fāng jì shàng
◎方技上
zhào xiū jǐ wáng chù nè zi xī yuán miáo xun zi shǒu xìn mǎ sháo chu zhī lán hán xiǎn fú shǐ xù zhōu kè míng liú hàn wáng huái yǐn zhào zì huà féng wén zhì shā mén hóng yùn sū chéng yǐn dīng shǎo wēi zhào zì rán
○赵修己王处讷(子熙元) 苗训(子守信) 马韶楚芝兰韩显符史序周克明刘翰王怀隐赵自化冯文智沙门洪蕴苏澄隐丁少微赵自然
xī zhě shǎo hào shì zhī shuāi jiǔ lí luàn dé jiā wèi wū shǐ shén rén xiáo yān
昔者少皞氏之衰,九黎乱德,家为巫史,神人淆焉。
zhuān xū shì mìng nán zhèng zhòng sī tiān yǐ shǔ shén běi zhèng lí sī dì yǐ zhǔ mín qí huàn suì xi
颛顼氏命南正重司天以属神,北正黎司地以属民,其患遂息。
jué hòu sān miáo fù qì diǎn cháng dì yáo mìng xī hé xiū zhòng lí zhī zhí jué dì tiān tōng qí huàn yòu xi
厥后三苗复弃典常,帝尧命羲、和修重、黎之职,绝地天通,其患又息。
rán ér tiān yǒu wáng xiāng gū xū de yǒu zào shī gāo xià rén shì yǒu jí xiōng huǐ lìn jí bìng zhá chài shèng rén yù sī mín qū ān ér bì wēi zé wū yī bù kě fèi yě
然而天有王相孤虚,地有燥湿高下,人事有吉凶悔吝、疾病札瘥,圣人欲斯民趋安而避危,则巫医不可废也。
hòu shì zhàn hòu cè yàn yā ráng guì zhì yú bīng jiā dùn jiǎ fēng jiǎo niǎo zhān yǔ fu fāng shì xiū liàn tǔ nà dǎo yǐn huáng bái fáng zhōng yī qiè xūn hāo yāo dàn zhī shuō jiē yǐ wū yī wèi zōng
后世占候、测验、厌禳、禬,至于兵家遁甲、风角、鸟占,与夫方士修炼、吐纳、导引、黄白、房中,一切焄蒿妖诞之说,皆以巫医为宗。
hàn yǐ lái sī mǎ qiān liú xīn yòu jí chēng yān
汉以来,司马迁、刘歆又亟称焉。
rán ér lì dài zhī jūn chén yī huò yú qí yán hài yú ér guó xiōng yú ér jiā mǐ bù yǒu zhī
然而历代之君臣,一惑于其言,害于而国,凶于而家,靡不有之。
sòng jǐng dé xuān hé zhī shì kě jiàn hū zāi
宋景德、宣和之世,可鉴乎哉!
rán zé lì dài fāng jì hé xiū ér kě yǐ shàn qí shì hu
然则历代方技何修而可以善其事乎?
yuē rén ér wú héng bù kě yǐ zuò wū yī
"曰:"人而无恒,不可以作巫医。
hàn yán jūn píng táng sūn sī miǎo lǚ cái yán jiē jìn dào shú de ér shǎo zhī zāi
"汉严君平、唐孙思邈吕才言皆近道,孰得而少之哉。
sòng jiù shǐ yǒu lǎo shì fú ruì èr zhì yòu yǒu fāng jì chuán duō yán jī xiáng
宋旧史有《老释》、《符瑞》二志,又有《方技传》,多言禨祥。
jīn shěng èr zhì cún fāng jì chuán yún
今省二志,存《方技传》云。
zhào xiū jǐ kāi fēng jùn yí rén shǎo jīng tiān wén tuī bù zhī xué
赵修己,开封浚仪人,少精天文推步之学。
jìn tiān fú zhōng li shǒu zhēn zhǎng jìn jūn lǐng huá zhōu jié zhì biǎo wèi sī hù cān jūn liú mén xià
晋天福中,李守真掌禁军,领滑州节制,表为司户参军,留门下。
shǒu zhēn měi chū zhēng xiū jǐ bì cóng jūn zhōng zhàn hòu duō zhōng
守真每出征,修己必从,军中占候多中。
zòu shì dà lǐ píng shì cì fēi
奏试大理评事,赐绯。
hàn qián yòu zhōng shǒu zhēn zhèn pú jīn yīn huái yì zhì xiū jǐ lǚ yǐ huò fú yù zhī bù tīng suì cí jí guī xiāng lǐ
汉干祐中,守真镇蒲津,阴怀异志,修己屡以祸福谕之,不听,遂辞疾归乡里。
míng nián shǒu zhēn guǒ pàn mù lì duō fú zhū dú xiū jǐ de miǎn
明年,守真果叛,幕吏多伏诛,独修己得免。
cháo tíng zhī qí néng zhào wèi hàn lín tiān wén
朝廷知其能,召为翰林天文。
zhōu zǔ zhèn qiū zòu cān jūn móu
周祖镇邺,奏参军谋。
huì yǐn dì zhū yáng bīn shǐ hóng zhào děng qiě jiāng hài zhōu zǔ xiū jǐ zhī tiān mìng suǒ zài mì wèi zhōu zǔ yuē xìn fā xiāo qiáng huò nán sī zuò
会隐帝诛杨邠、史弘肇等,且将害周祖,修己知天命所在,密谓周祖曰:"衅发萧墙,祸难斯作。
gōng yōng quán shī lín jù píng chén jié fāng lì zhōng chéng jiàn yí
公拥全师,临巨屏,臣节方立,忠诚见疑。
jīn yòu zhǔ xìn chán dà chén shòu lù gōng wèi jí jiàng xiàng jū gōng gāo bù shǎng zhī de suī yù shā shēn chéng rén hé yì yú shì
今幼主信谗,大臣受戮,公位极将相,居功高不赏之地,虽欲杀身成仁,何益于事?
bù rú yǐn bīng nán dù yì què zì sù zé míng gōng zhī mìng shì tiān suǒ yǔ yě
不如引兵南渡,诣阙自诉,则明公之命,是天所与也。
tiān yǔ bù qǔ huǐ hé kě zhuī
天与不取,悔何可追!
zhōu zǔ rán zhī suì jué dù hé zhī jì
"周祖然之,遂决渡河之计。
jí wèi yǐ wéi diàn zhōng shěng shàng shí fèng yù cì jīn zǐ
即位,以为殿中省尚食奉御,赐金紫。
gǎi hóng lú shǎo qīng qiān sī tiān jiàn
改鸿胪少卿,迁司天监。
xiǎn dé zhōng lèi jiā jiǎn jiào hù bù shàng shū
显德中,累加检校户部尚书。
cháng qiǎn fù hàn lín xué shì chéng zhǐ táo gǔ yǐ yù yī jīn dài zhàn mǎ qì bì cì wú yuè qián chù
尝遣副翰林学士承旨陶谷,以御衣、金带、战马、器币赐吴越钱俶。
sòng chū qiān dà fǔ qīng pàn jiān shì shàng zhāng gào lǎo yōu zhào bù xǔ
宋初,迁大府卿,判监事,上章告老,优诏不许。
jiàn lóng sān nián zú nián qī shí yī
建隆三年卒,年七十一。
wáng chù nè hé nán luò yáng rén
王处讷,河南洛阳人。
shǎo shí yǒu lǎo sǒu zhì shě zhǔ luò hé shí rú miàn lìng chù nè shí zhī qiě yuē rǔ xìng cōng wù hòu dāng wéi rén shī
少时有老叟至舍,煮洛河石如面,令处讷食之,且曰:"汝性聪悟,后当为人师。
yòu cháng mèng rén chí jù jiàn xīng xiù càn rán mǎn zhōng pōu fù nà zhī jué ér hàn qià yuè yú xīn xiōng yóu jué tòng
"又尝梦人持巨鉴,星宿灿然满中,剖腹纳之,觉而汗洽,月余,心胸犹觉痛。
yīn liú yì xīng lì zhàn hòu zhī xué shēn jiū qí zhǐ
因留意星历、占候之学,深究其旨。
jìn mò zhī luàn bì dì tài yuán hàn zǔ shí lǐng jié zhì pì zhì mù fǔ
晋末之乱,避地太原,汉祖时领节制,辟置幕府。
jí wèi zhuó wèi sī tiān xià guān zhèng chū bǔ xǔ tián lìng zhào wèi guó zi shàng shū bó shì pàn sī tiān jiàn shì
即位,擢为司天夏官正,出补许田令,召为国子《尚书》博士,判司天监事。
zhōu zǔ cháng yǔ chù nà tóng shì hàn zǔ yǎ xiàng hòu shàn jí zì qiū jǔ bīng rù biàn jù mìng fǎng qiú chù nè de zhī shén xǐ yīn wèn yǐ liú shì zuò duǎn shì
周祖尝与处纳同事汉祖,雅相厚善,及自邺举兵入汴,遽命访求处讷,得之甚喜,因问以刘氏祚短事。
duì yuē rén jūn wèi de wèi cháng wu kuān dà
对曰:"人君未得位,尝务宽大;
jì dé wèi jí sī fù chóu
既得位,即思复仇。
hàn shì jù zhōng tǔ chéng zhèng tǒng yǐ lì shǔ tuī zhī qí dà sì yóu yǒng
汉氏据中土,承正统,以历数推之,其大祀犹永。
dì yǐ gāo zǔ de wèi zhī hòu duō bào chóu shā rén jí yí rén zhī zú jié yuàn tiān xià suǒ yǐ yùn zuò bù zhǎng
