīn lùn shǒu zhōng dà jiān bì xià wèi huáng zǐ fēi shǒu zhōng yì jǔ huài dà cè lí jiàn bǎi duān lài xiān dì bù tīng
"已而迁都知任守忠等官，光复争之，因论："守忠大奸，陛下为皇子，非守忠意，沮坏大策，离间百端，赖先帝不听；
jí bì xià sì wèi fǎn fù jiāo gòu guó zhī dà zéi
及陛下嗣位，反复交构，国之大贼。
qǐ zhǎn yú dū shì yǐ xiè tiān xià
乞斩于都市，以谢天下。
zé shǒu zhōng wèi jié dù fù shǐ qí zhōu ān zhì tiān xià kuài zhī
"责守忠为节度副使，蕲州安置，天下快之。
zhào cì shǎn xī yì yǒng èr shí wàn mín qíng jīng náo ér jì lǜ shū lüè bù kě yòng
诏刺陕西义勇二十万，民情惊挠，而纪律疏略不可用。
guāng kàng yán qí fēi chí bái hán qí
光抗言其非，持白韩琦。
qí yuē bīng guì xiān shēng liàng zuò fāng jié ào shǐ zhòu wén yì bīng èr shí wàn qǐ bù zhèn shè
琦曰："兵贵先声，谅祚方桀骜，使骤闻益兵二十万，岂不震慑？
guāng yuē bīng zhī guì xiān shēng wèi wú qí shí yě dú kě qī zhī yú yī rì zhī jiān ěr
"光曰："兵之贵先声，为无其实也，独可欺之于一日之间耳。
jīn wú suī yì bīng shí bù kě yòng bù guò shí rì bǐ jiāng zhī qí xiáng shàng hé jù
今吾虽益兵，实不可用，不过十日，彼将知其详，尚何惧？
qí yuē jūn dàn jiàn qìng lì jiān xiāng bīng cì wèi bǎo jié yōu jīn fù rán yǐ xiáng chì bǎng yǔ mín yuē yǒng bù chōng jūn shù biān yǐ
"琦曰："君但见庆历间乡兵刺为保捷，忧今复然，已降敕榜与民约，永不充军戍边矣。
guāng yuē cháo tíng cháng shī xìn mín wèi gǎn yǐ wéi rán suī guāng yì bù néng bù yí yě
"光曰："朝廷尝失信，民未敢以为然，虽光亦不能不疑也。
qí yuē wú zài cǐ jūn wú yōu
"琦曰："吾在此，君无忧。
guāng yuē gōng zhǎng zài cǐ de kě yě
"光曰："公长在此地，可也；
yì rì tā rén dāng wèi yīn gōng jiàn bīng yòng zhī yùn liáng shù biān fǎn zhǎng jiān shì ěr
异日他人当位，因公见兵，用之运粮戍边，反掌间事耳。
qí hēi rán ér qì bù wéi zhǐ
"琦嘿然，而讫不为止。
bù shí nián jiē rú guāng lǜ
不十年，皆如光虑。
wáng guǎng yuān chú zhí jí xián yuàn guāng lùn qí jiān xié bù kě jìn xī hàn jǐng dì zhòng wèi wǎn zhōu shì zōng báo zhāng měi
王广渊除直集贤院，光论其奸邪不可近："昔汉景帝重卫绾，周世宗薄张美。
guǎng yuān dāng rén zōng zhī shì sī zì jié yú bì xià qǐ zhōng chén zāi
广渊当仁宗之世，私自结于陛下，岂忠臣哉？
yi chù zhī yǐ lì tiān xià
宜黜之以厉天下。
jìn lóng tú gé zhí xué shì
"进龙图阁直学士。
shén zōng jí wèi zhuó wèi hàn lín xué shì guāng lì cí
神宗即位，擢为翰林学士，光力辞。
dì yuē gǔ zhī jūn zǐ huò xué ér bù wén huò wén ér bù xué wéi dǒng zhòng shū yáng xióng jiān zhī
帝曰："古之君子，或学而不文，或文而不学，惟董仲舒、扬雄兼之。
qīng yǒu wén xué hé cí wèi
卿有文学，何辞为？
duì yuē chén bù néng wèi sì liù
"对曰："臣不能为四六。
dì yuē rú liǎng hàn zhì zhào kě yě
"帝曰："如两汉制诏可也；
qiě qīng néng jìn shì qǔ gāo dì ér yún bù néng sì liù hé yá
且卿能进士取高第，而云不能四六，何邪？
jìng bù huò cí
"竟不获辞。
yù shǐ zhōng chéng wáng táo yǐ lùn zǎi xiàng bù yā bān ba guāng dài zhī guāng yán táo yóu lùn zǎi xiàng ba zé zhōng chéng bù kě fù wèi
御史中丞王陶以论宰相不押班罢，光代之，光言："陶由论宰相罢，则中丞不可复为。
chén yuàn sì jì yā bān rán hòu jiù zhí
臣愿俟既押班，然后就职。
xǔ zhī
"许之。
suì shàng shū lùn xiū xīn zhī yào sān yuē rén yuē míng yuē wǔ
遂上疏论修心之要三：曰仁，曰明，曰武；
zhì guó zhī yào sān yuē guān rén yuē xìn shǎng yuē bì fá
治国之要三：曰官人，曰信赏，曰必罚。
qí shuō shèn bèi
其说甚备。
qiě yuē chén huò shì sān cháo jiē yǐ cǐ liù yán xiàn píng shēng lì xué suǒ de jǐn zài shì yǐ
且曰："臣获事三朝，皆以此六言献，平生力学所得，尽在是矣。
yù yào yuàn nèi chén guó cháo cháng yòng gòng fèng guān yǐ xià zhì nèi diàn chóng bān zé chū
"御药院内臣，国朝常用供奉官以下，至内殿崇班则出；
jìn suì àn lǐ guān zī fēi zǔ zōng běn yì
近岁暗理官资，非祖宗本意。
yīn lùn gāo jū jiǎn jiān xié qǐ jiā yuǎn cuàn
因论高居简奸邪，乞加远窜。
zhāng wǔ shàng dì wèi chū jū jiǎn jǐn ba jì zī zhě
章五上，帝为出居简，尽罢寄资者。
jì ér fù liú èr rén guāng yòu lì zhēng zhī
既而复留二人，光又力争之。
zhāng fāng píng cān zhī zhèng shì guāng lùn qí bù yè wù wàng dì bù cóng
张方平参知政事，光论其不叶物望，帝不从。
hái guāng hàn lín jiān shì dú xué shì
还光翰林兼侍读学士。
guāng cháng huàn lì dài shǐ fán rén zhǔ bù néng biàn jiàn suì wèi tōng zhì bā juǎn yǐ xiàn
光常患历代史繁，人主不能遍鉴，遂为《通志》八卷以献。
yīng zōng yuè zhī mìng zhì jú mì gé xù qí shū
英宗悦之，命置局秘阁，续其书。
zhì shì shén zōng míng zhī yuē zī zhì tōng jiàn zì zhì xù shòu zhī bǐ rì jìn dú
至是，神宗名之曰《资治通鉴》，自制《序》授之，俾日进读。
zhào lù yǐng dǐ zhí shěng guān sì rén wèi gé mén zhī hòu guāng yuē guó chū cǎo chuàng tiān bù shàng jiān gù yù jí zhī chū bì yǐ zuǒ yòu jiù rén wèi fù xīn ěr mù wèi zhī suí lóng fēi píng rì fǎ yě
诏录颍邸直省官四人为阁门祗候，光曰："国初草创，天步尚艰，故御极之初，必以左右旧人为腹心耳目，谓之随龙，非平日法也。
gé mén zhī hòu zài wén chén wèi guǎn zhí qǐ kě shǐ sī yì wèi zhī
阁门祗候在文臣为馆职，岂可使厮役为之。
xī róng bù jiàng wéi míng shān yù yǐ héng shān zhī zhòng qǔ liàng zuò yǐ jiàng zhào biān chén zhāo nà qí zhòng
西戎部将嵬名山欲以横山之众，取谅祚以降，诏边臣招纳其众。
guāng shàng shū jí lùn yǐ wéi míng shān zhī zhòng wèi bì néng zhì liàng zuò
光上疏极论，以为："名山之众，未必能制谅祚。
xìng ér shèng zhī miè yī liàng zuò shēng yī liàng zuò hé lì zhī yǒu
幸而胜之，灭一谅祚，生一谅祚，何利之有；
ruò qí bù shèng bì yǐn zhòng guī wǒ bù zhī hé yǐ dài zhī
若其不胜，必引众归我，不知何以待之。
chén kǒng cháo tíng bù dú shī xìn liàng zuò yòu jiāng shī xìn yú míng shān yǐ
臣恐朝廷不独失信谅祚，又将失信于名山矣。
ruò míng shān yú zhòng shàng duō hái běi bù kě rù nán bù shòu qióng wú suǒ guī bì jiāng tū jù biān chéng yǐ jiù qí mìng
若名山余众尚多，还北不可，入南不受，穷无所归，必将突据边城以救其命。
bì xià bú jiàn hóu jǐng zhī shì hu
陛下不见侯景之事乎？
shàng bù tīng qiǎn jiàng zhǒng è fā bīng yíng zhī qǔ suí zhōu fèi liù shí wàn xī fāng yòng bīng gài zì cǐ shǐ yǐ
"上不听，遣将种谔发兵迎之，取绥州，费六十万，西方用兵，盖自此始矣。
bǎi guān shàng zūn hào guāng dāng dá zhào yán xiān dì qīn jiāo bù shòu zūn hào
百官上尊号，光当答诏，言："先帝亲郊，不受尊号。
mò nián yǒu xiàn yì zhě wèi guó jiā yǔ qì dān wǎng lái tōng xìn bǐ yǒu zūn hào wǒ dú wú yú shì fù yǐ fēi shí fèng cè
末年有献议者，谓国家与契丹往来通信，彼有尊号我独无，于是复以非时奉册。
xī xiōng nú mò dú zì chēng tiān dì suǒ shēng rì yuè suǒ zhì xiōng nú dà chán yú bù wén hàn wén dì fù wèi dà míng yǐ jiā zhī yě
昔匈奴冒顿自称'天地所生日月所置匈奴大单于'，不闻汉文帝复为大名以加之也。
yuàn zhuī shù xiān dì běn yì bù shòu cǐ míng
愿追述先帝本意，不受此名。
dì dà yuè shǒu zhào jiǎng guāng shǐ shàn wèi dá cí yǐ shì zhōng wài
"帝大悦，手诏奖光，使善为答辞，以示中外。
zhí zhèng yǐ hé shuò hàn shāng guó yòng bù zú qǐ nán jiāo wù cì jīn bó
执政以河朔旱伤，国用不足，乞南郊勿赐金帛。
