fàn zhèn cóng zǐ bǎi lù cóng sūn zǔ yǔ
范镇（从子百禄从孙祖禹）
fàn zhèn zì jǐng rén chéng dū huá yáng rén
范镇，字景仁，成都华阳人。
xuē kuí shǒu shǔ yī jiàn ài zhī guǎn yú fǔ shè bǐ yǔ zǐ dì jiǎng xué
薛奎守蜀，一见爱之，馆于府舍，俾与子弟讲学。
zhèn yì zì qiān tuì měi bù xíng qū fǔ mén yú nián rén bù zhī qí wèi shuài kè yě
镇益自谦退，每步行趋府门，逾年，人不知其为帅客也。
jí hái cháo zài yǐ jù
及还朝，载以俱。
yǒu wèn kuí rù shǔ hé suǒ de yuē dé yī wěi rén dāng yǐ wén xué míng shì
有问奎入蜀何所得，曰："得一伟人，当以文学名世。
sòng xiáng xiōng dì jiàn qí wén zì wèi fú jí yǔ wèi bù yī jiāo
"宋庠兄弟见其文，自谓弗及，与为布衣交。
jǔ jìn shì lǐ bù zòu míng dì yī
举进士，礼部奏名第一。
gù shì diàn tíng chàng dì guò sān rén zé shǒu lǐ bù xuǎn zhě bì yuè cì kàng shēng zì chén lǜ de zhì shàng liè
故事，殿廷唱第过三人，则首礼部选者，必越次抗声自陈，率得置上列。
wú yù ōu yáng xiū hào chēng gěng jiè yì cóng zhòng
吴育、欧阳修号称耿介，亦从众。
zhèn dú bù rán tóng liè lǚ qù zhī bù wéi dòng
镇独不然，同列屡趣之，不为动。
zhì dì qī shí jiǔ rén nǎi cóng hū chū yīng tuì jiù liè wú yī yán tíng zhōng jiē yì zhī
至第七十九人，乃从呼出应，退就列，无一言，廷中皆异之。
zì shì jiù fēng suì gé
自是旧风遂革。
diào xīn ān zhǔ bù xī jīng liú shǒu sòng shòu yán zhì guó zǐ jiàn jiàn wèi dōng jiān zhí jiǎng
调新安主簿，西京留守宋绶延置国子监，荐为东监直讲。
zhào shì xué shì yuàn dāng de guǎn gé xiào lǐ zhǔ sī wàng yǐ wéi shī yùn bǔ jiào kān
召试学士院，当得馆阁校理，主司妄以为失韵，补校勘。
rén wéi fèn yù ér zhèn chù zhī yàn rú
人为忿郁，而镇处之晏如。
jīng sì nián dāng qiān zǎi xiàng páng jí yán zhèn yǒu yì cái bù jí jí yú jìn qǔ
经四年，当迁，宰相庞籍言："镇有异材，不汲汲于进取。
chāo shòu zhí mì gé pàn lì bù nán cáo kāi fēng fǔ tuī guān
"超授直秘阁，判吏部南曹、开封府推官。
zhuó qǐ jū shè rén zhī jiàn yuàn
擢起居舍人、知谏院。
shàng shū lùn mín lì kùn bì qǐng yuē zǔ zōng yǐ lái guān lì bīng shù zhuó qǔ qí zhōng wèi dìng zhì yǐ jīn fù rù zhī shù shén qī wèi jīng fèi chǔ qí sān yǐ bèi shuǐ hàn fēi cháng
上疏论："民力困敝，请约祖宗以来官吏兵数，酌取其中为定制，以今赋入之数什七为经费，储其三以备水旱非常。
yòu yán zhōu yǐ zhǒng zǎi zhì guó yòng táng yǐ zǎi xiàng pàn yán tiě dù zhī
"又言："周以冢宰制国用，唐以宰相判盐铁、度支。
jīn zhōng shū zhǔ mín shū mì zhǔ bīng sān sī zhǔ cái gè bù xiāng zhī
今中书主民，枢密主兵，三司主财，各不相知。
cái yǐ kuì shū mì yì bīng wú qióng
财已匮，枢密益兵无穷；
mín yǐ kùn sān sī qǔ cái bù yǐ
民已困，三司取财不已。
qǐng shǐ èr fǔ tōng zhī bīng mín dà jì yǔ sān sī tóng zhì guó yòng
请使二府通知兵民大计，与三司同制国用。
qì dān shǐ zhì xū shēng shì qiáng dà chén yì mù bīng yǐ sè zé suì fèi bǎi qiān wàn
契丹使至，虚声示强，大臣益募兵以塞责，岁费百千万。
zhèn yán bèi qì dān mò ruò kuān sān jìn zhī mín bèi líng xià mò ruò kuān qín mín bèi xī nán mò ruò kuān yuè shǔ zhī mín bèi tiān xià mò ruò kuān tiān xià zhī mín
镇言："备契丹莫若宽三晋之民，备灵夏莫若宽秦民，备西南莫若宽越、蜀之民，备天下莫若宽天下之民。
fu bīng suǒ yǐ wèi mín ér fǎn cán mín chén kǒng yì rì zhī yōu bù zài sì yí ér zài rǒng bīng yǔ qióng mín yě
夫兵所以卫民而反残民，臣恐异日之忧不在四夷，而在冗兵与穷民也。
shāng rén shū sù hé běi qǔ cháng jīng shī ér què huò bù jí yǔ chāo jiǔ ér zhōu zhī shí cái de qí liù
商人输粟河北，取偿京师，而榷货不即予钞，久而鬻之，十才得其六。
huò jiàn yì chū nèi tǎng qián shāo zēng jià yǔ shì suì kě de xiàn xī wǔ shí wàn
或建议出内帑钱，稍增价与市，岁可得羡息五十万。
zhèn wèi wài fǔ nèi tǎng jūn wèi yǒu sī
镇谓："外府内帑，均为有司。
jīn shǐ wài fǔ zhì shāng rén ér nèi tǎng chéng jí yǐ móu lì zhì shāng guó tǐ
今使外府滞商人，而内帑乘急以牟利，至伤国体。
rén zōng jù zhǐ zhī
"仁宗遽止之。
zàng wēn chéng hòu tài cháng yì lǐ qián wèi zhī yuán hòu wèi zhī líng zǎi xiàng liú hàng qián wèi jiān hù shǐ hòu wèi yuán líng shǐ
葬温成后，太常议礼，前谓之园，后谓之陵，宰相刘沆前为监护使，后为园陵使。
zhèn yuē cháng wén fǎ lì wǔ fǎ yǐ wèi wén lǐ guān wǔ lǐ yě
镇曰："尝闻法吏舞法矣，未闻礼官舞礼也。
qǐng jí qián hòu yì lǐ yì tóng zhuàng
请诘前后议礼异同状。
jí xián yàng lǐ diāo yuē lùn kuàng zhōng wù chǐ lì wú chōng jū zhēn qīng zhēng lùn lǐ bìng bǔ wài jiē shàng zhāng liú zhī
"集贤样理刁约论圹中物侈丽，吴充、鞠真卿争论礼，并补外，皆上章留之。
shí quán bīn hù zàng zhuǎn guān chá shǐ tā lì xī yōu qiān liǎng guān
石全斌护葬，转观察使，他吏悉优迁两官。
zhèn yán zhāng xiàn zhāng yì zhāng huì sān hòu zhī zàng tuī ēn jiē wú cǐ bǐ
镇言："章献、章懿、章惠三后之葬，推恩皆无此比。
qǐ zhuī huán quán bīn děng gào chì
乞追还全斌等告敕。
fù dōu zhī rèn shǒu zhōng shān bǎo jí tóng rì chú guān nèi chén wú gù gǎi guān zhě yòu wǔ liù rén
"副都知任守忠、邓保吉同日除官，内臣无故改官者又五六人。
shí yǒu chì fán nèi jiàng fēi zhǔn lǜ lìng zhě bìng xǔ zhí zòu
时有敕，凡内降非准律令者，并许执奏。
céng wèi yī yuè dà chén zhé fèi bù xíng
曾未一月，大臣辄废不行。
zhèn qǐ zhèng zhōng shū shū mì zhī zuì yǐ shì tiān xià
镇乞正中书、枢密之罪，以示天下。
dì tiān xìng kuān rén yán shì zhě jìng wèi jī jié zhì wū rén yǐ wéi bó bù kě míng zhī shì
帝天性宽仁，言事者竞为激讦，至污人以帷箔不可明之事。
zhèn dú wu yǐn dà tǐ fēi guān cháo tíng ān wēi shēng mín lì jiù zé kuò lüè bù yán
镇独务引大体，非关朝廷安危，生民利疚，则阔略不言。
chén zhí zhōng wèi xiāng zhèn lùn qí wú xué shù fēi zǎi xiàng qì
陈执中为相，镇论其无学术，非宰相器。
jí bì qiè chī shā bì yù shǐ hé zòu yù zhú qù zhī
及嬖妾笞杀婢，御史劾奏，欲逐去之。
zhèn yán jīn yīn yáng bù hé cái kuì mín kùn dào zéi zī chì yù àn chōng chì zhí zhōng dāng rèn qí jiù
镇言："今阴阳不和，财匮民困，盗贼滋炽，狱犴充斥，执中当任其咎。
yù shǐ shě dà zé xì bào yáng yàn sī ruò yòng cǐ wèi jìn tuì shì yīn yī bì zhú zǎi xiàng fēi suǒ yǐ míng děng jí biàn táng bì
御史舍大责细，暴扬燕私，若用此为进退，是因一婢逐宰相，非所以明等级，辨堂陛。
shí zhě wěi zhī
"识者韪之。
wén yàn bó fù bì rù xiàng zhào bǎi guān jiāo yíng
文彦博、富弼入相，诏百官郊迎。
zhèn yuē lóng zhī yǐ xū lǐ bù ruò tuī zhī yǐ zhì chéng
镇曰："隆之以虚礼，不若推之以至诚。
bì xià yòng liǎng rén wéi xiāng jǔ cháo jiē wèi dé rén
陛下用两人为相，举朝皆谓得人。
rán jìn zhì liǎng zhì bù dé yì zǎi xiàng jū dì bǎi guān bù dé jiān jiàn shì bù tuī zhī yǐ chéng yě
然近制，两制不得诣宰相居第，百官不得间见，是不推之以诚也。
yuàn ba jiāo yíng chú yè jìn zé yú yù chén zhī shù wèi liǎng de yǐ