第以高祖得位之后,多报仇杀人及夷人之族,结怨天下,所以运祚不长。
zhōu zǔ juě rán tài xī
"周祖蹶然太息。
shì fā bīng wéi hàn dà chén sū féng jí liú zhū děng jiā dài dàn jiāng xíng nú lù jù mìng zhǐ zhī
适发兵围汉大臣苏逢吉、刘铢等家,待旦将行孥戮,遽命止之。
féng jí yǐ zì shā zhǐ zhū liú zhū yú xī quán huó
逢吉已自杀,止诛刘铢,余悉全活。
guǎng shùn zhōng qiān sī tiān shǎo jiān
广顺中,迁司天少监。
shì zōng yǐ jiù lì chà chuǎn bǐ chù nè xiáng dìng
世宗以旧历差舛,俾处讷详定。
lì chéng wèi shàng huì shū mì shǐ wáng pǔ zuò qīn tiān lì yǐ xiàn pō wéi jīng mì chù nè sī wèi pǔ yuē cǐ lì qiě kě yòng bù jiǔ jí chà yǐ
历成未上,会枢密使王朴作《钦天历》以献,颇为精密,处讷私谓朴曰:"此历且可用,不久即差矣。
yīn zhǐ yǐ shì pǔ pǔ shēn rán zhī
"因指以示朴,朴深然之。
zhì jiàn lóng èr nián yǐ qīn tiān lì miù wù zhào chù nè bié zào xīn lì
至建隆二年,以《钦天历》谬误,诏处讷别造新历。
jīng sān nián ér chéng wèi liù juǎn tài zǔ zì zhì xù mìng wèi yīng tiān lì
经三年而成,为六卷,太祖自制序,命为《应天历》。
chù nè yòu yǐ lòu kè wú zhǔn zhòng dìng shuǐ chèng jí hou zhōng xīng fēn wǔ gǔ shí kè
处讷又以漏刻无准,重定水秤及候中星、分五鼓时刻。
é qiān shào fǔ shǎo jiān
俄迁少府少监。
tài píng xīng guó chū gǎi sī nóng shǎo qīng bìng pàn sī tiān shì
太平兴国初,改司农少卿,并判司天事。
liù nián yòu shàng xīn lì èr shí juǎn bài sī tiān jiàn
六年,又上新历二十卷,拜司天监。
suì yú zú nián liù shí bā
岁余卒,年六十八。
zi xī yuán
子熙元。
xī yuán yòu xí fù yè kāi bǎo zhōng bǔ sī tiān lì suàn
熙元,幼习父业,开宝中,补司天历算。
duān gǒng chū gǎi jiān chéng lèi qiān tài zǐ xǐ mǎ jiān chūn guān zhèng jiā diàn zhōng chéng jǐng dé zhōng tóng pàn jiān shì
端拱初,改监丞,累迁太子洗马兼春官正,加殿中丞,景德中,同判监事。
dōng fēng suí jīng dù zhì zhì shǐ yì cí suǒ
东封,随经度制置使诣祠所。
lǐ bì shòu quán zhī sī tiān shǎo jiān
礼毕,授权知司天少监。
cí fén yīn zhēn bài shǎo jiān
祠汾阴,真拜少监。
fèng zhào yú hòu yuàn zuǎn yīn yáng shì shí juǎn shàng zhī zhēn zōng wèi zhì xù cì míng líng tái mì yào jí zuò shī jì zhī
奉诏于后苑缵阴阳事十卷上之,真宗为制序,赐名《灵台秘要》,及作诗纪之。
chū shàng suǒ xiū yí tiān lì qiū guān zhèng zhào zhāo yì yán qí èr nián hòu bì chà yòu yíng huò dù shù shāo miù hòu guǒ yàn
初,上所修《仪天历》,秋官正赵昭益言其二年后必差,又荧惑度数稍谬,后果验。
xī yuán pō fú qí jīng yī
熙元颇伏其精一。
shàng cháng duì zǎi xiàng yán jí lì suàn shì yuē lì xiàng yīn yáng jiā liú zhī dà zhě yǐ tuī bù tiān dào píng zhì rén shí wèi gōng
上常对宰相言及历算事,曰:"历象,阴阳家流之大者,以推步天道,平秩人时为功。
qiě yán zhāo yì néng zhuān qí yè rén xiān jí yě
"且言:"昭益能专其业,人鲜及也。
yù qīng zhāo yìng gōng chéng yǐ zhī shì zhī qín shòu sī tiān jiàn
玉清昭应宫成,以祗事之勤,授司天监。
zuò zé rì chà miù jiàng wèi shǎo jiān
坐择日差谬,降为少监。
yǐ mù jí gǎi jiāng zuò jiān zhì shì
以目疾,改将作监,致仕。
tiān xǐ èr nián zú nián wǔ shí bā
天禧二年卒,年五十八。
miáo xun hé zhōng rén shàn tiān wén zhàn hòu zhī shù
苗训,河中人,善天文占候之术。
shì zhōu wèi diàn qián sàn yuán yòu dì yī zhí sàn zhǐ huī shǐ
仕周为殿前散员右第一直散指挥使。
xiǎn dé mò cóng tài zǔ běi zhēng xun shì rì shàng fù yǒu yī rì jiǔ xiāng mó dàng zhǐ wèi chu zhāo fǔ yuē cǐ tiān mìng yě
显德末,从太祖北征,训视日上复有一日,久相摩荡,指谓楚昭辅曰:"此天命也。
xī cì chén qiáo tài zǔ wèi liù shī tuī dài xun jiē yù bái qí shì
"夕次陈桥,太祖为六师推戴,训皆预白其事。
jì shòu shàn zhuó wèi hàn lín tiān wén xún jiā yín qīng guāng lù dài fu jiǎn jiào gōng bù shàng shū
既受禅,擢为翰林天文,寻加银青光禄大夫、检校工部尚书。
nián qī shí yú zú
年七十余卒。
zi shǒu xìn
子守信。
shǒu xìn shǎo xí fù yè bǔ sī tiān lì suàn
守信,少习父业,补司天历算。
xún shòu jiāng ān xiàn zhǔ bù gǎi sī tiān tāi zhǔ bù zhī suàn zào
寻授江安县主簿,改司天台主簿,知算造。
tài píng xīng guó zhōng yǐ yīng tiān lì xiǎo chāi zhào yǔ dōng guān zhèng wú zhāo sù zhǔ bù liú nèi zhēn zào xīn lì
太平兴国中,以《应天历》小差,诏与冬官正吴昭素、主簿刘内真造新历。
jí chéng tài zōng mìng wèi wèi shǎo qīng yuán xiàng zōng yǔ míng lǜ lì zhě tóng xiào dìng cì hào qián yuán lì pō wéi jīng mì jiē yōu cì shù bó
及成,太宗命卫尉少卿元象宗与明律历者同校定,赐号《乾元历》,颇为精密,皆优赐束帛。
yōng xī zhōng qiān dōng guān zhèng
雍熙中,迁冬官正。
duān gǒng chū gǎi tài zǐ xǐ mǎ pàn sī tiān jiàn
端拱初,改太子洗马、判司天监。
chún huà èr nián shǒu xìn shàng yán zhēng yuè yī rì wèi yī suì zhī shǒu
淳化二年,守信上言:"正月一日为一岁之首。
měi yuè bā rì tiān dì xià xún rén shì chá shàn è
每月八日,天帝下巡人世,察善恶。
tài suì rì wèi suì xīng zhī jīng rén jūn zhī xiàng
太岁日为岁星之精,人君之象。
sān yuán rì shàng yuán tiān guān zhōng yuán dì guān xià yuán shuǐ guān gè zhǔ lù rén zhī shàn è
三元日,上元天官,中元地官,下元水官,各主录人之善恶。
yòu chūn wù yín xià jiǎ wǔ qiū wù shēn dōng jiǎ zǐ wèi tiān shè rì jí shàng qìng dàn rì jiē bù kě yǐ duàn jí xíng shì
又春戊寅、夏甲午、秋戊申、冬甲子为天赦日,及上庆诞日,皆不可以断极刑事。
xià yǒu sī yì xíng
"下有司议行。
wèi jǐ zhuǎn diàn zhōng chéng quán shǎo jiān shì lì běn pǐn zhī xià é cì jīn zǐ
未几,转殿中丞、权少监事,立本品之下,俄赐金紫。
zhì dào èr nián shàng yǐ liáng yōng sù bīng mí suì xiōng qiàn xīn yōu zhī lìng zǎi xiàng zhào shǒu xìn wèn yǐ tiān dào jiù zhèng suǒ zài
至道二年,上以梁、雍宿兵,弥岁凶歉,心忧之,令宰相召守信问以天道咎证所在。
shǒu xìn zòu yuē chén yǎng zhān xuán xiàng jí tuī yàn tài yī jīng lì gōng fēn qí jīng chǔ wú yuè jiāo guǎng bìng jiē ān níng
守信奏曰:"臣仰瞻玄象,及推验太一经历宫分,其荆楚、吴越、交广并皆安宁。
zì lái wǔ wěi líng fàn huì xīng jiàn jí shuǐ shén tài yī lín jǐng guǐ zhī jiān shǔ qín yōng fēn jí liáng yì zhī de mín lí qí zāi
自来五纬陵犯、彗星见及水神太一临井鬼之间,属秦、雍分及梁、益之地,民罹其灾。
