sì wèi lǎo dì zú xià
四位老弟足下：
jiǔ dì xíng chéng jì cǐ shí kě yǐ dào jiā
九弟行程，计此时可以到家；
zì rèn qiū fā xìn zhī hòu zhì jīn wèi jiē dào dì èr fēng xìn bù shèng xuán xuán
自任邱发信之后，至今未接到第二封信，不胜悬悬！
bù zhī dào shàng yǒu shèn jiān xiǎn fǒu
不知道上有甚艰险否？
sì dì liù dì yuàn shì jì cǐ shí yīng yǒu xìn ér zhé chà jiǔ bú jiàn lái shí shēn xuán wàng
四弟六弟院试，计此时应有信，而折差久不见来，实深悬望！
yǔ shēn tǐ jiào liù dì zài jīng shí yí yàng zǒng yǐ ěr míng wèi kǔ
予身体较六弟在京时一样，总以耳鸣为苦；
wèn zhī wú zhú rú yún zhǐ yǒu jìng yǎng yī fǎ fēi yào wù suǒ néng wéi lì
问之吴竹如云：“只有静养一法，非药物所能为力。
ér yìng chóu rì fán yǔ yòu sù xìng fú zào hé néng zhe shí jìng yǎng
”而应酬日繁，予又素性浮躁，何能著实静养？
yí bān jìn nèi chéng zhù kě shěng yī bàn wú wèi zhī wǎng hái xiàn zài shàng wèi zhǎo de
疑搬进内城注，可省一半无谓之往还，现在尚未找得。
yǔ shí shí rì huǐ zhōng wèi néng xǐ dí zì xīn
予时时日悔，终未能洗涤自新；
jiǔ dì guī qù zhī hòu yǔ dìng gāng rì dú jīng róu rì dú shǐ zhī fǎ dú jīng cháng lǎn sǎn bù chén zhe
九弟归去之后，予定刚日读经，柔日读史之法，读经常懒散不沈著。
dú hòu hàn shū xiàn yǐ dān bǐ diǎn guò bā běn suī quán bù jì yì ér jiào zhī qù nián dú qián hàn shū lǐng huì jiào shēn
读《后汉书》，现已丹笔点过八本，虽全不记忆，而较之去年读《前汉书》，领会较深。
wú zhú rú jìn rì wǎng lái jí mì lái zé zuò jìng rì tán suǒ yán jiē shēn xīn guó jiā dà dào lǐ
吴竹如近日往来极密，来则作竟日谈，所言皆身心国家大道理。
qú yán yǒu dòu lán quán zhě yún nán rén jiàn dào jí jīng dāng píng shí dòu yì shēn zhì yǔ zhě bǐ cǐ xiàn wèi bài wǎng
渠言有窦兰泉者，云南人，见道极精当平实，窦亦深知予者，彼此现未拜往。
zhú rú bì yào yǔ bān jìn chéng zhù gài chéng nèi jìng hǎi xiān shēng kě yǐ shī shì wēi gèn fēng xiān shēng dòu lán quán kě yǐ you shì shī yǒu jiā dài suī nuò fū yì yǒu lì zhì
竹如必要予搬进城住，盖城内镜海先生可以师事，倭艮峰先生窦兰泉可以友事，师友夹待，虽懦夫亦有立志。
yǔ sī zhū zǐ yán wéi xué bì rú áo ròu xiān xū yòng měng huǒ zhǔ rán hòu yòng màn huǒ wēn
予思朱子言：“为学壁如熬肉，先须用猛火煮，然后用漫火温。
yǔ shēng píng gōng fū quán wèi yòng měng huǒ zhǔ guò suī yǒu jiàn shi nǎi shì cóng wù jìng de lái ǒu yòng gōng yì bù guò yōu yóu wán suǒ yǐ ěr rú wèi fèi zhī tāng jù yòng màn huǒ wēn zhī jiāng yù zhù yù bù shú yě
”予生平工夫，全未用猛火煮过，虽有见识，乃是从悟境得来，偶用工亦不过优游玩索已耳，如未沸之汤，遽用漫火温之，将愈翥愈不熟也。
yǐ shì jí sī bān jìn chéng nèi yǐ shì jí sī bān jìn chéng nèi bǐng chú yī qiè cóng shì yú kè jǐ zhī xué
以是急思般进城内，以是急思搬进城内，屏除一切，从事于克己之学。
jìng hǎi gèn fēng liǎng xiān shēng chì quàn wǒ jí bān ér chéng wài péng yǒu yǔ yì yǒu sī cháng jiàn dōu shù rén rú shào huì xī wú zi xù hé zi zhēn chén dài yún shì yě
镜海艮峰两先生，赤劝我急搬，而城外朋友，予亦有思常见都数人，如邵蕙西吴子序何子贞陈岱云是也。
huì xi cháng yán yǔ zhōu gōng jǐn jiāo rú yǐn chún xǔ wǒ liǎng gè pō yǒu cǐ fēng wèi gù měi jiàn zhé cháng tán bù shě
