rú lín liù
◎儒林六
chén liàng zhèng qiáo lín tíng fù li dào chuán
○陈亮郑樵（林霆附） 李道传
chén liàng zì tóng fù wù zhōu yǒng kāng rén
陈亮，字同父，婺州永康人。
shēng ér mù guāng yǒu máng wéi rén cái qì chāo mài xǐ tán bīng lùn yì fēng shēng xià bǐ shù qiān yán lì jiù
生而目光有芒，为人才气超迈，喜谈兵，论议风生，下笔数千言立就。
cháng kǎo gǔ rén yòng bīng chéng bài zhī jī zhe zhuó gǔ lùn
尝考古人用兵成败之迹，著《酌古论》。
jùn shǒu zhōu kuí de zhī xiāng yǔ lùn nàn qí zhī yuē tā rì guó shì yě
郡守周葵得之，相与论难，奇之，曰："他日国士也。
qǐng wéi shàng kè
"请为上客。
jí kuí wèi zhí zhèng cháo shì bái shì bì zhǐ lìng yī liàng yīn de jiāo yī shí háo jùn jǐn qí yì lùn
及葵为执政，朝士白事，必指令揖亮，因得交一时豪俊，尽其议论。
yīn shòu yǐ zhōng yōng dà xué yuē dú cǐ kě jīng xìng mìng zhī shuō
因授以《中庸》、《大学》，曰："读此可精性命之说。
suì shòu ér jìn xīn yān
"遂受而尽心焉。
lóng xīng chū yǔ jīn rén yuē hé tiān xià xīn rán xìng de sū xī dú liàng chí bù kě
隆兴初，与金人约和，天下忻然幸得苏息，独亮持不可。
wù zhōu fāng yǐ jiě tóu jiàn yīn shàng zhōng xīng wǔ lùn zòu rù bù bào
婺州方以解头荐，因上《中兴五论》，奏入，不报。
yǐ ér tuì xiū yú jiā xué zhě duō guī zhī yì lì xué zhù shū zhě shí nián
已而退修于家，学者多归之，益力学著书者十年。
xiān shì liàng cháng huán shì qián táng kuì rán tàn yuē chéng kě guàn ěr
先是，亮尝圜视钱塘，喟然叹曰："城可灌尔！
gài yǐ dì xià yú xī hú yě
"盖以地下于西湖也。
zhì shì dāng chún xī wǔ nián xiào zōng jí wèi gài shí qī nián yǐ
至是，当淳熙五年，孝宗即位盖十七年矣。
liàng gēng míng tóng yì què shàng shū yuē
亮更名同，诣阙上书曰：
chén wéi zhōng guó tiān dì zhī zhèng qì yě tiān mìng suǒ zhōng yě rén xīn suǒ huì yě yī guàn lǐ lè suǒ cuì yě bǎi dài dì wáng zhī suǒ xiāng chéng yě
臣惟中国天地之正气也，天命所钟也，人心所会也，衣冠礼乐所萃也，百代帝王之所相承也。
qiè zhōng guó yī guàn lǐ lè ér yù zhī piān fāng suī tiān mìng rén xīn yóu yǒu suǒ xì rán qǐ yǐ shì wèi kě jiǔ ān ér wú shì yě
挈中国衣冠礼乐而寓之偏方，虽天命人心犹有所系，然岂以是为可久安而无事也！
tiān dì zhī zhèng qì yù è ér jiǔ bù dé chěng bì jiāng yǒu suǒ fā xiè ér tiān mìng rén xīn gù fēi piān fāng suǒ kě jiǔ xì yě
天地之正气郁遏而久不得骋，必将有所发泄，而天命人心，固非偏方所可久系也。
guó jiā èr bǎi nián tài píng zhī jī sān dài zhī suǒ wú yě
国家二百年太平之基，三代之所无也；
èr shèng běi shòu zhī tòng hàn táng zhī suǒ wèi yǒu yě
二圣北狩之痛，汉、唐之所未有也。
fāng nán dù zhī chū jūn chén shàng xià tòng xīn jí shǒu shì bù yǔ zhī jù shēng zú néng yǐ bēn bài zhī yú ér shèng bǎi zhàn zhī dí
方南渡之初，君臣上下痛心疾首，誓不与之俱生，卒能以奔败之余，而胜百战之敌。
jí qín guì chàng xié yì yǐ jū zhī zhōng chén yì shì chì sǐ nán fāng ér tiān xià zhī qì duò yǐ
及秦桧倡邪议以沮之，忠臣义士斥死南方，而天下之气惰矣。
sān shí nián zhī yú suī xī běi liú yù jiē bào sūn cháng xī yú dōng nán ér jūn fù zhī dà chóu yī qiè bù fù guān niàn zì fēi hǎi líng sòng sǐ huái nán yì bù zhī bīng gē wèi hé shì yě
三十年之余，虽西北流寓皆抱孙长息于东南，而君父之大仇一切不复关念，自非海陵送死淮南，亦不知兵戈为何事也。
kuàng wàng qí fèn gù guó zhī chǐ ér xiāng shuài yǐ fā yī shǐ zāi
况望其愤故国之耻，而相率以发一矢哉！
bǐng wǔ dīng wèi zhī biàn jù jīn shàng yǐ wéi yuǎn ér hǎi líng zhī huò gài bì xià jí wèi zhī qián yī nián yě
丙午、丁未之变，距今尚以为远，而海陵之祸，盖陛下即位之前一年也。
dú bì xià fèn bù zì gù zhì yú tiǎn miè ér tiān xià zhī rén ān rán rú wú shì
独陛下奋不自顾，志于殄灭，而天下之人安然如无事。
shí fāng kǒu yì fù fēi yǐ bì xià wèi xǐ gōng míng ér bù xù hòu huàn suī bì xià yì bù néng yǐ chóng gāo zhī shì ér dú shèng zhī yǐn rěn yǐ zhì yú jīn yòu shí yǒu qī nián yǐ
时方口议腹非，以陛下为喜功名而不恤后患，虽陛下亦不能以崇高之势而独胜之，隐忍以至于今，又十有七年矣。
xī chūn qiū shí jūn chén fù zǐ xiāng qiāng shā zhī huò jǔ yī shì jiē ān zhī
昔春秋时，君臣父子相戕杀之祸，举一世皆安之。
ér kǒng zǐ dú yǐ wéi sān gāng jì jué zé rén dào suì wèi qín shòu huáng huáng bēn zǒu yì bù néng yǐ yī zhāo ān
而孔子独以为三纲既绝，则人道遂为禽兽，皇皇奔走，义不能以一朝安。
rán zú yú wú suǒ yù ér fā qí zhì yú chūn qiū zhī shū yóu néng yǐ jù luàn chén zéi zǐ
然卒于无所遇，而发其志于《春秋》之书，犹能以惧乱臣贼子。
jīn jǔ yī shì ér wàng jūn fù zhī dà chóu cǐ qǐ rén dào suǒ kě ān hu
今举一世而忘君父之大仇，此岂人道所可安乎？
shǐ xué zhě zhī xué kǒng zǐ zhī dào dāng dào bì xià yǐ yǒu wéi jué bù jū bì xià yǐ gǒu ān yě
使学者知学孔子之道，当道陛下以有为，决不沮陛下以苟安也。
nán shī zhī bù chū yú jīn jǐ nián yǐ qǐ wú yī háo jié zhī néng zì fèn zāi
南师之不出，于今几年矣，岂无一豪杰之能自奋哉？
qí shì bì yǒu shí ér fā xiè yǐ
其势必有时而发泄矣。
gǒu guó jiā bù néng qǐ ér chéng zhī bì jiāng yǒu chéng zhī zhě yǐ
苟国家不能起而承之，必将有承之者矣。
bù kě shì yī guàn lǐ lè zhī jiù zǔ zōng jī lěi zhī shēn yǐ wéi tiān mìng rén xīn kě yǐ ān zuò ér jiǔ xì yě
不可恃衣冠礼乐之旧，祖宗积累之深，以为天命人心可以安坐而久系也。
huáng tiān wú qīn wéi dé shì fǔ
"皇天无亲，惟德是辅。
mín xīn wú cháng wéi huì zhī huái
民心无常，惟惠之怀"。
zì sān dài shèng rén jiē zhī qí wéi shèn kě wèi yě
自三代圣人皆知其为甚可畏也。
chūn qiū zhī mò qí jìn qín chu jiē shuāi wú yuè qǐ yú xiǎo bāng suì bó zhū hóu
春秋之末，齐、晋、秦、楚皆衰，吴、越起于小邦，遂伯诸侯。
huáng chí zhī huì kǒng zǐ suǒ shén tòng yě kě yǐ míng zhōng guó zhī wú rén yǐ
黄池之会，孔子所甚痛也，可以明中国之无人矣。
cǐ jīn shì rú zhě zhī suǒ wèi jiǎng yě
此今世儒者之所未讲也。
jīn jīn yuán zhī zhí gēn jì jiǔ bù kě yǐ yī jǔ ér suì miè
今金源之植根既久，不可以一举而遂灭；
guó jiā zhī dà shì wèi zhāng bù kě yǐ yī zhāo ér dà jǔ
国家之大势未张，不可以一朝而大举。
ér rén qíng jiē biàn yú tōng hé zhě quàn bì xià jī cái yǎng bīng yǐ dài shí yě
而人情皆便于通和者，劝陛下积财养兵，以待时也。
chén yǐ wéi tōng hé zhě suǒ yǐ chéng shàng xià zhī gǒu ān ér wèi wàng yōng liǎng shòu zhī de yi qí wéi rén qíng zhī suǒ shén biàn yě
臣以为通和者，所以成上下之苟安，而为妄庸两售之地，宜其为人情之所甚便也。
zì hé hǎo zhī chéng shí yǒu yú nián fán jīn rì zhī zhǐ huà fāng lüè zhě tā rì jiāng yòng zhī yǐ zuò chóu yě
自和好之成十有余年，凡今日之指画方略者，他日将用之以坐筹也；
jīn rì zhī jī qiú shè diāo zhě tā rì jiāng yòng zhī yǐ jué shèng yě
今日之击球射雕者，他日将用之以决胜也。