shuǐ shén tài yī lái suì rù yàn fēn suì zài fáng xīn zhèng dāng jīng dū zhī de zì cí cháo yě yǒu qìng
水神太一来岁入燕分,岁在房心,正当京都之地,自兹朝野有庆。
zhào fù shǐ guǎn
"诏付史馆。
míng nián zhēn shòu shǎo jiān
明年,真授少监。
xián píng sān nián zú nián sì shí liù
咸平三年卒,年四十六。
zi shùn qīng wèi guó zi bó shì
子舜卿,为国子博士。
mǎ sháo zhào zhōu píng jí rén xí tiān wén sān shì
马韶,赵州平棘人,习天文三式。
kāi bǎo zhōng tài zōng yǐ jìn wáng yǐn jīng shēn yán sī xí tiān wén zhī jìn sháo sù yǔ tài zōng qīn lì chéng dé xuán shàn dé xuán měi jiè sháo bù lìng jí mén
开宝中,太宗以晋王尹京,申严私习天文之禁,韶素与太宗亲吏程德玄善,德玄每戒韶不令及门。
jiǔ nián dōng shí yuè shí jiǔ rì jì xī sháo hū zào dé xuán dé xuán kǒng shén jí qí suǒ yǐ lái sháo yuē míng rì nǎi jìn wáng lì jiàn zhī chén sháo gù yǐ xiāng gào
九年冬十月十九日,既夕,韶忽造德玄,德玄恐甚,诘其所以来,韶曰:"明日乃晋王利见之辰,韶故以相告。
dé xuán huáng hài zhǐ sháo yī shì jù rù bái tài zōng
"德玄惶骇,止韶一室,遽入白太宗。
tài zōng mìng dé xuán yǐ rén fáng shǒu zhī jiāng wén yú tài zǔ
太宗命德玄以人防守之,将闻于太祖。
jí jié dàn tài zōng rù yè guǒ shòu yí jiàn zuò
及诘旦,太宗入谒,果受遗践阼。
sháo yǐ shè huò miǎn
韶以赦获免。
yú yuè qǐ jiā wèi sī tiān jiàn zhǔ bù
逾月,起家为司天监主簿。
tài píng xīng guó èr nián zhuó tài pú sì chéng gǎi mì shū shěng zhù zuò zuǒ láng
太平兴国二年,擢太仆寺丞,改秘书省著作佐郎。
lì tài zǐ zhōng yǔn mì shū chéng chū wèi píng ēn lìng
历太子中允、秘书丞,出为平恩令。
guī cháo fù shǒu jiù rèn yǔ chu zhī lán tóng pàn sī tiān jiàn shì jiù qiān tài cháng bó shì
归朝,复守旧任,与楚芝兰同判司天监事,就迁太常博士。
chún huà wǔ nián zuò shì chū wèi bó xīng lìng yí cháng shān lìng
淳化五年,坐事,出为博兴令,移长山令。
zhì mǎn guī xiāng lǐ zú yú jiā
秩满归乡里,卒于家。
chu zhī lán rǔ zhōu xiāng chéng rén chū xí sān lǐ hū zì yán yù yǒu dào zhī shì jiào yǐ fú tiān liù rén dùn jiǎ zhī shù
楚芝兰,汝州襄城人,初习《三礼》,忽自言遇有道之士,教以符天、六壬、遁甲之术。
shǔ cháo tíng bó qiú fāng jì yì què zì jiàn de lù wéi xué shēng
属朝廷博求方技,诣阙自荐,得录为学生。
yǐ zhàn hòu yǒu jù zhuó wèi hàn lín tiān wén
以占候有据,擢为翰林天文。
shòu lè yuán xiàn zhǔ bù qiān sī tiān chūn guān zhèng pàn sī tiān jiàn shì
授乐源县主簿,迁司天春官正、判司天监事。
zhàn zhě yán wǔ fú tài yī lín wú fēn dāng yú sū zhōu jiàn tài yī cí
占者言五福太一临吴分,当于苏州建太一祠。
zhī lán dú shàng yán jīng shī dì wáng zhī dōu bǎi shén suǒ jí
芝兰独上言:"京师帝王之都,百神所集。
qiě jīn jīng chéng dōng nán yī shè dì míng sū cūn ruò yú cǐ wèi wǔ fú tài yī jiàn gōng wàn shèng kě yǐ qīn yè yǒu sī biàn yú zhī shì hé wéi yuǎn qū jiāng wài yǐ sū tái wèi wú fēn hu
且今京城东南一舍地名苏村,若于此为五福太一建宫,万乘可以亲谒,有司便于祗事,何为远趋江外,以苏台为吴分乎?
yú lùn bù néng duó suì cóng qí yì réng lìng tóng dìng běn gōng sì shí jì sì yí jí jiào fǎ
"舆论不能夺,遂从其议,仍令同定本宫四时祭祀仪及醮法。
gōng chéng tè qiān shàng shū gōng bù yuán wài láng cì wǔ pǐn fú
宫成,特迁尚书工部员外郎,赐五品服。
chún huà chū yǔ mǎ sháo tóng pàn jiān jù zuò shì zhī lán chū wèi suì píng lìng
淳化初,与马韶同判监,俱坐事,芝兰出为遂平令。
zú nián liù shí
卒,年六十。
lù qí zi jì fāng wèi chéng fù xiàn zhǔ bù
录其子继芳为城父县主簿。
hán xiǎn fú bù zhī hé xǔ rén
韩显符,不知何许人。
shǎo xí sān shì shàn chá shì chén xiàng bǔ sī tiān jiàn shēng qiān líng tái láng lèi jiā sī tiān dōng guān zhèng
少习三式,善察视辰象,补司天监生,迁灵台郎,累加司天冬官正。
xiǎn fú zhuān hún tiān zhī xué chún huà chū biǎo qǐng zào tóng hún yí hòu yí
显符专浑天之学,淳化初,表请造铜浑仪、候仪。
zhào gěi yòng dù bǐ xiǎn fú guī dù zé jiang zhù zhī
诏给用度,俾显符规度,择匠铸之。
zhì dào yuán nián hún yí chéng yú sī tiān jiàn zhù tái zhì zhī cì xiǎn fú zá cǎi wǔ shí pǐ
至道元年浑仪成,于司天监筑台置之,赐显符杂彩五十匹。
xiǎn fú shàng qí fǎ yào shí juǎn xù zhī yún
显符上其《法要》十卷,序之云:
fú xī shì lì hún yí cè běi jí gāo xià liàng rì yǐng duǎn cháng dìng nán běi dōng xī guān xīng jiān guǎng xiá
伏羲氏立浑仪,测北极高下,量日影短长,定南北东西,观星间广狭。
dì yáo jí wèi xī shì hé shì lì hún yí dìng lì xiàng rì yuè xīng chén qīn shòu mín shí shǐ zhī huǎn jí
帝尧即位,羲氏、和氏立浑仪,定历象日月星辰,钦授民时,使知缓急。
jiàng jí yú shùn cè xuán jī yù héng yǐ qí qī zhèng
降及虞舜,测璇玑玉衡以齐七政。
tōng zhàn yòu yún fǔ hún yí guān tiān dào wàn xiàng bù zú yǐ wéi duō
《通占》又云:"抚浑仪,观天道,万象不足以为多。
shì zhī hún yí zhě shí tiān dì zào huà zhī zhǔn yīn yáng lì shù zhī yuán zì gǔ shèng dì míng wáng mò bù yòng shì jīng xiáng tiān xiàng yù zhī chà tè
"是知浑仪者,实天地造化之准,阴阳历数之元,自古圣帝明王莫不用是精详天象,预知差忒。
huò zhù yǐ tóng huò shì yǐ yù zhì zhī nèi tíng qiǎn rì guān jìn chén tóng kuī cè yān
或铸以铜,或饰以玉,置之内庭,遣日官近臣同窥测焉。
zì fú xī jiǎ yín nián zhì huáng cháo dà zhōng xiáng fú sān nián gēng xū suì jī sān qiān bā bǎi jiǔ shí qī nián
自伏羲甲寅年至皇朝大中祥符三年庚戌岁,积三千八百九十七年。
wǔ dì zhī hòu qì jīn míng lì xiàng zhī xuán zhī hún tiān zhī ào zhě jìn shí yú cháo kǎo ér lùn zhī zhēn zhì miào zhě bù guò sì wǔ
五帝之后讫今,明历象之玄,知浑天之奥者,近十余朝,考而论之,臻至妙者不过四五。
zì yú tú kuā zhòng yú yī rì bù shēn tú yú jiǔ yào zhì shǐ tiān xiàng wú zhǔn lì suàn jiàn chà zhàn hòu bù tóng yíng xū nán dìng
自余徒夸重于一日,不深图于久要,致使天象无准,历算渐差,占候不同,盈虚难定。
bì xià jiǎng qiú fèi zhuì yuán zào hún yí lòu kè xīng chán xiǎo rán yì biàn
陛下讲求废坠,爰造浑仪,漏刻星躔,晓然易辨。
ruò rén mù kuī yú xià zé tóng guǎn yùn yú shàng qī yào zhī jìn tuì yíng suō zhòng xīng zhī cì shè yuǎn jìn zhàn nì shùn míng jí xiōng rán hòu xiū fú bǐ shùn qí dù shěng shì yǐ tuì qí zāi xī yóu sī qì yàn zhī