愿罢郊迎，除谒禁，则于御臣之术为两得矣。
yì jiǎn rèn zǐ jí měi suì qǔ shì jiē zì zhèn fā zhī
"议减任子及每岁取士，皆自镇发之。
yòu qǐ lìng zōng shì shū shǔ bǔ wài guān dì yuē qīng yán shì yě
又乞令宗室疏属补外官，帝曰："卿言是也。
gù kǒng tiān xià wèi zhèn bù néng mù zú ěr
顾恐天下谓朕不能睦族耳。
zhèn yuē bì xià zhēn bié qí xián zhě yòng zhī bù méi qí néng nǎi suǒ yǐ mù zú yě
"镇曰："陛下甄别其贤者用之，不没其能，乃所以睦族也。
suī bù xíng zhì xī níng chū zú rú qí yán
"虽不行，至熙宁初，卒如其言。
dì zài wèi sān shí wǔ nián wèi yǒu jì sì
帝在位三十五年，未有继嗣。
jiā yòu chū bào de jí zhōng wài dà xiǎo zhī chén wú bù hán xīn mò gǎn xiān yán zhě
嘉祐初，暴得疾，中外大小之臣，无不寒心，莫敢先言者。
zhèn dú fèn yuē tiān xià shì shàng yǒu dà yú cǐ zhě hu
镇独奋曰："天下事尚有大于此者乎？
jí bài shū yuē zhì jiàn guān zhě wèi zōng miào shè jì jì
"即拜疏曰："置谏官者，为宗庙社稷计。
jiàn guān ér bù yǐ zōng miào shè jì jì shì bì xià shì ài sǐ shì lì zhī rén chén bù wéi yě
谏官而不以宗庙社稷计事陛下，是爱死嗜利之人，臣不为也。
fāng bì xià bù yù hǎi nèi huáng huáng mò zhī suǒ wéi bì xià dú yǐ zǔ zōng hòu yì wèi niàn shì wèi zōng miào zhī lǜ zhì shēn qiě míng yě
方陛下不豫，海内皇皇莫知所为，陛下独以祖宗后裔为念，是为宗庙之虑，至深且明也。
xī tài zǔ shě qí zi ér lì tài zōng tiān xià zhī dà gōng yě
昔太祖舍其子而立太宗，天下之大公也。
zhēn zōng yǐ zhōu wáng hōng yǎng zōng zǐ yú gōng zhōng tiān xià zhī dà lǜ yě
真宗以周王薨，养宗子于宫中，天下之大虑也。
yuàn yǐ tài zǔ zhī xīn xíng zhēn zōng gù shì bá jìn shǔ zhī yóu xián zhě yōu qí lǐ zhì zhì zhī zuǒ yòu yǔ tú tiān xià shì yǐ xì yì zhào rén xīn
愿以太祖之心，行真宗故事，拔近属之尤贤者，优其礼秩，置之左右，与图天下事，以系亿兆人心。
shū zòu wén yàn bó shǐ kè wèn hé suǒ yán yǐ shí gào kè yuē rú shì hé bù yǔ zhí zhèng móu
"疏奏，文彦博使客问何所言，以实告，客曰："如是，何不与执政谋？
zhèn yuē zì fēn bì sǐ gù gǎn yán
"镇曰："自分必死，故敢言。
ruò móu yú zhí zhèng huò yǐ wéi bù kě qǐ de zhōng chuò hu
若谋于执政，或以为不可，岂得中辍乎？
zhāng lèi shàng bù bào
"章累上，不报。
zhí zhèng yù zhī yuē nài hé xiào xī míng gàn jìn zhī rén
执政谕之曰："奈何效希名干进之人。
zhèn yí yǐ shū yuē bǐ tiān xiàng jiàn biàn dāng yǒu jí bīng zhèn yì dāng sǐ zhí bù kě sǐ luàn bīng zhī xià
"镇贻以书曰："比天象见变，当有急兵，镇义当死职，不可死乱兵之下。
cǐ nǎi zhèn zé sǐ zhī shí shàng hé gù xī míng gàn jìn zhī xián zāi
此乃镇择死之时，尚何顾希名干进之嫌哉？
yòu yán bì xià de chén shū bù yǐ liú zhōng ér fù zhōng shū shì yù shǐ dà chén fèng xíng yě
"又言："陛下得臣疏，不以留中而付中书，是欲使大臣奉行也。
chén liǎng zhì zhōng shū dà chén jiē shè cí jù chén shì bì xià yù wèi zōng miào shè jì jì ér dà chén bù yù yě
臣两至中书，大臣皆设辞拒臣，是陛下欲为宗庙社稷计，而大臣不欲也。
chén qiè yuán dà chén wèi bì zhī yì kǒng xíng zhī ér bì xià zhōng biàn ěr
臣窃原大臣畏避之意，恐行之而陛下中变耳。
zhōng biàn zhī huò bù guò yī sǐ
中变之祸，不过一死。
guó běn bù lì wàn yī yǒu rú tiān xiàng suǒ gào jí bīng zhī biàn sǐ qiě yǒu zuì qí wèi jì yì yǐ shū yǐ
国本不立，万一有如天象所告急兵之变，死且有罪，其为计亦已疏矣。
yuàn yǐ chén zhāng shì dà chén shǐ qí zì zé sǐ suǒ
愿以臣章示大臣，使其自择死所。
wén zhě gǔ lì
"闻者股栗。
chú jiān shì yù shǐ zhī zá shì zhèn yǐ yán bù cóng gù cí
除兼侍御史知杂事，镇以言不从，固辞。
zhí zhèng yù zhèn yuē jīn jiān yán yǐ rù wèi zhī shén nán
执政谕镇曰："今间言已入，为之甚难。
zhèn fù shū zhí zhèng yuē shì dāng lùn qí shì fēi bù dàng wèn qí nán yì
"镇复书执政曰："事当论其是非，不当问其难易。
zhū gōng wèi jīn rì nán yú qián rì ān zhī yì rì bù nán yú jīn rì hu
诸公谓今日难于前日，安知异日不难于今日乎？
fán jiàn shàng miàn chén zhě sān yán yì kěn qiè
"凡见上面陈者三，言益恳切。
zhèn qì dì yì qì yuē zhèn zhī qīng zhōng qīng yán shì yě dāng gèng sì sān èr nián
镇泣，帝亦泣，曰："朕知卿忠，卿言是也，当更俟三二年。
zhāng shí jiǔ shàng dài mìng bǎi yú rì xū fà wèi bái
"章十九上，待命百余日，须发为白。
cháo tíng zhī bù néng duó nǎi ba zhī jiàn yuàn gǎi jí xián diàn xiū zhuàn jiū chá zài jīng xíng yù tóng xiū qǐ jū zhù suì zhī zhì gào
朝廷知不能夺，乃罢知谏院，改集贤殿修撰，纠察在京刑狱，同修起居注，遂知制诰。
zhèn suī jiě yán zhí wú suì bù shēn qián yì
镇虽解言职，无岁不申前议。
jiàn dì chūn qiū yì gāo měi yīn shì jí zhī jì yǐ gǎn dòng dì yì
见帝春秋益高，每因事及之，冀以感动帝意。
zhì shì yīn rù xiè shǒu yán bì xià xǔ chén jīn fù sān nián yǐ yuàn zǎo dìng dà jì
至是，因入谢，首言："陛下许臣，今复三年矣，愿早定大计。
yòu yīn xiá xiǎng xiàn fù yǐ fěng
"又因祫享，献赋以讽。
qí hòu hán qí suì dìng cè lì yīng zōng
其后韩琦遂定策立英宗。
qiān hàn lín xué shì
迁翰林学士。
zhōng shū yì zhuī zūn pú wáng liǎng zhì tái jiàn yǔ zhī yì zhào lǐ guān jiǎn xiáng diǎn lǐ
中书议追尊濮王，两制、台谏与之异，诏礼官检详典礼。
zhèn pàn tài cháng sì lǜ qí zhǔ yán hàn xuān dì yú zhāo dì wèi sūn guāng wǔ yú píng dì wèi zǔ qí fù róng kě chēng huáng kǎo yì zhě yóu fēi zhī wèi qí yǐ xiǎo zōng hé dà zōng zhī tǒng yě
镇判太常寺，率其属言："汉宣帝于昭帝为孙，光武于平帝为祖，其父容可称皇考，议者犹非之，谓其以小宗合大宗之统也。
jīn bì xià jì yǐ rén zōng wèi kǎo yòu jiā yú pú wáng zé qí shī fēi tè hàn èr dì bǐ
今陛下既以仁宗为考，又加于濮王，则其失非特汉二帝比。
fán chēng dì ruò kǎo ruò qǐn miào jiē fēi shì
凡称帝若考，若寝庙，皆非是。
zhí zhèng nù zhào zhèn zé yuē fāng lìng jiǎn xiáng hé jù liè shàng
"执政怒，召镇责曰："方令检详，何遽列上！
zhèn yuē yǒu sī de zhào bù gǎn jī liú jí yǐ wén nǎi qí zhí yě
"镇曰："有司得诏，不敢稽留，即以闻，乃其职也。
nài hé gèng yǐ wéi zuì hu
奈何更以为罪乎？
huì cǎo zhì wù qiān zǎi xiàng guān gǎi shì dú xué shì
"会草制，误迁宰相官，改侍读学士。
míng nián hái hàn lín chū zhī chén zhōu
明年，还翰林，出知陈州。
chén fāng jī shì shì sān rì shàn fā qián sù yǐ dài
陈方饥，视事三日，擅发钱粟以贷。
jiān sī shéng zhī jí jí zì hé zhào yuán zhī
监司绳之急，即自劾，诏原之。
shì suì dà shú suǒ dài xī hái
是岁大熟，所贷悉还。
shén zōng jí wèi fù wèi hàn lín xué shì jiān shì dú zhī tōng jìn yín tái sī
神宗即位，复为翰林学士兼侍读、知通进银台司。
gù shì mén xià fēng bó zhì zhǐ shěng shěn zhāng zòu jiū tī wéi zhì jiē zhe suǒ shòu chì hòu nǎi kān qù
故事，门下封驳制旨，省审章奏，纠擿违滞，皆著所授敕，后乃刊去。
zhèn shǐ qǐng fù zhī shǐ zhī suǒ shǒu
镇始请复之，使知所守。