fǔ kù chōng mǎn wú fēi cái yě
府库充满，无非财也；
jiè zhòu xiān míng wú fēi bīng yě
介胄鲜明，无非兵也。
shǐ bīng duān yī kāi zé qí jī bài yǐ
使兵端一开，则其迹败矣。
hé zhě
为什么呢？
rén cái yǐ yòng ér jiàn qí néng fǒu ān zuò ér néng zhě bù zú shì yě
人才以用而见其能否，安坐而能者不足恃也。
bīng shí yǐ yòng ér jiàn qí yíng xū ān zuò ér yíng zhě bù zú shì yě
兵食以用而见其盈虚，安坐而盈者不足恃也。
ér cháo tíng fāng xìng yī dàn zhī wú shì yōng yú wò chuò zhī rén jiē dé yǐ shǒu gé lìng xíng wén shū yǐ fèng bì xià zhī shǐ lìng ér bì xià yì xìng qí yì zhì ér wú tā yě
而朝廷方幸一旦之无事，庸愚龌龊之人皆得以守格令、行文书，以奉陛下之使令，而陛下亦幸其易制而无他也。
tú shǐ dù wài zhī shì bìn qì ér bù dé chěng rì yuè cuō tuó ér lǎo jiàng zhì yǐ
徒使度外之士摈弃而不得骋，日月蹉跎而老将至矣。
chén gù yuē tōng hé zhě suǒ yǐ chéng shàng xià zhī gǒu ān ér wèi wàng yōng liǎng shòu zhī de yě
臣故曰：通和者，所以成上下之苟安，而为妄庸两售之地也。
dōng jìn bǎi nián zhī jiān nán běi wèi cháng tōng hé yě gù qí chén dōng xī chí chěng duō kě yòng zhī cái
东晋百年之间，南北未尝通和也，故其臣东西驰骋，多可用之才。
jīn hé hǎo yī bù tōng cháo yě zhī lùn cháng rú dí bīng zhī zài jìng wéi kǒng qí bù dé hé yě suī bì xià yì bù dé ér bù hé yǐ
今和好一不通，朝野之论常如敌兵之在境，惟恐其不得和也，虽陛下亦不得而不和矣。
xī zhě jīn rén cǎo jū yě chǔ wǎng lái wú cháng néng shǐ rén bù zhī suǒ bèi ér bīng wú rì bù kě chū yě
昔者金人草居野处，往来无常，能使人不知所备，而兵无日不可出也。
jīn yě chéng guō gōng shì zhèng jiào hào lìng yī qiè bù yì yú zhōng guó diǎn bīng jù liáng wén yí wǎng fǎn dòng shè suì yuè
今也城郭宫室、政教号令，一切不异于中国，点兵聚粮，文移往反，动涉岁月。
yī fāng yǒu jǐng sān biān sāo dòng cǐ qǐ néng suì chū shī yǐ rǎo wǒ hu
一方有警，三边骚动，此岂能岁出师以扰我乎？
rán shǐ cháo yě cháng rú dí bīng zhī zài jìng nǎi guó jiā zhī fú ér yīng xióng suǒ yòng yǐ zhēng tiān xià zhī jī yě zhí shì zhě hú wéi sù hé yǐ duò qí xīn hu
然使朝野常如敌兵之在境，乃国家之福，而英雄所用以争天下之机也，执事者胡为速和以惰其心乎？
jìn chu zhī zhàn yú bì yě luán shū yǐ wéi chu zì kè yōng yǐ lái qí jūn wú rì bù tǎo guó rén ér xun zhī yú
晋、楚之战于邲也，栾书以为："楚自克庸以来，其君无日不讨国人而训之：'于！
mín shēng zhī bù yì huò zhì zhī wú rì jiè jù zhī bù kě yǐ dài
民生之不易，祸至之无日，戒惧之不可以怠。
zài jūn wú rì bù tǎo jūn shí ér shēn jǐng zhī yú
'在军，无日不讨军实而申儆之：'于！
shèng zhī bù kě bǎo zhòu zhī bǎi kè ér zú wú hòu
胜之不可保，纣之百克而卒无后。
jìn chu zhī mǐ bīng yú sòng yě zi hǎn yǐ wéi bīng suǒ yǐ wēi bù guǐ ér zhāo wén dé yě shèng rén yǐ xìng luàn rén yǐ fèi fèi xīng cún wáng hūn míng zhī shù jiē bīng zhī yóu yě
'"晋、楚之弭兵于宋也，子罕以为："兵所以威不轨而昭文德也，圣人以兴，乱人以废，废兴存亡昏明之术，皆兵之由也。
ér qiú qù zhī shì yǐ wū dào bì zhū hóu yě
而求去之，是以诬道蔽诸侯也。
fū rén xīn zhī bù kě duò bīng wēi zhī bù kě fèi gù suī chéng kāng tài píng yóu yǒu suǒ wèi sì zhēng bù tíng zhāng huáng liù shī zhě cǐ li hàng suǒ yǐ shēn bù yuàn zhēn zōng huáng dì zhī yǔ liáo hé qīn yě
"夫人心之不可惰，兵威之不可废，故虽成、康太平，犹有所谓四征不庭、张皇六师者，此李沆所以深不愿真宗皇帝之与辽和亲也。
kuàng nán běi jiǎo lì zhī shí ér fèi bīng yǐ duò rén xīn shǐ zhī ān yú wàng jūn fù zhī dà chóu ér zhì zhōng guó yú dù wài tú yǐ biàn wàng yōng zhī rén zé zhí shì zhě zhī shī cè yì shén yǐ
况南北角立之时，而废兵以惰人心，使之安于忘君父之大仇，而置中国于度外，徒以便妄庸之人，则执事者之失策亦甚矣。
bì xià hé bù míng dà yì ér kǎi rán yǔ jīn jué yě
陛下何不明大义而慨然与金绝也？
biǎn sǔn shèng yú què yù zhèng diàn tòng zì kè zé shì bì fù chóu yǐ lì qún chén yǐ zhèn tiān xià zhī qì yǐ dòng zhōng yuán zhī xīn suī wèi chū bīng ér rén xīn bù gǎn duò yǐ
贬损乘舆，却御正殿，痛自克责，誓必复仇，以励群臣，以振天下之气，以动中原之心，虽未出兵，而人心不敢惰矣。
dōng xī chí chěng ér rén cái chū yǐ
东西驰骋，而人才出矣。
yíng xū xiāng bǔ ér bīng shí jiàn yǐ
盈虚相补，而兵食见矣。
kuáng wàng zhī cí bù gōng ér zì xi nuò yōng zhī fū bù què ér zì tuì suō yǐ
狂妄之辞不攻而自息，懦庸之夫不却而自退缩矣。
dāng yǒu dù wài zhī shì qǐ ér wéi bì xià zhī suǒ yù yòng yǐ
当有度外之士起，而惟陛下之所欲用矣。
shì yún hé xiǎng yìng zhī shì ér fēi kě ān zuò suǒ zhì yě
是云合响应之势，而非可安坐所致也。
chén qǐng wèi bì xià chén guó jiā lì guó zhī běn mò ér kāi jīn rì dà yǒu wéi zhī lüè
臣请为陛下陈国家立国之本末，而开今日大有为之略；
lùn tiān xià xíng shì zhī xiāo zhǎng ér jué jīn rì dà yǒu wéi zhī jī wéi bì xià xìng tīng zhī
论天下形势之消长，而决今日大有为之机，惟陛下幸听之。
táng zì sù dài yǐ hòu shàng shī qí bǐng fān zhèn zì xiāng xióng zhǎng shàn qí tǔ dì rén mín yòng qí jiá bīng cái fù guān jué wéi qí suǒ mìng ér rén cái yì gè jìn xīn yú qí suǒ shì zú yǐ chéng jūn ruò chén qiáng zhèng tǒng shù yì zhī huò
唐自肃、代以后，上失其柄，藩镇自相雄长，擅其土地人民，用其甲兵财赋，官爵惟其所命，而人才亦各尽心于其所事，卒以成君弱臣强、正统数易之祸。
yì zǔ huáng dì yī xìng ér sì fāng cì dì píng dìng fān zhèn gǒng shǒu yǐ qū yuē shù shǐ liè jùn gè de zì dá yú jīng shī
艺祖皇帝一兴，而四方次第平定，藩镇拱手以趋约束，使列郡各得自达于京师。
yǐ jīng guān quán zhī sān nián yī yì cái guī yú cáo sī ér bīng gè guī yú jùn
以京官权知，三年一易，财归于漕司，而兵各归于郡。
cháo tíng yǐ yī zhǐ xià jùn guó rú bì zhī shǐ zhǐ wú yǒu liú nàn
朝廷以一纸下郡国，如臂之使指，无有留难。
zì guǎn kù wēi zhí bì mìng yú cháo tíng ér tiān xià zhī shì yī yǐ
自筦库微职，必命于朝廷，而天下之势一矣。
gù jīng shī cháng sù zhòng bīng yǐ wéi gù ér jùn guó yì gè yǒu jìn jūn wú fēi tiān zǐ suǒ yǐ zì shǒu qí de yě
故京师尝宿重兵以为固，而郡国亦各有禁军，无非天子所以自守其地也。
bīng jiē tiān zǐ zhī bīng cái jiē tiān zǐ zhī cái guān jiē tiān zǐ zhī guān mín jiē tiān zǐ zhī mín jì gāng zǒng shè fǎ lìng míng bèi jùn xiàn bù dé yǐ yī shì zì zhuān yě
兵皆天子之兵，财皆天子之财，官皆天子之官，民皆天子之民，纪纲总摄，法令明备，郡县不得以一事自专也。
shì yǐ chǐ dù ér qǔ guān yǐ zī gé ér jìn bù qiú dù wài zhī qí cái bù mù jué shì zhī jùn gōng
士以尺度而取，官以资格而进，不求度外之奇才，不慕绝世之隽功。
tiān zǐ zǎo yè yōu qín yú qí shàng yǐ yì lǐ lián chǐ yīng shì dà fū zhī xīn yǐ rén yì gōng shù hòu sī mín zhī shēng jǔ tiān xià jiē yóu yú guī jǔ zhǔn shéng zhī zhōng ér èr bǎi nián tài píng zhī jī cóng cǐ ér lì
