mán yí yī
◎蛮夷一
xī nán xī tóng zhū mán shàng
○西南溪峒诸蛮上
gǔ zhě dì wáng zhī qín yuǎn lüè yào bīng sì yì bù guò yù ān nèi ér hàn wài ěr fēi suǒ yǐ qiú chěng yě
古者帝王之勤远略，耀兵四裔，不过欲安内而捍外尔，非所以求逞也。
xī nán zhū mán yí chóng shān fù lǐng zá cè jīng chu ba qián wū zhōng sì miàn jiē wáng tǔ
西南诸蛮夷，重山复岭，杂厕荆、楚、巴、黔、巫中，四面皆王土。
nǎi yù jiē shàng yú zhī zhēng yǐ qǔ bù máo zhī dì pí yì shǐ zhī zhòng ér de gěng huà zhī máng chéng hé yì zāi
乃欲揭上腴之征以取不毛之地，疲易使之众而得梗化之氓，诚何益哉！
shù qí qiú zhǎng shǐ zì zhèn fǔ shǐ zhōng mán yí yù zhī sī jì zhī de yě
树其酋长，使自镇抚，始终蛮夷遇之，斯计之得也。
rán wú jīng jiǔ zhī cè yǐ kòng yù zhī shēng wú zhī xìng biàn yú tiào liáng huò yǐ chóu xì xiāng xún huò yǐ jī jǐn suǒ bī cháng xiào ér qǐ chū zé chōng tū zhōu xiàn rù zé fù gù shān lín zhì fán xīng shī tǎo bǔ suī néng tiǎn chú ér sī mín zhī tú dú shēn yǐ
然无经久之策以控驭之，狌鼯之性便于跳梁，或以仇隙相寻，或以饥馑所逼，长啸而起，出则冲突州县，入则负固山林，致烦兴师讨捕，虽能殄除，而斯民之荼毒深矣。
sòng shì wén jiào ér lüè wǔ wèi yì qǐ xiān wáng zhì huāng fú zhī dào zāi
宋恃文教而略武卫，亦岂先王制荒服之道哉！
xī nán xī tóng zhū mán jiē pán hù zhǒng táng yú wèi yào fú
西南溪峒诸蛮皆盘瓠种，唐虞为要服。
zhōu shì qí zhòng mí shèng xuān wáng mìng fāng shū fá zhī
周世，其众弥盛，宣王命方叔伐之。
chu zhuāng jì bà suì fú yú chu
楚庄既霸，遂服于楚。
qín zhāo shǐ bái qǐ fá chu lüè qǔ mán yí zhì qián zhōng jùn hàn gǎi wéi wǔ líng
秦昭使白起伐楚，略取蛮夷，置黔中郡，汉改为武陵。
hòu hàn jiàn wǔ zhōng dà wéi kòu chāo qiǎn fú bō jiāng jūn mǎ yuán děng zhì lín yuán jī pò zhī qú shuài jī kùn qǐ xiáng
后汉建武中，大为寇钞，遣伏波将军马援等至临沅击破之，渠帅饥困乞降。
lì jìn sòng qí liáng chén huò pàn huò fú
历晋、宋、齐、梁、陈，或叛或服。
duò zhì chén zhōu táng zhì jǐn zhōu xī zhōu wū zhōu xù zhōu jiē qí de yě
隋置辰州，唐置锦州、溪州、巫州、叙州，皆其地也。
táng jì zhī luàn mán qiú fēn jù qí de zì shǔ wèi cì shǐ
唐季之乱，蛮酋分据其地，自署为刺史。
jìn tiān fú zhōng mǎ xī fàn chéng xí fù yè jù yǒu hú nán shí mán yáo bǎo jù yī shān zǔ jiāng dài shí yú wàn
晋天福中，马希范承袭父业，据有湖南，时蛮徭保聚，依山阻江，殆十余万。
zhì zhōu xíng féng shí shǔ chū guān biān bī chén yǒng èr zhōu shā lüě mín chù wú nìng suì
至周行逢时，数出冠边，逼辰、永二州，杀掠民畜无宁岁。
tài zǔ jì xià jīng hú sī de tōng mán qíng xí xiǎn è yǒng zhì kě rèn zhě yǐ zhèn fǔ zhī
太祖既下荆、湖，思得通蛮情、习险厄、勇智可任者以镇抚之。
yǒu chén zhōu yáo rén qín zài xióng zhě zhǎng qī chǐ wǔ jiàn duō móu zài háng féng shí lǚ yǐ zhàn dòu lì gōng mán dǎng fú zhī
有辰州徭人秦再雄者，长七尺，武健多谋，在行逢时，屡以战斗立功，蛮党伏之。
tài zǔ zhào zhì què xià chá qí kě yòng zhuó chén zhōu cì shǐ guān qí zi wèi diàn zhí cì yǔ shén hòu réng shǐ zì bì lì shǔ yǔ yī zhōu zū fù
太祖召至阙下，察其可用，擢辰州刺史，官其子为殿直，赐予甚厚，仍使自辟吏属，予一州租赋。
zài xióng gǎn ēn shì sǐ bào xiào
再雄感恩，誓死报效。
zhì zhōu rì xùn liàn shì bīng de sān qiān rén jiē néng bèi jiǎ dù shuǐ lì shān fēi qiàn jié rú yuán náo
至州日训练士兵，得三千人，皆能被甲渡水，历山飞堑，捷如猿猱。
yòu xuǎn qīn xiào èr shí rén fēn shǐ zhū mán yǐ chuán cháo tíng huái lái zhī yì mò bù cóng fēng ér mí gè de jiàng biǎo yǐ wén
又选亲校二十人分使诸蛮，以传朝廷怀来之意，莫不从风而靡，各得降表以闻。
tài zǔ dà xǐ fù zhào zhì quē miàn jiā jiǎng jī gǎi chén zhōu tuán liàn shǐ yòu yǐ qí mén kè wáng yǔn chéng wéi chén zhōu tuī guān
太祖大喜，复召至阙，面加奖激，改辰州团练使，又以其门客王允成为辰州推官。
zài xióng jìn cuì biān yǔ wǔ zhōu lián mào shù qiān lǐ bù zēng yī bīng bù fèi tǎng yǔ zhōng tài zǔ shì biān jìng wú huàn
再雄尽瘁边圉，五州连袤数千里，不增一兵，不费帑庾，终太祖世，边境无患。
yòu yǒu xī zhōu cì shǐ péng shì chóu děng yǐ xī jǐn jiǎng zhōu guī mǎ shì lì tóng zhù wèi jiè
又有溪州刺史彭士愁等以溪、锦、奖州归马氏，立铜柱为界。
jiàn lóng sì nián zhī xī zhōu péng yǔn lín qián xī zhōu cì shǐ tián hóng yūn děng liè zhuàng guī shùn zhào yǐ yǔn lín wèi xī zhōu cì shǐ hóng yūn wèi wàn zhōu cì shǐ
建隆四年，知溪州彭允林、前溪州刺史田洪赟等列状归顺，诏以允林为溪州刺史，洪赟为万州刺史。
yǔn lín zú yǐ qí zi shī jiǎo dài wéi cì shǐ
允林卒，以其子师皎代为刺史。
sì yuè shuǐ dòu dōu yú hòu lín bào yì shàng chén xù èr zhōu tú
四月，水斗都虞候林抱义上辰、叙二州图。
qián dé èr nián sì yuè xī xù jiǎng děng zhōu mín xiāng gōng jié qiǎn diàn zhí niú yǔn jī zhào yù zhī nǎi dìng
干德二年四月，溪、叙、奖等州民相攻劫，遣殿直牛允赍诏谕之，乃定。
sān nián qī yuè zhēn zhōu cì shǐ tián jǐng qiān nèi fù
三年七月，珍州刺史田景迁内附。
wǔ xī tuán liàn shǐ qià zhōu cì shǐ tián chù chóng shàng yán hú nán jié dù mǎ xī fàn jiàn xù zhōu tán yáng xiàn wèi yì zhōu shǔ chén shū fù wàn yíng wèi cì shǐ
五溪团练使、洽州刺史田处崇上言："湖南节度马希范建叙州潭阳县为懿州，署臣叔父万盈为刺史。
xī fàn zú qí dì xī è xí wèi gǎi wéi qià zhōu yuàn fù jiù míng
希范卒，其弟希萼袭位，改为洽州，愿复旧名。
zhào cóng qí qǐng
"诏从其请。
shí èr yuè zhào xī zhōu yi chōng wǔ xī tuán liàn shǐ kè yìn yǐ cì zhī
十二月，诏溪州宜充五溪团练使，刻印以赐之。
sì nián nán zhōu jìn tóng gǔ nèi fù xià xī zhōu cì shǐ tián sī qiān yì yǐ tóng gǔ hǔ pí shè qí lái gòng
四年，南州进铜鼓内附，下溪州刺史田思迁亦以铜鼓、虎皮、麝脐来贡。
wǔ nián dōng yǐ xī zhōu tuán liàn shǐ péng yǔn zú wèi pú zhōu láo chéng dōu zhǐ huī shǐ xī zhōu yì jūn dōu zhǐ huī shǐ péng yǔn xián wèi wèi zhōu láo chéng dōu zhǐ huī shǐ zhēn zhōu lù shì cān jūn tián sī xiǎo wèi bó zhōu láo chéng dōu zhǐ huī shǐ