wáng ān shí gǎi cháng píng wèi qīng miáo zhèn yán cháng píng zhī fǎ qǐ yú hàn shèng shí shì gǔ guì jiàn fā liǎn yǐ biàn nóng mò zuì wéi jìn gǔ bù kě gǎi
王安石改常平为青苗，镇言："常平之法，起于汉盛时，视谷贵贱发敛，以便农末，最为近古，不可改。
ér qīng miáo xíng yú táng zhī shuāi shì bù zú fǎ
而青苗行于唐之衰世，不足法。
qiě bì xià jí fù mín zhī duō qǔ ér shǎo qǔ zhī cǐ zhèng bǎi bù wǔ shí bù zhī jiān ěr
且陛下疾富民之多取而少取之，此正百步、五十步之间耳。
jīn yǒu liǎng rén zuò shì mào yì yī rén gù xià qí zhí yǐ xiāng qīng zé rén jiē zhī è zhī kě yǐ cháo tíng ér háng shì dào zhī suǒ wū hū
今有两人坐市贸易，一人故下其直以相倾，则人皆知恶之，可以朝廷而行市道之所恶乎？
lǚ huì qīng zài ěr yīng yán jīn yù mǎi juàn yì qīng miáo zhī bǐ
"吕惠卿在迩英言："今预买绢，亦青苗之比。
zhèn yuē yù mǎi yì bì fǎ yě
"镇曰："预买，亦敝法也。
ruò fǔ kù yǒu yú dāng bìng qù zhī qǐ yìng yuán yǐ wéi bǐ
若府库有余，当并去之，岂应援以为比。
hán qí jí lùn xīn fǎ zhī hài sòng tiáo lì sī shū bó li cháng qǐ ba qīng miáo qián zhào mìng fēn xī zhèn jiē fēng hái
"韩琦极论新法之害，送条例司疏驳，李常乞罢青苗钱，诏命分析，镇皆封还。
zhào wǔ xià zhèn zhí rú chū
诏五下，镇执如初。
sī mǎ guāng cí shū mì fù shǐ zhào xǔ zhī zhèn zài fēng hái
司马光辞枢密副使，诏许之，镇再封还。
dì yǐ zhào zhí fù guāng bù yóu mén xià
帝以诏直付光，不由门下。
zhèn zòu yuē yóu chén bù cái shǐ bì xià fèi fǎ yǒu sī shī zhí qǐ jiě yín tái sī
镇奏曰："由臣不才，使陛下废法，有司失职，乞解银台司。
jǔ sū shì jiàn guān yù shǐ xiè jǐng wēn zòu ba zhī
举苏轼谏官，御史谢景温奏罢之；
jǔ kǒng wén zhòng zhì kē wén zhòng duì cè lùn xīn fǎ bù biàn bà guī gù guān
举孔文仲制科，文仲对策，论新法不便，罢归故官。
zhèn jiē lì zhēng zhī bù bào
镇皆力争之，不报。
jí shàng shū yuē chén yán bù xíng wú yán fù lì yú cháo qǐng xiè shì
即上疏曰："臣言不行，无颜复立于朝，请谢事。
chén yán qīng miáo bú jiàn tīng yī yi qù
臣言青苗不见听，一宜去；
jiàn sū shì kǒng wén zhòng bú jiàn yòng èr yi qù
荐苏轼、孔文仲不见用，二宜去。
li dìng bì chí fú suì bù rèn mǔ huài rén lún nì tiān lǐ ér yù yǐ wèi yù shǐ yù shǐ tái wèi zhī ba chén jiàn shè rén yuàn wèi zhī ba sòng mǐn qiú lǚ dà lín sū sòng jiàn yuàn wèi zhī ba hú zōng yù
李定避持服，遂不认母，坏人伦，逆天理，而欲以为御史，御史台为之罢陈荐，舍人院为之罢宋敏求、吕大临、苏颂，谏院为之罢胡宗愈。
wáng sháo shàng shū sì yì qī wǎng yǐ xīng zào biān shì shì bài zé zhì ér bù wèn fǎn wèi zhī zuì shuài chén li shī zhōng
王韶上书肆意欺罔，以兴造边事，事败，则置而不问，反为之罪帅臣李师中。
jí yù shǐ yī yán sū shì zé xià qī lù jǐ zhí qí guò
及御史一言苏轼，则下七路掎摭其过；
kǒng wén zhòng zé qiǎn zhī guī rèn
孔文仲则遣之归任。
yǐ cǐ èr rén kuàng bǐ èr rén shì lǐ shú shì shú fēi shú de shú shī qí néng táo shèng jiàn hu
以此二人况彼二人，事理孰是孰非，孰得孰失，其能逃圣鉴乎？
yán qīng miáo yǒu jiàn xiào zhě bù guò suì de shén bǎi wàn mín qián mín qián shén bǎi wàn fēi chū yú tiān fēi chū yú de fēi chū yú jiàn yì zhě zhī jiā gài yī chū yú mín ěr
言青苗有见效者，不过岁得什百万缗钱，缗钱什百万，非出于天，非出于地，非出于建议者之家，盖一出于民耳。
mín yóu yú yě cái yóu shuǐ yě yǎng mín ér jǐn qí cái pì yóu yǎng yú ér jié qí shuǐ yě
民犹鱼也，财犹水也，养民而尽其财，譬犹养鱼而竭其水也。
shū wǔ shàng qí hòu zhǐ ān shí yòng xǐ nù wèi shǎng fá yuē bì xià yǒu nà jiàn zhī zī dà chén jìn jù jiàn zhī jì
疏五上，其后指安石用喜怒为赏罚，曰："陛下有纳谏之资，大臣进拒谏之计；
bì xià yǒu ài mín zhī xìng dà chén yòng cán mín zhī shù
陛下有爱民之性，大臣用残民之术。
chén zhī yán rù chù dà chén zhī nù zuì qiě bù cè
臣知言入触大臣之怒，罪且不测。
rán chén zhí xiàn tì ér wú yī yán zé fù bì xià yǐ
然臣职献替而无一言，则负陛下矣。
shū rù ān shí dà nù chí qí shū zhì shǒu chàn zì cǎo zhì jí dǐ zhī
"疏入，安石大怒，持其疏至手颤，自草制极诋之。
yǐ hù bù shì láng zhì shì fán suǒ de ēn diǎn xī bù yǔ
以户部侍郎致仕，凡所得恩典，悉不与。
zhèn biǎo xiè lüè yuē yuàn bì xià jí qún yì wèi ěr mù yǐ chú yōng bì zhī jiān rèn lǎo chéng wèi fù xīn yǐ yǎng hé píng zhī fú
镇表谢，略曰："愿陛下集群议为耳目，以除壅蔽之奸，任老成为腹心，以养和平之福。
tiān xià wén ér zhuàng zhī
"天下闻而壮之。
ān shí suī dǐ zhī shēn qiè rén gèng yǐ wéi róng
安石虽诋之深切，人更以为荣。
jì tuì sū shì wǎng hè yuē gōng suī tuì ér míng yì zhòng yǐ
既退，苏轼往贺曰："公虽退，而名益重矣！
zhèn qiǎo rán yuē jūn zǐ yán tīng jì cóng xiāo huàn yú wèi méng shǐ tiān xià yīn shòu qí cì wú zhì míng wú yǒng gōng
"镇愀然曰："君子言听计从，消患于未萌，使天下阴受其赐，无智名，无勇功；
wú dú bù dé wèi cǐ shǐ tiān xià shòu qí hài ér wú xiǎng qí míng wú hé xīn zāi
吾独不得为此，使天下受其害而吾享其名，吾何心哉！
rì yǔ bīn kè fù shī yǐn jiǔ huò quàn shǐ chēng jí dù mén zhèn yuē sǐ shēng huò fú tiān yě wú qí rú tiān hé
"日与宾客赋诗饮酒，或劝使称疾杜门，镇曰："死生祸福，天也，吾其如天何！
tóng tiān jié qǐ suí bān shàng shòu xǔ zhī suì wèi lìng
"同天节乞随班上寿，许之，遂为令。
shì dé zuì xià tái yù suǒ yǔ zhèn wǎng lái shū wén shén jí yóu shàng shū lùn jiù
轼得罪，下台狱，索与镇往来书文甚急，犹上书论救。
jiǔ zhī xǐ jū xǔ
久之，徙居许。
zhé zōng lì hán wéi yán zhèn zài rén zōng shí shǒu qǐ jiàn chǔ zhī yì wèi cháng yǐ yǔ rén rén yì mò wéi yán zhě
哲宗立，韩维言："镇在仁宗时，首启建储之议，未尝以语人，人亦莫为言者。
jù yǐ shí jiǔ shū shàng zhī
"具以十九疏上之。
bài duān míng diàn xué shì qǐ tí jǔ zhōng tài yī gōng jiān shì dú qiě yù yǐ wèi mén xià shì láng
拜端明殿学士，起提举中太一宫兼侍读，且欲以为门下侍郎。
zhèn yā bù yù qǐ cóng sūn zǔ yǔ yì quàn zhǐ zhī suì gù cí gǎi tí jǔ chóng fú gōng
镇雅不欲起，从孙祖禹亦劝止之，遂固辞，改提举崇福宫。
zǔ yǔ yè gào guī xǐng zhào cì yǐ lóng chá cún láo shén wò
祖禹谒告归省，诏赐以龙茶，存劳甚渥。
fù gào lǎo yǐ yín qīng guāng lù dài fu zài zhì shì lèi fēng shǔ jùn gōng
复告老，以银青光禄大夫再致仕，累封蜀郡公。
zhèn yú lè yóu zhù yì zì wèi de gǔ fǎ dú zhǔ fáng zhù yǐ lǜ shēng chǐ zhī shuō
镇于乐尤注意，自谓得古法，独主房庶以律生尺之说。
sī mǎ guāng wèi bù rán wǎng fù lùn nàn fán shù wàn yán
司马光谓不然，往复论难，凡数万言。
chū rén zōng mìng li zhào gǎi dìng dà lè xià wáng pǔ lè sān lǜ
初，仁宗命李照改定大乐，下王朴乐三律。
huáng yòu zhōng yòu zhào hú yuàn děng kǎo zhèng
皇祐中，又诏胡瑗等考正。
shén zōng shí zhào zhèn yǔ liú jǐ dìng zhī
神宗时诏镇与刘几定之。
zhèn yuē dìng lè dāng xiān zhèng lǜ
镇曰："定乐当先正律。