若人目窥于下,则铜管运于上,七曜之进退盈缩,众星之次舍远近,占逆顺,明吉凶,然后修福俾顺其度,省事以退其灾,悉由斯器验之。
xī hàn luò xià hóng xiū hún yí cè tài chū lì yún hòu wǔ bǎi nián bì dāng chóng zhì
昔汉洛下闳修浑仪,测《太初历》云:"后五百年必当重制。
zhì táng li chún fēng guǒ hé qián qì
"至唐李淳风,果合前契。
zhēn guàn chū
贞观初。
chún fēng yòu yán qián dài hún yí dé shī zhī chà yīn lìng tóng zhù
淳风又言前代浑仪得失之差,因令铜铸。
qī nián tài zōng qǐ níng huī gé yú jìn zhōng bǐ shì chén zhàn yàn
七年,太宗起凝晖阁于禁中,俾侍臣占验。
jì zài gōng yè rén mò de jiàn hòu shī qí chù suǒ
既在宫掖,人莫得见,后失其处所。
xuán zōng mìng shā mén yī xíng xiū dà yǎn lì gài yǐ hún yí wèi zhèng
玄宗命沙门一行修《大衍历》,盖以浑仪为证。
yòu yǒu liáng lìng zàn zào hún yí mù shì yī xíng wèi qí jīng mì sī chū gǔ rén suì yǐ tóng zhù
又有梁令瓒造浑仪木式,一行谓其精密,思出古人,遂以铜铸。
jīn wén dé diàn gǔ lóu xià yǒu gǔ běn tóng hún yí yī zhì jí shū lüè bù kě shī yòng
今文德殿鼓楼下有古本铜浑仪一,制极疏略,不可施用。
qiě lì xiàng zhī zuò fēi hún yí wú yǐ kǎo zhēn wěi
且历象之作,非浑仪无以考真伪;
suàn zào zhī shì fēi zhàn yàn bù néng jiū dé shī
算造之士,非占验不能究得失。
hún yí zhī chéng zé sī tiān suì shàng xì xíng lì
浑仪之成,则司天岁上细行历。
yì kě zhì qí xiáng mì
益可致其详密。
qí zhì yǒu jiǔ shì jù tiān wén zhì
其制有九,事具《天文志》。
zì shì xiǎn fú zhuān cè yàn hún yí lèi jiā chūn guān zhèng yòu zhuǎn tài zǐ xǐ mǎ
自是显符专测验浑仪,累加春官正,又转太子洗马。
dà zhōng xiáng fú sān nián zhào xiǎn fú zé jiān guān huò zǐ sūn kě yǐ shòu hún yí fǎ zhě
大中祥符三年,诏显符择监官或子孙可以授浑仪法者。
xiǎn fú yán zhǎng zǐ jiàn shēng chéng ju shàn chá chán dù cì zǐ bǎo zhāng zhèng chéng guī jiàn zhī suàn zào yòu zhǔ bù dù yí fàn bǎo zhāng zhèng yáng wéi dé jiē kě chuán qí xué
显符言长子监生承矩善察躔度,次子保章正承规见知算造,又主簿杜贻范、保章正杨惟德皆可传其学。
zhào xiǎn fú yǔ yí fàn děng cān yàn zhī
诏显符与贻范等参验之。
xiǎn fú hòu gǎi diàn zhōng chéng jiān hàn lín tiān wén
显符后改殿中丞兼翰林天文。
liù nián zú nián qī shí sì
六年卒,年七十四。
yòu zhào jiān chéng dīng wén tài sì qí shì yān
又诏监丞丁文泰嗣其事焉。
shǐ xù zì zhèng lún jīng zhào rén
史序字正伦,京兆人。
shàn tuī bù lì suàn tài píng xīng guó zhōng bǔ sī tiān xué shēng
善推步历算,太平兴国中,补司天学生。
tài zōng qīn jiào shì zhuó wéi zhǔ bù
太宗亲较试,擢为主簿。
shāo qiān jiān chéng cì fēi yú lì hàn lín tiān wén yuàn
稍迁监丞,赐绯鱼,隶翰林天文院。
yōng xī èr nián tíng shì zhòng xuǎn zhě èr shí liù rén ér xù wèi zhī shǒu mìng zhī suàn zào yòu zhī jiān shì
雍熙二年,廷试中选者二十六人,而序为之首,命知算造,又知监事。
chún huà sān nián sī tiān zhèng zhāo yàn yán chén cè jīn huǒ xíng dù xū yǒu xiāng fàn
淳化三年,司天郑昭宴言:"臣测金、火行度须有相犯。
jīn yàn zhī tiān ér huǒ xíng jiàn nán jīn dù jiàn běi yǒu ruò xiāng bì suì bù xiāng fàn
今验之天,而火行渐南,金度渐北,有若相避,遂不相犯。
xù yòu yán mù huǒ jīn sān xīng chū yè zài wǔ mù zài dōng huǒ zài zhōng jīn zuì xi jiàn běi xíng qù huǒ chǐ yú
"序又言:"木、火、金三星初夜在午,木在东,火在中,金最西,渐北行去火尺余。
cǐ guó jiā qīn chóng tiān dào shèng dé suǒ gǎn yě
此国家钦崇天道,圣德所感也。
xù hòu lèi qiān xià guān zhèng hé xī huán qìng èr lù suí jūn zhuǎn yùn tài zǐ xǐ mǎ
序后累迁夏官正、河西、环庆二路随军转运、太子洗马。
xiū yí tiān lì shàng zhī yòu cháng zuǎn tiān wén lì shū wèi shí èr juǎn yǐ xiàn gǎi diàn zhōng chéng cì jīn zǐ é quán jiān shì
修《仪天历》上之,又尝纂天文历书为十二卷以献,改殿中丞,赐金紫,俄权监事。
jǐng dé èr nián qiān quán zhī shǎo jiān dà zhōng xiáng fú chū jí zhēn
景德二年迁权知少监,大中祥符初即真。
sān nián zú nián qī shí liù
三年卒,年七十六。
xù shèn mì qín zhí zài jiān sān shí nián wèi cháng yǒu guò zhòng lài chēng zhī
序慎密勤职,在监三十年,未尝有过,众赖称之。
zhōu kè míng zì zhāo wén
周克明字昭文。
zēng zǔ dé fú táng sī nóng qīng
曾祖德扶,唐司农卿。
zǔ jié kāi chéng zhōng jìn shì jiě hè huò jiā wèi lì hóng wén guǎn jiào shū láng
祖杰,开成中进士,解褐获嘉尉,历弘文馆校书郎。
zhōng hé zhōng xī zōng zài shǔ jié shàng shū yán zhì luàn wàn yú yán
中和中,僖宗在蜀,杰上书言治乱万余言。
zhuó shuǐ bù yuán wài láng sān qiān sī nóng shǎo qīng
擢水部员外郎,三迁司农少卿。
jié jīng yú lì suàn cháng yǐ dà yǎn lì shù yǒu chà yīn fū yǎn qí fǎ zhe jí yǎn èr shí sì piān yǐ jiū tiān dì zhī shù
杰精于历算,尝以《大衍历》数有差,因敷衍其法,著《极衍》二十四篇,以究天地之数。
shí tiān xià fāng luàn jié yǐ tiān wén zhàn zhī wéi lǐng nán kě yǐ bì dì nǎi qiǎn qí dì dǐng qiú wèi fēng zhōu lù shì cān jūn
时天下方乱,杰以天文占之,惟岭南可以避地,乃遣其弟鼎求为封州录事参军。
jié tiān fù zhōng yì qì guān xié jiā nán shì lǐng biǎo
杰天复中亦弃官携家南适岭表。
liú yǐn sù wén qí míng měi lìng zhàn hòu tiān wén zāi biàn
刘隐素闻其名,每令占候天文灾变。
jié zì yǐ nián lǎo cháng cè míng zhōng cháo chǐ yǐ xīng lì shì tiě wěi nǎi xiè bìng bù chū
杰自以年老,尝策名中朝,耻以星历事僣伪,乃谢病不出。
xí wèi qiáng qǐ zhī lìng zhī sī tiān jiàn shì yīn wèn guó zuò xiū duǎn
袭位,强起之,令知司天监事,因问国祚修短。
jié yǐ zhōu yì shì zhī de bǐ zhī fù yuē guà yǒu èr tǔ tǔ shù shēng wǔ chéng yú shí èr wǔ xiāng bǐ yǐ suì yán zhī dāng wǔ bǎi wǔ shí
杰以《周易》筮之,得《比》之《复》,曰:"卦有二土,土数生五,成于十,二五相比,以岁言之,当五百五十。
dà xǐ shǎng lài shén hòu
"大喜,赏赉甚厚。
yǐ liáng zhēn míng sān nián tiě hào zhì kāi bǎo sì nián guó miè zhǐ wǔ shí wǔ nián
以梁贞明三年僣号,至开宝四年国灭,止五十五年。
gài jié jǔ chéng shù yǐ bì hài ěr
盖杰举成数以避害尔。
dà yǒu zhōng qiān tài cháng shǎo qīng zú nián jiǔ shí yú
大有中,迁太常少卿,卒,年九十余。
jié shēng mào yuán yì shì qí xué shì zhì sī tiān shǎo jiān guī sòng shòu jiān chéng ér zú jí kè míng zhī fù yě