zhào xué shì yì guāng yǔ wáng guī wáng ān shí tóng jiàn guāng yuē jiù zāi jié yòng yi zì guì jìn shǐ kě tīng yě
诏学士议，光与王珪、王安石同见，光曰："救灾节用，宜自贵近始，可听也。
ān shí yuē cháng gǔn cí táng zhuàn shí yǐ wéi gǔn zì zhī bù néng dāng cí wèi bù dàng cí lù
"安石曰："常衮辞堂馔，时以为衮自知不能，当辞位不当辞禄。
qiě guó yòng bù zú fēi dāng shì jí wù suǒ yǐ bù zú zhě yǐ wèi de shàn lǐ cái zhě gù yě
且国用不足，非当世急务，所以不足者，以未得善理财者故也。
guāng yuē shàn lǐ cái zhě bù guò tóu kuài jī liǎn ěr
"光曰："善理财者，不过头会箕敛尔。
ān shí yuē bù rán shàn lǐ cái zhě bù jiā fù ér guó yòng zú
"安石曰："不然，善理财者，不加赋而国用足。
guāng yuē tiān xià ān yǒu cǐ lǐ
"光曰："天下安有此理？
tiān dì suǒ shēng cái huò bǎi wù bù zài mín zé zài guān bǐ shè fǎ duó mín qí hài nǎi shén yú jiā fù
天地所生财货百物，不在民，则在官，彼设法夺民，其害乃甚于加赋。
cǐ gài sāng yáng qī wǔ dì zhī yán tài shǐ gōng shū zhī yǐ jiàn qí bù míng ěr
此盖桑羊欺武帝之言，太史公书之以见其不明耳。
zhēng yì bù yǐ
"争议不已。
dì yuē zhèn yì yǔ guāng tóng rán gū yǐ bù yǔn dá zhī
帝曰："朕意与光同，然姑以不允答之。
huì ān shí cǎo zhào yǐn cháng gǔn shì zé liǎng fǔ liǎng fǔ bù gǎn fù cí
"会安石草诏，引常衮事责两府，两府不敢复辞。
ān shí de zhèng xíng xīn fǎ guāng nì shū qí lì hài
安石得政，行新法，光逆疏其利害。
ěr yīng jìn dú zhì cáo cān dài xiāo hé shì dì yuē hàn cháng shǒu xiāo hé zhī fǎ bù biàn kě hu
迩英进读，至曹参代萧何事，帝曰："汉常守萧何之法不变，可乎？
duì yuē níng dú hàn yě shǐ sān dài zhī jūn cháng shǒu yǔ tāng wén wǔ zhī fǎ suī zhì jīn cún kě yě
"对曰："宁独汉也，使三代之君常守禹、汤、文、武之法，虽至今存可也。
hàn wǔ qǔ gāo dì yuē shù fēn gēng dào zéi bàn tiān xià
汉武取高帝约束纷更，盗贼半天下；
yuán dì gǎi xiào xuān zhī zhèng hàn yè suì shuāi
元帝改孝宣之政，汉业遂衰。
yóu cǐ yán zhī zǔ zōng zhī fǎ bù kě biàn yě
由此言之，祖宗之法不可变也。
lǚ huì qīng yán xiān wáng zhī fǎ yǒu yī nián yī biàn zhě zhēng yuè shǐ hé bù fǎ xiàng wèi shì yě
"吕惠卿言："先王之法，有一年一变者，'正月始和，布法象魏'是也；
yǒu wǔ nián yī biàn zhě xún shǒu kǎo zhì dù shì yě
有五年一变者，巡守考制度是也；
yǒu sān shí nián yī biàn zhě xíng fá shì qīng shì zhòng shì yě
有三十年一变者，'刑罚世轻世重'是也。
guāng yán fēi shì qí yì yǐ fēng cháo tíng ěr
光言非是，其意以风朝廷耳。
dì wèn guāng guāng yuē bù fǎ xiàng wèi bù jiù fǎ yě
"帝问光，光曰："布法象魏，布旧法也。
zhū hóu biàn lǐ yì lè zhě wáng xún shǒu zé zhū zhī bù zì biàn yě
诸侯变礼易乐者，王巡守则诛之，不自变也。
xíng xīn guó yòng qīng diǎn luàn guó yòng zhòng diǎn shì wèi shì qīng shì zhòng fēi biàn yě
刑新国用轻典，乱国用重典，是为世轻世重，非变也。
qiě zhì tiān xià pì rú jū shì bì zé xiū zhī fēi dà huài bù gēng zào yě
且治天下譬如居室，敝则修之，非大坏不更造也。
gōng qīng shì cóng jiē zài cǐ yuàn bì xià wèn zhī
公卿侍从皆在此，愿陛下问之。
sān sī shǐ zhǎng tiān xià cái bù cái ér chù kě yě bù kě shǐ zhí zhèng qīn qí shì
三司使掌天下财，不才而黜可也，不可使执政侵其事。
jīn wèi zhì zhì sān sī tiáo lì sī hé yě
今为制置三司条例司，何也？
zǎi xiàng yǐ dào zuǒ rén zhǔ ān yòng lì
宰相以道佐人主，安用例？
gǒu yòng lì zé xū lì yǐ
苟用例，则胥吏矣。
jīn wèi kàn xiáng zhōng shū tiáo lì sī hé yě
今为看详中书条例司，何也？
huì qīng bù néng duì zé yǐ tā yǔ dǐ guāng
"惠卿不能对，则以他语诋光。
dì yuē xiāng yǔ lùn shì fēi ěr hé zhì shì
帝曰："相与论是非耳，何至是。
guāng yuē píng mín jǔ qián chū xī shàng néng cán shí xià hù kuàng xuán guān dū zé zhī wēi hu
"光曰："平民举钱出息，尚能蚕食下户，况悬官督责之威乎！
huì qīng yuē qīng miáo fǎ yuàn qǔ zé yǔ zhī bù yuàn bù qiáng yě
"惠卿曰："青苗法，愿取则与之，不愿不强也。
guāng yuē yú mín zhī qǔ zhài zhī lì bù zhī huán zhài zhī hài fēi dú xiàn guān bù qiáng fù mín yì bù qiáng yě
"光曰："愚民知取债之利，不知还债之害，非独县官不强，富民亦不强也。
xī tài zōng píng hé dōng lì dí fǎ shí mǐ dòu shí qián mín yuè yǔ guān wéi shì
昔太宗平河东，立籴法，时米斗十钱，民乐与官为市。
qí hòu wù guì ér hé dí bù jiě suì wèi hé dōng shì shì huàn
其后物贵而和籴不解，遂为河东世世患。
chén kǒng yì rì zhī qīng miáo yì yóu shì yě
臣恐异日之青苗，亦犹是也。
dì yuē zuò cāng dí mǐ hé rú
"帝曰："坐仓籴米何如？
zuò zhě jiē qǐ guāng yuē bù biàn
"坐者皆起，光曰："不便。
huì qīng yuē dí mǐ bǎi wàn hú zé shěng dōng nán zhī cáo yǐ qí qián gōng jīng shī
"惠卿曰："籴米百万斛，则省东南之漕，以其钱供京师。
guāng yuē dōng nán qián huāng ér lì mǐ láng lì jīn bù dí mǐ ér cáo qián qì qí yǒu yú qǔ qí suǒ wú nóng mò jiē bìng yǐ
"光曰："东南钱荒而粒米狼戾，今不籴米而漕钱，弃其有余，取其所无，农末皆病矣！
shì jiǎng wú shēn qǐ yuē guāng yán zhì lùn yě
"侍讲吴申起曰："光言，至论也。
tā rì liú duì dì yuē jīn tiān xià xiōng xiōng zhě sūn shū áo suǒ wèi guó zhī yǒu shì zhòng zhī suǒ è yě
它日留对，帝曰："今天下汹汹者，孙叔敖所谓'国之有是，众之所恶'也。
guāng yuē rán
"光曰："然。
bì xià dāng lùn qí shì fēi
陛下当论其是非。
jīn tiáo lì sī suǒ wéi dú ān shí hán jiàng huì qīng yǐ wéi shì ěr bì xià qǐ néng dú yǔ cǐ sān rén gòng wèi tiān xià yá
今条例司所为，独安石、韩绛、惠卿以为是耳，陛下岂能独与此三人共为天下邪？
dì yù yòng guāng fǎng zhī ān shí
"帝欲用光，访之安石。
ān shí yuē guāng wài tuō mó shàng zhī míng nèi huái fù zhī xià shí
安石曰："光外托劘上之名，内怀附之下实。
suǒ yán jǐn hài zhèng zhī shì suǒ yǔ jǐn hài zhèng zhī rén ér yù zhì zhī zuǒ yòu shǐ yǔ guó lùn cǐ xiāo zhǎng zhī dà jī yě
所言尽害政之事，所与尽害政之人，而欲置之左右，使与国论，此消长之大机也。
guāng cái qǐ néng hài zhèng dàn zài gāo wèi zé yì lùn zhī rén yǐ yǐ wéi zhòng
光才岂能害政，但在高位，则异论之人倚以为重。
hán xìn lì hàn chì zhì zhào zú qì duó jīn yòng guāng shì yǔ yì lùn zhě lì chì zhì yě
韩信立汉赤帜，赵卒气夺，今用光，是与异论者立赤帜也。
ān shí yǐ hán qí shàng shū wò jiā qiú tuì
安石以韩琦上疏，卧家求退。
dì nǎi bài guāng shū mì fù shǐ guāng cí zhī yuē bì xià suǒ yǐ yòng chén gài chá qí kuáng zhí shù yǒu bǔ yú guó jiā
帝乃拜光枢密副使，光辞之曰："陛下所以用臣，盖察其狂直，庶有补于国家。
ruò tú yǐ lù wèi róng zhī ér bù qǔ qí yán shì yǐ tiān guān sī fēi qí rén yě
若徒以禄位荣之，而不取其言，是以天官私非其人也。
chén tú yǐ lù wèi zì róng ér bù néng jiù shēng mín zhī huàn shì dào qiè míng qì yǐ sī qí shēn yě
臣徒以禄位自荣，而不能救生民之患，是盗窃名器以私其身也。
bì xià chéng néng ba zhì zhì tiáo lì sī zhuī huán tí jǔ guān bù xíng qīng miáo zhù yì děng fǎ suī bù yòng chén chén shòu cì duō yǐ
陛下诚能罢制置条例司，追还提举官，不行青苗、助役等法，虽不用臣，臣受赐多矣。
jīn yán qīng miáo zhī hài zhě bù guò wèi shǐ zhě sāo dòng zhōu xiàn wèi jīn rì zhī huàn ěr
今言青苗之害者，不过谓使者骚动州县，为今日之患耳。
ér chén zhī suǒ yōu nǎi zài shí nián zhī wài fēi jīn rì yě
而臣之所忧，乃在十年之外，非今日也。
fu mín zhī pín fù yóu qín duò bù tóng duò zhě cháng fá gù bì zī yú rén