shén zōng yuē rán suī yǒu shī kuàng zhī cōng bù yǐ liù lǜ bù néng zhèng wǔ yīn
"神宗曰："然，虽有师旷之聪，不以六律不能正五音。
zhèn zuò lǜ chǐ yuè hé shēng dǒu dòu qū fǔ hú yù tú shàng zhī yòu qǐ fǎng qiú zhēn shǔ yǐ dìng huáng zhōng
"镇作律尺、龠合、升斗、豆区、鬴斛，欲图上之，又乞访求真黍，以定黄钟。
ér liú jǐ jí yòng li zhào lè jiā yòng sì qīng shēng ér zòu yuè chéng
而刘几即用李照乐，加用四清声而奏乐成。
zhào ba jú cì jī yǒu jiā
诏罢局，赐赍有加。
zhèn yuē cǐ liú jǐ lè yě chén hé yǔ yān
镇曰："此刘几乐也，臣何与焉。
zhì shì nǎi qǐng tài fǔ tóng wèi zhī yú nián ér chéng bǐ li zhào lè xià yī lǜ yǒu jī
"至是，乃请太府铜为之，逾年而成，比李照乐下一律有奇。
dì jí tài huáng tài hòu yù yán hé diàn zhào zhí zhèng tóng yuè shì cì zhào jiā jiǎng
帝及太皇太后御延和殿，召执政同阅视，赐诏嘉奖。
xià zhī tài cháng zhào sān xǐng shì cóng tái gé zhī chén jiē wǎng guān yān
下之太常，诏三省、侍从、台阁之臣，皆往观焉。
zhèn shí yǐ shǔ jí lè zòu sān rì ér hōng nián bā shí yī
镇时已属疾，乐奏三日而薨，年八十一。
zèng jīn zǐ guāng lù dài fu shì yuē zhōng wén
赠金紫光禄大夫，谥曰忠文。
zhèn píng shēng yǔ sī mǎ guāng xiāng dé shèn huān yì lùn rú chū yī kǒu qiě yuē shēng zé hù wéi chuán sǐ zé zuò míng
镇平生与司马光相得甚欢，议论如出一口，且约生则互为传，死则作铭。
guāng shēng wèi zhèn chuán fú qí yǒng jué
光生为《镇传》，服其勇决；
zhèn fù míng guāng mù yún xī níng jiān péng yín zòng xiǎn bì xiān huá lài shén zōng dòng chá yú zhōng
镇复铭光墓云："熙宁奸朋淫纵，险诐𪫺猾，赖神宗洞察于中。
qí cí qiào jùn
"其辞峭峻。
guāng zǐ kāng shǔ sū shì shū zhī shì yuē shì bù cí shū jù fēi sān jiā fú
光子康属苏轼书之，轼曰："轼不辞书，惧非三家福。
nǎi yì tā míng
"乃易他铭。
zhèn qīng bái tǎn yí yù rén bì yǐ chéng gōng jiǎn shèn mò kǒu bù yán rén guò
镇清白坦夷，遇人必以诚，恭俭慎默，口不言人过。
lín dà jié jué dà yì sè hé ér yǔ zhuàng cháng yù jì zhī yǐ sǐ suī zài wàn shèng qián wú suǒ qū
临大节，决大议，色和而语壮，常欲继之以死，虽在万乘前，无所屈。
dǔ yú xíng yì zòu bǔ xiān zú rén ér hòu zǐ sūn xiāng rén yǒu bù kè hūn zàng zhě zhé wéi zhǔ zhī
笃于行义，奏补先族人而后子孙，乡人有不克婚葬者，辄为主之。
xiōng zī zú yú lǒng chéng wú zi wén qí yǒu yí fù zǐ zài wài zhèn shí wèi shì tú bù qiú zhī liǎng shǔ jiān èr nián nǎi de zhī yuē wú xiōng yì yú rén tǐ yǒu sì rǔ zé r yì bì rán
兄镃，卒于陇城，无子，闻其有遗腹子在外，镇时未仕，徒步求之两蜀间，二年乃得之，曰："吾兄异于人，体有四乳，则儿亦必然。
yǐ ér guǒ rán míng yuē bǎi cháng
"已而果然，名曰百常。
shǎo shòu xué yú xiāng xiān shēng páng zhí wēn zhí wēn zi fǎng zú yú jīng shī zhèn qǔ qí nǚ wèi sūn fù yǎng qí qī zǐ zhōng shēn
少受学于乡先生庞直温，直温子昉卒于京师，镇娶其女为孙妇，养其妻子终身。
qí xué běn liù jīng kǒu bù dào fú lǎo shēn hán zhī shuō
其学本《六经》，口不道佛、老、申、韩之说。
qì dān gāo lí jiē chuán sòng qí wén
契丹、高丽皆传诵其文。
shǎo shí fù cháng xiào què hú jì wǎn shǐ liáo rén xiāng mù yuē cǐ cháng xiào gōng yě
少时赋《长啸》，却胡骑，晚使辽，人相目曰：此"长啸公"也。
xiōng zi bǎi lù yì shǐ liáo liáo rén shǒu wèn zhèn ān fǒu
兄子百禄亦使辽，辽人首问镇安否。
bǎi lù zì zi gōng zhèn xiōng kǎi zhī zǐ yě
百禄字子功，镇兄锴之子也。
dì jìn shì yòu jǔ cái shí jiān mào kē
第进士，又举才识兼茂科。
shí zhì píng shuǐ zāi dà chén fāng yì pú lǐ bǎi lù duì cè yuē jiǎn zōng miào fèi jì sì zé shuǐ bù rùn xià
时治平水灾，大臣方议濮礼，百禄对策曰："简宗庙、废祭祀，则水不润下。
xī hàn āi zūn gòng huáng hé nán yǐng chuān dà shuǐ
昔汉哀尊共皇，河南、颍川大水；
xiào ān zūn dé huáng jīng shī jùn guó èr shí jiǔ dà shuǐ
孝安尊德皇，京师、郡国二十九大水。
gài dà zōng lóng xiǎo zōng shā
盖大宗隆，小宗杀；
zōng miào zhòng sī sì qīng
宗庙重，私祀轻。
jīn yi shā ér lóng yi qīng ér zhòng shì bèi xiān wáng zhī lǐ
今宜杀而隆，宜轻而重，是悖先王之礼。
lǐ yī bèi zé rén xīn shī ér tiān yì kuì biàn yì suǒ yóu qǐ yě
礼一悖，则人心失而天意睽，变异所由起也。
duì rù sān děng
"对入三等。
xī níng zhōng shān wǎn jǔ wèi yù shǐ cí bù jiù
熙宁中，邓绾举为御史，辞不就。
tí diǎn jiāng dōng lì zǐ lù xíng yù jiā zhí jí xián yuàn
提点江东、利、梓路刑狱，加直集贤院。
lì zhōu wǔ shǒu zhōu yǒng yì yǐ huì bài bǎi lù qǐng fù zhì dào gù shì yòng wén lì lǐng bīng yǐ xiá biān jiè cóng zhī
利州武守周永懿以贿败，百禄请复至道故事，用文吏领兵，以辖边界，从之。
xióng běn zhì lú mán shì yǒu yí qiú lì qū qǐng xiáng pí jiàng gǔ chāng yán yù shā yǐ wéi gōng bǎi lù yù zhī bù tīng wǎng wèi běn yuē shā jiàng bù xiáng huó qiān rén zhě fēng zǐ sūn
熊本治泸蛮事，有夷酋力屈请降，裨将贾昌言欲杀以为功，百禄谕之不听，往谓本曰："杀降不祥，活千人者封子孙。
nài hé róng jiāo jiāng héng jìng nèi hu
奈何容骄将横境内乎？
běn jué rán jí xí zhǐ zhī
"本矍然，即檄止之。
qī nián zhào zhī jiàn yuàn
七年，召知谏院。
shǔ suì hàn qǐng jiǎng qiú jí wù shōu hái fǎ lìng zhī wèi biàn zhě yǐ jiù jiāng sǐ zhī mín
属岁旱，请讲求急务，收还法令之未便者，以救将死之民。
lùn shǒu shí fǎ yuē zào báo shǒu shí xǔ lìng gào nì
论手实法曰："造薄手实，许令告匿。
hù lìng suī yǒu shǒu shí zhī wén ér wèi cháng xíng
户令虽有手实之文，而未尝行。
gài wèi shǐ rén zì zhàn bì bù yǐ shí gào ér míng xǔ gào jié rén jiāng wèi chóu
盖谓使人自占，必不以实告，而明许告讦，人将为仇。
rán zé lǐ yì lián chǐ zhī fēng shuāi yǐ
然则礼、义、廉、耻之风衰矣。
wǔ lù zhì sān shí qī jiāng zhuān dū suǒ bù bīng zhì xǔ pì zhì bù yī cān jūn móu
"五路置三十七将，专督所部兵，至许辟置布衣参军谋。
bǎi lù chá qí zhōng huò yǐ ēn zé shì huò yǐ guān bài shōu huò wèi lì biān fāng huò qǐ yú qún dào shū liè qí wáng zhuàng zhě shí sì rén qǐng réng jiù zhì jiàng zuǒ zhuān jiào yuè yú fù zhī zhōu xiàn shì duō shī xíng
百禄察其中，或以恩泽市，或以瘝败收，或未历边方，或起于群盗，疏列其亡状者十四人，请仍旧制，将佐颛教阅，余付之州县，事多施行。
yǔ xú xǐ zhì li shì níng yù zòu shì níng yíng huò tóng fù zhì bù guǐ shēng xīn zuì sǐ bù shè
与徐禧治李士宁狱，奏士宁荧惑童妇，致不轨生心，罪死不赦。
xǐ yòu shì níng yǐ wéi wú zuì
禧右士宁，以为无罪。
zhí zhèng zhǔ xǐ biǎn bǎi lù jiān sù zhōu jiǔ
执政主禧，贬百禄监宿州酒。
yuán fēng mò rù wèi sī mén lì bù láng zhōng qǐ jū láng
元丰末，入为司门吏部郎中、起居郎。
zhé zōng lì qiān zhōng shū shè rén
哲宗立，迁中书舍人。
sī mǎ guāng fù chāi yì fǎ huàn lì shòu qiú yù jiā liú pèi
司马光复差役法，患吏受赇，欲加流配。
bǎi lù gù zhēng yuē mín jīn rì zhí shì shòu xiè yú rén míng rì ba yì zé yǐ cái lù rén