杰生茂元,亦世其学,事至司天少监,归宋授监丞而卒,即克明之父也。
kè míng jīng yú shù shù fán lǜ lì tiān guān wǔ xíng chèn wěi jí sān shì fēng yún guī shì zhī shū mǐ bù jiù qí zhǐ yào
克明精于数术,凡律历、天官、五行、谶纬及三式、风云、龟筮之书,靡不究其指要。
kāi bǎo zhōng shòu sī tiān liù rén gǎi tái zhǔ bù zhuǎn jiān chéng wǔ qiān chūn guān zhèng
开宝中授司天六壬,改台主簿,转监丞,五迁春官正。
kè míng pō xiū cí zǎo xǐ cáng shū
克明颇修词藻,喜藏书。
jǐng dé chū cháng xiàn suǒ zhù wén shí biān zhào shì zhōng shū cì tóng jìn shì chū shēn
景德初,尝献所著文十编,召试中书,赐同进士出身。
sān nián yǒu dà xīng chū dǐ xi zhòng mò néng biàn
三年,有大星出氐西,众莫能辨;
huò yán guó huáng yāo xīng wèi bīng xiōng zhī zhào
或言国皇妖星,为兵凶之兆。
kè míng shí shǐ lǐng biǎo jí hái jí qǐng duì yán chén àn tiān wén lù jīng zhōu zhàn qí xīng míng yuē zhōu bó qí sè huáng qí guāng huáng huáng rán suǒ jiàn zhī guó dà chāng shì dé xīng yě
克明时使岭表,及还,亟请对,言:"臣按《天文录》、《荆州占》,其星名曰周伯,其色黄,其光煌煌然,所见之国大昌,是德星也。
chén zài tú wén zhōng wài zhī rén pō huò qí shì yuàn xǔ wén wǔ chēng qìng yǐ ān tiān xià xīn
臣在涂闻中外之人颇惑其事,愿许文武称庆,以安天下心。
shàng jiā zhī jí cóng qí qǐng
"上嘉之,即从其请。
bài tài zǐ xǐ mǎ diàn zhōng chéng jiē jiān hàn lín tiān wén yòu quán pàn jiān shì
拜太子洗马、殿中丞,皆兼翰林天文,又权判监事。
shǔ xiū liǎng cháo guó shǐ qí tiān wén lǜ lì shì mìng kè míng cān zhī
属修两朝国史,其天文律历事,命克明参之。
dà zhōng xiáng fú jiǔ nián zuò běn jiān zé rì chà hù lì jiàng wèi xiǎn mǎ
大中祥符九年,坐本监择日差互,例降为洗马。
tiān xǐ yuán nián xià huǒ fàn líng tái kè míng yǔ suǒ qīn yuē qù suì tài bái fàn líng tái zhǎng lì zhě xī bèi jiàng qiǎn shàng tiān chuí xiàng shēn kě wèi yě
天禧元年夏,火犯灵台,克明语所亲曰:"去岁太白犯灵台,掌历者悉被降谴,上天垂象,深可畏也。
jīn yíng huò yòu fàn zhī wú qí bù qǐ hu
今荧惑又犯之,吾其不起乎!
bā yuè jū fā bèi zú nián liù shí sì
"八月,疽发背,卒,年六十四。
kè míng jiǔ jū sī tiān zhī zhí pō qín shèn fán zòu duì bì jù jīng jìn yán
克明久居司天之职,颇勤慎,凡奏对必据经尽言。
jí zú shàng pō dào xī qiǎn nèi shì yù qí xù zhí lóng tú gé féng yuán lìng zhǔ sāng shì cì fù shén hòu
及卒,上颇悼惜,遣内侍谕其婿直龙图阁冯元,令主丧事,赐赙甚厚。
chū zhū tiě guó jiē yǒu zuǎn lù dú lǐng nán quē yān
初,诸僣国皆有纂录,独岭南阙焉。
wéi hú bīn wáng hú yuán xìng èr jiā zuǎn shù jiē bù zhī bèi
惟胡宾王、胡元兴二家纂述,皆不之备。
kè míng fǎng qí jiù cǎi bēi zhì zī zī zhe zhuàn cái shí shù juǎn shū wèi chéng ér zú
克明访耆旧,采碑志,孳孳著撰,裁十数卷,书未成而卒。
liú hàn cāng zhōu lín jīn rén
刘翰,沧州临津人。
shì xí yī yè chū shè hù guó jūn jié dù xún guān
世习医业,初摄护国军节度巡官。
zhōu xiǎn dé chū yì què xiàn jīng yòng fāng shū sān shí juǎn lùn hou shí juǎn jīn tǐ zhì shì jí èr shí juǎn
周显德初,诣阙献《经用方书》三十卷、《论候》十卷、《今体治世集》二十卷。
shì zōng jiā zhī mìng wèi hàn lín yī guān qí shū fù shǐ guǎn zài jiā wèi wèi sì zhǔ bù
世宗嘉之,命为翰林医官,其书付史馆,再加卫尉寺主簿。
tài zǔ běi zhēng mìng hàn cóng xíng
宋太祖北征,命他随行。
jiàn lóng chū jiā cháo sàn dài fū hóng lú sì chéng
建隆初,加朝散大夫、鸿胪寺丞。
shí tài zǔ qiú zhì shì jiē hé shí gù fāng jì zhī shì bì jīng liàn
时太祖求治,事皆核实,故方技之士必精练。
qián dé chū lìng tài cháng sì kǎo jiào hàn lín yī guān yì shù yǐ hàn wèi yōu chù qí yè bù jīng zhě èr shí liù rén
干德初,令太常寺考较翰林医官艺术,以翰为优,绌其业不精者二十六人。
zì hòu yòu zhào zhū zhōu fǎng yī shù yōu cháng zhě jí qí míng réng liàng cì zhuāng qián suǒ zài chú chuán gěi shí qiǎn yì què
自后,又诏诸州访医术优长者籍其名,仍量赐装钱,所在厨传给食,遣诣阙。
kāi bǎo wǔ nián tài zōng zài fān dǐ yǒu jí mìng hàn yǔ mǎ zhì shì zhī
开宝五年,太宗在藩邸有疾,命翰与马志视之。
jí yù zhuǎn shàng yào fèng yù cì yín qì mín qián ān lè mǎ
及愈,转尚药奉御,赐银器、缗钱、鞍勒马。
cháng bèi zhào xiáng dìng táng běn cǎo
尝被诏详定《唐本草》,
hàn yǔ dào shì mǎ zhì yī guān dí xù zhāng sù wú fù guī guī wáng guāng yòu chén zhāo yù tóng yì
翰与道士马志、医官翟煦、张素、吴复珪圭、王光祐、陈昭遇同议,
fán shén nóng běn jīng sān bǎi liù shí zhǒng
凡《神农本经》三百六十种,
míng yī lù yī bǎi bā shí èr zhǒng
《名医录》一百八十二种,
táng běn xiān fù yī bǎi yī shí sì zhǒng
唐本先附一百一十四种,
yǒu míng wú yòng yī bǎi jiǔ shí sì zhǒng
有名无用一百九十四种,
hàn děng yòu cān dìng xīn fù yī bǎi sān shí sān zhǒng
翰等又参定新附一百三十三种。
jì chéng zhào hàn lín xué shì zhōng shū shè rén lǐ fǎng hù bù yuán wài láng zhī zhì gào wáng yòu zuǒ sī yuán wài láng zhī zhì gào hù méng xiáng fù bì shàng zhī
既成,诏翰林学士中书舍人李昉、户部员外郎知制诰王祐、左司员外郎知制诰扈蒙详覆毕上之。
fǎng děng xù zhī yuē
昉等序之曰:
sān fén zhī shū shén nóng yù qí yī
《三坟》之书,神农预其一。
bǎi yào jí biàn běn cǎo xù qí lù
百药即辨,《本草》序其录。
jiù jīng sān juǎn shì suǒ liú chuán
旧经三卷,世所流传。
míng yī bié lù hù wéi biān zuǎn
《名医别录》,互为编纂。
zhì liáng táo hóng jǐng nǎi yǐ bié lù cān qí běn jīng zhū mò zá shū shí wèi míng bái
至梁陶弘景乃以《别录》参其《本经》,朱墨杂书,时谓明白。
ér yòu kǎo bǐ gōng yòng wèi zhī zhù shì liè wéi qī juǎn nán guó xíng yān
而又考彼功用,为之注释,列为七卷,南国行焉。
dǎi hu yǒu táng bié jiā cān jiào zēng yào yú bā bǎi wèi tiān zhù wèi èr shí juǎn
逮乎有唐,别加参校,增药余八百味,添注为二十卷。
běn jīng lòu quē zé bǔ zhī táo shì wù shuō zé zhèng zhī
《本经》漏缺则补之,陶氏误说则证之。
rán ér zài lì nián sì yòu yú sì bǎi zhū zì mò zì wú běn de tóng
然而载历年祀,又逾四百,朱字墨字,无本得同;
jiù zhù xīn zhù qí wén hù quē
旧注新注,其文互阙。
fēi shèng zhǔ fǔ dà tóng zhī yùn yǒng wú jiāng zhī xiū qí hé yǐ gǎi ér zhèng zhī zāi
非圣主抚大同之运,永无疆之休,其何以改而正之哉!