天子蚤夜忧勤于其上，以义理廉耻婴士大夫之心，以仁义公恕厚斯民之生，举天下皆由于规矩准绳之中，而二百年太平之基从此而立。
rán qì dān suì dé yǐ chāng kuáng zì suī yǔ zhōng guó kàng héng yǎn rán wèi nán běi liǎng cháo ér tóu mù shǒu zú hún rán wú bié
然契丹遂得以猖狂恣睢，与中国抗衡，俨然为南北两朝，而头目手足浑然无别。
wēi chán yuān yī zhàn zé zhōng guó zhī shì jìn wēi gēn běn suī hòu ér bù kě lì yǐ
微澶渊一战，则中国之势浸微，根本虽厚而不可立矣。
gù qìng lì zēng bì zhī shì fù bì yǐ wéi cháo tíng zhī dà chǐ ér zhōng shēn bù gǎn zì lùn qí láo
故庆历增币之事，富弼以为朝廷之大耻，而终身不敢自论其劳。
gài qì dān zhēng lìng shì zhǔ shàng zhī cāo yě
盖契丹征令，是主上之操也；
tiān zǐ gòng gòng shì chén xià zhī lǐ yě
天子供贡，是臣下之礼也。
qì dān zhī suǒ yǐ zú shèng zhōng guó zhě qí jī yǒu jiàn yě
契丹之所以卒胜中国者，其积有渐也。
lì guó zhī chū qí shì gù bì zhì cǐ
立国之初，其势固必至此。
gù wǒ zǔ zōng cháng yán miào táng ér zūn dà chén kuān jùn xiàn ér zhòng shǒu lìng
故我祖宗常严庙堂而尊大臣，宽郡县而重守令。
yú wén fǎ zhī nèi wèi cháng shé kùn tiān xià zhī fù shāng jù shì
于文法之内，未尝折困天下之富商巨室；
yú gé lǜ zhī wài yǒu yǐ róng jiǎng tiān xià zhī yīng wěi qí jié jiē suǒ yǐ zhù lì guó zhī shì ér wèi bù yú zhī bèi yě
于格律之外，有以容奖天下之英伟奇杰，皆所以助立国之势，而为不虞之备也。
qìng lì zhū chén yì cháng fèn zhōng guó zhī shì bù zhèn yǐ ér qí dà yào zé shǐ qún chén zhēng jìn qí shuō gēng fǎ yì lìng ér miào táng qīng yǐ
庆历诸臣亦尝愤中国之势不振矣，而其大要，则使群臣争进其说，更法易令，而庙堂轻矣；
yán àn chá zhī quán yāo gōng shēng shì ér jùn xiàn yòu qīng yǐ
严按察之权，邀功生事，而郡县又轻矣。
qǐ wéi yú lì guó zhī shì wú suǒ zhù yòu cóng ér juān xuē zhī suī wēi zhāng de xiàng chén zhí zhōng yǐ pái jǔ qí shì yì ān dé ér bù zì jǔ zāi
岂惟于立国之势无所助，又从而朘削之，虽微章得象、陈执中以排沮其事，亦安得而不自沮哉！
dú qí pò qù jiù lì yǐ bù cì yòng rén ér quàn nóng sāng wu kuān dà wèi yǒu hé yú yīn gé zhī yi ér qí dà yào yǐ fēi yǐ
独其破去旧例，以不次用人，而劝农桑，务宽大，为有合于因革之宜，而其大要已非矣。
cǐ suǒ yǐ bù néng xǐ qì dān píng shì zhōng guó zhī chǐ ér zú fā shén zōng huáng dì zhī dà fèn yě
此所以不能洗契丹平视中国之耻，而卒发神宗皇帝之大愤也。
wáng ān shí yǐ zhèng fǎ dù zhī shuō shǒu hé shèng yì ér qí shí zé yù jí tiān xià zhī bīng jǐn guī yú cháo tíng bié xíng jiào yuè yǐ wéi qiáng yě
王安石以正法度之说，首合圣意，而其实则欲籍天下之兵尽归于朝廷，别行教阅以为强也；
kuò jùn xiàn zhī lì jǐn rù yú cháo tíng bié xíng fēng zhuāng yǐ wéi fù yě
括郡县之利尽入于朝廷，别行封桩以为富也。
qīng miáo zhī zhèng wéi kǒng fù mín zhī bù kùn yě
青苗之政，惟恐富民之不困也；
jūn shū zhī fǎ wéi kǒng shāng gǔ zhī bù zhé yě
均输之法，惟恐商贾之不折也。
zuì wú dà xiǎo dòng zhé xìng yù ér shì dà fū jiān kǒu wèi zuì yǐ
罪无大小，动辄兴狱，而士大夫缄口畏罪矣。
xi běi liǎng biān zhì shǐ nèi chén jīng huà ér háo jié chǐ yú wèi yì yǐ
西、北两边致使内臣经画，而豪杰耻于为役矣。
tú shǐ shén zōng huáng dì jiàn bīng cái zhī shù jì duō ruì rán nán běi zhēng fá zú guāi shèng yì ér tiān xià zhī shì shí wèi cháng zhèn yě
徒使神宗皇帝见兵财之数既多，锐然南北征伐，卒乖圣意，而天下之势实未尝振也。
bǐ gài bù zhī cháo tíng lì guó zhī shì zhèng huàn wén wèi zhī tài mì shì quán zhī tài fēn jùn xiàn tài qīng yú xià ér wěi suǒ bù zú shì bīng cái tài guān yú shàng ér zhòng chí bù yì jǔ
彼盖不知朝廷立国之势，正患文为之太密，事权之太分，郡县太轻于下而委琐不足恃，兵财太关于上而重迟不易举。
zǔ zōng wéi yòng qián sì zhě yǐ zhù qí shì ér ān shí jié zhī bù yí yú lì bù zhī lì guó zhī běn mò zhě zhēn bù zú yǐ móu guó yě
祖宗惟用前四者以助其势，而安石竭之不遗余力，不知立国之本末者，真不足以谋国也。
yuán yòu shào shèng yī fǎn yī fù ér zú wèi jīn rén qīn wǔ zhī zī shàng hé wàng qí zhèn zhōng guó yǐ wēi sì yì zāi
元祐、绍圣一反一复，而卒为金人侵侮之资，尚何望其振中国以威四裔哉？
nán dù yǐ lái dà dǐ zūn zǔ zōng zhī jiù suī wēi yǒu yīn gé zēng sǔn bù zú wèi qīng zhòng yǒu wú
南渡以来，大抵遵祖宗之旧，虽微有因革增损，不足为轻重有无。
rú zhào dǐng zhū chén gù yǐ bù jiū biàn tōng zhī lǐ kuàng qín guì jǐn qǔ ér jǔ huǐ zhī rěn chǐ shì chóu shì tài píng yú yī yú yǐ wéi qī qí zuì kě shèng zhū zāi
如赵鼎诸臣，固已不究变通之理，况秦桧尽取而沮毁之，忍耻事仇，饰太平于一隅以为欺，其罪可胜诛哉！
bì xià fèn wáng yè zhī qū yú yī yú lì zhì fù chóu bù miǎn jí tiān xià zhī bīng yǐ wéi qiáng kuò jùn xiàn zhī lì yǐ wéi fù
陛下愤王业之屈于一隅，励志复仇，不免籍天下之兵以为强，括郡县之利以为富。
jiā huì bǎi xìng ér fù rén wú wǔ nián zhī jī
加惠百姓，而富人无五年之积；
bù zhòng zhēng shuì ér dà shāng wú jù wàn zhī cáng guó shì rì yǐ kùn jié
不重征税，而大商无巨万之藏，国势日以困竭。
chén kǒng chǐ jí zhī bīng fǔ kù zhī cái bù zú yǐ zhī yī dàn zhī yòng yě
臣恐尺籍之兵，府库之财，不足以支一旦之用也。
bì xià zǎo cháo yàn bà jì zhōng xīng rì yuè zhī gōng ér yǐ shéng mò qǔ rén yǐ wén fǎ lì shì
陛下蚤朝晏罢，冀中兴日月之功，而以绳墨取人，以文法涖事；
shèng duàn cái zhì zhōng wài ér dà chén chōng wèi xū lì zuò xíng tiáo lìng ér bǎi sī táo zé rén cái rì yǐ tà róng
圣断裁制中外，而大臣充位，胥吏坐行条令，而百司逃责，人才日以阘茸。
chén kǒng chéng wén zhī shì zī gé zhī guān bù zú dāng dù wài zhī yòng yě
臣恐程文之士，资格之官，不足当度外之用也。
yì zǔ jīng huà tiān xià zhī dà lüè tài zōng yǐ bù néng jǐn yòng jīn qí yí yì qǐ wú wàng yú bì xià yě
艺祖经画天下之大略，太宗已不能尽用，今其遗意，岂无望于陛下也！
bì xià gǒu tuī yuán qí yì ér xíng zhī kě yǐ kāi shè jì shù bǎi nián zhī jī ér kuàng yú fù gù wù hu
陛下苟推原其意而行之，可以开社稷数百年之基，而况于复故物乎！
bù rán wéi chí zhī jù jì qióng chén kǒng zǔ zōng zhī jī lěi yì bù zú shì yě
不然，维持之具既穷，臣恐祖宗之积累亦不足恃也。
bì xià shì lìng chén bì chén yú qián zé jīn rì dà yǒu wéi zhī lüè bì zhī suǒ chǔ yǐ
陛下试令臣毕陈于前，则今日大有为之略必知所处矣。
fu wú shǔ tiān dì zhī piān qì qián táng yòu wú zhī yī yú
夫吴、蜀天地之偏气，钱塘又吴之一隅。
dāng táng zhī shuāi qián liú yǐ lǘ xiàng zhī xióng qǐ wáng qí de zì yǐ bù néng dú lì cháng cháo shì zhōng guó yǐ wéi zhòng
当唐之衰，钱镠以闾巷之雄，起王其地，自以不能独立，常朝事中国以为重。
jí wǒ sòng shòu mìng dì jǐn yǐ qí jiā rù jīng shī ér zì xiàn qí tǔ