五年冬，以溪州团练使彭允足为濮州牢城都指挥使，溪州义军都指挥使彭允贤为卫州牢城都指挥使，珍州录事参军田思晓为博州牢城都指挥使。
yǔn zú děng xī tóng qiú háo jù shān xiǎn chí liǎng duān gù yīn qí rù cháo ér zhì zhī nèi de
允足等溪峒酋豪据山险，持两端，故因其入朝而置之内地。
kāi bǎo yuán nián zhēn zhōu cì shǐ tián jǐng qiān yán běn zhōu lián suì zāi lì qǐ gǎi wéi gāo zhōu cóng zhī
开宝元年，珍州刺史田景迁言，本州连岁灾沴，乞改为高州，从之。
bā nián jǐng qiān zú qí zi yá nèi dōu zhǐ huī shǐ yàn yī lái qǐng mìng jí yǐ wéi cì shǐ
八年，景迁卒，其子衙内都指挥使彦伊来请命，即以为刺史。
jiǔ nián jiǎng zhōu cì shǐ tián chù dá yǐ dān shā shí yīng lái gòng
九年，奖州刺史田处达以丹砂、石英来贡。
tài píng xīng guó èr nián yì zhōu cì shǐ wǔ xī dōu tuán liàn shǐ tián hàn qióng yǐ qí zi dì nǚ fū dà jiàng wǔ xī tǒng jūn dōu zhǐ huī shǐ tián hàn dù ér xià shí èr rén lái gòng zhào bìng jiā jiǎn jiào guān yǐ jiǎng zhī
太平兴国二年，懿州刺史、五溪都团练使田汉琼以其子、弟、女夫、大将、五溪统军都指挥使田汉度而下十二人来贡，诏并加检校官以奖之。
sān nián yí zhōu mán rèn lǎng zhèng děng lái gòng
三年，夷州蛮任朗政等来贡。
qī nián zhào chén zhōu bù dé yí bù nèi mǎ shì suǒ zhù tóng zhù
七年，诏辰州不得移部内马氏所铸铜柱。
xī zhōu cì shǐ péng yǔn shū shàng yán cì shǐ jiù sān nián zé wèi zhōu suǒ yì wàng cháo tíng jìn zhǐ
溪州刺史彭允殊上言："刺史旧三年则为州所易，望朝廷禁止。
cì chì shū ān fǔ zhī
"赐敕书安抚之。
bā nián jǐn xī xù fù sì zhōu mán xiāng shuài yì chén zhōu yán yuàn bǐ nèi jùn shū zū shuì
八年，锦、溪、叙、富四州蛮相率诣辰州，言愿比内郡输租税。
zhào zhǎng lì chá qí yáo sú qíng wěi bìng àn shì shān chuān dì xíng tú huà lái shàng zú bù xǔ
诏长吏察其谣俗情伪，并按视山川地形图画来上，卒不许。
yì zhōu cì shǐ tián hàn qióng jǐn zhōu cì shǐ tián hàn xī shàng yán yuàn liǎng yì qí de zhào cóng zhī
懿州刺史田汉琼、锦州刺史田汉希上言，愿两易其地，诏从之。
yòu yǐ zhī xù zhōu shū dé fú wèi cì shǐ
又以知叙州舒德郛为刺史。
yōng xī yuán nián qián nán yán xī tóng yí liáo jí bìng jī tóng gǔ shā luó yǐ sì shén guǐ zhào shì qí tóng jìn
雍熙元年，黔南言溪峒夷獠疾病，击铜鼓、沙锣以祀神鬼，诏释其铜禁。
chún huà èr nián zhī huang zhōu tián hàn quán yán běn guǎn shā jǐng bù yí rén sù zhōng huò gǔ huang zhōu yìn yī niǔ lái xiàn
淳化二年，知晃州田汉权言，本管砂井步夷人粟忠获古晃州印一钮来献。
yīn qǐng mìng yǐ hàn quán wèi huang zhōu cì shǐ
因请命以汉权为晃州刺史。
yòu yǐ wǔ xī zhū zhōu tǒng jūn hè zhōu cì shǐ xiàng tōng hàn wèi fù zhōu cì shǐ cóng qí qǐng yě
又以五溪诸州统军、鹤州刺史向通汉为富州刺史，从其请也。
shì nián jīng hú zhuǎn yùn shǐ yán fù zhōu xiàng wàn tōng shā pí shī shèng fù zǐ qī rén qǔ wǔ zàng jí shǒu yǐ sì mó guǐ
是年，荆湖转运使言，富州向万通杀皮师胜父子七人，取五藏及首以祀魔鬼。
cháo tíng yǐ qí yuǎn sú lìng wù wèn
朝廷以其远俗，令勿问。
sān nián zhāo zhōu cì shǐ tián hàn quán jǐn zhōu cì shǐ tián bǎo quán qiǎn shǐ lái gòng
三年，晁州刺史田汉权、锦州刺史田保全遣使来贡。
wǔ nián yǐ shū dé yán wèi yuán zhōu cì shǐ
五年，以舒德言为元州刺史。
jiǎng huang xù yì yuán jǐn fèi fú děng zhōu jiē lái gòng shàng qīn shì qì bì yǐ cì zhī
奖、晃、叙、懿、元、锦、费、福等州皆来贡，上亲视器币以赐之。
zhì dào yuán nián gāo zhōu xī zhōu bìng lái gòng
至道元年，高州、溪州并来贡。
èr nián shàng qīn sì nán jiāo fù zhōu cì shǐ xiàng tōng hàn shàng yán shèng rén jiāo sì ēn jiā tiān rǎng kuàng wǔ xī zhū zhōu lián jiē shí dòng kòng xī nán yí róng zhī de
二年，上亲祀南郊，富州刺史向通汉上言："圣人郊祀，恩浃天壤，况五溪诸州连接十洞，控西南夷戎之地。
wéi chén zhōu zì xī zhì jīn wèi chén zhōu qiáng bì zhàng hù chén zhōu wǔ yì wáng mín ān jū
惟臣州自昔至今，为辰州墙壁，障护辰州五邑，王民安居。
chén suī pì chǔ xiá huāng xǐ xīn shì shàng fú wàng bì xià chá chén qín wáng zhī chéng yīn cí jiāo lǐ tè jiā zhēn mìng
臣虽僻处遐荒，洗心事上，伏望陛下察臣勤王之诚，因兹郊礼，特加真命。
zhào jiā tōng hàn jiǎn jiào sī tú jìn fēng hé nèi jùn hòu
诏加通汉检校司徒，进封河内郡侯。
xián píng yuán nián tōng hàn yòu yán qǐng dìng zū fù zhēn zōng yǐ huāng fú bù zhēng fú zhī xǔ
咸平元年，通汉又言请定租赋，真宗以荒服不征，弗之许。
qí nián gǔ zhōu cì shǐ xiàng tōng zhǎn yǐ fú róng zhū shā èr qì mǎ shí pǐ shuǐ yín qiān liǎng lái xiàn zhào yǒu sī zhù yìn yǐ cì tōng zhǎn
其年，古州刺史向通展以芙蓉朱砂二器、马十匹、水银千两来献，诏有司铸印以赐通展。
èr nián yǐ xià xī zhōu cì shǐ péng yǔn shū wèi yòu qiān niú wèi jiāng jūn zhì shì yǐ qí zhí wén yǒng wèi cì shǐ
二年，以下溪州刺史彭允殊为右千牛卫将军致仕，以其侄文勇为刺史。
sān nián gāo zhōu cì shǐ tián yàn yī qiǎn zǐ gòng fāng wù jí shū bīng qì
三年，高州刺史田彦伊遣子贡方物及输兵器。
sì nián qí qiú xiàng jūn měng yòu qiǎn dì jūn tài lái cháo
四年，其酋向君猛又遣弟君泰来朝。
shàng xī zhōu cì shǐ péng wén qìng lái gòng shuǐ yín huáng là
上溪州刺史彭文庆来贡水银、黄蜡。
wǔ nián zhēng yuè tiān cì zhōu mán xiàng yǒng fēng děng èr shí jiǔ rén lái cháo
五年正月，天赐州蛮向永丰等二十九人来朝。
kuí zhōu lù zhuǎn yùn shǐ dīng wèi yán xī mán rù sù shí yuán biān zhài shān dùn xī shī wàn zhū zhōu kuì xiǎng zhī bì
夔州路转运使丁谓言："溪蛮入粟实缘边砦栅，顿息施、万诸州馈饷之弊。
chén guān zì xī hé róng ān biān wèi yǒu jìng wài zhuǎn liáng gěi wǒ shù bīng zhě
臣观自昔和戎安边，未有境外转粮给我戍兵者。
xiān shì mán rén shù rǎo shàng zhào wèn xún jiǎn shǐ hóu tíng shǎng tíng shǎng yuē mán wú tā qiú wéi yù yán ěr
"先是，蛮人数扰，上召问巡检使侯廷赏，廷赏曰："蛮无他求，唯欲盐尔。
shàng yuē cǐ cháng rén suǒ yù hé bù yǔ zhī
"上曰："此常人所欲，何不与之？