夫民之贫富，由勤惰不同，惰者常乏，故必资于人。
jīn chū qián dài mín ér liǎn qí xi fù zhě bù yuàn qǔ shǐ zhě yǐ duō sàn wèi gōng yī qiè yì pèi
今出钱贷民而敛其息，富者不愿取，使者以多散为功，一切抑配。
kǒng qí bū fù bì lìng pín fù xiāng bǎo pín zhě wú kě cháng zé sàn ér zhī sì fāng
恐其逋负，必令贫富相保，贫者无可偿，则散而之四方；
fù zhě bù néng qù bì zé shǐ dài cháng shù jiā zhī fù
富者不能去，必责使代偿数家之负。
chūn suàn qiū jì zhǎn zhuǎn rì zī pín zhě jì jǐn fù zhě yì pín
春算秋计，展转日滋，贫者既尽，富者亦贫。
shí nián zhī wài bǎi xìng wú fù cún zhě yǐ
十年之外，百姓无复存者矣。
yòu jǐn sàn cháng píng qián gǔ zhuān xíng qīng miáo tā rì ruò sī fù zhī jiāng hé suǒ qǔ
又尽散常平钱谷，专行青苗，它日若思复之，将何所取？
fù shì jì jǐn cháng píng yǐ fèi jiā zhī yǐ shī lǚ yīn zhī yǐ jī jǐn mín zhī léi zhě bì wěi sǐ gōu hè zhuàng zhě bì jù ér wèi dào zéi cǐ shì zhī bì zhì zhě yě
富室既尽，常平已废，加之以师旅，因之以饥馑，民之羸者必委死沟壑，壮者必聚而为盗贼，此事之必至者也。
kàng zhāng zhì qī bā dì shǐ wèi yuē shū mì bīng shì yě guān gè yǒu zhí bù dàng yǐ tā shì wéi cí
"抗章至七八，帝使谓曰："枢密，兵事也，官各有职，不当以他事为辞。
duì yuē chén wèi shòu mìng zé yóu shì cóng yě yú shì wú bù kě yán zhě
"对曰："臣未受命，则犹侍从也，于事无不可言者。
ān shí qǐ shì shì guāng nǎi de qǐng suì qiú qù
"安石起视事，光乃得请，遂求去。
yǐ duān míng diàn xué shì zhī yǒng xīng jūn
以端明殿学士知永兴军。
xuān fǔ shǐ xià lìng fēn yì yǒng shù biān xuǎn zhū jūn xiāo yǒng shì mù shì jǐng è shào nián wèi qí bīng
宣抚使下令分义勇戍边，选诸军骁勇士，募市井恶少年为奇兵；
diào mín zào gàn bèi xī xiū chéng chí lóu lǔ guān fǔ sāo rán
调民造干糒，悉修城池楼橹，关辅骚然。
guāng jí yán gōng sī kùn bì bù kě jǔ shì ér jīng zhào yí lù jiē nèi jùn shàn zhì fēi jí
光极言："公私困敝，不可举事，而京兆一路皆内郡，缮治非急。
xuān fǔ zhī lìng jiē wèi gǎn cóng ruò fá jūn xīng chén dāng rèn qí zé
宣抚之令，皆未敢从，若乏军兴，臣当任其责。
yú shì yí lù dú de miǎn
"于是一路独得免。
xǐ zhī xǔ zhōu qù rù jìn bù fù
徙知许州，趣入觐，不赴；
qǐng pàn xī jīng yù shǐ tái guī luò zì shì jué kǒu bù lùn shì
请判西京御史台归洛，自是绝口不论事。
ér qiú yán zhào xià guāng dú zhī gǎn qì yù hēi bù rěn nǎi fù chén liù shì yòu yí shū zé zǎi xiàng wú chōng shì jiàn chōng chuán
而求言诏下，光读之感泣，欲嘿不忍，乃复陈六事，又移书责宰相吴充，事见《充传》。
kuí tiān shēn wèi chá fǎng wàng zuò wēi fú hé nán yǐn zhuǎn yùn shǐ jìng shì zhī rú shàng guān
葵天申为察访，妄作威福，河南尹、转运使敬事之如上官；
cháng cháo yè yìng tiān yuàn shén yù diàn fǔ dú wèi shè yī bān shì bù gǎn yǔ kàng
尝朝谒应天院神御殿，府独为设一班，示不敢与抗。
guāng gù wèi tái lì yuē yǐn cài sì chéng guī běn bān
光顾谓台吏曰："引蔡寺丞归本班。
lì jí yǐn tiān shēn lì jiān zhú mù wu guān fù zàn shàn zhī xià
"吏即引天申立监竹木务官富赞善之下。
tiān shēn jiǒng jū jí rì xíng
天申窘沮，即日行。
yuán fēng wǔ nián hū de yǔ sè jí yí qiě sǐ yù zuò yí biǎo zhì wò nèi jí yǒu huǎn jí dāng yǐ bì suǒ shàn zhě shàng zhī
元丰五年，忽得语涩疾，疑且死，豫作遗表置卧内，即有缓急，当以畀所善者上之。
guān zhì xíng dì zhǐ yù shǐ dài fū yuē fēi sī mǎ guāng bù kě
官制行，帝指御史大夫曰："非司马光不可。
yòu jiāng yǐ wéi dōng gōng shī fū
"又将以为东宫师傅。
cài què yuē guó shì fāng dìng yuàn shǎo chí zhī
蔡确曰："国是方定，愿少迟之。
zī zhì tōng jiàn wèi jiù dì yóu zhòng zhī yǐ wéi xián yú xún yuè hàn jì shù cù shǐ zhōng piān cì yǐ yǐng dǐ jiù shū èr qiān sì bǎi juǎn
"《资治通鉴》未就，帝尤重之，以为贤于荀悦《汉纪》，数促使终篇，赐以颍邸旧书二千四百卷。
jí shū chéng jiā zī zhèng diàn xué shì
及书成，加资政殿学士。
fán jū luò yáng shí wǔ nián tiān xià yǐ wéi zhēn zǎi xiàng tián fū yě lǎo jiē hào wèi sī mǎ xiàng gōng fù rén rú zǐ yì zhī qí wèi jūn shí yě
凡居洛阳十五年，天下以为真宰相，田夫野老皆号为司马相公，妇人孺子亦知其为君实也。
dì bēng fù quē lín wèi shì wàng jiàn jiē yǐ shǒu jiā é yuē cǐ sī mǎ xiàng gōng yě
帝崩，赴阙临，卫士望见，皆以手加额曰："此司马相公也。
suǒ zhì mín zhē dào jù guān mǎ zhì bù dé xíng yuē gōng wú guī luò liú xiāng tiān zi huó bǎi xìng
"所至，民遮道聚观，马至不得行，曰："公无归洛，留相天子，活百姓。
zhé zōng yòu chōng tài huáng tài hòu lín zhèng qiǎn shǐ wèn suǒ dāng xiān guāng wèi kāi yán lù
"哲宗幼冲，太皇太后临政，遣使问所当先，光谓："开言路。
zhào bǎng cháo táng
"诏榜朝堂。
ér dà chén yǒu bú yuè zhě shè liù yǔ yún ruò yīn yǒu suǒ huái
而大臣有不悦者，设六语云："若阴有所怀；
fàn fēi qí fēn
犯非其分；
huò shàn yáo jī shì zhī zhòng
或扇摇机事之重；
huò yíng hé yǐ xíng zhī lìng
或迎合已行之令；
shàng yǐ jiǎo xìng xī jìn
上以徼幸希进；
xià yǐ xuàn huò liú sú
下以眩惑流俗。
ruò cǐ zhě fá wú shè
若此者，罚无赦。
hòu fù mìng shì guāng guāng yuē cǐ fēi qiú jiàn nǎi jù jiàn yě
"后复命示光，光曰："此非求谏，乃拒谏也。
rén chén wéi bù yán yán zé rù liù shì yǐ
人臣惟不言，言则入六事矣。
nǎi jù lùn qí qíng gǎi zhào xíng zhī yú shì shàng fēng zhě yǐ qiān shù
"乃具论其情，改诏行之，于是上封者以千数。
qǐ guāng zhī chén zhōu guò quē liú wèi mén xià shì láng
起光知陈州，过阙，留为门下侍郎。
sū shì zì dēng zhōu zhào hái yuán dào rén xiāng jù hào hū yuē jì xiè sī mǎ xiàng gōng wú qù cháo tíng hòu zì ài yǐ huó wǒ
苏轼自登州召还，缘道人相聚号呼曰："寄谢司马相公，毋去朝廷，厚自爱以活我。
shì shí tiān xià zhī mín yǐn lǐng shì mù yǐ guān xīn zhèng ér yì zhě yóu wèi sān nián wú gǎi yú fù zhī dào dàn máo jǔ xì shì shāo sāi rén yán
"是时天下之民，引领拭目以观新政，而议者犹谓"三年无改于父之道"，但毛举细事，稍塞人言。
guāng yuē xiān dì zhī fǎ qí shàn zhě suī bǎi shì bù kě biàn yě
光曰："先帝之法，其善者虽百世不可变也。
ruò ān shí huì qīng suǒ jiàn wèi tiān xià hài zhě gǎi zhī dāng rú jiù fén zhěng nì
若安石、惠卿所建，为天下害者，改之当如救焚拯溺。
kuàng tài huáng tài hòu yǐ mǔ gǎi zi fēi zǐ gǎi fù
况太皇太后以母改子，非子改父。
zhòng yì fu dìng
"众议甫定。
suì ba bǎo jiá tuán jiào bù fù zhì bǎo mǎ
遂罢保甲团教，不复置保马；
fèi shì yì fǎ suǒ chǔ wù jiē zhōu zhī bù qǔ xi chú mín suǒ qiàn qián
废市易法，所储物皆鬻之，不取息，除民所欠钱；
jīng dōng tiě qián jí chá yán zhī fǎ jiē fù qí jiù
京东铁钱及茶盐之法，皆复其旧。
huò wèi guāng yuē xī fēng jiù chén duō xiān qiǎo xiǎo rén tā rì yǒu yǐ fù zǐ yì jiān shàng zé huò zuò yǐ
或谓光曰："熙、丰旧臣，多𪫺巧小人，他日有以父子义间上，则祸作矣。
guāng zhèng sè yuē tiān ruò zuò zōng shè bì wú cǐ shì
"光正色曰："天若祚宗社，必无此事。
yú shì tiān xià shì rán yuē cǐ xiān dì běn yì yě
"于是天下释然，曰："此先帝本意也。
yuán yòu yuán nián fù de jí zhào cháo huì zài bài wù wǔ dǎo
元祐元年复得疾，诏朝会再拜，勿舞蹈。
shí qīng miáo miǎn yì jiàng guān zhī fǎ yóu zài ér xī róng zhī yì wèi jué
时青苗、免役、将官之法犹在，而西戎之议未决。
guāng tàn yuē sì huàn wèi chú wú sǐ bù míng mù yǐ
光叹曰："四患未除，吾死不瞑目矣。