及我宋受命，禘尽以其家入京师，而自献其土。
gù qián táng zhōng shǐ wǔ dài bèi bīng zuì shǎo ér èr bǎi nián zhī jiān rén wù rì yǐ fán shèng suì jiǎ yú dōng nán
故钱塘终始五代，被兵最少，而二百年之间，人物日以繁盛，遂甲于东南。
jí jiàn yán shào xīng zhī jiān wèi yuè fēi suǒ zhù zhī de dāng shí lùn zhě gù yǐ yí qí bù zú yǐ zhāng xíng shì ér shì huī fù yǐ
及建炎、绍兴之间，为岳飞所驻之地，当时论者，固已疑其不足以张形势而事恢复矣。
qín guì yòu cóng ér bèi bǎi sī shù fǔ yǐ jiǎng lǐ lè yú qí zhōng qí fēng sú gù yǐ huá mí shì dà fū yòu cóng ér zhì yuán yòu tái xiè yǐ lè qí shēng yú gān gē zhī yú shàng xià yàn ān ér qián táng wéi lè guó yǐ
秦桧又从而备百司庶府，以讲礼乐于其中，其风俗固已华靡，士大夫又从而治园囿台榭，以乐其生于干戈之余，上下晏安，而钱塘为乐国矣。
yī xì zhī de běn bù zú yǐ róng wàn shèng ér zhèn yā qiě wǔ shí nián shān chuān zhī qì gài yì fā xiè ér wú yú yǐ
一隙之地，本不足以容万乘，而镇压且五十年，山川之气盖亦发泄而无余矣。
gù gǔ sù sāng má sī xǐ zhī lì suì hào yú yī suì qín shòu yú biē cǎo mù zhī shēng rì wēi yú yī rì ér shàng xià bù yǐ wèi yì yě
故谷粟、桑麻、丝枲之利，岁耗于一岁，禽兽、鱼鳖、草木之生，日微于一日，而上下不以为异也。
gōng qīng jiàng xiàng dà dǐ duō jiāng zhè mǐn shǔ zhī rén ér rén cái yì rì yǐ fán xià chǎng wū zhī shì yǐ shí wàn shù ér wén mò xiǎo yì yǐ zú yǐ chēng xióng yú qí jiān yǐ
公卿将相，大抵多江、浙、闽、蜀之人，而人才亦日以凡下，场屋之士以十万数，而文墨小异，已足以称雄于其间矣。
bì xià jù qián táng yǐ hào zhī qì yòng mǐn zhè rì shuāi zhī shì ér yù gǔ dōng nán xí ān cuì ruò zhī zhòng běi xiàng yǐ zhēng zhōng yuán chén shì yǐ zhī qí nán yě
陛下据钱塘已耗之气，用闽、浙日衰之士，而欲鼓东南习安脆弱之众，北向以争中原，臣是以知其难也。
jīng xiāng zhī de zài chūn qiū shí chu yòng yǐ hǔ shì qí jìn ér qí jìn bù néng qū yě
荆、襄之地，在春秋时，楚用以虎视齐、晋，而齐、晋不能屈也。
jí zhàn guó zhī jì dú néng yǔ qín zhēng dì
及战国之际，独能与秦争帝。
qí hòu sān bǎi yú nián ér guāng wǔ qǐ yú nán yáng tóng shí gòng shì wǎng wǎng duō nán yáng gù rén
其后三百余年，而光武起于南阳，同时共事，往往多南阳故人。
yòu èr bǎi yú nián suì wèi sān guó jiāo jù zhī de zhū gě liàng yóu cǐ qǐ fǔ xiān zhǔ jīng chǔ zhī shì cóng zhī rú yún ér hàn shì lài yǐ fù cún yú shǔ
又二百余年，遂为三国交据之地，诸葛亮由此起辅先主，荆楚之士从之如云，而汉氏赖以复存于蜀；
zhōu yú lǔ sù lǚ méng lù xùn lù kàng shān ài yáng hù jiē yǐ qí de xiǎn míng
周瑜、鲁肃、吕蒙、陆逊、陆抗、邓艾、羊祜皆以其地显名。
yòu bǎi yú nián ér jìn shì nán dù jīng yōng cháng xióng yú dōng nán ér dōng nán wǎng wǎng yǐ yǐ wéi qiáng liáng jìng yǐ cǐ dài qí
又百余年，而晋氏南渡，荆、雍常雄于东南，而东南往往倚以为强，梁竟以此代齐。
jí qí qì fā xiè wú yú ér duò táng yǐ lái suì wèi piān fāng xià zhōu
及其气发泄无余，而隋、唐以来，遂为偏方下州。
wǔ dài zhī jì gāo shì dú cháng chén shì zhū guó
五代之际，高氏独常臣事诸国。
běn cháo èr bǎi nián zhī jiān jiàng wèi huāng luò zhī bāng běi lián xǔ rǔ mín jū xī shǎo tǔ chǎn bēi báo rén cái zhī néng tōng xìng míng yú shàng guó zhě rú chén xīng zhī xiāng wàng
本朝二百年之间，降为荒落之邦，北连许、汝，民居稀少，土产卑薄，人才之能通姓名于上国者，如晨星之相望。
kuàng zhì yú jiàn yán shào xīng zhī jì qún dào chū mò yú qí jiān ér bèi huò yóu jí yǐ qì yú jīn suī nán běi fēn huà jiāo jù wǎng wǎng yòu zhì yú bù zú yòng mín shí wú suǒ cóng chū ér bīng bù kě yóu cǐ ér jìn
况至于建炎、绍兴之际，群盗出没于其间，而被祸尤极，以迄于今，虽南北分画交据，往往又置于不足用，民食无所从出，而兵不可由此而进。
yì zhě huò yǐ wéi yōu ér bù zhī qí shì zhī zú yòng yě
议者或以为忧，而不知其势之足用也。
qí de suī yào wèi piān fāng rán wèi yǒu piān fāng zhī qì wǔ liù bǎi nián ér bù fā xiè zhě kuàng qí dōng tōng wú huì xi lián bā shǔ nán jí hú xiāng běi kòng guān luò zuǒ yòu shēn suō jiē zú yǐ wèi jìn qǔ zhī jī
其地虽要为偏方，然未有偏方之气五六百年而不发泄者，况其东通吴会，西连巴蜀，南极湖湘，北控关洛，左右伸缩，皆足以为进取之机。
jīn chéng néng kāi kěn qí de xǐ zhuó qí rén yǐ fā xiè qí qì ér yòng zhī shǐ zú yǐ jiē guān luò zhī qì zé kě yǐ zhēng héng yú zhōng guó yǐ shì yì xíng shì xiāo zhǎng zhī cháng shù yě
今诚能开垦其地，洗濯其人，以发泄其气而用之，使足以接关洛之气，则可以争衡于中国矣，是亦形势消长之常数也。
bì xià kǎi rán yí dōu jiàn yè bǎi sī shù fǔ jiē cóng cǎo chuàng jūn guó zhī yí jiē cóng jiǎn lüè yòu zuò xíng gōng yú wǔ chāng yǐ shì bù gǎn níng jū zhī yì
陛下慨然移都建业，百司庶府皆从草创，军国之仪皆从简略，又作行宫于武昌，以示不敢宁居之意。
cháng yǐ jiāng huái zhī shī wèi jīn rén qīn yì zhī bèi ér jīng zé yī rén zhī shěn zhì yǒu móu kāi huō wú tā zhě wěi yǐ jīng xiāng zhī rèn kuān qí wén fǎ tīng qí fèi zhì fǔ mó zhèn lì yú sān shù nián zhī jiān zé guó jiā zhī shì chéng yǐ
常以江、淮之师为金人侵轶之备，而精择一人之沈鸷有谋、开豁无他者，委以荆、襄之任，宽其文法，听其废置，抚摩振厉于三数年之间，则国家之势成矣。
shí jìn shī lú lóng yī dào yǐ chéng kāi yùn zhī huò gài bǐng wǔ dīng wèi suì yě
石晋失卢龙一道，以成开运之祸，盖丙午、丁未岁也。
míng nián yì zǔ huáng dì shǐ cóng guō tài zǔ zhēng fá zú yǐ píng dìng tiān xià
明年，艺祖皇帝始从郭太祖征伐，卒以平定天下。
qí hòu qì dān yǐ jiǎ chén bài yú chán yuān ér dīng wèi wù shēn zhī jiān zhēn zōng huáng dì dōng fēng xi sì yǐ gào tài píng gài běn cháo jí shèng zhī shí yě
其后契丹以甲辰败于澶渊，而丁未、戊申之间，真宗皇帝东封西祀，以告太平，盖本朝极盛之时也。
yòu liù shí nián ér shén zōng huáng dì shí yǐ dīng wèi suì jí wèi guó jiā zhī shì yú cǐ yī biàn yǐ
又六十年，而神宗皇帝实以丁未岁即位，国家之事于此一变矣。
yòu liù shí nián bǐng wǔ dīng wèi suì wèi jìng kāng zhī huò
又六十年丙午、丁未，遂为靖康之祸。
tiān dú qǐ bì xià yú shì nián ér yòu qǐ bì xià yǐ běi xiàng fù chóu zhī zhì
天独启陛下于是年，而又启陛下以北向复仇之志。
jīn zhě qù bǐng wǔ dīng wèi jìn zài shí nián jiān yǐ
今者去丙午、丁未，近在十年间矣。
tiān dào liù shí nián yī biàn bì xià bù kě bù yǒu yǐ yīng qí biàn hu
天道六十年一变，陛下不可不有以应其变乎？
cǐ chéng jīn rì dà yǒu wéi zhī jī bù kě gǒu ān yǐ wán suì yuè yě
此诚今日大有为之机，不可苟安以玩岁月也。
chén bù nìng zì shǎo yǒu qū chí sì fāng zhī zhì cháng shù zhì xíng dōu rén wù rú lín qí lùn jiē bù zú yǐ qǐ rén yì chén shì yǐ zhī bì xià dà yǒu wéi zhī zhì gū yǐ