nǎi zhào yù dīng wèi wèi jí chuán gào zōu luò qún mán gǎn yuè yīn xiāng yǔ méng yuē bù wéi kòu chāo fù yuē zhě zhòng shā zhī
"乃诏谕丁谓，谓即传告陬落，群蛮感悦，因相与盟约，不为寇钞，负约者，众杀之。
qiě yuē tiān zǐ jì wǒ yǐ shí yán wǒ yuàn shū yǔ bīng shí
且曰："天子济我以食盐，我愿输与兵食。
zì shì biān gǔ yǒu sān nián zhī jī
"自是边谷有三年之积。
qī yuè gāo zhōu cì shǐ tián yàn yī zi chéng bǎo děng bǎi èr shí èr rén lái cháo cì jīn fú qì bì yǐ chéng bǎo wéi shān hé shǐ jiǔ xī shí tóng fǔ yù dōu jiān
七月，高州刺史田彦伊子承宝等百二十二人来朝，赐巾服、器币，以承宝为山河使、九溪十峒抚谕都监。
liù nián sì yuè dīng wèi děng yán gāo zhōu yì jūn wù tóu jiǎo tián chéng jìn děng qín shēng mán liù bǎi liù shí yú rén duó suǒ lüè hàn kǒu sì bǎi yú rén
六年四月，丁谓等言，高州义军务头角田承进等擒生蛮六百六十余人，夺所略汉口四百余人。
chū yì zhōu jūn luàn yì zhě kǒng yuán jiāng xià xiá nǎi jí shī qián gāo xī mán háo zǐ dì hàn yù qún mán yīn shú hàn lù kòu lüè ér guī
初，益州军乱，议者恐缘江下峡，乃集施、黔、高、溪蛮豪子弟捍御，群蛮因熟汉路，寇略而归。
wèi děng zhì jí zhào yǔ méng lìng hái hàn kǒu
谓等至，即召与盟，令还汉口。
jì ér yǒu shēng mán wéi yuē wèi qiǎn chéng jìn lǜ zhòng jí fā zhōu bīng qín huò zhī fén qí shì lú jiē zhèn shè fú zuì
既而有生蛮违约，谓遣承进率众及发州兵擒获之，焚其室庐，皆震慑伏罪。
wèi nǎi zhì jiān mù zhài shī zhōu jiè yǐ kòng è zhī zì shì kòu chāo shǐ xi biān xī tóng tián mín de gēng zhòng
谓乃置尖木砦施州界，以控扼之，自是寇钞始息，边溪峒田民得耕种。
qī yuè nán gāo zhōu yì jūn zhǐ huī shǐ tián yàn qiáng fáng yú zhǐ huī shǐ tián chéng hǎi lái gòng shī zhōu pàn mán tán zhòng tōng děng sān shí yú rén lái guī
七月，南高州义军指挥使田彦强、防虞指挥使田承海来贡，施州叛蛮谭仲通等三十余人来归。
jǐng dé yuán nián gāo zhōu wǔ xìng yì jūn zhǐ huī shǐ tián wén shàn lái gòng
景德元年，高州五姓义军指挥使田文鄯来贡。
fù zhōu cì shǐ xiàng tōng hàn qiǎn shǐ tán zhōu yíng fó shì yǐ bào cháo tíng cún xù zhī huì
富州刺史向通汉遣使潭州营佛事，以报朝廷存恤之惠。
èr nián kuí zhōu lù jiàng mán shǒu lǐng jiē zì shǔ zhí míng qǐng yīn ér mìng zhī shàng bù xǔ dì lìng cì bǔ yá xiào
二年，夔州路降蛮首领皆自署职名，请因而命之，上不许，第令次补牙校。
shì suì chén zhōu zhū mán gōng xià xī zhōu wèi qí cì shǐ péng rú měng jī zǒu zhī qín qiú shǒu yǐ xiàn zhào cì rú měng jǐn páo yín dài
是岁，辰州诸蛮攻下溪州，为其刺史彭儒猛击走之，擒酋首以献，诏赐儒猛锦袍、银带。
rú měng zì chén mǔ lǎo yuàn bèi ēn diǎn zhào tè jiā yì fēng
儒猛自陈母老，愿被恩典，诏特加邑封。
shí èr yuè jīng hú běi lù yán xī tóng tuán liàn shǐ péng wén wǎn sòng hái xiān xiàn hàn kǒu wǔ shí rén zhào shòu wén wǎn jiǎn jiào tài zǐ bīn kè zhī zhōng péng zhōu
十二月，荆湖北路言，溪峒团练使彭文绾送还先陷汉口五十人，诏授文绾检校太子宾客，知中彭州。
qí nián yì zhōu cì shǐ tián hàn xī zú yǐ qí zi hàn néng wéi cì shǐ
其年，懿州刺史田汉希卒，以其子汉能为刺史。
sān nián gāo zhōu xīn fù mán qiú bā shí jiǔ rén lái gòng
三年，高州新附蛮酋八十九人来贡。
wǔ xī dōu fáng yù shǐ xiàng tōng hàn biǎo qiú zhuī zèng fù mǔ cóng zhī
五溪都防御使向通汉表求追赠父母，从之。
xī zhōu cì shǐ péng wén qìng lǜ xī tóng qún mán lái cháo
溪州刺史彭文庆率溪峒群蛮来朝。
yòu gāo zhōu zhū míng háo bǎi yú rén rù gòng
又高州诸名豪百余人入贡。
sì nián wǔ yuè yǐ gāo zhōu cì shǐ tián yàn yī zi chéng bǎo wèi níng wǔ láng jiàng gāo zhōu tǔ jūn dōu zhǐ huī shǐ tián sī qīn wèi ān huà láng jiàng
四年五月，以高州刺史田彦伊子承宝为宁武郎将，高州土军都指挥使田思钦为安化郎将。
qí nián yí zhōu jūn luàn cháo tíng kǒng yi róng xī tóng yīn yuán qīn rǎo yīn jiàng zhào yuē lè shǒu lǐng jiē fèng zhào bù fèn zhǒng zú wú gǎn zhé dòng
其年，宜州军乱，朝廷恐宜、融溪峒因缘侵扰，因降诏约勒首领，皆奉诏，部分种族，无敢辄动。
dà zhōng xiáng fú yuán nián kuí zhōu lù yán wǔ tuán mán xiào jù móu jié gāo zhōu yù lìng àn lì zhài yuán zhī
大中祥符元年，夔州路言，五团蛮啸聚，谋劫高州，欲令暗利砦援之。
shàng yǐ mán yí zì xiāng gōng bù xǔ fā bīng
上以蛮夷自相攻，不许发兵。
sān yuè zhī yuán zhōu shū jūn qiáng zhī gǔ zhōu xiàng guāng pǔ bìng jiā yín qīng guāng lù dài fu jiǎn jiào tài zǐ bīn kè
三月，知元州舒君强、知古州向光普并加银青光禄大夫、检校太子宾客。
bā yuè qián zhōu yán mó cuó luò pǔ mán shǒu lǐng gōng xíng mǎn děng lǜ zú èr qiān sān bǎi rén guī shùn
八月，黔州言，磨嵯、洛浦蛮首领龚行满等率族二千三百人归顺。
shí yuè xī tóng zhū mán xiàn fāng wù yú tài shān
十月，溪峒诸蛮献方物于泰山。
sān nián lǐ zhōu yán cí lì xiàn mán xiāng chóu jié zhī zhōu liú rén bà qǐng lǜ bīng dìng zhī
三年，澧州言，慈利县蛮相仇劫，知州刘仁霸请率兵定之。
shàng kǒng shēn rù mán jìng shǐ qí yí jù zhǐ lìng rén bà xuān yù zhào zhǐ suì jiē gǎn fú
上恐深入蛮境，使其疑惧，止令仁霸宣谕诏旨，遂皆感服。
sì nián ān yuǎn shùn nán yǒng níng zhuó shuǐ zhōu mán qiú tián chéng xiǎo děng sān bǎi qī shí sān rén lái gòng
四年，安、远、顺、南、永宁、浊水州蛮酋田承晓等三百七十三人来贡。
wǔ nián zhào zuó xǔ xī tóng mán yí guī xiān jié hàn kǒu jí wǔ shí rén zhě tè shǔ zhí míng réng tīng lái gòng
五年，诏："昨许溪峒蛮夷归先劫汉口及五十人者，特署职名，仍听来贡。
rú wén yuán cǐ yào lì zhé lüè biān mín chōng shù suǒ zài qiè biàn chá zhī
如闻缘此要利，辄掠边民充数，所在切辨察之。
qí nián kuí mán qiān wǔ bǎi rén qǐ cháo gòng shàng lǜ qí láo fèi bù xǔ
"其年，夔蛮千五百人乞朝贡，上虑其劳费，不许。
yòu zhào shī zhōu xī mán shuò wàng kào yǐ jiǔ yáo
又诏：施州溪蛮朔望犒以酒肴。
rùn shí yuè wǔ xī mán xiàng guì shēng jí mó cuó luò pǔ mán lái gòng
闰十月，五溪蛮向贵升及磨嵯、洛浦蛮来贡。
liù nián kuí zhōu mán péng yán xiān gōng cái huang děng lái gòng