nǎi mìng jǐn kǎo chuán wù kān wèi dìng běn
乃命尽考传误,刊为定本。
lèi lì fēi yǔn cóng ér gé yān
类例非允,从而革焉。
zhì rú bǐ tóu huī tù háo yě ér zài cǎo bù jīn yí fù tù tóu gǔ zhī xià
至如笔头灰,兔毫也,而在草部,今移附兔头骨之下;
bàn tiān hé dì jiāng jiē shuǐ yě yì zài cǎo bù jīn yí fù tǔ shí lèi zhī jiān
半天河、地浆,皆水也,亦在草部,今移附土石类之间;
bài gǔ pí yí fù yú shòu míng
败鼓皮,移附于兽名;
hú tóng lèi gǎi cóng yú mù lèi
胡桐泪,改从于木类;
zǐ kuàng yì mù yě zì yù shí pǐn ér gǎi yān
紫鑛,亦木也,自玉石品而改焉;
fú yì shí qín yě yóu chóng yú bù ér yí yān
伏翼,实禽也,由虫鱼部而移焉;
jú yòu fù yú guǒ shí
橘柚,附于果实;
shí yán fù yú guāng yán
食盐,附于光盐;
shēng jiāng qián jiāng tóng guī yī lèi
生姜、干姜,同归一类;
zhì yú jī cháng fán lóu lù yīng shuò diào yǐ lèi xiāng sì cóng ér fù zhī
至于鸡肠、蘩蒌,陆英、蒴藋,以类相似,从而附之。
réng cǎi chén cáng qì shí yí li hán guāng yīn yì huò qióng yuán yú bié běn huò chuán xiào yú yī jiā cān ér jiào zhī biàn qí zāng pǐ
仍采陈藏器《拾遗》、李含光《音义》,或穷源于别本,或传效于医家,参而较之,辨其臧否。
zhì rú tū qū bái jiù shuō huī lèi jīn shì mù gēn
至如突屈白,旧说灰类,今是木根;
tiān má gēn jiě shì chì jiàn jīn yòu quán yì
天麻根,解似赤箭,今又全异。
qù fēi qǔ shì tè lì xīn tiáo
去非取是,特立新条。
zì yú kān zhèng bù kě xī shǔ
自余刊正,不可悉数。
xià cǎi zhòng yì dìng wèi yìn bǎn
采纳众人意见,确定印刷版本。
nǎi yǐ bái zì wèi shén nóng suǒ shuō mò zì wèi míng yī suǒ chuán táng fù jīn fù gè jiā xiǎn zhù xiáng qí jiě shì shěn qí xíng xìng
乃以白字为神农所说,墨字为名医所传,唐附今附,各加显注,详其解释,审其形性。
zhèng miù wù ér biàn zhī zhě shǔ wèi jīn zhù
证谬误而辨之者,署为今注;
kǎo wén yì ér shù zhī zhě yòu wèi jīn àn
考文意而述之者,又为今按。
yì jì pàn dìng lǐ yì xiáng míng
义既判定,理亦详明。
jīn yǐ xīn jiù yào hé jiǔ bǎi bā shí sān zhǒng bìng mù lù èr shí yī juàn guǎng bān tiān xià chuán ér xíng yān
今以新旧药合九百八十三种,并目录二十一卷,广颁天下,传而行焉。
hàn hòu jiā jiǎn jiào gōng bù yuán wài láng
翰后加检校工部员外郎。
tài píng xīng guó sì nián mìng wèi hàn lín yī guān shǐ zài jiā jiǎn jiào hù bù láng zhōng
太平兴国四年,命为翰林医官使,再加检校户部郎中。
yōng xī èr nián huá zhōu liú yù jí zhào hàn chí wǎng shì zhī
雍熙二年,滑州刘遇疾,诏翰驰往视之。
hàn hái yán yù bì chōu jì ér jí sǐ zuò zé shòu hé zhōu tuán liàn fù shǐ
翰还,言遇必瘳,既而即死,坐责授和州团练副使。
duān gǒng chū qǐ wèi shàng yào fèng yù
端拱初,起为尚药奉御。
chún huà yuán nián fù wèi yī guān shǐ
淳化元年,复为医官使。
zú nián qī shí èr
卒,年七十二。
wáng huái yǐn sòng zhōu suī yáng rén
王怀隐,宋州睢阳人。
chū wéi dào shì zhù jīng chéng jiàn lóng guān shàn yī zhěn
初为道士,住京城建隆观,善医诊。
tài zōng yǐn jīng huái yǐn yǐ tāng jì zhī shì
太宗尹京,怀隐以汤剂祗事。
tài píng xīng guó chū zhào guī sú mìng wèi shàng yào fèng yù sān qiān zhì hàn lín yī guān shǐ
太平兴国初,诏归俗,命为尚药奉御,三迁至翰林医官使。
sān nián
三年。
wú yuè qiǎn zi wéi jùn rù cháo wéi jùn bèi jí zhào huái yǐn shì zhī
吴越遣子惟濬入朝,惟濬被疾,诏怀隐视之。
chū tài zōng zài fān dǐ xiá rì duō liú yì yī shù cáng míng fāng qiān yú shǒu jiē cháng yǒu yàn zhě
初,太宗在藩邸,暇日多留意医术,藏名方千余首,皆尝有验者。
zhì shì zhào hàn lín yī guān yuàn gè jù jiā chuán jīng yàn fāng yǐ xiàn yòu wàn yú shǒu mìng huái yǐn yǔ fù shǐ wáng yòu zhèng qí yī guān chén zhāo yù cān duì biān lèi
至是,诏翰林医官院各具家传经验方以献,又万余首,命怀隐与副使王祐、郑奇、医官陈昭遇参对编类。
měi bù yǐ duò tài yī lìng cháo yuán fāng bìng yuán hou lùn guān qí shǒu ér fāng yào cì zhī chéng yī bǎi juǎn
每部以隋太医令巢元方《病源候论》冠其首,而方药次之,成一百卷。
tài zōng yù zhì xù cì míng yuē tài píng shèng huì fāng réng lìng lòu bǎn bān xíng tiān xià zhū zhōu gè zhì yī bó shì zhǎng zhī
太宗御制序,赐名曰《太平圣惠方》,仍令镂板颁行天下,诸州各置医博士掌之。
huái yǐn hòu shù nián zú
怀隐后数年卒。
zhāo yù běn lǐng nán rén yī shù yóu jīng yàn chū wèi yī guān lǐng wēn shuǐ zhǔ bù hòu jiā guāng lù sì chéng cì jīn zǐ
昭遇本岭南人,医术尤精验,初为医官,领温水主簿,后加光录寺丞,赐金紫。
zhào zì huà běn dé zhōu píng yuán rén
赵自化,本德州平原人。
gāo zǔ cháng wèi jǐng zhōu cì shǐ hòu jǔ jiā xiàn qì dān
高祖常,为景州刺史,后举家陷契丹。
fù zhī yán tuō shēn nán guī yù jū luò yáng xí jīng fāng míng yào zhī shù yòu yǐ shòu èr zi zì zhèng zì huà
父知嵓脱身南归,寓居洛阳,习经方名药之术,又以授二子自正、自化。
zhōu xiǎn dé zhōng xié lái jīng shī xī yǐ yī shù chēng
周显德中,偕来京师,悉以医术称。
zhī yán zú zì zhèng shì fāng jì bǔ hàn lín yī xué
知嵓卒,自正试方技,补翰林医学。
huì qín guó cháng gōng zhǔ jí yǒu jiàn zì huà zhěn hòu zhě jí yù biǎo wèi yī xué zài jiā shàng yào fèng yù
会秦国长公主疾,有荐自化诊候者,疾愈,表为医学,再加尚药奉御。
chún huà wǔ nián shòu yī guān fù shǐ
淳化五年,授医官副使。
shí zhào chén zhōu yǐn shì wàn shì zhì guǎn yú zì huà jiā
时召陈州隐士万适至,馆于自化家。
huì yǐ shì bǔ shèn xiàn zhǔ bù shì sù qiáng lì wú jí zhào xià rì zì huà guài qí sè biàn wèi qiè mài yuē jūn jiāng sǐ yǐ
会以适补慎县主簿,适素强力无疾,诏下日,自化怪其色变,为切脉曰:"君将死矣。
bù shù rì shì guǒ zú
"不数日,适果卒。
zhì dào zhōng yǒu bù yī zhèng yuán fǔ zhě cháng yī zì huà zhī yīn lì bù lìng shǐ zhāng chóng mǐn jiā
至道中,有布衣郑元辅者,尝依自化之姻吏部令史张崇敏家。
yuán fǔ shí cóng zì huà gài suǒ wú suǒ de xīn xián zhī
元辅时从自化丐索,无所得,心衔之。
nǎi yì jiǎn shàng shū gào zì huà lòu xiè jìn zhōng yǔ jí zhǐ chì fēi suǒ yi yán děng shì
乃诣检上书,告自化漏泄禁中语及指斥、非所宜言等事。
tài zōng chū shén hài mìng wáng jì ēn jiù yù shǐ fǔ jū zhī jiē wú zhuàng zhǎn yuán fǔ yú dū shì
太宗初甚骇,命王继恩就御史府鞫之,皆无状,斩元辅于都市。
zì huà zuò jiāo yóu fēi lèi chù wèi yǐng zhōu tuán liàn fù shǐ
自化坐交游非类,黜为郢州团练副使。
wèi jǐ fù jiù zhí
未几,复旧职。
xián píng sān nián jiā zhèng shǐ
咸平三年,加正使。
jǐng dé chū yōng wáng yuán fèn jì jìn guó cháng gōng zhǔ bìng shàng yán zì huà yào ěr yǒu gōng
景德初,雍王元份洎晋国长公主并上言:自化药饵有功。