臣不佞，自少有驱驰四方之志，尝数至行都，人物如林，其论皆不足以起人意，臣是以知陛下大有为之志孤矣。
xīn mǎo rén chén zhī jiān shǐ tuì ér qióng tiān de zào huà zhī chū kǎo gǔ jīn yán gé zhī biàn yǐ tuī jí huáng dì wáng bó zhī dào ér de hàn wèi jìn táng cháng duǎn zhī yóu tiān rén zhī jì zhāo zhāo rán kě kǎo ér zhī yě
辛卯、壬辰之间，始退而穷天地造化之初，考古今沿革之变，以推极皇帝王伯之道，而得汉、魏、晋、唐长短之由，天人之际昭昭然可考而知也。
shǐ wù jīn shì zhī rú shì zì yǐ wéi de zhèng xīn chéng yì zhī xué zhě jiē fēng bì bù zhī tòng yǎng zhī rén yě
始悟今世之儒士自以为得正心诚意之学者，皆风痹不知痛痒之人也。
jǔ yī shì ān yú jūn fù zhī chóu ér fāng dī tóu gǒng shǒu yǐ tán xìng mìng bù zhī hé zhě wèi zhī xìng mìng hu
举一世安于君父之仇，而方低头拱手以谈性命，不知何者谓之性命乎？
bì xià jiē zhī ér bù rèn yǐ shì chén yú shì fú bì xià zhī rén
陛下接之而不任以事，臣于是服陛下之仁。
yòu wù jīn shì zhī cái chén zì yǐ wéi de fù guó qiáng bīng zhī shù zhě jiē kuáng huò yǐ sì jiào hū zhī rén yě
又悟今世之才臣自以为得富国强兵之术者，皆狂惑以肆叫呼之人也。
bù yǐ xiá shí móu jiū lì guó zhī běn mò ér fāng yáng méi shēn qì yǐ lùn fù qiáng bù zhī hé zhě wèi zhī fù qiáng hu
不以暇时谋究立国之本末，而方扬眉伸气以论富强，不知何者谓之富强乎？
bì xià chá zhī ér bù gǎn jǐn yòng chén yú shì fú bì xià zhī míng
陛下察之而不敢尽用，臣于是服陛下之明。
bì xià lì zhì fù chóu zú yǐ duì tiān mìng dǔ yú rén ài zú yǐ jié mín xīn ér yòu rén míng zú yǐ zhào lín qún chén yī piān zhī lùn cǐ bǎi dài zhī yīng zhǔ yě
陛下厉志复仇足以对天命，笃于仁爱足以结民心，而又仁明足以照临群臣一偏之论，此百代之英主也。
jīn nǎi wěi rèn yōng rén lǒng luò xiǎo rú yǐ qiān yán dà yǒu wéi zhī suì yuè chén bù shèng fèn fěi shì yǐ wàng qí jiàn ér xiàn qí yú
今乃委任庸人，笼络小儒，以迁延大有为之岁月，臣不胜愤悱，是以忘其贱而献其愚。
bì xià chéng lìng chén bì chén yú qián qǐ wéi chén qū qū zhī yuàn jiāng tiān dì zhī shén zǔ zōng zhī líng shí yù wén zhī
陛下诚令臣毕陈于前，岂惟臣区区之愿，将天地之神、祖宗之灵，实与闻之。
shū zòu xiào zōng hè rán zhèn dòng yù bǎng cháo táng yǐ lì qún chén yòng zhǒng fàng gù shì zhào lìng shàng diàn jiāng zhuó yòng zhī
书奏，孝宗赫然震动，欲榜朝堂以励群臣，用种放故事，召令上殿，将擢用之。
zuǒ yòu dà chén mò zhī suǒ wéi wéi céng dí zhī zhī jiāng jiàn liàng liàng chǐ zhī yú yuán ér táo
左右大臣莫知所为，惟曾觌知之，将见亮，亮耻之，逾垣而逃。
dí yǐ qí bù yì jǐ bú yuè
觌以其不诣己，不悦。
dà chén yóu è qí zhí yán wú huì jiāo jū zhī nǎi yǒu dōu táng shěn chá zhī mìng
大臣尤恶其直言无讳，交沮之，乃有都堂审察之命。
zǎi xiàng lín yǐ shàng zhǐ wèn suǒ yù yán jiē luò luò bù shǎo biǎn yòu bù hé
宰相临以上旨，问所欲言，皆落落不少贬，又不合。
dài mìng shí rì zài yì què shàng shū yuē
待命十日，再诣阙上书曰：
gōng wéi huáng dì bì xià lì zhì fù chóu bù kěn jí ān yú yī yú shì yǒu dà gōng yú shè jì yě
恭惟皇帝陛下厉志复仇，不肯即安于一隅，是有大功于社稷也。
rán zuò qián táng fú chǐ zhī yú yǐ tú zhōng yuán zé fēi qí de
然坐钱塘浮侈之隅以图中原，则非其地；
yòng dōng nán xí ān zhī zhòng yǐ xíng jìn qǔ zé fēi qí rén
用东南习安之众以行进取，则非其人。
cái zhǐ yú fǔ kù zé bù zú yǐ tōng tiān xià zhī yǒu wú
财止于府库，则不足以通天下之有无；
bīng zhǐ yú chǐ jí zé bù zú yǐ jiān tiān xià zhī yǒng qiè
兵止于尺籍，则不足以兼天下之勇怯。
shì yǐ qiān yán zhī jì suì xíng ér bì xià dà yǒu wéi zhī zhì guāi yǐ
是以迁延之计遂行，而陛下大有为之志乖矣。
cǐ chén suǒ yǐ bù shèng zhōng fèn zhāi mù cái shū xiàn zhī què xià yuàn de wàng jiàn yán sè chén guó jiā lì guó zhī běn mò ér kāi dà yǒu wéi zhī lüè
此臣所以不胜忠愤，斋沐裁书，献之阙下，愿得望见颜色，陈国家立国之本末，而开大有为之略；
lùn tiān xià xíng shì zhī xiāo zhǎng ér jué dà yǒu wéi zhī jī wu hé yú yì zǔ jīng huà tiān xià zhī běn zhǐ
论天下形势之消长，而决大有为之机，务合于艺祖经画天下之本旨。
rán dài mìng bā rì wèi yǒu wén yān
然待命八日，未有闻焉。
chén kǒng tiān xià háo jié yǒu yǐ cè bì xià zhī yì xiàng ér yún hé xiǎng yìng zhī shì bù dé ér chéng yǐ
臣恐天下豪杰有以测陛下之意向，而云合响应之势不得而成矣。
yòu shàng shū yuē
又上书曰：
chén wàng yì guó jiā wéi chí zhī jù zhì jīn rì ér qióng ér yì zǔ huáng dì jīng huà tiān xià zhī dà zhǐ yóu kě shì yǐ cháng jiǔ gǒu tuī yuán qí yì ér biàn tōng zhī zé huī fù bù zú wèi yǐ
臣妄意国家维持之具，至今日而穷，而艺祖皇帝经画天下之大指，犹可恃以长久，苟推原其意而变通之，则恢复不足为矣。
rán ér biàn tōng zhī dào yǒu sān yǒu kě yǐ qiān yán shù shí nián zhī cè yǒu kě yǐ wèi bǎi wǔ liù shí nián zhī jì yǒu kě yǐ fù kāi shù bǎi nián zhī jī
然而变通之道有三：有可以迁延数十年之策，有可以为百五六十年之计，有可以复开数百年之基。
shì shì zhāo rán ér xiào jiàn shū jué fēi bì xià cōng míng dù yuè bǎi dài jué bù néng yī yī yǐ tīng zhī
事势昭然而效见殊绝，非陛下聪明度越百代，决不能一一以听之。
chén bù gǎn xiè zhī dà chén zhī qián ér dà chén gǒng shǒu chēng zhǐ yǐ wèn chén yì gū qǔ qí dà tǐ zhī kě yán zhě sān shì yǐ dá zhī
臣不敢泄之大臣之前，而大臣拱手称旨以问，臣亦姑取其大体之可言者三事以答之。
qí yī yuē èr shèng běi shòu zhī tòng gài guó jiā zhī dà chǐ ér tiān xià zhī gōng fèn yě
其一曰：二圣北狩之痛，盖国家之大耻，而天下之公愤也。
wǔ shí nián zhī yú suī tiān xià zhī qì xiāo shuò tuí duò bù fù zhī chóu chǐ zhī dāng niàn zhèng zài zhǔ shàng yǔ èr sān dà chén zhèn zuò qí qì yǐ xiè qí fèn shǐ rén rén rú bào sī chóu cǐ chūn qiū shū wèi rén shā zhōu xū zhī yì yě
五十年之余，虽天下之气销铄颓堕，不复知仇耻之当念，正在主上与二三大臣振作其气，以泄其愤，使人人如报私仇，此《春秋》书卫人杀州吁之意也。
qí èr yuē guó jiā zhī guī mó shǐ tiān xià fèng guī jǔ zhǔn shéng yǐ cóng shì qún chén jiù guò zhī bù gěi ér hé xiá zhǎn bù sì tǐ yǐ qiú jì dù wài zhī gōng zāi
其二曰：国家之规模，使天下奉规矩准绳以从事，群臣救过之不给，而何暇展布四体以求济度外之功哉！
qí sān yuē yì zǔ huáng dì yòng tiān xià zhī shì rén yǐ yì wǔ chén zhī rèn shì zhě gù běn cháo yǐ rú lì guó
其三曰：艺祖皇帝用天下之士人，以易武臣之任事者，故本朝以儒立国。
ér rú dào zhī zhèn dú yōu yú qián dài
而儒道之振，独优于前代。
jīn tiān xià zhī shì shú làn wěi mǐ
今天下之士熟烂委靡，
chéng kě yàn è
诚可厌恶，
zhèng zài zhǔ shàng yǔ èr sān dà chén fǎn qí dào yǐ jiào zhī
正在主上与二三大臣反其道以教之，
zuò qí qì ér yǎng zhī
作其气而养之，
shǐ lín shì bù zhì fá cái
使临事不至乏才，
suí cái jiē zú yǒu yòng
随才皆足有用，