六年，夔州蛮彭延暹、龚才晃等来贡。
chén zhōu xī tóng dōu zhǐ huī shǐ wèi jìn wǔ lǜ shān yáo shù bǎi rén shù kòu chéng zhài cháo tíng bù yù fā bīng qióng tǎo nǎi jiàng zhào zhāo yù
辰州溪峒都指挥使魏进武率山徭数百人数寇城砦，朝廷不欲发兵穷讨，乃降诏招谕。
qī nián jìn wǔ yì lì qǐng zuì shǔ wèi sān bān jiè zhí jiān fáng zhōu shuì réng cì zhuāng qián
七年，进武诣吏请罪，署为三班借职，监房州税，仍赐装钱。
bā nián zhào zhōng péng zhōu péng wén wǎn suì cì jǐn páo
八年，诏中彭州彭文绾岁赐锦袍。
tiān xǐ yuán nián xī zhōu mán kòu rǎo qiǎn bīng tǎo zhī
天禧元年，溪州蛮寇扰，遣兵讨之。
èr nián chén zhōu dū xún jiǎn shǐ li shǒu yuán lǜ bīng rù bái wù tuán qín mán kòu shí wǔ rén zhǎn shǒu bǎi jí jiàng qí qiú èr bǎi yú rén
二年，辰州都巡检使李守元率兵入白雾团，擒蛮寇十五人，斩首百级，降其酋二百余人。
zhī chén zhōu qián jiàng děng rù xià xī zhōu pò zhài shān zhǎn mán liù shí yú rén jiàng lǎo yòu qiān yú
知辰州钱绛等入下溪州，破砦栅，斩蛮六十余人，降老幼千余。
cì shǐ péng rú měng wáng rù shān lín zhí qí zi shì hàn děng fù quē
刺史彭儒猛亡入山林，执其子仕汉等赴阙。
zhào gāo zhōu mán bǔ rú měng lái xiàn zhě hòu jiā shǎng diǎn
诏高州蛮，捕儒猛来献者厚加赏典。
qí nián rú měng yīn shùn zhōu mán tián yàn yàn shàng zhuàng běn lù zì sù qiú guī
其年，儒猛因顺州蛮田彦晏上状本路，自诉求归。
zhuǎn yùn shǐ yǐ wén shàng āi lián zhī tè xǔ shì zuì
转运使以闻，上哀怜之，特许释罪。
rú měng nǎi fèng shàng suǒ lüè mín kǒu qì jiǎ zhào chén zhōu tōng pàn liú zhōng xiàng zhào zhì míng tān yǔ shà xuè yào méng qiǎn zhī
儒猛乃奉上所略民口、器甲，诏辰州通判刘中象召至明滩，与歃血要盟，遣之。
zhào yǐ shì hàn wèi diàn zhí rú bà rú cōng wèi jiè zhí cì guàn dài mín bó
诏以仕汉为殿直，儒霸、儒聪为借职，赐冠带、缗帛。
fù zhōu cì shǐ xiàng tōng hàn lǜ suǒ bù lái cháo gòng míng mǎ dān shā yín zhuāng jiàn shuò dōu móu cǎi pái děng wù
富州刺史向通汉率所部来朝，贡名马、丹砂、银装剑槊、兜鍪、彩牌等物。
zhào cì xí yī jīn dài ān lè mǎ bìng qí zi guāng zé yǐ xià qì bì yǒu chà tè xǔ tōng hàn wǔ rì yī zhāo
诏赐袭衣、金带、鞍勒马，并其子光泽以下器币有差，特许通汉五日一朝。
yú yuè tōng hàn shàng wǔ xī dì lǐ tú yuàn liú jīng shī shàng jiā měi zhī tè shòu tōng hàn jiǎn jiào tài fù běn zhōu fáng yù shǐ hái cì jiāng tǔ shǔ qí zi guāng zé děng sān bān zhí míng
逾月，通汉上《五溪地理图》，愿留京师，上嘉美之，特授通汉检校太傅、本州防御使，还赐疆土，署其子光泽等三班职名。
tōng hàn zài biǎo yù liú jīng shī bù yǔn nǎi wèi guāng zé děng qiú nèi dì jiān lín jí yán suì cì yī yuàn shǐ zhě zhì běn rèn bìng cóng zhī
通汉再表欲留京师，不允，乃为光泽等求内地监临，及言岁赐衣，愿使者至本任，并从之。
jì cí yòu cì yǐ xí yī jīn dài
既辞，又赐以袭衣、金带。
sān nián tōng hàn zú yǐ qí zi guāng xiàn zhī zhōu shì
三年，通汉卒，以其子光宪知州事。
qí hòu guāng zé bù wéi qīn zú suǒ róng shàng biǎo nà tǔ shàng chá qí yì bù xǔ
其后，光泽不为亲族所容，上表纳土，上察其意，不许。
sì nián zhī gǔ zhōu xiàng guāng pǔ qiǎn shǐ dǐng zhōu yíng sēng zhāi yǐ zhù shèng shòu
四年，知古州向光普遣使鼎州营僧斋，以祝圣寿。
chū
初，
běi jiāng mán qiú zuì dà zhě yuē péng shì
北江蛮酋最大者曰彭氏，
shì yǒu xī zhōu
世有溪州，
zhōu yǒu sān
州有三，
yuē shàng zhōng xià xī
曰上、中、下溪，
yòu yǒu lóng cì tiān cì zhōng shùn bǎo jìng gǎn huà yǒng shùn zhōu liù
又有龙赐、天赐、忠顺、保静、感化、永顺州六，
yì ān yuǎn xīn gěi fù lái níng nán shùn gāo zhōu shí yī
懿、安、远、新、给、富、来、宁、南、顺、高州十一，
zǒng èr shí zhōu
总二十州，
jiē zhì cì shǐ
皆置刺史。
ér yǐ xià xī zhōu cì shǐ jiān dōu shì zhǔ shí jiǔ zhōu jiē lì yān wèi zhī shì xià
而以下溪州刺史兼都誓主，十九州皆隶焉，谓之誓下。
zhōu jiāng chéng xí dōu shì zhǔ lǜ qún qiú hé yì zǐ sūn ruò dì zhí qīn dǎng zhī dāng lì zhě jù zhōu míng yí chén zhōu wèi bǎo zhèng shēn qián xiá sī yǐ wén nǎi cì chì gào yìn fú shòu mìng zhě gé jiāng běi wàng bài xiè
州将承袭，都誓主率群酋合议，子孙若弟、侄、亲党之当立者，具州名移辰州为保证，申钤辖司以闻，乃赐敕告、印符，受命者隔江北望拜谢。
zhōu yǒu yā àn fù shǐ jí xiào lì tīng zì bǔ zhì
州有押案副使及校吏，听自补置。
péng shì zì yǔn shū wén yǒng rú měng xiāng jì wéi xià xī zhōu cì shǐ zhì shì hàn wèi diàn zhí liú xī jīng hòu zhé dùn guī
彭氏自允殊、文勇、儒猛相继为下溪州刺史，至仕汉为殿直，留西京，后辄遁归。
tiān shèng chū yǐ zhuàng bái chén zhōu zì yán fù lǎo xiōng wáng qián guī běn dào yuàn fàng hái jiā shǔ
天圣初，以状白辰州，自言父老兄亡，潜归本道，愿放还家属。
zhào xǐ qí jiā jīng shī shě yǐ guān dì
诏徙其家京师，舍以官第。
wèi jǐ rú měng yán shì hàn táo guī yòu qún mán wéi luàn qiǎn bié zǐ shì duān děng shā zhī
未几，儒猛言仕汉逃归，诱群蛮为乱，遣别子仕端等杀之。
cháo tíng jiā qí zhōng jiàng zhào jiǎng yù
朝廷嘉其忠，降诏奖谕。
shí rú měng wèi jiǎn jiào shàng shū yòu pú yè tè qiān zuǒ pú yè
时儒猛为检校尚书右仆射，特迁左仆射。
yòu yǐ shì duān wèi jiǎn jiào guó zǐ jì jiǔ zhī róng zhōu jiā cì yán sān bǎi jīn cǎi sān shí pǐ
又以仕端为检校国子祭酒，知溶州，加赐盐三百斤、彩三十匹。
péng shì yǒu wén wǎn zhě zhī zhōng péng zhōu jí zhōng shùn zhōu yě
彭氏有文绾者，知中彭州，即忠顺州也。
sān nián rú měng gōng shā wén wǎn qí zi rú suǒ lǜ qí dǎng jiǔ shí èr rén lái guī bǔ rú suǒ fù zhōu dū zhī bīng mǎ shǐ yú guān wèi bǐng gěi
三年，儒猛攻杀文绾，其子儒索率其党九十二人来归，补儒索复州都知兵马使，余官为禀给。
wǔ nián rú měng sǐ shì duān yǐ míng mǎ lái xiàn zhào hái qí mǎ mìng zhī xià xī zhōu cì yǐ páo dài
五年，儒猛死，仕端以名马来献，诏还其马，命知下溪州，赐以袍带。
qī nián suì yǐ qí dì shì xī gòng fāng wù
七年，遂以其弟仕羲贡方物。
míng dào chū shì duān sǐ fù mìng shì xī wèi cì shǐ lèi qiān jiǎn jiào shàng shū yòu pú yè