zhé jiǎn yǔ lǚ gōng zhe yún guāng yǐ shēn fù yī yǐ jiā shì fù yú zi wéi guó shì wèi yǒu suǒ tuō jīn yǐ shǔ gōng
"折简与吕公著云："光以身付医，以家事付愚子，惟国事未有所托，今以属公。
nǎi lùn miǎn yì wǔ hài qǐ zhí jiàng chì ba zhī
"乃论免役五害，乞直降敕罢之。
zhū jiàng bīng jiē lì zhōu xiàn jūn zhèng wěi shǒu lìng tōng jué
诸将兵皆隶州县，军政委守令通决。
fèi tí jǔ cháng píng sī yǐ qí shì guī zhī zhuǎn yùn tí diǎn xíng yù
废提举常平司，以其事归之转运、提点刑狱。
biān jì yǐ hé róng wèi biàn
边计以和戎为便。
wèi jiān sī duō xīn jìn shào nián wu wèi kè jí lìng jìn chén yú jùn shǒu zhòng xuǎn jǔ ér yú tōng pàn zhòng jǔ zhuǎn yùn pàn guān
谓监司多新进少年，务为刻急，令近臣于郡守中选举，而于通判中举转运判官。
yòu lì shí kē jiàn shì fǎ
又立十科荐士法。
jiē cóng zhī
皆从之。
bài shàng shū zuǒ pú yè jiān mén xià shì láng miǎn cháo jìn xǔ chéng jiān yú sān rì yī rù shěng
拜尚书左仆射兼门下侍郎，免朝觐，许乘肩舆，三日一入省。
guāng bù gǎn dāng yuē bú jiàn jūn bù kě yǐ shì shì
光不敢当，曰："不见君，不可以视事。
zhào lìng zi kāng fú rù duì qiě yuē wú bài
"诏令子康扶入对，且曰："毋拜。
suì ba qīng miáo qián fù cháng píng tiào dí fǎ
"遂罢青苗钱，复常平粜籴法。
liǎng gōng xū jǐ yǐ tīng
两宫虚己以听。
liáo xià shǐ zhì bì wèn guāng qǐ jū chì qí biān lì yuē zhōng guó xiāng sī mǎ yǐ wú qīng shēng shì kāi biān xì
辽、夏使至，必问光起居，敕其边吏曰："中国相司马矣，毋轻生事、开边隙。
guāng zì xiàn yán xíng jì cóng yù yǐ shēn xùn shè jì gōng qīn shù wù bù shě zhòu yè
"光自见言行计从，欲以身徇社稷，躬亲庶务，不舍昼夜。
bīn kè jiàn qí tǐ léi jǔ zhū gě liàng shí shǎo shì fán yǐ wéi jiè guāng yuē sǐ shēng mìng yě
宾客见其体羸，举诸葛亮食少事烦以为戒，光曰："死生，命也。
wèi zhī yì lì
"为之益力。
bìng jí bù fù zì jué zhūn zhūn rú mèng zhōng yǔ rán jiē cháo tíng tiān xià shì yě
病革，不复自觉，谆谆如梦中语，然皆朝廷天下事也。
shì nián jiǔ yuè hōng nián liù shí bā
是年九月薨，年六十八。
tài huáng tài hòu wén zhī tòng yǔ dì jí lín qí sàng míng táng lǐ chéng bù hè zèng tài shī wēn guó gōng suì yǐ yī pǐn lǐ fú fù yín juàn qī qiān
太皇太后闻之恸，与帝即临其丧，明堂礼成不贺，赠太师、温国公，襚以一品礼服，赙银绢七千。
zhào hù bù shì láng zhào zhān nèi shì shěng yā bān féng zōng dào hù qí sàng guī zàng shǎn zhōu
诏户部侍郎赵瞻、内侍省押班冯宗道护其丧，归葬陕州。
shì yuē wén zhèng cì bēi yuē zhōng qīng cuì dé
谥曰文正，赐碑曰"忠清粹德"。
jīng shī rén bà shì wǎng diào zhōu yī yǐ zhì diàn xiàng kū yǐ guò chē
京师人罢市往吊，鬻衣以致奠，巷哭以过车。
jí zàng kū zhě rú kū qí sī qīn
及葬，哭者如哭其私亲。
lǐng nán fēng zhōu fù lǎo yì xiāng shuài jù jì dōu zhōng jí sì fāng jiē huà xiàng yǐ sì yǐn shí bì zhù
岭南封州父老，亦相率具祭，都中及四方皆画像以祀，饮食必祝。
guāng xiào yǒu zhōng xìn gōng jiǎn zhèng zhí jū chǔ yǒu fǎ dòng zuò yǒu lǐ
光孝友忠信，恭俭正直，居处有法，动作有礼。
zài luò shí měi wǎng xià xiàn zhǎn mù bì guò qí xiōng dàn dàn nián jiāng bā shí fèng zhī rú yán fù bǎo zhī rú yīng ér
在洛时，每往夏县展墓，必过其兄旦，旦年将八十，奉之如严父，保之如婴儿。
zì shǎo zhì lǎo yǔ wèi cháng wàng zì yán wú wú guò rén zhě dàn píng shēng suǒ wéi wèi cháng yǒu bù kě duì rén yán zhě ěr
自少至老，语未尝妄，自言："吾无过人者，但平生所为，未尝有不可对人言者耳。
chéng xīn zì rán tiān xià jìng xìn shǎn luò jiān jiē huà qí dé yǒu bù shàn yuē jūn shí dé wú zhī zhī hu
"诚心自然，天下敬信，陕、洛间皆化其德，有不善，曰："君实得无知之乎？
guāng yú wù dàn rán wú suǒ hǎo yú xué wú suǒ bù tōng wéi bù xǐ shì lǎo yuē qí wēi yán bù néng chū wú shū qí dàn wú bù xìn yě
光于物澹然无所好，于学无所不通，惟不喜释、老，曰："其微言不能出吾书，其诞吾不信也。
luò zhōng yǒu tián sān qǐng sàng qī mài tián yǐ zàng è yī fēi shí yǐ zhōng qí shēn
"洛中有田三顷，丧妻，卖田以葬，恶衣菲食以终其身。
shào shèng chū yù shǐ zhōu zhì shǒu lùn guāng wū bàng xiān dì jǐn fèi qí fǎ
绍圣初，御史周秩首论光诬谤先帝，尽废其法。
zhāng dūn cài biàn qǐng fā zhǒng zhuó guān dì bù xǔ nǎi lìng duó zèng shì pū suǒ lì bēi
章惇、蔡卞请发冢斫棺，帝不许，乃令夺赠谥，仆所立碑。
ér dūn yán bù yǐ zhuī biǎn qīng yuǎn jūn jié dù fù shǐ yòu biǎn yá zhōu sī hù cān jūn
而惇言不已，追贬清远军节度副使，又贬崖州司户参军。
huī zōng lì fù tài zǐ tài bǎo
徽宗立，复太子太保。
cài jīng shàn zhèng fù jiàng zhèng yì dài fū jīng zhuàn jiān dǎng bēi lìng jùn guó jiē kè shí
蔡京擅政，复降正议大夫，京撰《奸党碑》，令郡国皆刻石。
cháng ān shí gōng ān mín dāng juān zì cí yuē mín yú rén gù bù zhī lì bēi zhī yì
长安石工安民当镌字，辞曰："民愚人，固不知立碑之意。
dàn rú sī mǎ xiàng gōng zhě hǎi nèi chēng qí zhèng zhí jīn wèi zhī jiān xié mín bù rěn kè yě
但如司马相公者，海内称其正直，今谓之奸邪，民不忍刻也。
fǔ guān nù yù jiā zuì qì yuē bèi yì bù gǎn cí qǐ miǎn juān ān mín èr zì yú shí mò kǒng dé zuì yú hòu shì
"府官怒，欲加罪，泣曰："被役不敢辞，乞免镌安民二字于石末，恐得罪于后世。
wén zhě kuì zhī
"闻者愧之。
jìng kāng yuán nián hái zèng shì
靖康元年，还赠谥。
jiàn yán zhōng pèi xiǎng zhé zōng miào tíng
建炎中，配飨哲宗庙庭。
kāng zì gōng xiū yòu duān jǐn bù wàng yán xiào shì fù mǔ zhì xiào
康字公休，幼端谨，不妄言笑，事父母至孝。
mǐn xué guò rén bó tōng qún shū yǐ míng jīng shàng dì
敏学过人，博通群书，以明经上第。
guāng xiū zī zhì tōng jiàn zòu jiǎn yuè wén zì
光修《资治通鉴》，奏检阅文字。
dīng mǔ yōu sháo yǐn bù rù kǒu sān rì huǐ jǐ miè xìng
丁母忧，勺饮不入口三日，毁几灭性。
guāng jū luò shì zhī cóng xué zhě tuì yǔ kāng yǔ wèi cháng bù yǒu de
光居洛，士之从学者退与康语，未尝不有得。
tu zhī rén jiàn qí róng zhǐ suī bù shí jiē zhī qí wèi sī mǎ shì zi yě
涂之人见其容止，虽不识，皆知其为司马氏子也。
yǐ hán jiàng jiàn wèi mì shū yóu zhèng zì qiān jiào shū láng
以韩绛荐，为秘书，由正字迁校书郎。
guāng hōng zhì sāng jiē yòng lǐ jīng jiā fǎ bù wéi shì sú shì
光薨，治丧皆用《礼经》家法，不为世俗事。
de yí ēn xī yǐ yǔ zú rén
得遗恩，悉以与族人。
fú chú zhào wèi zhù zuò zuǒ láng jiān shì jiǎng
服除，召为著作佐郎兼侍讲。
shàng shū yán bǐ nián yǐ lái hàn hàn wèi nüè mín duō jiān shí
上疏言："比年以来，旱暵为虐，民多艰食。
ruò fù yī bù rěn zé gōng sī kùn jié dào zéi kě chéng
若复一不稔，则公私困竭，盗贼可乘。
zì gǔ shèng xián zhī jūn fēi wú shuǐ hàn wéi yǒu yǐ dài zhī zé bù wéi shèn hài
自古圣贤之君，非无水旱，惟有以待之，则不为甚害。
yuàn jí jīn qiū shú lìng zhōu xiàn guǎng dí mín shí suǒ yú xī guī yú guān
愿及今秋熟，令州县广籴，民食所余，悉归于官。
jīn dōng lái chūn lìng liú mín jiù shí hou xiāng lǐ fēng ráng nǎi huán běn tǔ
今冬来春，令流民就食，候乡里丰穰，乃还本土。
fán wèi guó zhě yī sī yī háo jiē dāng ài xī wéi yú jì mín zé bù yí lìn
凡为国者，一丝一毫皆当爱惜，惟于济民则不宜吝。
chéng néng juān shù shí wàn jīn bó yǐ wéi tiān xià dà běn zé tiān xià xìng shèn
诚能捐数十万金帛，以为天下大本，则天下幸甚。
bài yòu zhèng yán yǐ qīn xián wèi jiù zhí
"拜右正言，以亲嫌未就职。