qǐng jiā shǐ zhì lǐng yáo jùn
请加使秩,领遥郡。
shàng yǐ zì huà jū tài yī zhī zhǎng bù dàng fù wèi qǐng qiú lìng shū mì yuàn zhào zì huà jiè zhī
上以自化居太医之长,不当复为请求,令枢密院召自化戒之。
yōng wáng hōng zuò zhěn zhì wú zhuàng jiàng wèi fù shǐ
雍王薨,坐诊治无状,降为副使。
èr nián fù jiù guān
二年,复旧官。
shì dōng zú nián wǔ shí qī
是冬卒,年五十七。
yí biǎo yǐ suǒ zhuàn sì shí yǎng yí lù wèi xiàn zhēn zōng gǎi míng diào shàn shè shēng tú réng wèi zhì xù
遗表以所撰《四时养颐录》为献,真宗改名《调膳摄生图》,仍为制序。
zì huà pō xǐ wèi piān shí qí biǎn yǐng zhōu yě yǒu hàn miǎn shī jí wǔ juǎn sòng bái li ruò zhuō wèi zhī xù
自化颇喜为篇什,其贬郢州也,有《汉沔诗集》五卷,宋白、李若拙为之序。
yòu cháng zuǎn zì gǔ yǐ fāng jì zhì guì shì zhě wèi míng yī xiǎn zhì chuán sān juǎn
又尝缵自古以方技至贵仕者,为《名医显秩传》三卷。
féng wén zhì bīng zhōu rén
冯文智,并州人。
shì yǐ fāng jì wèi yè
世以方技为业。
tài píng xīng guó zhōng yì dōu zì chén zhào shì bǔ yī xué jiā lè yuán xiàn zhǔ bù
太平兴国中诣都自陈,召试补医学,加乐源县主簿。
duān gǒng chū shòu shào fǔ jiān zhǔ bù yú nián zhuǎn yī guān jiā shào fǔ jiān chéng
端拱初,授少府监主簿,逾年转医官,加少府监丞。
cháng lì bìng dài bù shǔ
尝隶并代部署。
chún huà wǔ nián fǔ zhōu zhé yù qīng jí wén zhì zhěn liáo huò yù yù qīng biǎo jiàn zhī cì fēi jiā guāng lù sì chéng
淳化五年,府州折御卿疾,文智诊疗获愈,御卿表荐之,赐绯,加光禄寺丞。
xián píng sān nián míng dé tài hòu bù yù wén zhì shì yī jì yù jiā shàng yào fèng yù cì jīn zǐ
咸平三年,明德太后不豫,文智侍医,既愈,加尚药奉御,赐金紫。
liù nián zhí hàn lín yī guān yuàn
六年,直翰林医官院。
dōng fēng zhuǎn yī guān fù shǐ
东封,转医官副使。
sì fén yīn yòu jiā jiǎn jiào zhǔ kè yuán wài láng
祀汾阴,又加检校主客员外郎。
dà zhōng xiáng fú wǔ nián zú nián liù shí
大中祥符五年卒,年六十。
zì jiàn lóng yǐ lái jìn chén huáng qīn zhū dà xiào yǒu jí bì qiǎn nèi shì xié yī liáo shì qún chén zhōng yǒu tè bèi juàn yù zhě yì rú zhī
自建隆以来,近臣皇亲、诸大校有疾,必遣内侍挟医疗视,群臣中有特被眷遇者亦如之。
qí yǒu xiào zhě huò qiān zhì cì fú sè
其有效者,或迁秩、赐服色。
biān jùn zhūn shuài duō qiǎn yī guān yī xué suí háng sān nián yī dài
边郡屯帅多遣医官、医学随行,三年一代。
chū shī jí shǐ jìng wài gòng yuàn suǒ sù jiē lìng yī guān suí zhī
出师及使境外、贡院锁宿,皆令医官随之。
jīng chéng sì miàn fēn qiǎn hàn lín zhī hòu liáo shì jiàng shì
京城四面,分遣翰林祗候疗视将士。
shǔ yuè jí lìng yī guān hé yào yǔ nèi shì fēn yì chéng mén sì yuàn sàn gěi jūn mín
暑月,即令医官合药,与内侍分诣城门寺院散给军民。
shàng měi biàn zuò yuè bīng yǒu bèi jīn chuāng zhě jí lìng yī guān chǔ liáo
上每便坐阅兵,有被金疮者,即令医官处疗。
xián píng zhōng yǒu jūn shì cháng zhōng liú shǐ zì jiá guàn ěr zhòng yī bù néng qǔ yī guān yán wén xiǎn yǐ yào fu zhī xìn sù ér zú chū
咸平中,有军士尝中流矢,自颊贯耳,众医不能取,医官阎文显以药傅之,信宿而镞出。
shàng jiā qí néng mìng cì fēi
上嘉其能,命赐绯。
yòu yǒu yī xué liú yūn yì shàn cǐ shù
又有医学刘赟亦善此术。
tiān wǔ yòu xiāng dōu zhǐ huī shǐ hán zhěng cóng tài zǔ zhēng jìn yáng nǔ shǐ guàn zuǒ bì zú bù chū jǐ sān shí nián
天武右厢都指挥使韩晸从太祖征晋阳,弩矢贯左髀,镞不出几三十年。
jǐng dé chū shàng qiǎn yūn shì zhěng yūn fu yǐ yào chū zhī bù lǚ rú gù
景德初,上遣赟视晸,赟傅以药出之,步履如故。
zhěng qǐng jiàn zì chén gǎn jī yuàn de sǐ suǒ yòu jí chēng yūn zhī miào
晸请见,自陈感激,愿得死所,又极称赟之妙。
tè cì yūn bái jīn qiān yī guān
特赐赟白金,迁医官。
shā mén hóng yùn běn xìng lán tán zhōu zhǎng shā rén
沙门洪蕴,本姓蓝,潭州长沙人。
mǔ wēng chū yǐ wú zi zhuān sòng fó jīng jì ér yǒu shēn shēng hóng yùn
母翁,初以无子,专诵佛经,既而有娠,生洪蕴。
nián shí sān yì jùn zhī kāi fú sì shā mén zhì ba qiú chū jiā xí fāng jì zhī shū hòu yóu jīng shī yǐ yī shù zhī míng
年十三,诣郡之开福寺沙门智巴,求出家,习方技之书,后游京师,以医术知名。
tài zǔ zhào jiàn cì zǐ fāng páo hào guǎng lì dà shī
太祖召见,赐紫方袍,号广利大师。
tài píng xīng guó zhōng zhào gòu yī fāng hóng yùn lù gǔ fāng shù shí yǐ xiàn
太平兴国中,诏购医方,洪蕴录古方数十以献。
zhēn zōng zài shǔ dǐ hóng yùn cháng yǐ fāng yào yè jiàn
真宗在蜀邸,洪蕴尝以方药谒见。
xián píng chū bǔ yòu jiē shǒu zuò lèi zhuǎn zuǒ jiē fù sēng lù
咸平初,补右街首座,累转左街副僧录。
hóng yùn yóu gōng zhěn qiē měi xiān suì shí yán rén shēng sǐ wú bù yīng
洪蕴尤工诊切,每先岁时言人生死,无不应。
tāng jì jīng zhì guì qī dà chén yǒu jí zhě duō zhào qiǎn zhěn liáo
汤剂精至,贵戚大臣有疾者,多诏遣诊疗。
jǐng dé yuán nián zú nián liù shí bā
景德元年卒,年六十八。
yòu yǒu lú shān sēng fǎ jiān yì yǐ shàn yī zhù míng jiǔ yóu jīng shī cháng cì zǐ fāng páo hào guǎng jì dà shī hòu hái shān
又有庐山僧法坚,亦以善医著名,久游京师,尝赐紫方袍,号广济大师,后还山。
jǐng dé èr nián yǐ yōng wáng yuán fèn jiǔ bèi jí zhào fù quē zhì zé yuán fèn yǐ hōng
景德二年,以雍王元份久被疾,召赴阙,至则元份已薨。
fǎ jiān fù guī shān ér zú
法坚复归山而卒。
sū chéng yǐn zì qī zhēn zhēn dìng rén
苏澄隐字栖真,真定人。
wéi dào shì zhù lóng xīng guān de yǎng shēng zhī shù nián bā shí yú bù shuāi lǎo
为道士,住龙兴观,得养生之术,年八十余不衰老。
hòu táng míng zōng cháng xià zhào zhào zhī yòu lìng zǎi xiàng féng dào zhì shū yù zhǐ lì qīng tài tiān fú zhōng jì yǒu pìn mìng bìng cí jí bù zhì
后唐明宗尝下诏召之,又令宰相冯道致书谕旨,历清泰、天福中继有聘命,并辞疾不至。
kāi yùn mò qì dān zhǔ wù yù lì qiú yǒu míng chēng sēng dào jiā yǐ ēn mìng wéi chéng yǐn bù shòu
开运末,契丹主兀欲立,求有名称僧道加以恩命,惟澄隐不受。
dāng shí gōng qīng zì féng dào li sōng hé níng ér xià jiē zài zhèn yáng rì zào qí shì yǔ tán yàn gè fù shī yǐ zèng
当时公卿自冯道、李崧、和凝而下,皆在镇阳,日造其室与谈宴,各赋诗以赠。
zhōu guǎng shùn xiǎn dé zhōng zhào cún wèn zhī
周广顺、显德中,诏存问之。
tài zǔ zhēng tài yuán hái zhu bi zhèn yáng zhào jiàn xíng gōng mìng zhòng shǐ yè shēng diàn wèi zhī yuē jīng shī zuò jiàn lóng guān sī de yǒu dào zhī shì jū zhī shī lèi cí zhào mìng qǐ huái tǔ yé
太祖征太原还,驻跸镇阳,召见行宫,命中使掖升殿,谓之曰:"京师作建隆观,思得有道之士居之,师累辞召命,岂怀土耶?