蕙西常言与周公谨交，如饮醇醑，我两个颇有此风味，故每见辄长谈不舍。
yǔ xù zhī wéi rén
予序之为人，
yǔ zhì jīn bù néng dìng qí pǐn
予至今不能定其品，
rán shí jiàn zuì dà qiě jīng
然识见最大且精，
cháng jiào wǒ yún yòng gōng pì ruò jué jǐng
尝教我云：“用功譬若掘井，
yǔ chūn duō jué shù jǐng
与春多掘数井，
ér jiē bù jí quán
而皆不及泉，
hé ruò lǎo chèn yī jǐng
何若老衬一井，
lì qiú jí quán ér yòng zhī bù jié hu guǎng cǐ yǔ zhèng yǔ yǔ bìng xiāng hé
力求及泉而用之不竭乎广此语正与予病相合，
gài yǔ suǒ wèi jué jǐng ér jiē bù jí quán zhě qiě
盖予所谓掘井而皆不及泉者且。
hé zi zhēn yǔ yǔ jiǎng zì jí xiāng hé wèi wǒ zhēn zhī dà yuán duàn bù kě bào qì
何子贞与予讲字极相合，谓我真知大源，断不可暴弃。
yǔ cháng wèi tiān xià wàn shì wàn lǐ jiē chū yú qián kūn èr guà jí yǐ zuò zì lùn zhī chún yǐ shén xíng dà qì péng dàng mài luò zhōu tōng qián xīn nèi zhuàn cǐ qián dào yě
予尝谓天下万事万理，皆出于乾坤二卦，即以作字论之，纯以神行，大气彭荡，脉络周通，潜心内传，此乾道也。
jié gòu jīng qiǎo xiàng bèi yǒu fǎ xiū duǎn hé dù cǐ kūn dào yě
结构精巧，向背有法，修短合度，此坤道也。
fán qián yǐ shén qì yán fán kūn yǐ xíng zhì yán lǐ yuè bù kě sī xū qù shēn jí cǐ dào yě
凡干以神气言，凡坤以形质言，礼乐不可斯须去身，即此道也。
lè běn yú qián lǐ běn yú kūn zuò zì ér yōu yóu zì dé zhēn lì mí mǎn zhě jí lè zhī yì yě
乐本于干，礼本于坤，作字而优游自得，真力弥满者，即乐之意也。
sī sī rù kòu zhuǎn zhé hé fǎ zhě jí lǐ zhī yì yě
丝丝入扣，转折合法者，即礼之意也。
ǒu yǔ zi zhēn yán jí cǐ zi zhēn shēn yǐ wéi rán wèi qú shēng píng dé lì jǐn yú cǐ yǐ
偶与子贞言及此，子贞深以为然，谓渠生平得力，尽于此矣。
chén dài yún yǔ wú chǔ chù tòng yǎng xiāng guān cǐ jiǔ dì suǒ zhī zhě yě xiě zhì cǐ jiē de jiā shū zhī sì dì liù dì wèi de rù xué chàng chàng
陈岱云与吾处处痛痒相关，此九弟所知者也，写至此，接得家书，知四弟六弟未得入学，怅怅！
rán kē míng yǒu wú chí zǎo zǒng yóu qián dìng sī háo bù néng miǎn qiǎng
然科名有无迟早，总由前定，丝毫不能勉强。
wú bèi dú shū zhǐ yǒu liǎng shì yī zhě jìn dé zhī shì jiǎng qiú hu chéng zhèng xiū qí zhī dào yǐ tú wú tiǎn suǒ shēng yī zhě xiū yè zhī shì cāo xí hu jì sòng cí zhāng zhī shù yǐ tú zì wèi qí shēn
吾辈读书，只有两事，一者进德之事，讲求乎诚正修齐之道，以图无忝所生，一者修业之事，操习乎记诵词章之术，以图自卫其身。
jìn dé zhī shēn nán yú jìn yán zhì yú xiū yè yǐ wèi shēn wú qǐng yán zhī
进德之身，难于尽言，至于修业以卫身，吾请言之。
wèi shēn mò dà rú móu shí nóng gōng shāng láo lì yǐ qiú shí zhě yě shì láo xīn yǐ qiú shí zhě yě
卫身莫大如谋食，农工商劳力以求食者也，士劳心以求食者也。
gù huò shí lù yú cháo jiào shòu yú xiāng huò wèi chuán shí zhī kè huò wèi rù mù zhī bīn jiē xū jì qí suǒ yè zú yǐ de shí ér wú kuì
故或食禄于朝，教授于乡，或为传食之客，或为入幕之宾，皆须计其所业，足以得食而无愧。
kē míng shí lù zhī jiē yě yì xū jì wú suǒ yè jiāng lái bù zhì shī wèi sù cān ér hòu de kē míng ér wú kuì shí zhī dé bù dé jiū tōng yóu tiān zuò zhǔ yǔ duó yóu rén zuò zhǔ yè zhī jīng bù jīng yóu wǒ zuò zhǔ
科名，食禄之阶也，亦须计吾所业，将来不至尸位素餐，而后得科名而无愧，食之得不得，究通由天作主，予夺由人作主，业之精不精，由我作主。