wèi zhé zōng yán qián shì zhì shǎo luàn duō zǔ zōng chuàng yè zhī jiān nán jī lěi zhī qín láo quàn dì jí shí xiàng xué shǒu tiān xià dà qì qiě quàn tài huáng tài hòu měi yú jìn zhōng xùn dí qí yán qiē zhì
为哲宗言前世治少乱多，祖宗创业之艰难，积累之勤劳，劝帝及时向学，守天下大器，且劝太皇太后每于禁中训迪，其言切至。
ěr yīng jìn jiǎng yòu yán mèng zǐ yú shū zuì chún zhèng chén wáng dào yóu míng bái suǒ yí guān lǎn
迩英进讲，又言："《孟子》于书最醇正，陈王道尤明白，所宜观览。
dì yuē fāng dú qí shū
"帝曰："方读其书"。
xún zhào jiǎng guān jié yǐ jìn
寻诏讲官节以进。
kāng zì jū fù sāng jū lú shū shí qǐn yú de suì de fù jí zhì shì bù néng cháo yè
康自居父丧，居庐疏食，寝于地，遂得腹疾，至是不能朝谒。
cì yōu gào
赐优告。
jí qiě dài yóu jù shū suǒ dāng yán zhě yǐ dài yuē dé yī jiàn tiān zi jí yán ér sǐ wú hèn
疾且殆，犹具疏所当言者以待，曰："得一见天子极言而死无恨。
shǐ zhào yī li jī yú yǎn
"使召医李积于兖。
jī lǎo yǐ xiāng mín wén zhī wǎng gào yuē bǎi xìng shòu sī mǎ gōng ēn shēn jīn qí zi bìng yuàn sù wǎng yě
积老矣，乡民闻之，往告曰："百姓受司马公恩深，今其子病，愿速往也。
lái zhě rì yè bù jué jī suì xíng
"来者日夜不绝，积遂行；
zhì zé bù kě wèi yǐ
至，则不可为矣。
nián sì shí yī ér zú
年四十一而卒。
gōng qīng jiē tòng yú cháo shì dà fū xiāng diào yú jiā shì jǐng zhī rén wú bù āi zhī
公卿嗟痛于朝，士大夫相吊于家，市井之人，无不哀之。
zhào zèng yòu jiàn yì dài fū
诏赠右谏议大夫。
kāng wéi rén lián jié kǒu bù yán cái
康为人廉洁，口不言财。
chū guāng lì shén dào bēi dì qiǎn shǐ cì bái jīn èr qiān liǎng kāng yǐ fèi jiē guān gěi cí bù shòu
初，光立神道碑，帝遣使赐白金二千两，康以费皆官给，辞不受。
bù tīng
不听。
qiǎn jiā lì rú jīng shī nà zhī nǎi zhǐ
遣家吏如京师纳之，乃止。
lùn yuē xī níng xīn fǎ bìng mín hǎi nèi sāo dòng zhōng yán dǎng lùn jǔ yì bù xíng
论曰：熙宁新法病民，海内骚动，忠言谠论，沮抑不行；
zhèng rén duān shì bìn qì bù yòng
正人端士，摈弃不用。
jù liǎn zhī chén rì jìn mín bèi qí nüè zhě jiāng èr shí nián
聚敛之臣日进，民被其虐者将二十年。
fāng shì shí guāng tuì jū yú luò ruò jiāng zhōng shēn yān
方是时，光退居于洛，若将终身焉。
ér shì zhī xián rén jūn zǐ yǐ jí yōng fū yú fù rì xī yǐn lǐng wàng qí wèi xiāng zhì huò hào hū dào lù yuàn qí wú qù cháo tíng shì qǐ yǐ qū qū cái zhì suǒ néng de cǐ yú rén rén zāi
而世之贤人君子，以及庸夫愚妇，日夕引领望其为相，至或号呼道路，愿其毋去朝廷，是岂以区区材智所能得此于人人哉？
dé zhī shèng ér chéng zhī zhe yě
德之盛而诚之著也。
yī dàn qǐ ér wéi zhèng yì rán yǐ tiān xià zì rèn kāi yán lù jìn xián cái
一旦起而为政，毅然以天下自任，开言路，进贤才。
fán xīn fǎ zhī wèi mín hài zhě cì dì qǔ ér gēng zhāng zhī bù shù yuè zhī jiān chǎn gé lüè jìn
凡新法之为民害者，次第取而更张之，不数月之间，刬革略尽。
hǎi nèi zhī mín rú hán jí ér chūn hàn jí ér yǔ rú jiě dào xuán rú tuō zhì gù rú chū zhī shuǐ huǒ zhī zhōng yě
海内之民，如寒极而春，旱极而雨，如解倒悬，如脱桎梏，如出之水火之中也。
xiāng yǔ zī jiē tàn xī huān xīn gǔ wǔ shén ruò gēng shēng yī biàn ér wèi jiā yòu zhì píng zhī zhì
相与咨嗟叹息，欢欣鼓舞，甚若更生，一变而为嘉祐、治平之治。
jūn zǐ chēng qí yǒu xuán qián zhuǎn kūn zhī gōng ér guāng yú shì yì lǎo qiě bìng yǐ
君子称其有旋干转坤之功，而光于是亦老且病矣。
tiān ruò zuò sòng yìn yí yī lǎo zé jiān xié zhī shì wèi jù zhāng shào shù zhī shuō wèi jù xíng yuán yòu zhī chén gù wú yàng yě
天若祚宋，慭遗一老，则奸邪之势未遽张，绍述之说未遽行，元祐之臣固无恙也。
rén zhòng néng shèng tiān jìng kāng zhī biàn huò zhě qí kě shǎo huǎn hu
人众能胜天，靖康之变，或者其可少缓乎？
jiè yuē yǒu zhī dāng bù zhì rú shì qí kù yě
借曰有之，当不至如是其酷也。
shī yuē zhé rén yún wáng bāng guó tiǎn cuì
《诗》曰："哲人云亡，邦国殄瘁。
wū hū bēi fū
"呜呼悲夫！
kāng jì měi xiàng xián bù xìng duǎn mìng ér sǐ shì yóu xī zhī
康济美象贤，不幸短命而死，世尤惜之。
rán kāng bù sǐ yì jiāng bù miǎn yú shào shèng zhī huò yǐ
然康不死，亦将不免于绍圣之祸矣。
lǚ gōng zhe zì huì shū yòu shì xué zhì wàng qǐn shí
吕公著，字晦叔，幼嗜学，至忘寝食。
fù yí jiǎn qì yì zhī yuē tā rì bì wèi gōng fǔ
父夷简器异之，曰："他日必为公辅。
ēn bǔ fèng lǐ láng dēng jìn shì dì zhào shì guǎn zhí bù jiù
"恩补奉礼郎，登进士第，召试馆职，不就。
tōng pàn yǐng zhōu jùn shǒu ōu yáng xiū yǔ wèi jiǎng xué zhī you
通判颍州，郡守欧阳修与为讲学之友。
hòu xiū shǐ qì dān qì dān zhǔ wèn zhōng guó xué xíng zhī shì shǒu yǐ gōng zhe duì
后修使契丹，契丹主问中国学行之士，首以公著对。
pàn lì bù nán cáo rén zōng jiǎng qí tián tuì cì wǔ pǐn fú
判吏部南曹，仁宗奖其恬退，赐五品服。
chú chóng wén yuàn jiǎn tǎo tóng pàn tài cháng sì
除崇文院检讨、同判太常寺。
shòu xīng guān yíng zhēn zōng shén yù diàn gōng zhe yán xiān dì yǐ yǒu sān zhǒng yù ér jiàn lì bù yǐ dài fēi sì wú fēng nì zhī yì
寿星观营真宗神御殿，公著言："先帝已有三种御，而建立不已，殆非祀无丰昵之义。
jìn zhī zhì gào sān cí bù bài
"进知制诰，三辞不拜。
gǎi tiān zhāng gé dài zhì jiān shì dú
改天章阁待制兼侍读。
yīng zōng qīn zhèng jiā lóng tú gé zhí xué shì
英宗亲政，加龙图阁直学士。
fāng yì zhuī chóng pú wáng huò yù chēng huáng bó kǎo gōng zhe yuē cǐ zhēn zōng suǒ yǐ chēng tài zǔ qǐ kě shī yú wáng
方议追崇濮王，或欲称皇伯考，公著曰："此真宗所以称太祖，岂可施于王。
jí xià zhào chēng qīn qiě bān huì yòu yán chēng qīn zé yǒu èr fù zhī xián wáng huì dàn kě bì yú shàng qián bù yīng yǔ qī miào tóng huì
"及下诏称亲，且班讳，又言："称亲则有二父之嫌，王讳但可避于上前，不应与七庙同讳。
lǚ huì děng zuò lùn pú wáng qù gōng zhe yán bì xià jí wèi yǐ lái nà jiàn zhī fēng wèi zhāng ér lǚ chù yán zhě hé yǐ fēng shì tiān xià
"吕诲等坐论濮王去，公著言："陛下即位以来，纳谏之风未彰，而屡绌言者，何以风示天下？
bù tīng
"不听。
suì qǐ bǔ wài dì yuē xué shì zhèn suǒ zhòng qí kě yǐ qù cháo tíng
遂乞补外，帝曰："学士朕所重，其可以去朝廷？
qǐng bù yǐ chū zhī cài zhōu
"请不已，出知蔡州。
shén zōng lì zhào wèi hàn lín xué shì zhī tōng jìn yín tái sī
神宗立，召为翰林学士、知通进银台司。
sī mǎ guāng yǐ lùn shì ba zhōng chéng hái jīng wò
司马光以论事罢中丞，还经幄。
gōng zhe fēng hái qí mìng yuē guāng yǐ jǔ zhí cì bà shì wèi yǒu yán zé zhě bù dé jǐn qí yán yě
公著封还其命曰："光以举职赐罢，是为有言责者不得尽其言也。
zhào yǐ gào zhí fù gé mén
"诏以告直付阁门。
gōng zhe yòu yán zhì mìng bù yóu mén xià zé fēng bó zhī zhí yīn chén ér fèi
公著又言："制命不由门下，则封驳之职，因臣而废。
yuàn lǐ chén zhī zuì yǐ zhèng jì gāng
愿理臣之罪，以正纪纲。
dì yù zhī yuē suǒ yǐ xǐ guāng zhě lài qí quàn xué ěr fēi yǐ yán shì gù yě
"帝谕之曰："所以徙光者，赖其劝学耳，非以言事故也。
gōng zhe qǐng bù yǐ jìng jiě yín tái sī
"公著请不已，竟解银台司。
xī níng chū zhī kāi fēng fǔ
熙宁初，知开封府。
shí xià qiū yín yǔ jīng shī dì zhèn
时夏秋淫雨，京师地震。
gōng zhe shàng shū yuē zì xī rén jūn yù zāi zhě huò kǒng jù yǐ zhì fú huò jiǎn wū yǐ zhì huò