百禄固争曰："民今日执事，受谢于人，明日罢役，则以财赂人。
gǒu shéng yǐ zhòng diǎn qíng miàn zhě yī bì jiāng chōng sè dào lù
苟绳以重典，黥面赭衣必将充塞道路。
guāng wù yuē wēi jūn yán wú bù xī yě
"光悟曰："微君言，吾不悉也。
suì yǐ
"遂已。
yuán yòu yuán nián wèi xíng bù shì láng
元祐元年，为刑部侍郎。
zhū jùn yǐ gù dòu shā qíng kě jīn zhě qǐng yàn fǎ guān yuē yi dài
诸郡以故斗杀情可矜者请谳，法官曰："宜贷。
guāng yuē shā rén bù sǐ fǎ fèi yǐ
"光曰："杀人不死，法废矣。
bǎi lù yuē wèi zhī shā rén zé kě
"百禄曰："谓之杀人，则可；
ruò zhì xíng yǐ wéi wú zú yí yuán qíng yǐ wéi wú zú mǐn zé bù kě
若制刑以为无足疑，原情以为无足悯，则不可。
jīn gài zhī sǐ zé èr shā zhī kē zì shì suì wú zú yí mǐn zhě yǐ
今概之死，则二杀之科，自是遂无足疑悯者矣。
shí yòu zhào tiān xià yù bù dàng yàn ér zhé yàn zhě dǐ zuì
"时又诏天下狱不当谳而辄谳者抵罪。
yǒu sī zhòng yú qǐng zhì wǎng qíng yǐ qiú hé fǎ
有司重于请，至枉情以求合法。
bǎi lù yuē xī níng zhī fǎ fēi kě yí kě mǐn ér yàn zhě miǎn bó kān yuán fēng zé kān zhī jìn zé yǒu zòu hé zhī zhào gù guān lì wèi bì bù dàn lùn shā
百禄曰："熙宁之法，非可疑可悯而谳者免驳勘，元丰则刊之，近则有奏劾之诏，故官吏畏避，不惮论杀。
yīn tiáo wǔ nián sǐ dài zhī shù yǐ wén
"因条五年死贷之数以闻。
mén xià shěng yóu bó zhèng dāng dài zhě yòu lì zài yǒu sī zhě hái zhōng shū bǎi lù yòu zhēng zhī hòu xī cóng qí qǐng
门下省犹驳正当贷者，又例在有司者还中书，百禄又争之，后悉从其请。
gǎi lì bù shì láng
改吏部侍郎。
yì zhě yù tài xū lì lǚ dà fáng qù fèi qí bàn bǎi lù yuē bù kě
议者欲汰胥吏，吕大防趣废其半，百禄曰："不可。
fèi bàn zé shī zhí zhě zhòng bù ruò yǐ jiàn xiāo zhī zì jīn quē lì wù bǔ bù shù suì jiǎn sī guò bàn yǐ
废半则失职者众，不若以渐消之，自今阙吏勿补，不数岁，减斯过半矣。
bù tīng
"不听。
dōu shuǐ wáng xiào xiān yì huí hé gù dào dà fáng yì xiàng zhī mìng bǎi lù xíng shì
都水王孝先议回河故道，大防意向之，命百禄行视。
bǎi lù yǐ dōng liú gāo yǎng ér hé shì shùn xià bù kě huí jí chí zòu suǒ yǐ rán zhī zhuàng qiě qǔ shén zōng zhào lìng wù sāi gù dào zhě bìng shàng zhī
百禄以东流高仰，而河势顺下，不可回，即驰奏所以然之状，且取神宗诏令勿塞故道者并上之。
dà fáng yóu wèi dà hé dōng liú zhōng guó zhī xiǎn xiàn
大防犹谓："大河东流，中国之险限。
jīn táng luò jì huài jiè hé yū qiǎn hé qiě běi zhù yǐ
今塘泺既坏，界河淤浅，河且北注矣。
bǎi lù yán táng luò yǒu xiàn kòu zhī míng wú yù kòu zhī shí
"百禄言："塘泺有限寇之名，无御寇之实。
jiè shǐ hé xǐ ér běi dí shǐ yǒu xià liú zhī yōu nǎi wú zhī lì yě
借使河徙而北，敌始有下流之忧，乃吾之利也。
xiān dì míng zhào jù zài nài hé wàng dòng yáo zhī
先帝明诏具在，奈何妄动摇之。
nǎi zhǐ
"乃止。
é jiān shì dú jìn hàn lín xué shì
俄兼侍读，进翰林学士。
wèi dì yán fēn bié xié zhèng zhī mù fán dǎo rén zhǔ yǐ mǒu shì zhě wèi gōng zhèng mǒu shì zhě wèi jiān xié yǐ lèi xiāng fǎn fán èr shí yú tiáo
为帝言分别邪正之目，凡导人主以某事者为公正，某事者为奸邪，以类相反，凡二十余条。
yuàn gài sī shì yǐ guān qí qíng zé xié zhèng fēn yǐ
愿概斯事以观其情，则邪正分矣。
yǐ lóng tú gé xué shì zhī kāi fēng fǔ
以龙图阁学士知开封府。
qín yú mín shì yù wú xì qiú
勤于民事，狱无系囚。
liáo lì yù yǐ yǔ kōng wén bǎi lù yuē qiān lǐ zhī jī wú yī rén zhī yù cǐ zhì zūn zhī rén fēi yǐn gōng yě
僚吏欲以圄空闻，百禄曰："千里之畿，无一人之狱，此至尊之仁，非尹功也。
bù xǔ
"不许。
jīng shù yuè fù wèi hàn lín xué shì bài zhōng shū shì láng
经数月，复为翰林学士，拜中书侍郎。
shì suì jiāo sì yì hé jì tiān dì lǐ guān yǐ hào tiān yǒu chéng mìng wéi yán
是岁郊祀，议合祭天地，礼官以"昊天有成命"为言。
bǎi lù yuē cǐ sān dài zhī lǐ nài hé fù yù hé jì hu
百禄曰："此三代之礼，奈何复欲合祭乎？
chéng mìng zhī sòng sì tiān jì dì jūn gē cǐ shī yì rú chūn xià qí gǔ ér gē ǎi xī yì qǐ wèi yī jì zāi
'成命'之颂，祀天祭地，均歌此诗，亦如春夏祈谷而歌《噫嘻》，亦岂为一祭哉？
zhēng jiǔ bù jué zhì yú dì qián
"争久不决，质于帝前。
zǎi xiàng yuē bǎi lù zhī yán lǐ jīng yě
宰相曰："百禄之言，礼经也；
jīn rì zhī yòng quán zhì yě
今日之用，权制也。
bì xià shǐ jiāo jiàn yi yǐ bìng shì tiān dì wèi gōng
陛下始郊见，宜以并事天地为恭。
yú shì hé jì
"于是合祭。
xī hé fàn yù yán ā lǐ gǔ kù bào qiě bìng wēn xī xīn bā zú jiē sī nèi fù kě yǐ jì nà
熙河范育言："阿里骨酷暴且病，温溪心八族皆思内附，可以计纳。
bǎi lù yuē zhōng guó yǐ xìn fǔ sì yí ā lǐ gǔ wèi yǒu guò xī xīn xū shí wèi kě zhī wú xìn ér dòng fēi cè yě
"百禄曰："中国以信抚四夷，阿里骨未有过，溪心虚实未可知，无衅而动，非策也。
yòu qǐng jìn zhù nà mí děng sān chéng bǎi lù yuē shì jiē liáng tián wèi bì zhēng zhī dì wǒ jì chéng zhī ruò zéi qí shí chū wǒ hé yǐ gēng
"又请进筑纳迷等三城，百禄曰："是皆良田，为必争之地，我既城之，若贼骑时出，我何以耕？
hòu suī yù qì zhī wèi fèi yǐ shèn yì bù néng yǐ
后虽欲弃之，为费已甚，亦不能矣。
dì jiē cóng zhī
"帝皆从之。
yòu pú yè sū sòng zuò jī liú chú shū miǎn bǎi lù yǐ tóng shěng bà wèi zī zhèng diàn xué shì zhī hé zhōng xǐ hé yáng hé nán
右仆射苏颂坐稽留除书免，百禄以同省罢为资政殿学士、知河中，徙河阳、河南。
hōng nián liù shí wǔ zèng yín qīng guāng lù dài fu
薨，年六十五，赠银青光禄大夫。
zi zǔ shù jiān yǐng zhōu jiǔ shuì shè yù yuàn yuè jù yù huó liǎng sǐ qiú zhōu rén yǐ wéi shén
子祖述，监颍州酒税，摄狱掾，阅具狱，活两死囚，州人以为神。
zhī gǒng xiàn záo nán shān dǎo shuǐ rù luò xiàn wú shuǐ huàn wén yàn bó chēng qí néng
知巩县，凿南山导水入洛，县无水患，文彦博称其能。
yǐ fù duò dǎng jí jiān zhōng yuè miào
以父堕党籍，监中岳庙。
jiǔ zhī tōng pàn jīng zhōu
久之，通判泾州。
zhī tāi zhōu zòu ba huáng gān gé xùn zhī gòng
知台州，奏罢黄甘、葛蕈之贡。
zhǔ guǎn xī jīng yù shǐ tái
主管西京御史台。
jìng kāng duō nàn bì dì zhì rǔ zhōu
靖康多难，避地至汝州。
rǔ shǒu zhào zi lì yāo yǔ gòng shǒu yú shì páng jùn jǐn xiàn rǔ dú quán
汝守赵子栎邀与共守，于是旁郡尽陷，汝独全。
lèi guān cháo yì dài fū zú
累官朝议大夫，卒。
cóng dì zǔ yǔ
从弟祖禹。
zǔ yǔ zì chún fu yī zì mèng de
祖禹字淳甫，一字梦得。
qí shēng yě mǔ mèng yī wěi zhàng fū bèi jīn jiǎ rù qǐn shì yuē wú hàn jiāng jūn dèng yǔ
其生也，母梦一伟丈夫被金甲入寝室，曰："吾汉将军邓禹。
jì wù yóu jiàn zhī suì yǐ wéi míng
"既寤，犹见之，遂以为名。
yòu gū shū zǔ zhèn fǔ yù rú jǐ zi
幼年时父亲去世，叔祖范镇抚养他如同自己的儿子。
zǔ yǔ zì yǐ jì gū měi suì shí qīn bīn qìng jí cǎn dá ruò wú suǒ róng bì mén dú shū wèi cháng yù rén shì
祖禹自以既孤，每岁时亲宾庆集，惨怛若无所容，闭门读书，未尝预人事。
jì zhì jīng shī suǒ yǔ jiāo yóu jiē yī shí wén rén
既至京师，所与交游，皆一时闻人。