duì yuē dà liáng dì zhái hào ráng fán huì fēi lín quán zhī shì suǒ kě jì jì yě
"对曰:"大梁帝宅,浩穰繁会,非林泉之士所可寄迹也。
shàng chá qí yì yì bù qiáng zhī cì chá bǎi jīn juàn èr bǎi pǐ
"上察其意,亦不强之,赐茶百斤、绢二百匹。
yòu xìng qí guān wèn yuē shī nián yú bā shí ér qì mào yì zhuàng shàn yǎng shēng zhě yě
又幸其观,问曰:"师年逾八十而气貌益壮,善养生者也。
yīn wèn qí shù duì yuē chén zhī yǎng shēng bù guò jīng sī liàn qì ěr dì wáng yǎng shēng jí yì yú shì
"因问其术,对曰:"臣之养生,不过精思练气尔,帝王养生即异于是。
lǎo zi yuē wǒ wú wéi ér mín zì huà wǒ wú yù ér mín zì zhèng
老子曰:'我无为而民自化,我无欲而民自正。
wú wéi wú yù níng shén tài hé xī huáng dì táng yáo xiǎng guó yǒng nián de cǐ dào yě
'无为无欲,凝神太和,昔黄帝、唐尧享国永年,得此道也。
shàng dà yuè cì zǐ yī yī xí yín qì wǔ bǎi liǎng bó wǔ bǎi pǐ
"上大悦,赐紫衣一袭、银器五百两、帛五百匹。
nián jǐn bǎi suì ér zú
年仅百岁而卒。
dīng shǎo wēi háo zhōu zhēn yuán rén
丁少微,毫州真源人。
wéi dào shì chí zhāi jiè fèng kē yí yóu wéi jīng zhì
为道士,持斋戒,奉科仪尤为精至。
cháng yǐn huà shān tóng gǔ mì tōng chén tuán suǒ jū yǔ tuán qí míng shǎo wēi zhì shàng qīng jié tuán shì jiǔ shì xìng qí dào bù tóng wèi cháng xiāng wǎng huán
尝隐华山潼谷,密通陈抟所居,与抟齐名,少微志尚清洁,抟嗜酒适性,其道不同,未尝相往还。
shǎo wēi shàn fú qì duō ěr yào nián bǎi yú suì kāng qiáng wú jí
少微善服气,多饵药,年百余岁,康强无疾。
shǐ bǔ jū shān shàng qǐ tán chǎng jìng shì tōng xī cháo lǐ wǔ shí yú nián wèi cháng shāo xiè
始,卜居山上,起坛场净室,通夕朝礼,五十余年未尝稍懈。
tài píng xīng guó sān nián zhào fù quē yǐ jīn dān jù shèng nán zhī xuán zhī wèi xiàn
太平兴国三年,召赴阙,以金丹、巨胜、南芝、玄芝为献。
liú shù yuè qiǎn hái shān
留数月,遣还山。
qī nián dōng zú
七年冬卒。
zhào zì rán tài píng fán chāng rén jiā dí gǎng páng yǐ zhōu míng wèi yè běn míng wáng jiǔ
赵自然,太平繁昌人,家荻港旁,以鬻茗为业,本名王九。
shǐ shí sān jí shèn fù bào yì qīng huá guān xǔ wéi dào shì
始十三,疾甚,父抱诣青华观,许为道士。
hòu mèng yī rén zhuàng mào kuí wěi guān jīn sù páo bìn fà bān bái zì yún xìng yīn yǐn zhī dēng gāo shān wèi yuē rǔ yǒu dào qì wú jiāng jiào rǔ bì gǔ zhī fǎ
后梦一人状貌魁伟,纶巾素袍,鬓发班白,自云姓阴,引之登高山,谓曰:"汝有道气,吾将教汝辟谷之法。
nǎi chū qīng bǎi zhī lìng dàn mèng zhōng shí zhī
"乃出青柏枝令啖,梦中食之。
jí jué suì bù shí shén qì qīng shuǎng měi wén huǒ shí qì jí ǒu wéi shēng guǒ qīng quán ér yǐ
及觉,遂不食,神气清爽,每闻火食气即呕,惟生果清泉而已。
suì yú fù mèng xiàng jiàn lǎo rén jiào yǐ zhuàn shū shù bǎi zì wù xī néng jì
岁余,复梦向见老人教以篆书数百字,寤悉能记。
xiě yǐ shì rén jiē bù néng shi
写以示人,皆不能识。
huò yún cǐ fēi zhuàn yě nǎi dào jiā fú lù ěr
或云:"此非篆也,乃道家符箓耳。
cháng wèi yuán dào gē yán xiū liàn zhī yào
"尝为《元道歌》,言修练之要。
zhī zhōu wáng dòng biǎo qí shì tài zōng zhào fù quē qīn wèn zhī cì dào shì fú gǎi míng zì rán lài qián sān shí wàn
知州王洞表其事,太宗召赴阙,亲问之,赐道士服,改名自然,赉钱三十万。
yuè yú qiǎn hái zhù qīng huá guān
月余遣还,住青华观。
hòu yīn bìng yǐn shí rú gù
后因病,饮食如故。
dà zhōng xiáng fú èr nián zhào yuē rú wén zì rán pō jīng xiū yǎng zhī shù
大中祥符二年,诏曰:"如闻自然颇精修养之术。
wěi fā zhuǎn shǐ yáng tán fǎng qí xíng jì mìng nèi shì wǔ yǒng quán zhào zhì què xià lǚ de duì cì zǐ yī gǎi qīng huá guān yuē yán xǐ
"委发转使杨覃访其行迹,命内侍武永全召至阙下,屡得对,赐紫衣,改青华观曰延禧。
zì rán yǐ mǔ lǎo qiú hái shì yǎng xǔ zhī
自然以母老求还侍养,许之。
dà zhōng xiáng fú zhōng yòu yǒu zhèng róng zhě běn jìn jūn xū bì zhōu hái yè yù shén rén wèi yuē rǔ yǒu dào qì wù huǒ shí
大中祥符中,又有郑荣者,本禁军,戌壁州还,夜遇神人谓曰:"汝有道气,勿火食。
yīn shòu yǐ yī shù jiù rén
"因授以医术救人。
qī nián cì míng zì qīng dù wéi dào shì jū shàng qīng gōng
七年,赐名自清,度为道士,居上清宫。
suǒ chuán yào néng yù dà fēng jí mín duō qiú zhī
所传药能愈大风疾,民多求之。
jiē cì bì xuè hé bǐng gěi yān
皆刺臂血和饼给焉。
yòu yǒu qín zhōu mín jiā zi zhào bào yī zhě cháng mù yáng tián jiān
又有秦州民家子赵抱一者,常牧羊田间。
yī xī yǒu kòu mén zhào zhī zhě yǐ zhàng yǐn xíng zhàng duān yǒu qì rú yān qí xiāng kě yuè
一夕,有叩门召之者,以杖引行,杖端有气如烟,其香可悦。
é zhì shān yá jué dǐng jiàn shù rén huì yǐn yīn yuè jiāo zòu yú rén jiān wú yì
俄至山崖绝顶,见数人会饮,音乐交奏,与人间无异。
bào yī hài ér bù cè
抱一骇而不测。
huì xún jiǎn sī guò qí xià wén lè shēng yí qún dào huān jù jí cūn mín tī yá ér shàng
会巡检司过其下,闻乐声,疑群盗欢聚,集村民梯崖而上。
zhì zé wú suǒ dǔ bào yī dú zài yuán yǐ xià zhī jù yán qí gù
至则无所睹,抱一独在,援以下之,具言其故。
fán jīng xī ruò é qǐng
凡经夕,若俄顷。
zì shì bù xǐ shú shí fán huǒ huà zhě wèi cháng lì kǒu
自是不喜熟食,凡火化者未尝历口。
rú gān jú bǎi yè guǒ shí jǐng quán jiān yì yǐn jiǔ mào rú yīng ér
茹甘菊、柏叶、果实、井泉,间亦饮酒,貌如婴儿。
sù bù xí wén mò kǒu zhàn cí jù pō chéng piān yǒng
素不习文墨,口占辞句,颇成篇咏。
yǒu dào jiā zhī qù
有道家之趣。
suì bù qīn nóng shì yě xíng lù sù
遂不亲农事,野行露宿。
dà zhōng xiáng fú sì nián zhì jīng shī yóu guàn jiǎo zhào cì míng dù wéi dào shì
大中祥符四年,至京师,犹丱角,诏赐名,度为道士。
zì shì jiān suì huò yī zhì jīng shī cháng lìng jū tài yī gōng yú rén yán duō yǎng shēng shì yān
自是间岁或一至京师,常令居太一宫,与人言多养生事焉。