明道初，仕端死，复命仕羲为刺史，累迁检校尚书右仆射。
zì yǔn shū zhì shì xī wǔ shì yǐ
自允殊至仕羲五世矣。
shì xī yǒu zi shī bǎo jǐng yòu zhōng zhī zhōng shùn zhōu
仕羲有子师宝，景祐中知忠顺州。
qìng lì sì nián yǐ zuì jué qí fèng gòng
庆历四年，以罪绝其奉贡。
gài zì xián píng yǐ lái shǐ tīng èr shí zhōu nà gòng suì yǒu cháng cì mán rén yǐ wéi lì yǒu zuì zé jué zhī
盖自咸平以来，始听二十州纳贡，岁有常赐，蛮人以为利，有罪则绝之。
qí hòu shī bǎo shù zì sù qǐng zhī shàng xī zhōu
其后，师宝数自诉，请知上溪州。
huáng yòu èr nián shǐ cóng qí qǐng cháo gòng rú gù
皇祐二年，始从其请，朝贡如故。
jì ér shī bǎo qī wèi shì xī qǔ qù shī bǎo fèn huì
既而师宝妻为仕羲取去，师宝忿恚。
zhì hé èr nián yǔ qí zi zhī lóng cì zhōu shī dǎng jǔ zú qū chén zhōu gào qí fù zhī è
至和二年，与其子知龙赐州师党举族趋辰州，告其父之恶；
qiě yán shì xī cháng shā shì xià shí sān zhōu jiāng duó qí fú yìn bìng yǒu qí de gòng fèng cì yǔ xī zhuān zhī zì hào rú yì dài wáng bǔ zhì guān shǔ jiāng qǐ wéi luàn
且言仕羲尝杀誓下十三州将，夺其符印，并有其地，贡奉赐予悉专之，自号如意大王，补置官属，将起为乱。
yú shì zhī chén zhōu sòng shǒu xìn yǔ tōng pàn jiǎ shī xióng zhuǎn yùn shǐ li sù zhī hé yì lǜ bīng shù qiān shēn rù tǎo fá yǐ shī bǎo wèi xiāng dǎo
于是知辰州宋守信与通判贾师熊、转运使李肃之合议，率兵数千，深入讨伐，以师宝为乡导。
bīng zhì ér shì xī dùn rù tā tóng bù kě de fú qí nú jí tóng zhù ér guān jūn zhàn sǐ zhě shí liù qī shǒu xìn děng jiē zuò biǎn
兵至而仕羲遁入他峒，不可得，俘其孥及铜柱，而官军战死者十六七，守信等皆坐贬。
zì shì mán liáo shù rù kòu chāo biān lì bù néng zhì
自是，蛮獠数入寇钞，边吏不能制。
cháo tíng gū yù wú shì jiān qiǎn lì yù zhǐ xǔ yǐ gǎi guò zì guī cái sǔn wǔ qī zhōu gòng fèng suì cì
朝廷姑欲无事，间遣吏谕旨，许以改过自归，裁损五七州贡奉岁赐。
chū zhé bù tīng hòu qiǎn sān sī fù shǐ li cān wén sī fù shǐ dòu shùn qīng shì yù shǐ zhū chǔ yuē zhuǎn yùn shǐ wáng chāo jīng zhì dà chū bīng lín zhī qiě chí xí zhāo yù
初辄不听，后遣三司副使李参、文思副使窦舜卿、侍御史朱处约、转运使王绰经制，大出兵临之，且驰檄招谕。
ér shì xī nǎi chén běn wú fǎn zhuàng qí tiě chēng hào bǔ guān shǔ tè yuǎn rén bù zhī zhōng guó lǐ yì ér rán
而仕羲乃陈本无反状，其僣称号、补官属，特远人不知中国礼义而然。
shǒu xìn děng qīng xìn shī bǎo zhī zèn shàn fá wú gū yuàn yǐ èr shí zhōu jiù dì fù gòng fèng nèi shǔ
守信等轻信师宝之谮，擅伐无辜，愿以二十州旧地复贡奉内属。
cháo tíng yòu qiǎn diàn zhōng chéng léi jiǎn fu wǎng shì zhī
朝廷又遣殿中丞雷简夫往视之。
jiā yòu èr nián shì xī nǎi guī suǒ lüè bīng dīng wǔ shí yī rén xiè jiǎ qiān bā bǎi jiǔ shì lǜ mán zhòng qī bǎi yǐn xuè jiù jiàng chén zhōu yì hái qí nú jí tóng zhù
嘉祐二年，仕羲乃归所掠兵丁五十一人、械甲千八百九事，率蛮众七百饮血就降，辰州亦还其孥及铜柱。
shí shī bǎo yǐ sǐ qiǎn shī dǎng guī zhī lóng cì zhōu jiè wù shā
时师宝已死，遣师党归知龙赐州，戒勿杀。
zì shì shì xī suì fèng zhí gòng
自是，仕羲岁奉职贡。
rán xiá ào shù dào biān jí chén zhōu jiè bái mǎ yá xià rě xī jù zhòng jù shǒu cháo tíng shù zhāo yù lìng guī qīn dì bù tīng
然黠骜，数盗边，即辰州界白马崖下喏溪聚众据守，朝廷数招谕，令归侵地，不听。
xī níng sān nián wèi qí zi shī cǎi suǒ shì
熙宁三年，为其子师彩所弑。
shī cǎi zhuān wèi bào nüè qí xiōng shī yàn gōng shā zhī bìng zhū qí dǎng nà shì biǎo yú cháo bìng shàng shì xī píng shēng ān mǎ qì fú réng guī rě xī de nǎi mìng shī yàn xí zhōu shì
师彩专为暴虐，其兄师晏攻杀之，并诛其党，纳誓表于朝，并上仕羲平生鞍马、器服，仍归喏溪地，乃命师晏袭州事。
wǔ nián fù yǐ mǎ pí bái tóng de lái xiàn
五年，复以马皮、白峒地来献。
zhào jìn wéi xià xī zhōu cì shǐ cì mǔ qī fēng yì
诏进为下溪州刺史，赐母妻封邑。
zhāng dūn jīng zhì nán běi jiāng hú běi tí diǎn xíng yù li píng zhāo nà shī yàn shì xià zhōu tóng mán zhāng jǐng wèi péng dé rú xiàng yǒng shèng tán wén měng tán yàn bà gè yǐ qí de guī bǎn jí shī yàn suì jiàng
章惇经制南、北江，湖北提点刑狱李平招纳师晏，誓下州峒蛮张景谓、彭德儒、向永胜、覃文猛、覃彦霸各以其地归版籍，师晏遂降。
zhào xiū zhù xià xī zhōu chéng bìng zhì zhài yú chá tān nán àn cì xīn chéng míng huì xī xīn zhài míng qián ān shù yǐ bīng lì chén zhōu chū zū fù rú hàn mín
诏修筑下溪州城，并置砦于茶滩南岸，赐新城名会溪，新砦名黔安，戍以兵，隶辰州，出租赋如汉民。
qiǎn shī yàn yì què shòu lǐ bīn fù shǐ jīng dōng zhōu dū jiān guān qí xià liù shí yǒu sì rén
遣师晏诣阙，授礼宾副使、京东州都监，官其下六十有四人。
yuán fēng bā nián hú běi zhuǎn yùn sī yán chén zhōu jiāng wài shēng mán tán shì wěn děng yuàn nèi fù zhào bù xǔ zhāo nà
元丰八年，湖北转运司言辰州江外生蛮覃仕稳等愿内附，诏不许招纳。
qí hòu péng shì chéng zhě fù wèi dōu shì zhǔ
其后彭仕诚者复为都誓主。
yuán yòu sān nián luō jiā mán kòu chāo zhào zhào shì chéng jí dū tóu tán wén yì děng zhì chén zhōu yuē chì zhī
元祐三年，罗家蛮寇钞，诏召仕诚及都头覃文懿等至辰州约敕之。
sì nián zhī shì xià bǎo jìng zhōu péng rú wǔ zhī yǒng shùn zhōu péng rú tóng zhī wèi zhōu péng sī cōng zhī lóng cì zhōu péng yǔn zōng zhī lán zhōu péng tǔ míng zhī jí zhōu péng rú chóng gè tóng qí zhōu yā àn fù shǐ jìn fèng xìng lóng jié jí dōng zhì zhēng dàn xī bù yǒu chà
四年，知誓下保静州彭儒武、知永顺州彭儒同、知谓州彭思聪、知龙赐州彭允宗、知蓝州彭土明、知吉州彭儒崇，各同其州押案副使进奉兴龙节及冬至、正旦溪布有差。
chū xī níng zhōng tiān zǐ fāng yòng bīng yǐ wēi sì yí hú běi tí diǎn xíng yù zhào dǐng yán xiá zhōu tóng shǒu kè bāo wáng dù mán zhòng yuàn nèi shǔ
初，熙宁中，天子方用兵以威四夷，湖北提点刑狱赵鼎言峡州峒首刻剥亡度，蛮众愿内属。
chén zhōu bù yī zhāng qiào yì shàng shū yán nán běi jiāng lì hài suì yǐ zhāng dūn chá fǎng hú běi jīng zhì mán shì