zhèn qì zhī yuē cǐ r tiān xià shì yě
镇器之曰："此儿，天下士也。
jìn shì jiǎ kē
进士甲科。
cóng sī mǎ guāng biān xiū zī zhì tōng jiàn zài luò shí wǔ nián bù shì jìn qǔ
从司马光编修《资治通鉴》，在洛十五年，不事进取。
shū chéng guāng jiàn wèi mì shū shěng zhèng zì
书成，光荐为秘书省正字。
shí wáng ān shí dāng guó yóu ài zhòng zhī
时王安石当国，尤爱重之。
wáng ān guó yǔ zǔ yǔ yǒu shàn cháng yù ān shí yì jìng bù wǎng yè
王安国与祖禹友善，尝谕安石意，竟不往谒。
fù bì zhì shì jū luò sù yán yì dù mén hǎn yú rén jiē dài zǔ yǔ dú hòu
富弼致仕居洛，素严毅，杜门罕与人接，待祖禹独厚；
jí dǔ zhào shòu yǐ mì shū dà dǐ lùn ān shí wù guó jí xīn fǎ zhī hài yán jí fèn qiè
疾笃，召授以密疏，大抵论安石误国及新法之害，言极愤切。
bì hōng rén jiē yǐ wéi bù kě zòu zǔ yǔ zú shàng zhī
弼薨，人皆以为不可奏，祖禹卒上之。
shén zōng bēng zǔ yǔ shàng shū lùn sāng fú zhī zhì yuē xiān wáng zhì lǐ jūn fú tóng yú fù jiē zhǎn shuāi sān nián gài kǒng wéi rén chén zhě bù yǐ fù shì qí jūn
神宗崩，祖禹上疏论丧服之制曰："先王制礼，君服同于父，皆斩衰三年，盖恐为人臣者不以父事其君。
zì hàn yǐ lái bù wéi rén chén wú fú rén jūn suì bù wéi sān nián zhī sàng
自汉以来，不惟人臣无服，人君遂不为三年之丧。
guó cháo zì zǔ zōng yǐ lái wài tíng suī yòng yì yuè zhī zhì gōng zhōng shí xíng sān nián fú
国朝自祖宗以来，外廷虽用易月之制，宫中实行三年服。
jūn fú rú gǔ diǎn ér chén xià yóu yī hàn zhì gù shí èr rì ér xiǎo xiáng qī ér yòu xiǎo xiáng èr shí sì rì ér dà xiáng zài qī ér yòu dà xiáng
君服如古典，而臣下犹依汉制，故十二日而小祥，期而又小祥，二十四日而大祥，再期而又大祥。
jì yǐ rì wèi zhī yòu yǐ yuè wèi zhī cǐ lǐ zhī wú jù zhě yě
既以日为之，又以月为之，此礼之无据者也。
gǔ zhě zài qī ér dà xiáng zhōng yuè ér dàn
古者再期而大祥，中月而禫。
dàn jì zhī míng fēi fú zhī sè
禫，祭之名，非服之色。
jīn nǎi wèi zhī cǎn fú sān rì rán hòu dàn cǐ lǐ zhī bù jīng zhě yě
今乃为之惨服三日然后禫，此礼之不经者也。
fú jì chú zhì zàng yòu fú zhī fù miào hòu jí jí cái bā yuè ér jù chún jí wú suǒ bù pèi cǐ yòu lǐ zhī wú jiàn zhě yě
服既除，至葬又服之，祔庙后即吉，才八月而遽纯吉，无所不佩，此又礼之无渐者也。
shuò wàng qún chén cháo fú yǐ zào bìn gōng shì yǐ jí fú lín sàng
朔望，群臣朝服以造殡宫，是以吉服临丧；
rén zhǔ shuāi fú zài shàng shì yǐ xiān dì zhī fú wéi rén zhǔ zhī sī sàng cǐ èr zhě jiē lǐ zhī suǒ bù ān yě
人主衰服在上，是以先帝之服为人主之私丧，此二者皆礼之所不安也。
zhé zōng lì zhuó yòu zhèng yán
哲宗立，擢右正言。
lǚ gōng zhe zhí zhèng zǔ yǔ yǐ xù xián cí gǎi cí bù yuán wài láng yòu cí
吕公著执政，祖禹以婿嫌辞，改祠部员外郎，又辞。
chú zhù zuò zuǒ láng xiū shén zōng shí lù jiǎn tǎo qiān zhù zuò láng jiān shì jiǎng
除著作佐郎、修《神宗实录》检讨，迁著作郎兼侍讲。
shén zōng jì xiáng zǔ yǔ shàng shū xuān rén hòu yuē jīn jí jí fāng shǐ fú yù yī xīn shē jiǎn zhī duān jiē yóu cǐ qǐ
神宗既祥，祖禹上疏宣仁后曰："今即吉方始，服御一新，奢俭之端，皆由此起。
fán kě yǐ dàng xīn yuè mù zhě bù yí yǒu jiā yú jiù
凡可以荡心悦目者，不宜有加于旧。
huáng dì shèng xìng wèi dìng dǔ jiǎn zé jiǎn dǔ shē zé shē suǒ yǐ xùn dǎo chéng dé zhě dòng yi yǒu fǎ
皇帝圣性未定，睹俭则俭，睹奢则奢，所以训导成德者，动宜有法。
jīn wén fèng chén kù qǔ zhū hù bù yòng jīn qí shù zhì duō kǒng zēng jiā wú yǐ yuàn zhǐ yú wèi rán
今闻奉宸库取珠，户部用金，其数至多，恐增加无已，愿止于未然。
chóng jiǎn dūn piáo fǔ yǎng shèng xìng shǐ mù bù shì mí màn zhī sè ěr bù tīng yín wā zhī shēng fēi lǐ wù yán fēi lǐ wù dòng zé xué wèn rì yì shèng dé rì lóng cǐ zōng shè wú jiāng zhī fú
崇俭敦朴，辅养圣性，使目不视靡曼之色，耳不听淫哇之声，非礼勿言，非礼勿动，则学问日益，圣德日隆，此宗社无疆之福。
gù shì fú chú dāng kāi lè zhì yàn zǔ yǔ yǐ wéi yīn chú fú ér kāi lè shè yàn zé shì chú fú ér qìng hè fēi jūn zǐ bù dé yǐ ér chú zhī zhī yì bù kě
"故事，服除当开乐置宴，祖禹以为因除服而开乐设宴，则似除服而庆贺，非君子不得已而除之之意，不可。
xià shǔ quán ba jiǎng zǔ yǔ yán bì xià jīn rì zhī xué yǔ bù xué xì tā rì zhì luàn
夏暑权罢讲，祖禹言："陛下今日之学与不学，系他日治乱。
rú hào xué zé tiān xià jūn zǐ xīn mù yuàn lì yú cháo yǐ zhí dào shì bì xià fǔ zuǒ dé yè ér zhì tài píng
如好学，则天下君子欣慕，愿立于朝，以直道事陛下，辅佐德业，而致太平；
bù xué zé xiǎo rén jiē dòng qí xīn wu wèi xié chǎn yǐ qiè fù guì
不学，则小人皆动其心，务为邪谄，以窃富贵。
qiě fán rén zhī jìn xué mò bù yú shǎo shí jīn shèng zhì rì zhǎng shù nián zhī hòu kǒng bù dé rú jīn rì zhī zhuān qiè wèi bì xià xī yě
且凡人之进学，莫不于少时，今圣质日长，数年之后，恐不得如今日之专，窃为陛下惜也。
qiān qǐ jū láng yòu zhào shì zhōng shū shè rén jiē bù bài
"迁起居郎，又召试中书舍人，皆不拜。
lǚ gōng zhe hōng zhào bài yòu jiàn yì dài fū
吕公著薨，召拜右谏议大夫。
shǒu shàng shū lùn rén zhǔ zhèng xīn xiū shēn zhī yào qǐ tài huáng tài hòu rì yǐ tiān xià zhī qín láo wàn mín zhī jí kǔ qún chén zhī xié zhèng zhèng shì zhī dé shī kāi dǎo shàng xīn xiǎo rán cún zhī yú zhōng shǐ yì rì zhòng shuō bù néng huò xiǎo rén bù néng jìn
首上疏论人主正心修身之要，乞太皇太后日以天下之勤劳、万民之疾苦、群臣之邪正、政事之得失，开导上心，晓然存之于中，使异日众说不能惑，小人不能进。
cài què jì dé zuì zǔ yǔ yán zì qián xìng yǐ lái bù cuàn zhú dà chén liù shí yú nián yī dàn xíng zhī liú chuán sì fāng wú bù zhèn sǒng
蔡确既得罪，祖禹言："自干兴以来，不窜逐大臣六十余年，一旦行之，流传四方，无不震耸。
què qù xiāng yǐ jiǔ cháo tíng duō fēi qí dǎng jiān yǒu piān jiàn yì lùn zhě ruò yī qiè yǐ wéi dǎng què qù zhī jù xíng fá shī zhōng ér rén qíng bù ān yě
确去相已久，朝廷多非其党，间有偏见异论者，若一切以为党确去之，惧刑罚失中，而人情不安也。
cài jīng zhèn shǔ zǔ yǔ yán jīng xiǎo yǒu cái fēi duān liáng zhī shì
蔡京镇蜀，祖禹言："京小有才，非端良之士。
rú shǐ shǒu chéng dōu qí hái dāng shǐ zhí zhèng bù yí chóng cháng
如使守成都，其还，当使执政，不宜崇长。
shí dà chén yù yú xīn jiù fǎ zhōng yǒu suǒ chuàng lì
"时大臣欲于新旧法中有所创立。
zǔ yǔ yǐ wéi cháo tíng jì chá wáng ān shí zhī fǎ wèi fēi dàn dāng fù zǔ zōng zhī jiù ruò chū yú xīn jiù zhī jiān liǎng yòng ér jiān cún zhī jì gāng huài yǐ
祖禹以为："朝廷既察王安石之法为非，但当复祖宗之旧，若出于新旧之间，两用而兼存之，纪纲坏矣。
qiān jǐ shì zhōng
"迁给事中。
wú zhōng dà shuǐ zhào chū mǐ bǎi wàn hú mín qián èr shí wàn zhèn jiù
吴中大水，诏出米百万斛、缗钱二十万振救。
jiàn guān wèi su zāi zhě wèi wàng qǐ jiā yàn kǎo
谏官谓诉灾者为妄，乞加验考。