公著上疏曰："自昔人君遇灾者，或恐惧以致福，或简诬以致祸。
shàng yǐ zhì chéng dài xià zé xià sī jǐn chéng yǐ yīng zhī shàng xià zhì chéng ér biàn yì bù xiāo zhě wèi zhī yǒu yě
上以至诚待下，则下思尽诚以应之，上下至诚而变异不消者，未之有也。
wéi jūn rén zhě qù piān tīng dú rèn zhī bì ér bù zhǔ xiān rù zhī yǔ zé bù wèi xié shuō suǒ luàn
惟君人者去偏听独任之弊，而不主先入之语，则不为邪说所乱。
yán yuān wèn wèi bāng kǒng zǐ yǐ yuǎn nìng rén wèi jiè
颜渊问为邦，孔子以远佞人为戒。
gài nìng rén wéi kǒng bù hé yú jūn zé qí shì yì qīn
盖佞人惟恐不合于君，则其势易亲；
zhèng rén wéi kǒng bù hé yú yì zé qí shì yì shū
正人惟恐不合于义，则其势易疏。
wéi xiān gé wáng zhèng jué shì wèi yǒu shì zhèng ér shì bù zhì zhě yě
惟先格王正厥事，未有事正而世不治者也。
lǐ guān yòng táng gù shì qǐng yǐ wǔ yuè yù dà qìng diàn shòu cháo yīn shàng zūn hào
"礼官用唐故事，请以五月御大庆殿受朝，因上尊号。
gōng zhe yuē bì xià fāng dù yuè hàn táng zhuī fù sān dài hé bì yú yīn zhǎng zhī rì wèi fēi lǐ zhī huì shòu wú yì zhī míng
公著曰："陛下方度越汉、唐，追复三代，何必于阴长之日，为非礼之会，受无益之名？
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
èr nián wèi yù shǐ zhōng chéng
二年，为御史中丞。
shí wáng ān shí fāng xíng qīng miáo fǎ gōng zhe jí yán yuē zì gǔ yǒu wéi zhī jūn wèi yǒu shī rén xīn ér néng tú zhì yì wèi yǒu néng xié zhī yǐ wēi shèng zhī yǐ biàn ér néng dé rén xīn zhě yě
时王安石方行青苗法，公著极言曰："自古有为之君，未有失人心而能图治，亦未有能胁之以威、胜之以辩而能得人心者也。
xī rì zhī suǒ wèi xián zhě jīn jiē yǐ cǐ jǔ wèi fēi ér shēng yì zhě yī qiè zhī wèi liú sú fú lùn qǐ xī jiē xián ér jīn jiē bù xiào hu
昔日之所谓贤者，今皆以此举为非，而生议者一切祗为流俗浮论，岂昔皆贤而今皆不肖乎？
ān shí nù qí shēn qiè
"安石怒其深切。
dì shǐ jǔ lǚ huì qīng wèi yù shǐ gōng zhe yuē huì qīng gù yǒu cái rán jiān xié bù kě yòng
帝使举吕惠卿为御史，公著曰："惠卿固有才，然奸邪不可用。
dì yǐ yǔ ān shí ān shí yì nù wū yǐ è yǔ chū zhī yǐng zhōu
"帝以语安石，安石益怒，诬以恶语，出知颍州。
bā nián huì xīng jiàn zhào qiú zhí yán
八年，彗星见，诏求直言。
gōng zhe shàng shū yuē bì xià lín cháo yuàn zhì wèi rì yǐ jiǔ ér zuǒ yòu qián hòu mò gǎn zhèng yán
公著上疏曰："陛下临朝愿治，为日已久，而左右前后，莫敢正言。
shǐ bì xià yǒu yù zhì zhī xīn ér wú zhì zhì zhī shí cǐ rèn shì zhī chén fù bì xià yě
使陛下有欲治之心，而无致治之实，此任事之臣负陛下也。
fu shì zhī xié zhèng xián bù xiào jì sù dìng yǐ
夫士之邪正、贤不肖，既素定矣。
jīn zé bù rán qián rì suǒ jǔ yǐ wéi tiān xià zhī zhì xián
今则不然，前日所举，以为天下之至贤；
ér hòu rì zhú zhī yǐ wéi tiān xià zhì bù xiào
而后日逐之，以为天下至不肖。
qí yú rén cái jì fǎn fù bù cháng zé yú zhèng shì yì guāi lì bù shěn yǐ
其于人材既反复不常，则于政事亦乖戾不审矣。
gǔ zhī wéi zhèng chū bù xìn yú mín zhě yǒu zhī ruò zǐ chǎn zhì zhèng yī nián ér rén yuàn zhī sān nián ér rén gē zhī
古之为政，初不信于民者有之，若子产治郑，一年而人怨之，三年而人歌之。
bì xià chuí gǒng yǎng chéng qī nián yú cǐ rán yú rén zhī sòng yì wèi yǒu yì yú qián rì bì xià dú bù chá hu
陛下垂拱仰成，七年于此，然舆人之诵，亦未有异于前日，陛下独不察乎？
qǐ zhī hé yáng zhào hái tí jǔ zhōng tài yī gōng qiān hàn lín xué shì chéng zhǐ gǎi duān míng diàn xué shì zhī shěn guān yuàn
起知河阳，召还，提举中太一宫，迁翰林学士承旨，改端明殿学士、知审官院。
dì cóng róng yǔ lùn zhì dào suì jí shì lǎo gōng zhe wèn yuē yáo shùn zhī cǐ dào hu
帝从容与论治道，遂及释、老，公著问曰："尧、舜知此道乎？
dì yuē yáo shùn qǐ bù zhī
"帝曰："尧、舜岂不知？
gōng zhe yuē yáo shùn suī rú cǐ ér wéi yǐ zhī rén ān mín wéi nán suǒ yǐ wèi yáo shùn yě
"公著曰："尧、舜虽如此，而惟以知人安民为难，所以为尧、舜也。
dì yòu yán táng tài zōng néng yǐ quán zhì yù chén xià
"帝又言唐太宗能以权智御臣下。
duì yuē tài zōng zhī dé yǐ néng qū jǐ cóng jiàn ěr
对曰："太宗之德，以能屈己从谏尔。
dì shàn qí yán
"帝善其言。
wèi jǐ tóng zhī shū mì yuàn shì
未几，同知枢密院事。
yǒu yù fù ròu xíng zhě yì qǔ sǐ qiú shì yì yuè gōng zhe yuē shì zhī bù sǐ zé ròu xíng suì xíng yǐ
有欲复肉刑者，议取死囚试劓、刖，公著曰："试之不死，则肉刑遂行矣。
nǎi zhǐ
"乃止。
xià rén yōu qí zhǔ jiāng dà jǔ tǎo zhī
夏人幽其主，将大举讨之。
gōng zhe yuē wèn zuì zhī shī dāng xiān zé shuài gǒu wèi dé rén bù rú wù jǔ
公著曰："问罪之师，当先择帅，苟未得人，不如勿举。
jí bīng xìng qín jìn mín lì dà kùn dà chén bù gǎn yán gōng zhe shù bái qí hài
"及兵兴，秦、晋民力大困，大臣不敢言，公著数白其害。
yuán fēng wǔ nián yǐ jí gài qù wèi chú zī zhèng diàn xué shì dìng zhōu ān fǔ shǐ
元丰五年，以疾丐去位，除资政殿学士、定州安抚使。
é yǒng lè chéng xiàn dì lín cháo tàn yuē biān mín pí bì rú cǐ dú lǚ gōng zhe wèi zhèn yán zhī ěr
俄永乐城陷，帝临朝叹曰："边民疲弊如此，独吕公著为朕言之耳。
xǐ yáng zhōu jiā dà xué shì
"徙扬州，加大学士。
jiāng lì tài zǐ dì wèi fǔ chén dāng yǐ lǚ gōng zhe sī mǎ guāng wèi shī fū
将立太子，帝谓辅臣，当以吕公著、司马光为师傅。
zhé zōng jí wèi yǐ shì dú hái cháo
哲宗即位，以侍读还朝。
tài huáng tài hòu qiǎn shǐ yíng wèn suǒ yù yán gōng zhe yuē xiān dì běn yì yǐ kuān shěng mín lì wèi xiān
太皇太后遣使迎，问所欲言，公著曰："先帝本意，以宽省民力为先。
ér jiàn yì zhě yǐ biàn fǎ qīn mín wèi wu yǔ jǐ yì zhě yī qiè chì qù gù rì jiǔ ér bì yù shēn fǎ xíng ér mín yù kùn
而建议者以变法侵民为务，与己异者一切斥去，故日久而弊愈深，法行而民愈困。
chéng dé zhōng zhèng zhī shì jiǎng qiú tiān xià lì bìng xié lì ér wèi zhī yi bù nán yǐ
诚得中正之士，讲求天下利病，协力而为之，宜不难矣。
zhì zé shàng yán yuē rén jūn chū jí wèi dāng zhèng shǐ yǐ shì tiān xià xiū dé yǐ ān bǎi xìng
"至则上言曰："人君初即位，当正始以示天下，修德以安百姓。
xiū dé zhī yào mò xiān yú xué
修德之要，莫先于学。
xué yǒu jī xī yú guāng míng zé rì xīn yǐ dǐ zhì zhì zhě xué zhī lì yě
学有缉熙于光明，则日新以底至治者，学之力也。
jǐn mèi sǐ chén shí shì yuē wèi tiān ài mín xiū shēn jiǎng xué rèn xián nà jiàn báo liǎn shěng xíng qù shē wú yì
谨昧死陈十事，曰畏天、爱民、修身、讲学、任贤、纳谏、薄敛、省刑、去奢、无逸。
yòu qǐ bèi zhì jiàn yuán yǐ kāi yán lù
"又乞备置谏员，以开言路。
bài shàng shū zuǒ chéng mén xià shì láng
拜尚书左丞、门下侍郎。
yuán yòu yuán nián bài shàng shū yòu pú yè jiān zhōng shū shì láng
元祐元年，拜尚书右仆射兼中书侍郎。
sān xǐng bìng jiàn zhōng shū dú wèi qǔ zhǐ zhī de
三省并建，中书独为取旨之地。
nǎi qǐng shì yú sān xǐng zhě yǔ zhí zhèng tóng jìn chéng qǔ zhǐ ér gè xíng zhī
乃请事于三省者，与执政同进呈，取旨而各行之。
yòu zhí zhèng guān lǜ shù rì yī jù zhèng shì táng shì duō jué yú qí zhǎng tóng liè mò de yù
又执政官率数日一聚政事堂，事多决于其长，同列莫得预。
zhì shì shǐ mìng rì jí suì wèi dìng zhì
至是，始命日集，遂为定制。
yǔ sī mǎ guāng tóng xīn fǔ zhèng tuī běn xiān dì zhī zhì fán yù gé ér wèi xiá yǔ gé ér wèi dìng zhě yī yī jǔ xíng zhī
与司马光同心辅政，推本先帝之志，凡欲革而未暇与革而未定者，一一举行之。