辰州布衣张翘亦上书言南、北江利害，遂以章惇察访湖北，经制蛮事。
ér nán jiāng zhī shū shì běi jiāng zhī péng shì méi shān zhī sū shì chéng zhōu zhī yáng shì xiāng jì nà tǔ chuàng lì chéng zhài shǐ zhī bǐ nèi dì wèi wáng mín
而南江之舒氏、北江之彭氏、梅山之苏氏、诚州之杨氏相继纳土，创立城砦，使之比内地为王民。
běi jiāng péng shì yǐ jiàn qián
北江彭氏已见前。
nán jiāng zhū mán zì chén zhōu dá yú cháng shā shào yáng gè yǒu xī tóng yuē xù yuē xiá yuē zhōng shèng yuē yuán zé shū shì jū zhī
南江诸蛮自辰州达于长沙、邵阳，各有溪峒：曰叙、曰峡、曰中胜、曰元，则舒氏居之；
yuē jiǎng yuē jǐn yuē yì yuē huang zé tián shì jū zhī
曰奖、曰锦、曰懿、曰晃，则田氏居之；
yuē fù yuē hè yuē bǎo shùn yuē tiān cì yuē gǔ zé xiàng shì jū zhī
曰富、曰鹤、曰保顺、曰天赐、曰古，则向氏居之。
shū shì zé dé fú dé yán jūn jiāng guāng yín tián shì zé chù dá hàn qióng hàn xī hàn néng hàn quán bǎo jīn xiàng shì zé tōng hàn guāng pǔ xíng měng yǒng fēng yǒng wù jiē shòu cháo mìng
舒氏则德郛、德言、君疆、光银，田氏则处达、汉琼、汉希、汉能、汉权、保金，向氏则通汉、光普、行猛、永丰、永晤，皆受朝命。
zì zhì píng mò guāng yín rù gòng
自治平末，光银入贡。
gù shì nán jiāng zhū mán yì lì chén zhōu gòng jìn zé gěi yǐ yì quàn guāng yín yuán yǐ wéi qǐng zhào yǐ quàn jiǔ dào gěi zhī
故事，南江诸蛮亦隶辰州，贡进则给以驿券，光银援以为请，诏以券九道给之。
qí hòu yǒu xiá zhōu shū guāng xiù zhě yǐ kè bāo qí zhòng bù fù
其后有峡州舒光秀者，以刻剥其众不附。
zhāng qiào yán nán jiāng zhū mán suī yǒu shí liù zhōu zhī de wéi fù xiá xù jǐn yǒu qiān hù yú bù mǎn bǎi tǔ guǎng wú bīng jiā yǐ jiàn jī
张翘言："南江诸蛮虽有十六州之地，惟富、峡、叙仅有千户，余不满百，土广无兵，加以荐饥。
jìn xiàng yǒng wù yǔ xiù hè xù zhū zhōu mán zì xiāng chóu shā zhòng kǔ zhī xián sī guī huà
近向永晤与绣、鹤、叙诸州蛮自相仇杀，众苦之，咸思归化。
yuàn xiān zhāo fù xiá èr zhōu bǐ nà tǔ zé yú zhōu zì guī bìng jí péng shī yàn zhī chán ruò jiē kě jùn xiàn
愿先招富、峡二州，俾纳土，则余州自归，并及彭师晏之孱弱，皆可郡县。
zhào xià zhī chén zhōu liú cè shāng dù cè qǐng rú qiào yán
"诏下知辰州刘策商度，策请如翘言。
xī níng wǔ nián nǎi qiǎn zhāng dūn chá fǎng
熙宁五年，乃遣章惇察访。
wèi jǐ cè zú nǎi yǐ dōng zuō fang shǐ shí jiàn wèi hú běi qián xiá jiān zhī chén zhōu qiě zhù dūn jīng zhì
未几，策卒，乃以东作坊使石鉴为湖北钤辖兼知辰州，且助惇经制。
míng nián fù zhōu xiàng yǒng wù xiàn xiān cháo suǒ cì jiàn jí yìn lái guī shùn jì ér guāng yín guāng xiù děng yì jiàng
明年，富州向永晤献先朝所赐剑及印来归顺，继而光银、光秀等亦降。
dú tián shì yǒu yuán měng zhě pō jié ào nán zhì yì shí shù qīn duó shū xiàng èr zú dì
独田氏有元猛者，颇桀骜难制，异时数侵夺舒、向二族地。
dūn qiǎn zuǒ shì jìn li zī jiāng qīng bīng wǎng zhāo yù
惇遣左侍禁李资将轻兵往招谕。
zī chén zhōu liú rén nǎng yǔ zhāng qiào tóng xiàn cè zhě yě
资，辰州流人，曩与张翘同献策者也。
biǎn dàng wú móu xiè màn yí liáo suì wèi yì qià zhōu mán suǒ shā
褊宕无谋，亵慢夷獠，遂为懿、洽州蛮所杀。
dūn jìn bīng pò yì zhōu nán jiāng zhōu tóng xī píng suì zhì yuán zhōu yǐ yì zhōu xīn chéng wèi zhì suǒ xún yòu zhì chéng zhōu
惇进兵破懿州，南江州峒悉平，遂置沅州，以懿州新城为治所，寻又置诚州。
yuán yòu chū fu yáo shù wáng yán sōu yán yuán chéng zhōu chuàng jiàn yǐ lái shè guān tún bīng bù liè zhài xiàn mù yì rén diào shù bīng fèi jù wàn gōng sī sāo rán jīng hú liǎng lù wèi zhī kōng jié
元祐初，傅尧俞、王岩叟言："沅、诚州创建以来，设官屯兵，布列砦县，募役人，调戍兵，费钜万，公私骚然，荆湖两路为之空竭。
yòu zì guǎng xi róng zhōu chuàng kāi dào lù dá chéng zhōu zēng zhì xún jiāng děng bǎo qí de wú suǒ yǒu hú guǎng yí fù yǐ gěi yī fāng mín bù ān yè yuàn zhēn zhuó fèi zhì
又自广西融州创开道路达诚州，增置浔江等堡，其地无所有，湖、广移赋以给一方，民不安业，愿斟酌废置。
cháo tíng yǐ yuán zhōu jiàn zhì zhì shì shí wǔ nián mán qíng ān xí yǐ jiǔ dàn fèi chéng zhōu wèi qú yáng jūn ér yuán zhōu zhì jīn wèi jùn
"朝廷以沅州建置至是十五年，蛮情安习已久，但废诚州为渠阳军，而沅州至今为郡。
yuán yòu chū zhū mán fù pàn cháo tíng fāng wu xiū xī tòng chéng yāo gōng shēng shì
元祐初，诸蛮复叛，朝廷方务休息，痛惩邀功生事。
guǎng xī zhāng zhěng róng zhōu wēn sōng zuò shàn shā mán rén jiē zhì zhī zuì
广西张整、融州温嵩坐擅杀蛮人，皆置之罪。
zhào yù hú nán běi jí guǎng xī lù yuē guó jiā jiāng lǐ sì hǎi wu zài róu yuǎn
诏谕湖南、北及广西路曰："国家疆理四海，务在柔远。
qǐng hú guǎng zhū mán jìn hàn zhě wú suǒ tǒng yī yīn qí qǐng lì liàng zhì chéng yì yǐ fǔ zhì zhī
顷湖、广诸蛮近汉者无所统壹，因其请吏，量置城邑以抚治之。
biān chén yāo gōng xiàn yì chuàng tōng róng zhōu dào lù qīn bī tóng xué zhì shēng yí jù
边臣邀功献议，创通融州道路，侵逼峒穴，致生疑惧。
cháo tíng zhī qí wú yòng xuán jí fèi bà
朝廷知其无用，旋即废罢；
biān lì shī yú fǔ è suì ěr shàn yáo
边吏失于抚遏，遂尔扇摇。
qí pàn qiú yáng shèng tái děng bìng miǎn zhuī tǎo zhū lù suǒ kāi dào lù chuàng zhì pù zhài bìng fèi
其叛酋杨晟台等并免追讨，诸路所开道路、创置堡砦并废。
zì hòu wǔ xī jùn xiàn qì ér bù wèn
"自后，五溪郡县弃而不问。
chóng níng yǐ lái kāi biān tuò tǔ zhī yì fù chì yú shì ān huà shàng sān zhōu jí sī guǎng dòng méng guāng míng lè ān tóng chéng dà fǎ dōu dān tuán huáng guāng míng jìng zhōu xī dào yáng zài lì chén zhōu tán dōu guǎn mà děng gè yuàn nà tǔ shū gòng fù
崇宁以来，开边拓土之议复炽，于是安化上三州及思广洞蒙光明、乐安峒程大法、都丹团黄光明、靖州西道杨再立、辰州覃都管骂等各愿纳土输贡赋。
yòu lìng guǎng xī zhāo nà zuǒ yòu jiāng sì bǎi wǔ shí yú tóng
又令广西招纳左、右江四百五十余峒。