zǔ yǔ fēng hái qí zhāng yún guó jiā gēn běn yǎng jǐ dōng nán
祖禹封还其章，云："国家根本，仰给东南。
jīn yī fāng chì zǐ hū tiān fù sù kāi kǒu yǎng bǔ yǐ tuō zhāo xī zhī jí
今一方赤子，呼天赴诉，开口仰哺，以脱朝夕之急。
zòu zāi suī xiǎo guò shí zhèng dāng lüè ér bù wèn
奏灾虽小过实，正当略而不问。
ruò shāo shī chéng qiǎn kǒng hòu wú fù gǎn yán zhě yǐ
若稍施惩谴，恐后无复敢言者矣。
jiān guó shǐ yuàn xiū zhuàn wèi lǐ bù shì láng
兼国史院修撰，为礼部侍郎。
lùn zé jiān sī shǒu lìng yuē zǔ zōng fēn tiān xià wèi shí bā lù zhì zhuǎn yùn shǐ tí diǎn xíng yù shōu xiāng cháng zhèn jiāng zhī quán xī guī yú xiàn shōu xiàn zhī quán guī yú zhōu zhōu zhī quán guī yú jiān sī jiān sī zhī quán guī yú cháo tíng
论择监司守令曰："祖宗分天下为十八路，置转运使、提点刑狱，收乡长、镇将之权悉归于县，收县之权归于州，州之权归于监司，监司之权归于朝廷。
shàng xià xiāng wéi qīng zhòng xiāng zhì jiàn zhì zhī dào zuì wéi hé yí
上下相维，轻重相制，建置之道，最为合宜。
jiān sī fù yǐ yí lù shǒu chén fù yǐ yī zhōu lìng zǎi fù yǐ yī xiàn jiē yǔ tiān zi fēn tǔ ér zhì qí kě bù zé hu
监司付以一路，守臣付以一州，令宰付以一县，皆与天子分土而治，其可不择乎？
zǔ zōng cháng yǒu kǎo kè zhī fǎ zhuān chá zhū lù jiān sī zhì bù yú zhōng shū yǐ jī qí yào
祖宗尝有考课之法，专察诸路监司，置簿于中书，以稽其要。
jīn yi wěi lì bù shàng shū qǔ dāng wèi zhōu zhě tiáo bié gōng zhuàng yǐ shàng sān xǐng sān xǐng zhào ér chá zhī gǒu qí rén kě rèn zé yǐ cì biǎo yòng zhī
今宜委吏部尚书，取当为州者，条别功状以上三省，三省召而察之，苟其人可任，则以次表用之。
zhì guān zé lìng jiān sī kǎo qí kè jì zhōng suì zhī hòu kě yǐ xiào yōu liè ér shī chù zhì yān
至官，则令监司考其课绩，终岁之后，可以校优劣而施黜陟焉。
rú cǐ zé dé rén bì duō jiān sī jùn shǒu dé rén xiàn lìng bù cái fēi suǒ huàn yě
如此则得人必多，监司、郡守得人，县令不才，非所患也。
wén jìn zhōng mì rǔ ǎo zǔ yǔ yǐ dì nián shí sì fēi jìn nǚ sè zhī shí shàng shū quàn jìn dé ài shēn yòu qǐ xuān rén hòu bǎo hù shàng gōng yán shén qiē zhì
闻禁中觅乳媪，祖禹以帝年十四，非近女色之时，上疏劝进德爱身，又乞宣仁后保护上躬，言甚切至。
jì ér xuān rén yù zǔ yǔ yǐ wài yì jiē xū chuán zǔ yǔ fù shàng shū yuē chén yán huáng dì jìn dé ài shēn yi cháng yǐ wéi jiè
既而宣仁谕祖禹，以外议皆虚传，祖禹复上疏曰："臣言皇帝进德爱身，宜常以为戒。
tài huáng tài hòu bǎo hù shàng gōng yì yuàn yīn ér wù wàng
太皇太后保护上躬，亦愿因而勿忘。
jīn wài yì suī xū yì zú wèi xiān shì zhī jiè
今外议虽虚，亦足为先事之戒。
chén shì jīng zuǒ yòu yǒu wén yú dào lù shí huái sī yōu shì yǐ bù gǎn bì wàng yán zhī zuì
臣侍经左右，有闻于道路，实怀私忧，是以不敢避妄言之罪。
fán shì yán yú wèi rán zé chéng wèi guò
凡事言于未然，则诚为过；
jí qí yǐ rán zé yòu wú suǒ jí yán zhī hé yì
及其已然，则又无所及，言之何益？
bì xià níng shòu wèi rán zhī yán wù shǐ chén děng yǒu wú jí zhī huǐ
陛下宁受未然之言，勿使臣等有无及之悔。
bài hàn lín xué shì yǐ shū bǎi lù zài zhōng shū gǎi shì jiǎng xué shì
"拜翰林学士，以叔百禄在中书，改侍讲学士。
bǎi lù qù fù wèi zhī
百禄去，复为之。
fàn shì zì zhèn zhì zǔ yǔ bǐ sān shì jū jìn lín shì lùn róng mù
范氏自镇至祖禹，比三世居禁林，士论荣慕。
xuān rén tài hòu bēng zhōng wài yì lùn xiōng xiōng rén huái gù wàng zài wèi zhě wèi jù mò gǎn fā yán
宣仁太后崩，中外议论汹汹，人怀顾望，在位者畏惧，莫敢发言。
zǔ yǔ lǜ xiǎo rén chéng jiàn hài zhèng nǎi zòu yuē bì xià fāng lǎn shù zhèng yán jiàn qún chén cǐ guó jiā lóng tì zhī běn shè jì ān wēi zhī jī shēng mín xiū qī zhī duān jūn zǐ xiǎo rén jìn tuì xiāo cháng zhī jì tiān mìng rén xīn qù jiù lí hé zhī shí yě kě bù wèi zāi
祖禹虑小人乘间害政，乃奏曰："陛下方揽庶政，延见群臣，此国家隆替之本，社稷安危之机，生民休戚之端，君子小人进退消长之际，天命人心去就离合之时也，可不畏哉？
xiān hòu yǒu dà gōng yú zōng shè yǒu dà dé yú shēng líng jiǔ nián zhī jiān shǐ zhōng rú yī
先后有大功于宗社，有大德于生灵，九年之间，始终如一。
rán qún xiǎo yuàn hèn yì wèi bù shǎo bì jiāng yǐ gǎi xiān dì zhī zhèng zhú xiān dì zhī chén wéi yán yǐ shì lí jiàn bù kě bù chá yě
然群小怨恨，亦为不少，必将以改先帝之政、逐先帝之臣为言，以事离间，不可不察也。
xiān hòu yīn tiān xià rén xīn biàn ér gēng huà
先后因天下人心，变而更化。
jì gǎi qí fǎ zé zuò fǎ zhī rén yǒu zuì dāng tuì yì shùn zhòng yán ér zhú zhī
既改其法，则作法之人有罪当退，亦顺众言而逐之。
shì jiē shàng fù xiān dì xià fù wàn mín tiān xià zhī suǒ chóu jí ér yù qù zhī zhě yě qǐ yǒu zēng wù yú qí jiān zāi
是皆上负先帝，下负万民，天下之所仇疾而欲去之者也，岂有憎恶于其间哉？
wéi biàn xī shì fēi shēn jù xié shuō yǒu yǐ jiān yán huò tīng zhě fù zhī diǎn xíng tòng chéng yī rén yǐ jǐng qún tè zé tiē rán wú shì yǐ
惟辨析是非，深拒邪说，有以奸言惑听者，付之典刑，痛惩一人，以警群慝，则贴然无事矣。
cǐ děng jì wù xiān dì yòu yù wù bì xià tiān xià zhī shì qǐ kān xiǎo rén zài pò huài yá
此等既误先帝，又欲误陛下，天下之事，岂堪小人再破坏邪？
chū sū shì yuē jù shàng zhāng lùn liè jiàn cǎo yǐ jù jiàn zǔ yǔ shū suì fù míng tóng zòu yuē gōng zhī wén jīng shì zhī wén yě
"初，苏轼约俱上章论列，谏草已具，见祖禹疏，遂附名同奏，曰："公之文，经世之文也。
jìng bù fù chū qí gǎo
"竟不复出其稿。
zǔ yǔ yòu yán bì xià chéng liù shì zhī yí liè dāng sī tiān xià zhě zǔ zōng zhī tiān xià rén mín zhě zǔ zōng zhī rén mín bǎi guān zhě zǔ zōng zhī bǎi guān fǔ kù zhě zǔ zōng zhī fǔ kù
祖禹又言："陛下承六世之遗烈，当思天下者祖宗之天下，人民者祖宗之人民，百官者祖宗之百官，府库者祖宗之府库。
yī yán yī dòng rú lín zhī zài shàng zhì zhī zài bàng zé kě yǐ zhǎng xiǎng tiān xià zhī fèng
一言一动，如临之在上，质之在傍，则可以长享天下之奉。
xiān hòu yǐ dà gōng zhì zhèng wèi xīn ba ān shí huì qīng suǒ zào xīn fǎ ér xíng zǔ zōng jiù zhèng
先后以大公至正为心，罢安石、惠卿所造新法，而行祖宗旧政。
gù shè jì wēi ér fù ān rén xīn lí ér fù hé nǎi zhì liáo zhǔ yì jiè qí chén wù shēng shì yuē nán cháo zhuān xíng rén zōng zhī zhèng yǐ
故社稷危而复安，人心离而复合，乃至辽主亦戒其臣勿生事曰：'南朝专行仁宗之政矣。
wài yí zhī qíng rú cǐ zhōng guó zhī rén xīn kě zhī
'外夷之情如此，中国之人心可知。
xiān hòu rì yè kǔ xīn láo lì wèi bì xià lì tài píng zhī jī
先后日夜苦心劳力，为陛下立太平之基。
yuàn shǒu zhī yǐ jìng gōng jǐ yǐ lín zhī xū xīn yǐ chù zhī zé qún chén xié zhèng wàn shì shì fēi jiē liǎo rán yú shèng xīn yǐ
愿守之以静，恭己以临之，虚心以处之，则群臣邪正，万事是非，皆了然于圣心矣。
xiǎo rén zhī qíng zhuān wèi sī gù bù biàn yú gōng