mín huān hū gǔ wǔ xián yǐ wéi biàn
民欢呼鼓舞，咸以为便。
guāng hōng dú dāng guó chú lì jiē yī shí zhī xuǎn
光薨，独当国，除吏皆一时之选。
shí kē jǔ ba cí fù zhuān yòng wáng ān shí jīng yì qiě zá yǐ shì shì zhī shuō
时科举罢词赋，专用王安石经义，且杂以释氏之说。
fán shì zi zì yī yǔ shàng fēi xīn yì bù dé yòng xué zhě zhì bù sòng zhèng jīng wéi qiè ān shí zhī shū yǐ gàn jìn jīng shú zhě zhuǎn shàng dì gù kē jǔ yì bì
凡士子自一语上，非新义不得用，学者至不诵正经，唯窃安石之书以干进，精熟者转上第，故科举益弊。
gōng zhe shǐ lìng jìn zhǔ sī bù dé chū tí lǎo zhuāng shū jǔ zǐ bù dé yǐ shēn hán fó shū wéi xué jīng yì cān yòng gǔ jīn zhū rú shuō wú de zhuān qǔ wáng shì
公著始令禁主司不得出题老、庄书，举子不得以申、韩、佛书为学，经义参用古今诸儒说，毋得专取王氏。
fù xián liáng fāng zhèng kē
复贤良方正科。
yòu sī jiàn gǔ yì yǐ yán shì jié zhí dǐ dà chén jiāng jùn zé gōng zhe yǐ wéi yán zhǐ ba zhī huái zhōu
右司谏贾易以言事讦直诋大臣，将峻责，公著以为言，止罢知怀州。
tuì wèi tóng liè yuē jiàn guān suǒ lùn dé shī wèi zú yán
退谓同列曰："谏官所论，得失未足言。
gù zhǔ shàng chūn qiū fāng shèng lǜ yì míng yǒu jìn yú shuō huò luàn zhě zhèng lài zuǒ yòu zhèng chén ěr bù kě yù shǐ rén zhǔ qīng yàn yán zhě yě
顾主上春秋方盛，虑异明有进谀说惑乱者，正赖左右争臣耳，不可豫使人主轻厌言者也。
zhòng mò bù tàn fú
"众莫不叹服。
tǔ bō shǒu lǐng guǐ zhāng qīng yi jié jiǔ wèi táo hé huàn wén cháo tíng mǐ bīng shěng shù yīn yǔ xià rén hé móu fù qǔ xī mín
吐蕃首领鬼章青宜结久为洮、河患，闻朝廷弭兵省戍，阴与夏人合谋复取熙、岷。
gōng zhù bái qiǎn jūn qì chéng yóu shī xióng yǐ biàn yi yù zhū jiāng bù yú yuè shēng zhì yú què xià
公著白遣军器丞游师雄以便宜谕诸将，不逾月，生致于阙下。
dì yàn jìn chén yú zī shàn táng chū suǒ shū táng rén shī fēn cì
帝宴近臣于资善堂，出所书唐人诗分赐。
gōng zhe nǎi jí suǒ jiǎng shū yào yǔ míng bái qiè yú zhì dào zhě fán bǎi piān jìn zhī yǐ bèi yóu yì hàn mò wèi shèng xué zhī zhù
公著乃集所讲书要语明白、切于治道者，凡百篇进之，以备游意翰墨，为圣学之助。
sān nián sì yuè kěn cí wèi bài sī kōng tóng píng zhāng jūn guó shì
三年四月，恳辞位，拜司空、同平章军国事。
sòng xìng yǐ lái zǎi xiàng yǐ sān gōng píng zhāng zhòng shì zhě sì rén ér gōng zhe yǔ fù jū qí èr shì yàn qí róng
宋兴以来，宰相以三公平章重事者四人，而公著与父居其二，士艳其荣。
zhào jiàn dì yú dōng fǔ zhī nán qǐ běi fēi yǐ biàn zhí zhèng huì yì
诏建第于东府之南，启北扉，以便执政会议。
fán sān xǐng shū mì yuàn zhī zhí jiē de zǒng lǐ
凡三省、枢密院之职，皆得总理。
jiàn rì yī zhāo yīn zhì dōu táng qí chū bù yǐ shí gài yì lǐ yě
间日一朝，因至都堂，其出不以时，盖异礼也。
míng nián èr yuè hōng nián qī shí èr
明年二月薨，年七十二。
tài huáng tài hòu jiàn fǔ chén qì yuē bāng guó bù xìng sī mǎ xiàng gōng jì wáng lǚ sī kōng fù shì
太皇太后见辅臣泣曰："邦国不幸，司马相公既亡，吕司空复逝。
tòng mǐn jiǔ zhī
"痛闵久之。
dì yì bēi gǎn jí yì qí jiā lín diàn cì jīn bó wàn
帝亦悲感，即诣其家临奠，赐金帛万。
zèng tài shī shēn guó gōng shì yuē zhèng xiàn yù bǐ bēi shǒu yuē chún chéng hòu dé
赠太师、申国公，谥曰正献，御笔碑首曰"纯诚厚德"。
gōng zhe zì shǎo jiǎng xué jí yǐ zhì xīn yǎng xìng wèi běn píng jū wú jí yán jù sè yú shēng lì fēn huá bó rán wú suǒ hǎo
公著自少讲学，即以治心养性为本，平居无疾言遽色，于声利纷华，泊然无所好。
shǔ bù huī shàn hán bù qīn huǒ jiǎn zhòng qīng jìng gài tiān bǐng rán
暑不挥扇，寒不亲火，简重清静，盖天禀然。
qí shí lǜ shēn mǐn liàng hóng ér xué cuì yù shì shàn jué gǒu biàn yú guó bù yǐ sī lì hài dòng qí xīn
其识虑深敏，量闳而学粹，遇事善决，苟便于国，不以私利害动其心。
yú rén jiāo chū yú zhì chéng hǎo dé lè shàn jiàn shì dà fū yǐ rén wù wéi yì zhě bì wèn qí suǒ zhī yǔ qí suǒ wén cān hù kǎo shí yǐ dá yú shàng
与人交，出于至诚，好德乐善，见士大夫以人物为意者，必问其所知与其所闻，参互考实，以达于上。
měi yì zhèng shì bó qǔ zhòng shàn yǐ wéi shàn zhì suǒ dāng shǒu zé yì rán bù huí duó
每议政事，博取众善以为善，至所当守，则毅然不回夺。
shén zōng cháng yán qí yú rén cái bù qī rú quán héng zhī chēng wù
神宗尝言其于人材不欺，如权衡之称物。
yóu néng bì yuǎn shēng jì bù yǐ zhī rén zì chǔ
尤能避远声迹，不以知人自处。
shǐ yǔ wáng ān shí shàn ān shí xiōng shì zhī ān shí bó biàn chěng cí rén mò gǎn yǔ gāng gōng zhe dú yǐ jīng shí yuē yán fú zhī
始与王安石善，安石兄事之，安石博辩骋辞，人莫敢与亢，公著独以精识约言服之。
ān shí cháng yuē cī lìn měi bù zì shèng yī yì zhǎng zhě jí fèi rán ér fǎn suǒ wèi shǐ rén zhī yì xiāo zhě yú huì shū jiàn zhī
安石尝曰："疵吝每不自胜，一诣长者，即废然而反，所谓使人之意消者，于晦叔见之。
yòu wèi rén yuē huì shū wèi xiāng wú bèi kě yǐ yán shì yǐ
"又谓人曰："晦叔为相，吾辈可以言仕矣。
hòu ān shí dé zhì yì qí bì zhù jǐ ér shù yòng gōng yì liè qí guò shī yǐ gù jiāo qíng bù zhōng
"后安石得志，意其必助己，而数用公议，列其过失，以故交情不终。
yú jiǎng shuō yóu jīng yǔ yuē ér lǐ jǐn
于讲说尤精，语约而理尽。
sī mǎ guāng yuē měi wén huì shū jiǎng biàn jué jǐ yǔ wèi fán
司马光曰："每闻晦叔讲，便觉己语为烦。
qí wèi míng liú suǒ jìng rú cǐ
"其为名流所敬如此。
shào shèng yuán nián zhāng dūn wèi xiāng yǐ dí sī zhāng shāng yīng zhōu zhì jū yán lù lùn gōng zhe gèng xī fēng fǎ dù xuē zèng shì huǐ suǒ cì bēi zài biǎn jiàn wǔ jūn jié dù fù shǐ chāng huà jūn sī hù cān jūn
绍圣元年，章惇为相，以翟思、张商英、周秩居言路，论公著更熙、丰法度，削赠谥，毁所赐碑，再贬建武军节度副使、昌化军司户参军。
huī zōng lì zhuī fù tài zǐ tài bǎo
徽宗立，追复太子太保。
cài jīng shàn zhèng fù jiàng zuǒ guāng lù dài fu rù dǎng jí xún fù yín qīng guāng lù dài fu
蔡京擅政，复降左光禄大夫，入党籍，寻复银青光禄大夫。
shào xīng chū xī hái zèng shì
绍兴初，悉还赠谥。
zi xī zhé xī chún
子希哲、希纯。
xī zhé zì yuán míng shǎo cóng jiāo qiān zhī sūn fù shí jiè hú yuàn xué fù cóng chéng hào chéng yí zhāng zài yóu wén jiàn yóu shì yì guǎng
希哲字原明，少从焦千之、孙复、石介、胡瑗学，复从程颢、程颐、张载游，闻见由是益广。
yǐ yīn rù guān fù you wáng ān shí quàn qí wù shì kē jǔ yǐ jiǎo xìng lì lù suì jué yì jìn qǔ
以荫入官，父友王安石劝其勿事科举，以侥幸利禄，遂绝意进取。
ān shí wéi zhèng jiāng zhì qí zi pāng yú jiǎng guān yǐ xī zhé yǒu xián míng yù xiān yòng zhī
安石为政，将置其子雱于讲官，以希哲有贤名，欲先用之。
xī zhé cí yuē rǔ gōng xiāng zhī jiǔ wàn yī cóng shì jiāng bù miǎn yì tóng zé chóu xī xiāng yǔ zhī yì jǐn yǐ
希哲辞曰："辱公相知久，万一从仕，将不免异同，则畴昔相与之意尽矣。
ān shí nǎi zhǐ
"安石乃止。
gōng zhù zuò xiāng èr dì yǐ guān shěng sì xī zhé dú zhì guǎn kù jiǔ nǎi pàn dēng wén gǔ yuàn lì cí
公著作相，二弟已官省寺，希哲独滞管库，久乃判登闻鼓院，力辞。
gōng zhe tàn yuē dāng shì shàn shì wú shōu shí lüè jìn ěr dú yǐ wú gù zhì bù shì mìng yě fū
公著叹曰："当世善士，吾收拾略尽，尔独以吾故置不试，命也夫！
xī zhé mǔ xián míng yǒu fǎ dù wén gōng zhe yán xiào yuē shì yì wèi zhī qí zi yǐ