zé lì guó zhī guī mó bù zhì lì yì zǔ zhī běn zhǐ
则立国之规模不至戾艺祖之本旨，
ér dōng xī chí chěng yǐ dìng huò luàn
而东西驰骋以定祸乱，
bù bì zhuān zài wǔ chén yě
不必专在武臣也。
chén suǒ yǐ wèi dà chén lùn zhě qí lüè rú cǐ
臣所以为大臣论者，其略如此。
shū jì shàng dì yù guān zhī liàng xiào yuē wú yù wèi shè jì kāi shù bǎi nián zhī jī níng yòng yǐ bó yī guān hu
书既上，帝欲官之，亮笑曰："吾欲为社稷开数百年之基，宁用以博一官乎！
jí dù jiāng ér guī
"亟渡江而归。
rì luò pò zuì jiǔ yǔ yì zhī kuáng shì yǐn zuì zhōng xì wèi dà yán yán shè fàn shàng
日落魄醉酒，与邑之狂士饮，醉中戏为大言，言涉犯上。
yī shì yù zhōng liàng yǐ qí shì shǒu xíng bù
一士欲中亮，以其事首刑部。
shì láng hé dàn cháng wèi kǎo shì guān chù liàng liàng bù píng yǔ shù qīn dàn dàn wén ér xián zhī jí jiǎo zhuàng yǐ wén
侍郎何澹尝为考试官，黜亮，亮不平，语数侵澹，澹闻而嗛之，即缴状以闻。
shì xià dà lǐ chī lüě liàng wú wán fū wū fú wèi bù guǐ
事下大理，笞掠亮无完肤，诬服为不轨。
shì wén xiào zōng zhī wèi liàng cháng yīn qiǎn zuǒ yòu lián zhī qí shì jí zòu rù qǔ zhǐ dì yuē xiù cái zuì hòu wàng yán hé zuì zhī yǒu
事闻，孝宗知为亮，尝阴遣左右廉知其事，及奏入取旨，帝曰："秀才醉后妄言，何罪之有！
huà qí dú yú de liàng suì de miǎn
"划其牍于地，亮遂得免。
jū wú hé liàng jiā tóng shā rén yú jìng shì bèi shā zhě cháng rǔ liàng fù cì yǐn qí jiā yí shì yóu liàng
居无何，亮家僮杀人于境，适被杀者尝辱亮父次尹，其家疑事由亮。
wén yú guān chī bǎng tóng sǐ ér fù sū zhě shù bù fú
闻于官，笞榜僮，死而复苏者数，不服。
yòu qiú liàng fù yú zhōu yù
又囚亮父于州狱。
ér shǔ tái guān lùn liàng qíng zhòng xià dà lǐ
而属台官论亮情重，下大理。
shí chéng xiàng huái zhī dì yù shēng liàng ér xīn qì jí luō diǎn sù gāo liàng cái yuán zhī yóu lì fù dé bù sǐ
时丞相淮知帝欲生亮，而辛弃疾、罗点素高亮才，援之尤力，复得不死。
liàng zì yǐ háo xiá lǚ zāo dà yù guī jiā yì lì zhì dú shū suǒ xué yì bó
亮自以豪侠屡遭大狱，归家益厉志读书，所学益博。
qí xué zì mèng zǐ hòu wéi tuī wáng tōng cháng yuē yán qióng yì lǐ zhī jīng wēi biàn xī gǔ jīn zhī tóng yì yuán xīn yú miǎo hū jiào lǐ yú fēn cùn yǐ jī lěi wèi gōng yǐ hán yǎng wèi zhèng suì miàn àng bèi zé yú zhū rú chéng yǒu kuì yān
其学自孟子后惟推王通，尝曰："研穷义理之精微，辨析古今之同异，原心于秒忽，较礼于分寸，以积累为工，以涵养为正，睟面盎背，则于诸儒诚有愧焉。
zhì yú táng táng zhī chén zhèng zhèng zhī qí fēng yǔ yún léi jiāo fā ér bìng zhì lóng shé hǔ bào biàn xiàn ér chū mò tuī dǎo yī shì zhī zhì yǒng kāi tuò wàn gǔ zhī xīn xiōng zì wèi chà yǒu yī rì zhī cháng
至于堂堂之陈，正正之旗，风雨云雷交发而并至，龙蛇虎豹变现而出没，推倒一世之智勇，开拓万古之心胸，自谓差有一日之长。
liàng yì gài zhǐ zhū xī lǚ zǔ qiān děng yún
"亮意盖指朱熹、吕祖谦等云。
gāo zōng bēng jīn qiǎn shǐ lái diào jiǎn màn
高宗崩，金遣使来吊，简慢。
ér guāng zōng yóu qián dǐ pàn lín ān fǔ liàng gǎn xiào zōng zhī zhī zhì jīn líng shì xíng shì fù shàng shū yuē
而光宗由潜邸判临安府，亮感孝宗之知，至金陵视形势，复上疏曰：
yǒu fēi cháng zhī rén rán hòu kě yǐ jiàn fēi cháng zhī gōng
有非常之人，然后可以建非常之功。
qiú fēi cháng zhī gōng ér yòng cháng cái chū cháng jì jǔ cháng shì yǐ yīng zhī zhě bù dài zhī zhě ér hòu zhī qí bù jì yě
求非常之功，而用常才、出常计、举常事以应之者，不待知者而后知其不济也。
qín guì yǐ hé wù guó èr shí yú nián ér tiān xià zhī qì suǒ rán wú yú yǐ
秦桧以和误国二十余年，而天下之气索然无余矣。
bì xià kǎi rán yǒu xuē píng yǔ nèi zhī zhì yòu èr shí yú nián tiān xià zhī shì shǐ zhī suǒ xiàng qí yǒu gōng yú zōng miào shè jì zhě fēi chén qū qū suǒ néng sòng shuō qí wàn yī yě
陛下慨然有削平宇内之志，又二十余年，天下之士始知所向，其有功于宗庙社稷者，非臣区区所能诵说其万一也。
gāo zōng huáng dì chūn qiū jì gāo bì xià bù yù dà jǔ jīng dòng cí yán yì xīn fǔ shǒu yǐ zhì sè yǎng shèng xiào zhī shèng shū cè zhī suǒ wèi yǒu yě
高宗皇帝春秋既高，陛下不欲大举，惊动慈颜，抑心俯首，以致色养，圣孝之盛，书册之所未有也。
jīn zhě gāo zōng jì yǐ fù miào tiān xià zhī yīng xióng háo jié jiē yǎng shǒu yǐ guān bì xià zhī jǔ dòng bì xià qí rěn shǐ èr shí nián jiān suǒ yǐ zuò tiān xià zhī qì zhě yī dàn ér fù suǒ rán hu
今者高宗既已祔庙，天下之英雄豪杰皆仰首以观陛下之举动，陛下其忍使二十年间所以作天下之气者，一旦而复索然乎？
tiān xià bù kě yǐ zuò qǔ yě bīng bù kě yǐ cháng shèng yě qū chí yùn dòng yòu fēi nián gāo dé zūn zhě zhī suǒ yí yě
天下不可以坐取也，兵不可以常胜也，驱驰运动又非年高德尊者之所宜也。
dōng gōng jū yuē jiān guó
东宫居曰监国，
xíng yuē fǔ jūn
行曰抚军，
bì xià hé yǐ bù yú cǐ shí ér mìng dōng gōng wèi fǔ jūn dà jiàng jūn
陛下何以不于此时而命东宫为抚军大将军，
suì xún jiàn yè
岁巡建业，
shǐ zhī jiān tǒng zhū sī
使之兼统诸司，
jǐn hù zhū jiāng
尽护诸将，
zhì zhǎng shǐ sī mǎ yǐ zhuān qí láo
置长史、司马以专其劳，
ér bì xià yú zhái yōu zhī yú
而陛下于宅忧之余，
yùn yòng rén cái
运用人才，
jūn diào tiān xià
均调天下，
yǐ yīng wú qióng zhī biàn
以应无穷之变？
cǐ sù zōng suǒ yǐ mìng guǎng píng wáng zhī gù shì yě
此肃宗所以命广平王之故事也。
gāo zōng yǔ jīn yǒu fù xiōng zhī chóu shēng bù néng yǐ bào zhī zé sǐ bì yǒu wàng yú zǐ sūn hé rěn yǐ shēng xiá zhī āi gào zhū chóu zāi
高宗与金有父兄之仇，生不能以报之，则死必有望于子孙，何忍以升遐之哀告诸仇哉！
yí liú bào xiè sān shǐ jì qiǎn jīn bó bǎo huò qiān liǎng lián fā
遗留、报谢，三使继遣，金帛宝货，千两连发。
ér jīn rén jǐn yǐ yī shǐ rú lín xiǎo bāng āi jì zhī cí jì liáo jiǎn màn yì shì rén rén tòng qiè xīn gǔ qǐ yǐ bì xià zhī shèng míng zhì yǒng ér néng rěn zhī hu
而金人仅以一使，如临小邦，哀祭之辞寂寥简慢，义士仁人痛切心骨，岂以陛下之圣明智勇而能忍之乎！
bì xià tǎng yǐ dà yì wéi dāng zhèng fǔ jūn zhī yán wèi kě xíng zé dāng xiān jīng lǐ jiàn yè ér hòu shǐ lín zhī
陛下倘以大义为当正，抚军之言为可行，则当先经理建业而后使临之。
zòng jīn suì wèi wèi běi jǔ zhī móu ér wèi jīng lǐ jiàn kāng zhī jì yǐ zhèn dòng tiān xià ér yǔ jīn jué bì xià zhī chū zhì yì shù jī yú shǎo shēn yǐ
纵今岁未为北举之谋，而为经理建康之计，以振动天下而与金绝，陛下之初志亦庶几于少伸矣！
bì xià shì yī tīng chén yòng qí xǐ nù āi lè zhī quán gǔ dòng tiān xià
陛下试一听臣，用其喜怒哀乐之权鼓动天下。
dà lüè yù jī xiào zōng huī fù ér shì shí xiào zōng jiāng nèi chán bù bào
大略欲激孝宗恢复，而是时孝宗将内禅，不报。
yóu shì zài tíng jiāo nù yǐ wéi kuáng guài
由是在廷交怒，以为狂怪。