xuān hé zhōng yì zhě yǐ wéi zhāo zhì shú fán jiē wǔ qǐng lì jié jīn bó zēng xù yǐ dàn qí yù juān gāo jué hòu fèng yǐ chǐ qí xīn
宣和中，议者以为"招致熟蕃，接武请吏，竭金帛、缯絮以啖其欲，捐高爵、厚奉以侈其心。
kāi pì huāng wú cǎo chuàng chéng yì zhāng huáng shì shì jiǎo xìng shǎng ēn
开辟荒芜，草创城邑，张皇事势，侥幸赏恩。
rù bǎn tú zhě cún xū míng chōng fǔ kù zhě wáng shí lì
入版图者存虚名，充府库者亡实利。
bù máo zhī dì jì bù kě gēng
不毛之地，既不可耕；
láng zǐ yě xīn wán míng mò gé
狼子野心，顽冥莫革。
jiàn zhù zhī hòu xī nán yí liáo jiāo kòu ér xī tóng zi mán yì fù tiào liáng
建筑之后，西南夷獠交寇，而溪峒子蛮亦复跳梁。
shì zú sǐ yú gān gē guān lì méi yú wáng shì gān nǎo tú dì wǎng wǎng yǒu zhī
士卒死于干戈，官吏没于王事，肝脑涂地，往往有之。
yǐ cǐ zhī nà tǔ zhī yì fēi tú wú yì ér yòu hài zhī suǒ yóu shēng yě
以此知纳土之义，非徒无益，而又害之所由生也。
mò ruò bǐ shuài chén jiān sī tiáo jù jiàn zhù yǐ lái cái yòng chū rù zhī shù shāng jiào lì bìng kě shěng zhě shěng kě bìng zhě bìng jiǎn shù bīng cáo yùn ér yí dí kě fǔ biān bǐ kě wáng huàn yǐ
莫若俾帅臣、监司条具建筑以来财用出入之数，商较利病，可省者省，可并者并，减戍兵漕运，而夷狄可抚，边鄙可亡患矣！
nǎi zhào xī fèi suǒ zhì chū jùn
"乃诏悉废所置初郡。
qí yú zhū mán zì qián xìng yǐ lái huò pàn huò fú qí lèi bù yī gè yǐ suì yuè cì zhī
其余诸蛮，自干兴以来，或叛或服，其类不一，各以岁月次之。
qián xìng chū shùn zhōu mán tián yàn yàn lǜ qí dǎng tián chéng ēn kòu shī zhōu àn lì zhài zòng huǒ ér qù kuí zhōu fā bīng jī zhī fú huò shén zhòng
干兴初，顺州蛮田彦晏率其党田承恩寇施州暗利砦，纵火而去，夔州发兵击之，俘获甚众。
yàn yàn zài zhēn zōng cháo wèi guī dé jiāng jūn jiǎn jiào tài zǐ bīn kè zhī shùn zhōu
彦晏在真宗朝为归德将军、检校太子宾客、知顺州；
chéng ēn zhě zhī bǎo shùn zhōu tián yàn xiǎo zi yě
承恩者，知保顺州田彦晓子也。
míng nián yàn yàn kuǎn biān shàng shì zhuàng yuàn hái suǒ lüè jīn bó qì xiè qiě shū sù èr qiān dàn zì shú
明年，彦晏款边上誓状，愿还所掠金帛、器械，且输粟二千石自赎。
zhào jù qí sù shě qí suǒ fù jīn bó dì lìng guī lüè qù hù kǒu
诏拒其粟，舍其所负金帛，第令归掠去户口。
réng jiā yàn yàn níng yuǎn jiāng jūn jiǎn jiào gōng bù shàng shū chéng ēn jiǎn jiào guó zǐ jì jiǔ jiān jiān chá yù shǐ jiē zhī zhōu rú gù
仍加彦晏宁远将军、检校工部尚书，承恩检校国子祭酒兼监察御史，皆知州如故。
hòu yòu yǒu tián zhōng xiǎn zhě yǔ qí dǎng bǎi jiǔ rén rù gòng
后又有田忠显者，与其党百九人入贡。
tiān shèng èr nián zhī gǔ zhōu xiàng guāng pǔ zì yán cháng chuàng fó sì qǐng míng bào guó suì dù sēng yī rén xǔ zhī
天圣二年，知古州向光普自言，尝创佛寺，请名报国，岁度僧一人，许之。
sì nián guī shùn děng zhōu mán tián sī qīn děng yǐ fāng wù lái xiàn shí lái zhě sān bǎi yī rén ér kuí zhōu lù zhuǎn yùn sī bù xiān yǐ wén zhào hé zhī
四年，归顺等州蛮田思钦等以方物来献，时来者三百一人，而夔州路转运司不先以闻，诏劾之。
jì ér yòu zhào ān yuǎn tiān cì bǎo shùn nán shùn děng zhōu mán gòng jīng shī dào lǐ liáo yuǎn ér lí hán shǔ zhī kǔ qí tīng yǐ gòng wù liú shī zhōu suǒ cì jiù gěi zhī
既而又诏安、远、天赐、保顺、南、顺等州蛮贡京师，道里辽远而离寒暑之苦，其听以贡物留施州，所赐就给之。
yuàn rù gòng zhě shí rén tīng sān èr rén zhì què xià shǒu lǐng tīng sān nián yī zhì
愿入贡者十人，听三二人至阙下，首领听三年一至。
qī nián qián zhōu mán shū yán mán xiù zhōu mán xiàng guāng xù jiē lái gòng
七年，黔州蛮、舒延蛮、绣州蛮向光绪皆来贡。
jiǔ nián shī zhōu shǔ mán tán yàn wǎn děng kòu yǒng níng zhài
九年，施州属蛮覃彦绾等寇永宁砦。
jǐng yòu zhōng lǐ zhōu shǔ mán wǔ bǎi yú rén rù kòu
景祐中，澧州属蛮五百余人入寇。
shí zhōu jiāng cuī chéng yòu wèi bì bù yǐ wén wèi jīng hú qián xiá sī suǒ zòu zhào hé ba zhī
时州将崔承祐畏避不以闻，为荆湖钤辖司所奏，诏劾罢之。
bǎo yuán èr nián chén zhōu jí liáo sān qiān yú rén kuǎn fù yǐ zhōu jiāng zhāng zhāo yì zhāo jí yǒu gōng jìn yī guān
宝元二年，辰州狤獠三千余人款附，以州将张昭懿招辑有功，进一官。
qìng lì sān nián guì yáng jiān mán yáo nèi kòu zhào fā bīng bǔ jī zhī
庆历三年，桂阳监蛮徭内寇，诏发兵捕击之。
mán yáo zhě jū shān gǔ jiān qí shān zì héng zhōu cháng níng xiàn shǔ yú guì yáng chēn lián hè sháo sì zhōu huán yū qiān yú lǐ mán jū qí zhōng bù shì fù yì wèi zhī yáo rén
蛮徭者，居山谷间，其山自衡州常宁县属于桂阳、郴连贺韶四州，环纡千余里，蛮居其中，不事赋役，谓之徭人。
chū yǒu jí zhōu wū huáng zhuō guǐ yǔ qí xiōng dì shù rén jiē xí mán fǎ wǎng lái cháng níng chū rù xī tóng yòu mán zhòng shù bǎi rén dào fàn yán shā guān jūn táo nì tóng zhōng jì zhāo chū ér shā zhī yòu xǐ shān xià mín tā chǔ
初，有吉州巫黄捉鬼与其兄弟数人皆习蛮法，往来常宁，出入溪峒，诱蛮众数百人盗贩盐，杀官军，逃匿峒中，既招出而杀之，又徙山下民他处。
zhì shì qí dǎng suì hé wǔ qiān rén chū guì yáng lán shān xiàn huá yīn tóng hài xún jiǎn li yán zuò tán zhōu dū jiān zhāng kè míng
至是，其党遂合五千人，出桂阳蓝山县华阴峒，害巡检李延祚、潭州都监张克明。
shì wén zhuó yáng tián tí diǎn xíng yù dū gōng tǎo shì jiǔ zhī bù kè
事闻，擢杨畋提点刑狱，督攻讨事，久之不克。
suì zhào hú nán zhuǎn yùn shǐ guō fǔ zhī děng zhāo fǔ zhī shǐ yú hú nán zhì ān fǔ sī
遂诏湖南转运使郭辅之等招抚之，始于湖南置安抚司。
mán suǒ zhì shā lüě jū mín zòng huǒ jié cái wù bèi hài zhě shén zhòng
蛮所至杀掠居民，纵火劫财物，被害者甚众。
zhào bèi hài zhě bìng rù shān bǔ mán tǔ bīng juān fù yǒu chà
诏被害者并入山捕蛮，土兵蠲复有差。
chū fā bīng bǔ mán zhì huò wù shā liáng mín rén zōng mìng fǎng zhī kǒu gěi juàn wǔ pǐ réng fǔ qí jiā
初，发兵捕蛮，至或误杀良民，仁宗命访之，口给绢五匹，仍拊其家。
shí mán shì fāng chì yòu qiǎn diàn zhōng shì yù shǐ wáng sī sān sī dù zhī fù shǐ xú de jīng zhì
时蛮势方炽，又遣殿中侍御史王丝、三司度支副使徐的经制。