"希哲母贤明有法度，闻公著言，笑曰："是亦未知其子矣。
zhōng gōng zhe sàng shǐ wèi bīng bù yuán wài láng
终公著丧，始为兵部员外郎。
fàn zǔ yǔ qí mèi xù yě yán yú zhé zōng yuē xī zhé jīng shù cāo xíng yi bèi quàn jiǎng qí fù cháng chēng wéi bù qī àn shì
范祖禹，其妹婿也，言于哲宗曰："希哲经术操行，宜备劝讲，其父常称为不欺暗室。
chén yǐ fù xiōng zhī gù bù gǎn chēng jiàn jīn fāng jiāng yǐn qù qiè wèi wú xián
臣以妇兄之故，不敢称荐，今方将引去，窃谓无嫌。
zhào yǐ wéi chóng zhèng diàn shuō shū
"诏以为崇政殿说书。
qí quàn dǎo rén zhǔ yǐ xiū shēn wèi běn xiū shēn yǐ zhèng xīn chéng yì wéi zhǔ
其劝导人主以修身为本，修身以正心诚意为主。
qí yán yuē xīn zhèng yì chéng zé shēn xiū ér tiān xià huà
其言曰："心正意诚，则身修而天下化。
ruò shēn bù néng xiū suī zuǒ yòu zhī rén qiě bù néng yù kuàng tiān xià hu
若身不能修，虽左右之人且不能谕，况天下乎？
zhuó yòu sī jiàn cí wèi tīng sī yǔ zǔ yǔ yuē ruò bù de qǐng dāng yǐ yáng wèi lái zhī shào wéi shǒu
擢右司谏，辞，未听，私语祖禹曰："若不得请，当以杨畏、来之邵为首。
jì ér bù bài
"既而不拜。
huì shào shèng dǎng lùn qǐ yù shǐ liú zhěng lùn qí jìn bù yóu kē dì yǐ mì gé xiào lǐ zhī huái zhōu
会绍圣党论起，御史刘拯论其进不由科第，以秘阁校理知怀州。
zhōng shū shè rén lín xī yòu yán lǚ dà fáng yóu gōng zhe yuán yǐn gù jìn xī zhé yǐ chou sī ēn
中书舍人林希又言："吕大防由公著援引，故进希哲以酬私恩。
fán dà fáng bèi qī jūn mài guó jiē gōng zhe wèi zhī chàng
凡大防辈欺君卖国，皆公著为之倡；
ér gōng zhe zhī è zé xī zhé dǎo chéng zhī qǐ yi wū huá zhí
而公著之恶，则希哲导成之，岂宜污华职。
yú shì dàn shǒu běn zhì é fēn sī nán jīng jū hé zhōu
"于是但守本秩，俄分司南京，居和州。
huī zōng chū zhào wèi mì shū shǎo jiān huò yǐ wéi tài jùn gǎi guāng lù shǎo qīng
徽宗初，召为秘书少监，或以为太峻，改光禄少卿。
xī zhé lì qǐng wài yǐ zhí mì gé zhī cáo zhōu
希哲力请外，以直秘阁知曹州。
xuán zāo chóng níng dǎng huò duó zhí zhī xiāng zhōu xǐ xíng zhōu
旋遭崇宁党祸，夺职知相州，徙邢州。
ba wèi gōng cí
罢为宫祠。
jī yù huái sì jiān shí yú nián zú
羁寓淮、泗间，十余年卒。
xī zhé lè yì jiǎn jiǎn yǒu zhì xíng wǎn nián míng yì zhòng yuǎn jìn jiē shī zūn zhī
希哲乐易简俭，有至行，晚年名益重，远近皆师尊之。
zi hǎo wèn yǒu chuán
子好问，有传。
xī chún zì zi jìn dēng dì wèi tài cháng bó shì
希纯字子进，登第，为太常博士。
yuán yòu sì míng táng jiāng yòng huáng yòu gù shì bìng xiǎng tiān dì bǎi shén jiē yǐ zǔ zōng pèi
元祐祀明堂，将用皇祐故事，并飨天地百神，皆以祖宗配。
xī chún yán huáng yòu zhī lǐ shì bù jīng jiàn jiā yòu jì yǐ lí zhèng
希纯言："皇祐之礼，事不经见，嘉祐既已厘正。
zhì yuán fēng zhōng dàn yǐ yīng zōng pèi shàng dì xī ba cóng sì qún shén de yán fù zhī yì qǐng xún qí shì
至元丰中，但以英宗配上帝，悉罢从祀群神，得严父之义，请循其式。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
lì zōng zhèng tài cháng mì shū chéng
历宗正、太常、秘书丞。
zhé zōng yì nà hòu xī chún qǐng kǎo sān dài hūn lǐ cān zǔ zōng zhī zhì bó fǎng lìng zú cān qiú dé pèi
哲宗议纳后，希纯请考三代昏礼，参祖宗之制，博访令族，参求德配。
fán shì sú suǒ wèi kān hūn zhī shū qiǎn lòu bù jīng qiě yī qiè bǐng jué yǐ fáng fù huì
凡世俗所谓勘婚之书，浅陋不经，且一切屏绝，以防附会。
qiān zhù zuò láng yǐ fù huì bù bài
迁著作郎，以父讳不拜。
zhuó qǐ jū shè rén quán tài cháng shǎo qīng
擢起居舍人，权太常少卿。
xuān rén tài hòu bēng xī chún lǜ jiān rén chéng jiàn jìn shuō yáo zhǔ tīng jí shàng shū yuē zì yuán yòu chū nián tài huáng tīng duàn suǒ yòng zhī rén jiē sù yǒu shí wàng suǒ xíng zhī shì jiē rén suǒ yuàn xíng
宣仁太后崩，希纯虑奸人乘间进说摇主听，即上疏曰："自元祐初年，太皇听断，所用之人皆宿有时望，所行之事皆人所愿行。
wéi shì guò è dé zuì zhī tú rì cì biàn gǔ bǎi hé guī lì jīn bì yǐ gēng gǎi shén zōng fǎ dù wèi shuō
唯是过恶得罪之徒，日伺变故，捭阖规利，今必以更改神宗法度为说。
chén yǐ wéi xiān dì zhī gōng liè wàn shì mò yǎn
臣以为先帝之功烈，万世莫掩。
jiān yǒu shù shì wèi xiǎo rén suǒ wù shì suī pō yǒu sǔn yì zài yú shèng dé gù wú suǒ kuī
间有数事，为小人所误，势虽颇有损益，在于圣德，固无所亏。
qiě yīng zōng shén zōng hé cháng bù gǎi zhēn zōng rén zōng zhī zhèng yì qǐ jǐn yòng qìng zǔ tài zōng zhī fǎ hu
且英宗、神宗何尝不改真宗、仁宗之政，亦岂尽用庆祖、太宗之法乎？
xiǎo rén jì wù xiān dì fù yù wù bì xià bù kě bù chá
小人既误先帝，复欲误陛下，不可不察。
wèi jǐ bài zhōng shū shè rén tóng xiū guó shǐ
"未几，拜中书舍人、同修国史。
nèi shì liáng cóng zhèng liú wéi jiǎn chú nèi xǐng yā bān xī chún yǐ qīn zhèng zhī shǐ shǒu lù èr rén wú yǐ shì tiān xià chí bù xíng
内侍梁从政、刘惟简除内省押班，希纯以亲政之始，首录二人，无以示天下，持不行。
yóu shì yān sì cè mù huò yú tíng zhōng zhǐ yǐ xiāng shì yuē cǐ jiǎo hái èr yā bān cí tóu zhě yě
由是阉寺侧目，或于庭中指以相示曰："此缴还二押班词头者也。
zhāng dūn jì xiāng chū wèi bǎo wén gé dài zhì zhī bó zhōu
章惇既相，出为宝文阁待制、知亳州。
jiàn guān zhāng shāng yīng hàn xī chún gōng zhī lì
谏官张商英憾希纯，攻之力。
yòu yǐ wài qīn xián lián xǐ mù zhōu guī zhōu
又以外亲嫌，连徙睦州、归州。
zì jīng dōng ér zhī zhè xi zì zhè xi ér shàng sān xiá míng wéi yì dì shí kùn zhī yě
自京东而之浙西，自浙西而上三峡，名为易地，实困之也。
gōng zhe zhuī biǎn xī chún yì yǐ tún tián yuán wài láng fēn sī nán jīng jū jīn zhōu
公著追贬，希纯亦以屯田员外郎分司南京，居金州。
yòu zé shū zhōu tuán liàn fù shǐ dào zhōu ān zhì
又责舒州团练副使，道州安置。
jiàn zhōng jìng guó yuán nián hái wèi dài zhì zhī yíng zhōu
建中靖国元年，还为待制、知瀛州。
huī zōng wén qí míng shù chēng zhī
徽宗闻其名，数称之。
céng bù jì xī chún yīn qí qǐng jìn wèi jí jiàn jí yǐ biān jù qù qiǎn zhī
曾布忌希纯，因其请觐，未及见，亟以边，遽趣遣之。
é gǎi yǐng zhōu rù chóng níng dǎng jí
俄改颍州，入崇宁党籍。
zú nián liù shí
卒，年六十。
lùn yuē gōng zhe fù zǐ jù wèi zhì zǎi xiàng jù yǐ sī kōng píng zhāng jūn guó shì suī hàn zhī wéi píng táng zhī sū li róng shèng shú jiā yān
论曰：公著父子俱位至宰相，俱以司空平章军国事，虽汉之韦、平，唐之苏、李，荣盛孰加焉。
yí jiǎn duō zhì shù gōng zhe zé yī qiè chí zhèng yǐ yìng tiān xià zhī wu wū hū xián zāi
夷简多智数，公著则一切持正，以应天下之务，呜呼贤哉。
qí lùn rén cái rú quán héng zhī chēng wù gù yī shí xián shì shōu shí lüè jìn
其论人才，如权衡之称物，故一时贤士，收拾略尽。
sī mǎ guāng jí shèn zhūn zhūn yān yǐ guó shì wèi tuō dāng shí tíng chén mò gōng zhe ruò yě shěn yǐ
司马光疾甚，谆谆焉以国事为托，当时廷臣，莫公著若也审矣。
zhuī kǎo qí píng shēng shì yè gài shǒu chéng zhī liáng xiāng yě
追考其平生事业，盖守成之良相也。
rán zhī zi zhī xián ér bù néng jiàn dài yóu wèi miǎn yú bì xián ér yǒu kuì yú cóng zǔ yún
然知子之贤而不能荐，殆犹未免于避嫌，而有愧于从祖云。
xī zhé xī chún shì jì qí měi rán jiē yǐn yú chóng níng dǎng huò hé jūn zǐ zhī bù xìng yú
希哲、希纯世济其美，然皆隐于崇宁党祸，何君子之不幸欤！