xiān shì xiāng rén huì yàn mò hú jiāo tè zhì liàng gēng zì zhōng gài cūn lǐ jìng dài yì lǐ yě
先是，乡人会宴，末胡椒特置亮羹胾中，盖村俚敬待异礼也。
tóng zuò zhě guī ér bào sǐ yí shí yì wèi yǒu dú yǐ rù dà lǐ
同坐者归而暴死，疑食异味有毒，已入大理。
huì lǚ xìng hé niàn sì ōu lǚ tiān jì qiě sǐ hèn yuē chén shàng shè shǐ shā wǒ
会吕兴、何念四殴吕天济且死，恨曰："陈上舍使杀我。
xiàn lìng wáng tián shí qí shì tái guān yù jiān sī xuǎn kù lì xùn wèn wú suǒ de qǔ rù dà lǐ zhòng yì bì sǐ
"县令王恬实其事，台官谕监司选酷吏讯问，无所得，取入大理，众意必死。
shǎo qīng zhèng rǔ xié yuè qí dān cí dà yì yuē cǐ tiān xià qí cái yě
少卿郑汝谐阅其单辞，大异曰："此天下奇材也。
guó jiā ruò wú zuì ér shā shì shàng gàn tiān hé xià shāng guó mài yǐ
国家若无罪而杀士，上干天和，下伤国脉矣。
lì yán yú guāng zōng suì de miǎn
"力言于光宗，遂得免。
wèi jǐ guāng zōng cè jìn shì wèn yǐ lǐ yuè xíng zhèng zhī yào liàng yǐ jūn dào shī dào duì qiě yuē chén qiè tàn bì xià zhī yú shòu huáng lì zhèng èr shí yǒu bā nián zhī jiān níng yǒu yī zhèng yī shì zhī bù zài shèng huái
未几，光宗策进士，问以礼乐刑政之要，亮以君道、师道对，且曰："臣窃叹陛下之于寿皇莅政二十有八年之间，宁有一政一事之不在圣怀？
ér wèn ān shì qǐn zhī yú suǒ yǐ chá cí ér guān sè yīn cǐ ér de bǐ zhě qí duān shén zhòng yì jì dé qí jī yào ér jiàn zhū shī xíng yǐ
而问安视寝之余，所以察辞而观色，因此而得彼者其端甚众，亦既得其机要而见诸施行矣。
qǐ tú yī yuè sì cháo ér yǐ wéi jīng yì zhī měi guān yě zāi
岂徒一月四朝而以为京邑之美观也哉！
shí guāng zōng bù cháo zhòng huá gōng qún chén gèng jìn dié jiàn jiē bù tīng de liàng cè nǎi dà xǐ yǐ wéi shàn chǔ fù zǐ zhī jiān
"时光宗不朝重华宫，群臣更进迭谏，皆不听，得亮策，乃大喜，以为善处父子之间。
zòu míng dì sān yù bǐ zhuó dì yī
奏名第三，御笔擢第一。
jì zhī wèi liàng zé dà xǐ yuē zhèn zhuó guǒ bù miù
既知为亮，则大喜曰："朕擢果不谬。
xiào zōng zài nán nèi níng zōng zài dōng gōng wén zhī jiē xǐ gù cì dì gào cí yuē ěr zǎo yǐ yì wén shǒu xián néng zhī shū xuán yǐ lùn zòu dòng cí chén zhī tīng
"孝宗在南内，宁宗在东宫，闻知皆喜，故赐第告词曰："尔蚤以艺文首贤能之书，旋以论奏动慈宸之听。
qīn yuè dà duì jiā qí yuān yuán zhuó zhì jǔ shǒu dài tiān liú yǐ yí zhèn yě
亲阅大对，嘉其渊源，擢置举首，殆天留以遗朕也。
shòu qiān shū jiàn kāng fǔ pàn guān tīng gōng shì
"授佥书建康府判官厅公事。
wèi zhì guān yī xī zú
未至官，一夕，卒。
liàng zhī jì dì ér guī yě dì chōng yíng bài yú jìng xiāng duì gǎn qì
亮之既第而归也，弟充迎拜于境，相对感泣。
liàng yuē shǐ wú tā rì ér guì zé shǒu dǎi rǔ sǐ zhī rì gè yǐ mìng fú jiàn xiān rén yú dì xià zú yǐ
亮曰："使吾他日而贵，泽首逮汝，死之日，各以命服见先人于地下足矣。
wén zhě bēi shāng qí yì
"闻者悲伤其意。
rán zhì cún jīng jì zhòng xǔ kě rén rén jiàn qí fèi gān
然志存经济，重许可，人人见其肺肝。
yú rén yán bì běn yú jūn chén fù zǐ zhī yì suī wèi bù yī jiàn shì kǒng fú jí
与人言，必本于君臣父子之义，虽为布衣，荐士恐弗及。
jiā jǐn zhōng chǎn jī rén hán shì yī shí zhī jiǔ bù shuāi
家仅中产，畸人寒士衣食之，久不衰。
zú zhī hòu lì bù shì láng yè shì qǐng yú cháo mìng bǔ yī zi guān fēi gù diǎn yě
卒之后，吏部侍郎叶适请于朝，命补一子官，非故典也。
duān píng chū shì wén yì gèng yǔ yī zi guān
端平初，谥文毅，更与一子官。
zhèng qiáo zì yú zhòng xīng huà jūn pú tián rén
郑樵，字渔仲，兴化军莆田人。
hǎo zhù shū bù wéi wén zhāng zì fù bù xià liú xiàng yáng xióng
好著书，不为文章，自负不下刘向、杨雄。
jū jiā jì shān xiè jué rén shì
居夹漈山，谢绝人事。
jiǔ zhī nǎi yóu míng shān dà chuān sōu qí fǎng gǔ yù cáng shū jiā bì jiè liú dú jǐn nǎi qù
久之，乃游名山大川，搜奇访古，遇藏书家，必借留读尽乃去。
zhào dǐng zhāng jùn ér xià jiē qì zhī
赵鼎、张浚而下皆器之。
chū wèi jīng zhǐ lǐ yuè wén zì tiān wén dì lǐ chóng yú cǎo mù fāng shū zhī xué jiē yǒu lùn biàn shào xīng shí jiǔ nián shàng zhī zhào cáng mì fǔ
初为经旨，礼乐、文字、天文、地理、虫鱼、草木、方书之学，皆有论辨，绍兴十九年上之，诏藏秘府。
qiáo guī yì lì suǒ xué cóng zhě èr bǎi yú rén
樵归，益厉所学，从者二百余人。
yǐ shì jiǎng wáng lún hè yǔn zhōng jiàn de zhào duì yīn yán bān gù yǐ lái lì dài wèi shǐ zhī fēi
以侍讲王纶、贺允中荐，得召对，因言班固以来历代为史之非。
dì yuē wén qīng míng jiǔ yǐ fū chén gǔ xué zì chéng yī jiā hé xiāng jiàn zhī wǎn yé
帝曰："闻卿名久矣，敷陈古学，自成一家，何相见之晚耶？
shòu yòu dí gōng láng lǐ bīng bù jià gé yǐ yù shǐ yè yì wèn hé zhī gǎi jiān tán zhōu nán yuè miào gěi zhá guī chāo suǒ zhe tōng zhì
"授右迪功郎、礼、兵部架阁，以御史叶义问劾之，改监潭州南岳庙，给札归抄所著《通志》。
shū chéng rù wèi shū mì yuàn biān xiū guān xún jiān shè jiǎn xiáng zhū fáng wén xué
书成，入为枢密院编修官，寻兼摄检详诸房文学。
qǐng xiū jīn zhèng lóng guān zhì bǐ fù zhōng guó zhì xù yīn qiú rù mì shū shěng fān yuè shū jí
请修金正隆官制，比附中国秩序，因求入秘书省翻阅书籍。
wèi jǐ yòu zuò yán zhě qǐn qí shì
未几，又坐言者寝其事。
jīn rén zhī fàn biān yě qiáo yán suì xīng fēn zài sòng jīn zhǔ jiāng zì bì hòu guǒ rán
金人之犯边也，樵言岁星分在宋，金主将自毙，后果然。
gāo zōng xìng jiàn kāng mìng yǐ tōng zhì jìn huì bìng zú nián wǔ shí jiǔ xué zhě chēng jiā shui jì xiān shēng
高宗幸建康，命以《通志》进，会病卒，年五十九，学者称夹氵祭先生。
qiáo hǎo wèi kǎo zhèng lún lèi zhī xué chéng shū suī duō dà dǐ bó xué ér guǎ yào
樵好为考证伦类之学，成书虽多，大抵博学而寡要。
píng shēng gān kū dàn lè shī yǔ dú qiē qiē yú shì jìn shí zhě yǐ shì shǎo zhī
平生甘枯淡，乐施与，独切切于仕进，识者以是少之。
tóng jùn lín tíng zì shí yǐn zhuó zhèng hé jìn shì dì bó xué shēn xiàng shù yǔ qiáo wèi jīn shí jiāo
同郡林霆，字时隐，擢政和进士第，博学深象数，与樵为金石交。
lín guāng cháo cháng shī shì zhī
林光朝尝师事之。
jù shū shù qiān juǎn jiē zì jiào chóu wèi zǐ sūn yuē wú wèi rǔ cáo huò liáng chǎn yǐ
聚书数千卷，皆自校雠，谓子孙曰："吾为汝曹获良产矣。
shào xīng zhōng wèi chì lìng suǒ shān dìng guān lì dǐ qín guì hé yì zhī fēi jí guà guān qù dāng shì gāo zhī
"绍兴中，为敕令所删定官，力诋秦桧和议之非，即挂冠去，当世高之。
li dào chuán zì guàn zhī lóng zhōu jǐng yán rén
李道传字贯之，隆州井研人。
fù shùn chén cháng wèi zōng zhèng sì zhǔ bù
父舜臣，尝为宗正寺主簿。
dào chuán shǎo zhuāng zhòng shāo zhǎng dú hé nán chéng shì shū wán suǒ yì lǐ zhì wàng qǐn shí suī chù àn shì zhěng jīn wēi zuò sù rú yě
道传少庄重，稍长，读河南程氏书，玩索义理，至忘寝食，虽处暗室，整襟危坐，肃如也。