rán wú wèi jiàn yè guǒ jīng ér zhōng bù dé shí zhě yě nóng guǒ lì gēng suī yǒu jī jǐn bì yǒu fēng nián
然吾未见业果精而终不得食者也，农果力耕，虽有饥馑，必有丰年；
shāng guǒ jī huò suī yǒu yōng zhì bì yǒu tōng shí
商果积货，虽有雍滞，必有通时；
shì guǒ néng jīng qí yè ān jiàn qí zhōng bù dé kē míng zāi
士果能精其业，安见其终不得科名哉？
jí zhōng bù dé kē míng yòu qǐ wú tā tú kě yǐ qiú shí zhě zāi
即终不得科名，又岂无他途可以求食者哉？
rán zé tè huàn yè zhī bù jīng ěr
然则特患业之不精耳。
qiú yè zhī jīng bié wú tā fǎ yuē zhuān ér yǐ yǐ
求业之精，别无他法，曰专而已矣。
yàn yuē yì duō bù yǎng shēn wèi bù zhuān yě
谚曰：“艺多不养身，谓不专也。
wú jué jǐng duō ér wú quán kě yǐn bù zhuān zhī jiù yě
”吾掘井多而无泉可饮，不专之咎也！
zhū dì zǒng xū lì tú zhuān yè rú jiǔ dì zhì zài xí zì yì bù jìn fèi tā yè
诸弟总须力图专业，如九弟志在习字，亦不尽废他业；
dàn měi rì xí ān gōng fū bù kě bù tí qǐ jīng shen suí shí suí shì jiē kě chù wù
但每日习安工夫，不可不提起精神，随时随事，皆可触悟。
sì dì liù dì wú bù zhī qí xīn yǒu zhuān shì fǒu
四弟六弟，吾不知其心有专嗜否？
ruò zhì zài qióng jīng zé xū zhuān shǒu yī jīng zhì zài zuò zhì yì zé xū zhuān kàn yī jiā wén gǎo zhì zài zuò gǔ wén zé xū zhuān kàn yī jiā wén jí
若志在穷经，则须专守一经，志在作制义，则须专看一家文稿，志在作古文，则须专看一家文集。
zuò gè tǐ shī yì rán zuò shì tiě yì rán wàn bù kě yǐ jiān yíng bìng wù jiān yíng zé bì yī wú suǒ néng yǐ
作各体诗亦然，作试帖亦然，万不可以兼营并鹜，兼营则必一无所能矣。
qiè zhǔ qiè zhǔ
切嘱切嘱！
qiān wàn qiān wàn
千万千万！
cǐ hòu xiě xìn lái zhū dì bèi yǒu zhuān shǒu zhī yè wù xū xiě míng qiě xū xiáng wèn jí yán cháng piān lěi dú shǐ wǒ dú qí shǒu shū jí kě zhī qí zhì xiàng shí jiàn
此后写信来，诸弟备有专守之业，务须写明，且须详问极言，长篇累牍，使我读其手书，即可知其志向识见。
fán zhuān yī yè zhī rén bì yǒu xīn de yì bì yǒu yí yì
凡专一业之人，必有心得，亦必有疑义。
zhū dì yǒu xīn de kě yǐ gào wǒ gòng shǎng zhī yǒu yí yì kě yǐ gào wǒ gòng xī zhī qiě shū xìn jì xiáng zé sì qiān lǐ wài zhī xiōng dì bù chì wù yán yī shì lè hé rú hu
诸弟有心得，可以告我共赏之，有疑义，可以告我共析之，且书信既详，则四千里外之兄弟，不啻晤言一室，乐何如乎？
yǔ shēng píng lún cháng zhōng wéi xiōng dì yī lún bào kuì yóu shēn
予生平伦常中，惟兄弟一伦，抱愧尤深！
gài fù qīn yǐ qí suǒ zhī zhě jǐn yǐ jiào wǒ ér wú bù néng yǐ wú suǒ zhī zhě jìn jiào zhū dì shì bù xiào zhī dà zhě yě
盖父亲以其所知者，尽以教我，而吾不能以吾所知者，尽教诸弟，是不孝之大者也！
jiǔ dì zài jīng nián yú jìn yì wú duō měi yī niàn jí wú dì zì róng
九弟在京年余，进益无多，每一念及，无地自容。
sì hòu wǒ xiě zhū dì xìn zǒng yòng cǐ gé zhǐ dì yi cún liú měi nián zhuāng dìng chéng cè qí zhōng hǎo chù wàn bù kě hū lüè kàn guò
嗣后我写诸弟信，总用此格纸，弟宜存留，每年装订成册，其中好处，万不可忽略看过。
zhū dì xiě xìn jì wǒ yì xū yòng yī sè gé zhǐ yǐ biàn zhuāng dìng
诸弟写信寄我，亦须用一色格纸，以便装订。
xiōng guó fān shǒu jù
兄国藩手具。
dào guāng èr shí èr nián jiǔ yuè shí bā rì
（道光二十二年九月十八日）