小人之情专为私，故不便于公；
zhuān wèi yá gù bù biàn yú zhèng
专为邪，故不便于正；
zhuān hào dòng gù bù biàn yú jìng
专好动，故不便于静。
wéi bì xià tòng xīn jí shǒu yǐ wéi kè gǔ zhī jiè
惟陛下痛心疾首，以为刻骨之戒。
zhāng lèi shàng bù bào
"章累上，不报。
hū yǒu zhǐ zhào nèi chén shí yú rén zǔ yǔ yán bì xià qīn zhèng yǐ lái sì hǎi qīng ěr wèi wén fǎng yī xián chén ér suǒ zhào zhě nǎi xiān nèi shì bì wèi bì xià sī yú jìn xí wàng jí cì zhuī gǎi
忽有旨召内臣十余人，祖禹言："陛下亲政以来，四海倾耳，未闻访一贤臣，而所召者乃先内侍，必谓陛下私于近习，望即赐追改。
yīn qǐng duì yuē xī níng zhī chū wáng ān shí lǚ huì qīng zào lì xīn fǎ xī biàn zǔ zōng zhī zhèng duō yǐn xiǎo rén yǐ wù guó xūn jiù zhī chén bǐng qì bù yòng zhōng zhèng zhī shì xiāng jì yuǎn yǐn
"因请对，曰："熙宁之初，王安石、吕惠卿造立新法，悉变祖宗之政，多引小人以误国，勋旧之臣屏弃不用，忠正之士相继远引。
yòu yòng bīng kāi biān jié yuàn wài yí tiān xià chóu kǔ bǎi xìng liú xǐ
又用兵开边，结怨外夷，天下愁苦，百姓流徙。
lài xiān dì jué wù bà zhú liǎng rén ér suǒ yǐn qún xiǎo yǐ bù mǎn zhōng wài bù kě fù qù
赖先帝觉悟，罢逐两人，而所引群小，已布满中外，不可复去。
cài què lián qǐ dà yù wáng sháo chuàng qǔ xī hé zhāng dūn kāi wǔ xī chén qǐ rǎo jiāo guǎn shěn kuò xú xǐ shù chōng zhǒng è xīng zào xi shì bīng mín sǐ shāng jiē bù xià èr shí wàn
蔡确连起大狱，王韶创取熙河，章惇开五溪，沈起扰交管，沈括、徐禧、俞充、种谔兴造西事，兵民死伤皆不下二十万。
xiān dì lín cháo dào huǐ yǐ wèi cháo tíng bù dé bù rèn qí jiù
先帝临朝悼悔，以谓朝廷不得不任其咎。
yǐ zhì wú jū hòu xíng tiě yě zhī fǎ yú jīng dōng wáng zǐ jīng xíng chá fǎ yú fú jiàn jiǎn zhōu fǔ xíng yán fǎ yú jiāng xī li jì lù shī mǐn xíng chá fǎ shì yì yú xi chuān liú dìng jiào bǎo jiá yú hé běi mín jiē chóu tòng jiē yuàn bǐ wū sī luàn
以至吴居厚行铁冶之法于京东，王子京行茶法于福建，蹇周辅行盐法于江西，李稷、陆师闵行茶法、市易于西川，刘定教保甲于河北，民皆愁痛嗟怨，比屋思乱。
lài bì xià yǔ xiān hòu qǐ ér jiù zhī tiān xià zhī mín rú jiě dǎo xiàn
赖陛下与先后起而救之，天下之民，如解倒县。
wéi shì xiàng lái suǒ chì zhú zhī rén kuī sì shì biàn wàng yì bì xià bù yǐ xiū gǎi fǎ dù wéi shì rú de zhì zuǒ yòu bì jìn jiān yán
惟是向来所斥逐之人，窥伺事变，妄意陛下不以修改法度为是，如得至左右，必进奸言。
wàn yī guò tīng ér fù yòng zhī chén kǒng guó jiā zì cǐ ling chi bù fù zhèn yǐ
万一过听而复用之，臣恐国家自此陵迟，不复振矣。
yòu lùn hàn táng zhī wáng jiē yóu huàn guān
"又论："汉、唐之亡，皆由宦官。
zì xī níng yuán fēng jiān li xiàn wáng zhōng zhèng sòng yòng chén bèi yòng shì zǒng bīng quán shì zhèn zhuó
自熙宁、元丰间，李宪、王中正、宋用臣辈用事总兵，权势震灼。
zhōng zhèng jiān gàn sì lù kǒu chì mù bīng zhōu jùn bù gǎn wéi shī tú dòng něi sǐ wáng zuì duō
中正兼干四路，口敕募兵，州郡不敢违，师徒冻馁，死亡最多；
xiàn chén zài jǔ zhī cè zhì yǒng lè cuī xiàn
宪陈再举之策，致永乐摧陷；
yòng chén xìng tǔ mù zhī gōng wú shí xiū xī wǎng shì jǐng zhī wēi lì wèi guó liǎn yuàn
用臣兴土木之工，无时休息，罔市井之微利，为国敛怨。
cǐ sān rén zhě suī jiā zhū lù wèi zú yǐ xiè bǎi xìng
此三人者，虽加诛戮，未足以谢百姓。
xiàn suī yǐ wáng ér zhōng zhèng yòng chén shàng zài jīn zhào nèi chén shí rén ér xiàn zhōng zhèng zhī zǐ jiē zài qí zhōng
宪虽已亡，而中正、用臣尚在，今召内臣十人，而宪、中正之子皆在其中。
èr rén jì rù zé zhōng zhèng yòng chén bì jiāng fù yòng yuàn bì xià niàn zhī
二人既入，则中正、用臣必将复用，愿陛下念之。
shí shào shù zhī lùn yǐ xìng yǒu xiāng zhāng dūn yì
时绍述之论已兴，有相章惇意。
zǔ yǔ lì yán dūn bù kě yòng bú jiàn cóng suì qǐng wài
祖禹力言惇不可用，不见从，遂请外。
shàng qiě yù dà yòng ér nèi wài gěng zhī zhě shén zhòng nǎi yǐ lóng tú gé xué shì zhī shǎn zhōu
上且欲大用，而内外梗之者甚众，乃以龙图阁学士知陕州。
yán zhě lùn zǔ yǔ xiū shí lù dǐ wū yòu zhí qí jiàn jìn zhōng gù rǔ ǎo shì lián biǎn wǔ ān jūn jié dù fù shǐ zhāo zhōu bié jià ān zhì yǒng zhōu hè zhōu yòu xǐ bīn huà ér zú nián wǔ shí bā
言者论祖禹修《实录》诋诬，又摭其谏禁中雇乳媪事，连贬武安军节度副使、昭州别驾，安置永州、贺州，又徙宾、化而卒，年五十八
zǔ yǔ píng jū xún xún kǒu bù yán rén guò
祖禹平居恂恂，口不言人过。
zhì yù shì zé bié bái shì fēi bù shǎo jiè yǐn
至遇事，则别白是非，不少借隐。
zài ěr yīng shǒu jīng jù zhèng xiàn nà yóu duō
在迩英守经据正，献纳尤多。
cháng jiǎng shàng shū zhì nèi zuò sè huāng wài zuò qín huāng liù yǔ gǒng shǒu zài sòng què lì yún yuàn bì xià liú tīng
尝讲《尚书》至"内作色荒，外作禽荒"六语，拱手再诵，却立云："愿陛下留听。
dì shǒu kěn zài sān nǎi tuì
"帝首肯再三，乃退。
měi dāng jiǎng qián xī bì zhèng yì guān yǎn rú zài shàng cè mìng zǐ dì shì xiān àn jiǎng qí shuō
每当讲前夕，必正衣冠，俨如在上侧，命子弟侍，先按讲其说。
kāi liè gǔ yì cān zhī shí shì yán jiǎn ér dāng wú yī cháng yǔ yì lǐ míng bái càn rán chéng wén
开列古义，参之时事，言简而当，无一长语，义理明白，粲然成文。
sū shì chēng wéi jiǎng guān dì yī
苏轼称为讲官第一。
zǔ yǔ cháng jìn táng jiàn shí èr juǎn dì xué bā juǎn rén zōng zhèng diǎn liù juǎn
祖禹尝进《唐鉴》十二卷，《帝学》八卷，《仁宗政典》六卷。
ér táng jiàn shēn míng táng sān bǎi nián zhì luàn xué zhě zūn zhī mù wéi táng jiàn gōng yún
而《唐鉴》深明唐三百年治乱，学者尊之，目为"唐鉴公"云。
jiàn yán èr nián zhuī fù lóng tú gé xué shì
建炎二年，追复龙图阁学士。
zi chōng shào xīng zhōng shì zhì hàn lín shì dú xué shì rú lín yǒu chuán
子冲，绍兴中仕至翰林侍读学士，《儒林》有传。
lùn yuē xī níng yuán fēng zhī jì tiān xià xián shì dài fū wàng yǐ wéi xiāng zhě zhèn yǔ sī mǎ guāng èr rén zhì chēng zhī yuē jūn shí jǐng rén bù gǎn yǒu suǒ xuān zhì
论曰：熙宁、元丰之际，天下贤士大夫望以为相者，镇与司马光二人，至称之曰君实、景仁，不敢有所轩轾。
guāng sī jì sī mín zú rèn tiān xià zhī zhòng
光思济斯民，卒任天下之重；
zhèn nì rán rú shān què hū qí bù kě bá
镇嶷然如山，确乎其不可拔。
jūn zǐ zhī dào huò chū huò chù yì dì zé jiē rán wèi yì yǐ gōng míng yōu liè lùn yě
君子之道，或出或处，易地则皆然，未易以功名优劣论也。
bǎi lù shòu xué yú zhèn gù qí yì lùn cāo xiū cuì rán yī chū yú zhèng
百禄受学于镇，故其议论操修，粹然一出于正。
zǔ yǔ cháng yú quàn jiǎng píng shēng lùn jiàn bù chì shù shí wàn yán
祖禹长于劝讲，平生论谏，不啻数十万言。
qí kāi chén zhì dào qū bié xié zhèng biàn shì shì yí píng yì míng bái dòng jiàn dǐ yùn suī jiǎ yì lù zhì bú shì guò yún
其开陈治道，区别邪正，辨释事宜，平易明白，洞见底蕴，虽贾谊、陆贽不是过云。