zhuó qìng yuán èr nián jìn shì dì diào lì zhōu sī hù cān jūn xǐ péng zhōu jiào shòu
擢庆元二年进士第，调利州司户参军，徙蓬州教授。
kāi xǐ yòng bīng jīn rén kuī sàn guān jí dào chuán yǐ zhū sī xí jì shì dào wén wú xī fǎn tòng fèn jiàn yú xíng sè
开禧用兵，金人窥散关急，道传以诸司檄计事，道闻吴曦反，痛愤见于形色。
qiǎn qí kè jiàn dào chí shū yí ān fǔ shǐ yáng fǔ lùn xī bì bài yuē bǐ sù fēi xióng cái fàn shùn shǒu luàn rén xīn lí yuàn yīn rén xīn ér yòng zhī kě zuò ér fù yě
遣其客间道持书遗安抚使杨辅，论曦必败，曰："彼素非雄才，犯顺首乱，人心离怨，因人心而用之，可坐而缚也。
chéng jué cǐ jǔ bù wéi nèi biàn kě dìng yì shǐ jīn zhī zhōng guó yǒu rén shào xī kuī jì
诚决此举，不惟内变可定，抑使金知中国有人，稍息窥觊。
zhèng shǐ bù jié yì wú kuì qiān gǔ yǐ
正使不捷，亦无愧千古矣。
xī dǎng yǐ xī yì xié dào chuán dào chuán yǐ yì zhé zhī jìng qì guān guī
"曦党以曦意胁道传，道传以义折之，竟弃官归。
xī píng zhào yǐ dào chuán kàng jié bù náo jìn guān èr děng
曦平，诏以道传抗节不挠，进官二等。
jiā dìng chū zhào wèi tài xué bó shì qiān tài cháng bó shì jiān yí wáng fǔ xiǎo xué jiào shòu
嘉定初，召为太学博士，迁太常博士兼沂王府小学教授。
huì yí fǔ yǒu mǔ sāng yí biǎo guān lì lì jìn zhì dào chuán yuē yǒu xiāng shì zhī láo zhě tuī ēn kě yě wú shǔ hé yǔ
会沂府有母丧，遗表官吏例进秩，道传曰："有襄事之劳者，推恩可也，吾属何与？
yú shì jiē cí bù shòu
"于是皆辞不受。
qiān mì shū láng zhù zuò zuǒ láng jiàn dì shǒu yán yōu wēi zhī yán bù wén yú cháo tíng fēi zhì shì zhī xiàng
迁秘书郎、著作佐郎，见帝，首言："忧危之言不闻于朝廷，非治世之象。
jīn mín lì wèi yù mín xīn wèi gù cái yòng wèi fù chǔ xù wèi fēng biān bèi wèi xiū jiàng shuài wèi zé fēng sú wèi néng zhī yì ér bù tōu rén cái wèi néng huì jìn ér bù fá
今民力未裕，民心未固，财用未阜，储蓄未丰，边备未修，将帅未择，风俗未能知义而不偷，人才未能汇进而不乏。
ér bā zhě zhī zhōng fù yǐ rén cái wèi yào
而八者之中，复以人才为要。
zhì yú rén cái shèng shuāi xì xué shù zhī míng huì jīn xué jìn suī chú ér wèi cháng míng shì tiān xià yǐ chú zhī zhī yì
至于人才盛衰，系学术之明晦，今学禁虽除，而未尝明示天下以除之之意。
yuàn xià míng zhào chóng shàng zhèng xué qǔ zhū xī lún yǔ mèng zǐ jí zhù zhōng yōng dà xué zhāng jù huò wèn sì shū bān zhī tài xué réng qǐng yǐ zhōu dūn yí shào yōng chéng hào chéng yí zhāng zài wǔ rén cóng sì kǒng zi miào
愿下明诏，崇尚正学，取朱熹《论语》、《孟子集注》、《中庸大学章句》、《或问》四书，颁之太学，仍请以周惇颐、邵雍、程颢、程颐、张载五人从祀孔子庙。
shí zhí zhèng yǒu bù lè dào xué zhě yǐ yǔ qīn dào chuán dào chuán bù wéi dòng
"时执政有不乐道学者，以语侵道传，道传不为动。
jiān quán kǎo gōng láng guān qiān zhù zuò láng
兼权考功郎官，迁著作郎。
shí xuē zhěng hú jǔ děng jiē yǐ xīn jìn yòng shì huì lù chéng fēng dào chuán yán jīn míng yōu rú chén shí qǔ cái lì kè bāo cán rěn dàn màn qīng wēi zhī rén jìn yǐ
时薛拯、胡矩等皆以新进用事，贿赂成风，道传言："今名优儒臣，实取材吏，刻剥残忍、诞谩倾危之人进矣。
suì qiú bǔ jùn yú shì chū zhī zhēn zhōu
"遂求补郡，于是出知真州。
chéng pǐ fú zhì dào chuán pì zhī zhù liǎng shí bà yǐ hù bìng jiāng jū mín yì jùn èr háo yòu dī chén gōng táng yǒu jǐng zé jué zhī yǐ wéi zǔ rén xīn shǐ gù
城圮弗治，道传甓之，筑两石坝以护并江居民，益浚二壕，又堤陈公塘，有警，则决之以为阻，人心始固。
chú tí jǔ jiāng dōng lù cháng píng chá yán gōng shì
除提举江东路常平茶盐公事。
chū zhì jí àn bù hé lì zhī tān zòng zhě shí yú rén xū lì wèi mín hài zhě dà qíng xiǎo zhú bǎi yú rén shì yù zhī làn xì zhě èr bǎi yú rén chí fù qián yī shí yú wàn mín
初至，即按部劾吏之贪纵者十余人，胥吏为民害者，大黥小逐百余人，释狱之滥系者二百余人，弛负钱一十余万缗。
xià dà hàn dào chuán yìng zhào yán chǔ bì zhī huàn guān mín rú chóu
夏大旱，道传应诏言楮币之换，官民如仇；
chāo fǎ zhī xíng shāng gǔ yí yuàn
钞法之行，商贾疑怨；
fù liǎn zēng jiā jūn jiāng tuī bāo jiē qiè zhòng shí bìng
赋敛增加，军将推剥，皆切中时病。
suì tiáo shàng huāng zhèng cháo tíng duō cóng zhī
遂条上荒政，朝廷多从之。
yǔ cáo chén zhēn dé xiù zhèn jī dào chuán fēn chí xuān huī sān zhōu qióng dōng xíng fēng xuě zhōng suī shēn cūn qióng gǔ bì zhì lài yǐ quán huó zhě shén zhòng
与漕臣真德秀振饥，道传分池、宣、徽三州，穷冬行风雪中，虽深村穷谷必至，赖以全活者甚众。
shè xuān zhōu shǒu xíng zhū xī shè cāng fǎ shàng ráo xīn ān nán kāng zhū jùn xī rán yìng mìng rén méng qí lì
摄宣州守，行朱熹社仓法，上饶、新安、南康诸郡翕然应命，人蒙其利。
guǎng dé shǒu wèi xiàn hé jiào guān lín xiáng wěi táng shì ér rèn huāng zhèng xié cáo chén yǐ lìng jùn shǒu qiě yán zhēn dé xiù qīng shì cháo tíng zì zhuān lüè měi qǐ yuǎn zhī
广德守魏岘劾教官林庠委堂试而任荒政，挟漕臣以凌郡守，且言真德秀轻视朝廷，自专掠美，乞远之。
dào chuán shàng shū lì biàn xiàn zuò miǎn
道传上疏力辨，岘坐免。
huì hú jǔ wèi lì bù shì láng jiàn dào chuán zì dài
会胡矩为吏部侍郎，荐道传自代。
yǐn jí qǐ qù bù xǔ
引疾乞去，不许。
zhào lìng zòu shì zài cí yòu bù xǔ suì rù duì
召令奏事，再辞，又不许，遂入对。
shàng zì gōng yè cì jí cháo tíng yǐ zhì shì cóng tái jiàn quē shī jìn yán wú suǒ huì dì bù yǐ wèi wǔ
上自宫掖，次及朝廷，以至侍从、台谏阙失，尽言无所讳，帝不以为忤。
chú bīng bù láng guān cí wèi jiù
除兵部郎官，辞未就。
jiān chá yù shǐ li nán chān dāng lù zhǐ yì qǐ shòu yǐ jié zhèn shǔ suì chū zhī guǒ zhōu
监察御史李楠觇当路指意，乞授以节镇蜀，遂出知果州。
zhì jiǔ jiāng de jí zú nián sì shí bā zhào tè zhuǎn yī guān zhì shì shì wén jié
至九江，得疾卒，年四十八，诏特转一官致仕，谥文节。
dào chuán zì shǔ lái dōng nán suī bù jí dēng zhū xī zhī mén ér fǎng qiú suǒ cháng cóng xué zhě yǔ jiǎng xí jǐn de yí shū dú zhī
道传自蜀来东南，虽不及登朱熹之门，而访求所尝从学者与讲习，尽得遗书读之。
dǔ yú jiàn lǚ qì jié zhuó rán
笃于践履，气节卓然。
yú jīng shǐ wèi yǒu lùn zhù yuē xué wèi zhì bù gǎn
于经史未有论著，曰："学未至，不敢。
yú shī wén wèi cháng gǒu zuò yuē xué wèi zhì bù xiá
"于诗文未尝苟作，曰："学未至，不暇。
yī rì yǐ jí yè gào zhēn dé xiù zào yān wò tà píng jiān dà shū huàn qǐ jié duàn sì zì zhī qí yòng gōng shèn dú rú cǐ
"一日以疾谒告，真德秀造焉，卧榻屏间，大书"唤起截断"四字，知其用功慎独如此。
jū guān yǐ huì lì wèi běn zhèn huāng yí ài jiāng dōng rén jiǔ ér sī yān
居官以惠利为本，振荒遗爱江东，人久而思焉。
sān zi dá kě dāng kě xiàn kě
三子：达可、当可、献可。
xiàn kě wèi xīn chuán hòu
献可为心传后。