jiàng chì shū wěi zhī tán zhōu liú hàng zhāo yù néng zì guī zhě dì lù yǐ guān
降敕书委知潭州刘沆招谕，能自归者第录以官。
hàng dà fā bīng lín zhī yǐ chì shū cóng shì jiàng èr qiān yú rén shǐ sǎn jū suǒ bù lù qí shǒu lǐng shān wén zhì huáng wén shèng huáng shì yuán jiē wèi sān bān fèng zhí
沆大发兵临之，以敕书从事，降二千余人，使散居所部，录其首领邓文志、黄文晟、黄士元皆为三班奉职。
yòu yǐ nèi diàn chéng zhì qí yūn chóng bān hú yuán cháng zài shí ài tóng bǔ shā yǒu láo jìn yūn zhuāng zhái fù shǐ yuán lǐ bīn fù shǐ shí sì nián dōng yě
又以内殿承制亓赟、崇班胡元尝在石硋峒捕杀有劳，进赟庄宅副使，元礼宾副使，时四年冬也。
wǔ nián èr yuè yú dǎng táng hé děng fù nèi kòu nǎi zhào hú nán ān fǔ zhuǎn yùn tí diǎn xíng yù biàn yí cóng shì
五年二月，余党唐和等复内寇，乃诏湖南安抚、转运、提点刑狱便宜从事。
yòu tè cì guān bīng tǔ dīng qián yǒu chà
又特赐官兵土丁钱有差。
yú shì hàng xí yáng tián děng bā lù rù tǎo fù dàng táo yóu píng néng jiā yuán děng jiē qí cháo xué bǔ zhǎn shǒu jí shén zhòng
于是沆檄杨畋等八路入讨，覆荡桃油平、能家源等，皆其巢穴，捕斩首级甚众。
zhào guān bīng yǒu gōng zhě jiǔ bǎi yú rén dì qiān yī zī lù qí yìng mù tǎo jī zhě dào zhōu jìn shì shí sì rén bìng guān zhī
诏官兵有功者九百余人第迁一资，录其应募讨击者道州进士十四人，并官之。
rán táng hé děng yóu wèi píng
然唐和等犹未平。
yòu zhào rú wén zéi dǎng yù jiàng qí bà chū bīng táo nì zhě yù shǐ guī fù zhōu xiàn fǔ cún zhī
又诏："如闻贼党欲降，其罢出兵，逃匿者谕使归复，州县拊存之。
shì dōng mán fù rù kòu yǔ hú yuán jí yòu shì jìn guō zhèng zhào dǐng diàn shì wáng xiào xiān zhàn yú huá yīn tóng ài kǒu yuán děng sǐ zhī liú hàng yáng tián jiē zuò chù
"是冬，蛮复入寇，与胡元及右侍禁郭正、赵鼎、殿侍王孝先战于华阴峒隘口，元等死之，刘沆、杨畋皆坐黜。
yǐ liú kuí dài hàng wèi ān fǔ shǐ kuí yán táng hé děng jì bài guān jūn shā jiāng lì jù zhòng yì zì yí kǒng jìn wèi biān huàn yuàn yǐ zhào shū zhāo ān jiù bǔ xī tóng shǒu lǐng
以刘夔代沆为安抚使，夔言："唐和等既败官军，杀将吏，聚众益自疑，恐浸为边患，愿以诏书招安，就补溪峒首领。
zhào kě
"诏可。
shì shí hú xiāng sāo dòng bīng bù dé xi
是时，湖湘骚动，兵不得息。
liù nián xià rén zōng gù wèi fǔ chén yuē guān jūn jiǔ shù nán fāng xià qiū zhī jiāo zhàng lì wèi nüè qí lìng tài yī dìng fāng huò yào qiǎn shǐ gěi zhī
六年夏，仁宗顾谓辅臣曰："官军久戍南方，夏秋之交，瘴疠为虐，其令太医定方和药，遣使给之。
zì shì jì cì mín qián
"自是继赐缗钱。
wèi jǐ kuí yán bài táng hé yú yín jiāng yuán
未几，夔言败唐和于银江源。
zhuǎn yùn shǐ zhōu hàng yì yán zhǐ huī xīn jǐng xián zhāo xiáng zéi dǎng wǔ shí liù hù èr bǎi wǔ shí jiǔ rén lù qí shǒu lǐng jiè suǒ bù fǔ cún zhī
转运使周沆亦言指挥辛景贤招降贼党五十六户二百五十九人，录其首领，戒所部拊存之。
xiān shì mìng sān sī hù bù pàn guān cuī yì wèi tǐ liàng ān fǔ wǎng yì tǎo chú zhāo ān èr cè jì ér zhī guì yáng jiān sòng shǒu xìn zòu táng hé xiào jù qiān yú zhòng wèi dào wǔ liù nián zú wèi néng kè zhě cháo tíng bù xǔ qióng tǎo gù yě
先是，命三司户部判官崔峄为体量安抚，往议讨除、招安二策，既而知桂阳监宋守信奏："唐和啸聚千余众为盗，五六年卒未能克者，朝廷不许穷讨故也。
jīn héng zhōu jiān jiǔ huáng shì yuán pō xí xī tóng shì yuàn de gǎn zhàn shì èr qiān yǐn lù tǔ dīng èr bǎi yōu gěi jīn bó shǐ zhī zhú bǔ bì děi rán hòu yǐ bìng chì qí yūn děng hé lì yǐ jìn
今衡州监酒黄士元颇习溪峒事，愿得敢战士二千、引路土丁二百，优给金帛，使之逐捕，必得然后已，并敕亓赟等合力以进。
bǐ jì shì qióng bì jiāng kuǎn fù
彼既势穷，必将款附。
zhào yòng qí cè yú shì dà fā bīng tǎo zhī
"诏用其策，于是大发兵讨之。
qí zhòng guǒ jù dùn rù chēn zhōu huáng mǎng shān yóu zhào tóng zhuǎn kòu yīng sháo zhōu yī shān zì bǎo
其众果惧，遁入郴州黄莽山，由赵峒转寇英、韶州，依山自保。
shì dōng dì mǐn shì zú bào lù fù yù zhí zhèng mì jiè zhǔ shuài ān xù
是冬，帝闵士卒暴露，复谕执政密戒主帅安恤。
qī nián táng hé qiǎn qí zi zhí yào lǐng yì guān zì yán yuàn dài liáng mǐ jū suǒ bǎo tóng zhōng
七年，唐和遣其子执要领诣官，自言愿贷粮米，居所保峒中。
shí yáng tián fù wèi hú nán qián xiá zhào qū lián sháo zhōu shān xià yǔ guǎng nán dōng xi zhuǎn yùn shǐ gòng gào yù zhī shǐ yǐ bīng xiè shàng guān zhì qí qīn shǔ
时杨畋复为湖南钤辖，诏趋连、韶州山下，与广南东、西转运使共告谕之，使以兵械上官，质其亲属。
zhào bǔ táng hé pán zhī liàng fáng chéng yìng chéng tài wén yùn děng wǔ rén wéi tóng zhǔ shòu yín qīng guāng lù dài fu jiǎn jiào guó zǐ jì jiǔ jiān jiān chá yù shǐ wǔ qí wèi
诏补唐和、盘知谅、房承映、承泰、文运等五人为峒主，授银青光禄大夫、检校国子祭酒兼监察御史、武骑尉。
zhī liàng děng gài táng hé dǎng yě
知谅等，盖唐和党也。
zhì dōng qí zhòng xī jiàng
至冬，其众悉降。
huáng yòu wǔ nián shào zhōu mán shū guāng yín yīn hú nán ān fǔ sī guān zì chén hàn yù zhī láo yuàn yú tóng zhōng zhì zhōng shèng zhōu zhào kě
皇祐五年，邵州蛮舒光银因湖南安抚司官自陈捍御之劳，愿于峒中置中胜州，诏可。
jiā yòu èr nián luó chéng tóng mán kòu lǐ zhōu fā bīng jī zǒu zhī
嘉祐二年，罗城峒蛮寇澧州，发兵击走之。
sān nián yǐ shī zhōu mán xiàng yǒng shèng suǒ lǐng zhōu wèi ān dìng zhōu
三年，以施州蛮向永胜所领州为安定州。
wǔ nián yǐ shào zhōu mán yáng guāng qiàn zhī huī zhōu
五年，以邵州蛮杨光倩知徽州。
guāng qiàn tōng hàn zhī zǐ yě
光倩，通汉之子也。
tōng hàn qìng lì chū cháng rù gòng jì sǐ guāng qiàn xí zhī
通汉，庆历初尝入贡，既死，光倩袭之。
jiù zhì xī tóng zhī zhōu zú chéng xí zhě xǔ jìn fèng xíng zhōu shì fǔ è mán rén jí wǔ nián ān fǔ sī wèi zòu gěi chì gào
旧制，溪峒知州卒，承袭者许进奉行州事，抚遏蛮人，及五年，安抚司为奏给敕告。
zhì shì guāng qiàn xíng zhōu shì qī nián wú tā guò gù mìng zhī
至是，光倩行州事七年，无他过，故命之。