zhū wèi xián dì zú xià
诸位贤弟足下：
sì mèi xiǎo chǎn yǐ hòu shēng yù pō nán
四妹小产以后，生育颇难。
rán cǐ shì zuì dà duàn bù kě yǐ rén lì miǎn qiǎng
然此事最大，断不可以人力勉强。
quàn qú jiā zhǐ xū tīng qí zì rán bù kě guò yú jīn chí
劝渠家只须听其自然，不可过于矜持。
yòu wén sì mèi qǐ zuì yàn wǎng wǎng qí gū fǎn fú shì tā cǐ fǎn cháng zhī shì zuì zú zhé fú tiān xià wèi yǒu bù xiào zhī fù ér kě de hǎo chù zhě
又闻四妹起最晏，往往其姑反服侍他，此反常之事，最足折福，天下未有不孝之妇而可得好处者。
zhū dì bì xū shí quàn dǎo zhī xiǎo zhī yǐ dà yì
诸弟必须时劝导之，晓之以大义。
zhū dì zài jiā dú shū bù shěn měi rì rú hé yòng gōng
诸弟在家读书，不审每日如何用功？
yú zì shí yuè chū yī lì zhì zì xīn yǐ lái suī lǎn duò rú gù ér měi rì kǎi shū xiě rì jì měi rì dú shǐ shí yè měi rì jì chá yú ǒu tán yī zé cǐ sān shì wèi cháng yī rì jiàn duàn
余自十月初一立志自新以来，虽懒惰如故，而每日楷书写日记，每日读史十页，每日记《茶余偶谈》一则，此三事未尝一日间断。
shí yuè niàn yī rì shì yǒng jiè chī shuǐ yān jì yǐ liǎng yuè bù chī yān yǐ xí guàn chéng zì rán yǐ
十月廿一日誓永戒吃水烟，洎已两月不吃烟，已习惯成自然矣。
yǔ zì lì kè chéng shén duō wéi jì chá yú ǒu tán dú shǐ shí yè xiě rì jì jiè běn cǐ sān shì zhě shì zhōng shēn bù jiàn duàn yě
予自立课程甚多，惟记《茶余偶谈》、读史十页、写日记楷本，此三事者誓终身不间断也。
zhū dì měi rì zì lì kè chéng bì xū yǒu rì rì bù duàn zhī gōng suī xíng chuán zǒu lù jù xū dài zài shēn biān
诸弟每日自立课程，必须有日日不断之功，虽行船走路，俱须带在身边。
yǔ chú cǐ sān shì wài tā kè chéng bù bì néng yǒu chéng ér cǐ sān shì zhě jiāng zhōng shēn yǐ zhī
予除此三事外，他课程不必能有成，而此三事者，将终身以之。
qián lì zhì zuò céng shì jiā xùn yī bù céng yǔ jiǔ dì xiáng xì dào jí
前立志作《曾氏家训》一部，曾与九弟详细道及。
hòu yīn cǎi zé jīng shǐ ruò fēi jīng shǐ làn shú xiōng zhōng zé gē liè líng suì háo wú xiàn suǒ
后因采择经史，若非经史烂熟胸中，则割裂零碎，毫无线索；
zhì yú cǎi zé zhū zǐ gè jiā zhī yán yóu wéi hào fán suī chāo shù bǎi juǎn yóu bù néng jǐn shōu
至于采择诸子各家之言，尤为浩繁，虽抄数百卷犹不能尽收。
rán hòu zhī gǔ rén zuò dà xué yǎn yì yǎn yì bǔ zhū shū nǎi xiōng zhōng zì yǒu tiáo lì zì yǒu yì lùn ér suí biàn yǐn shū yǐ zhèng míng zhī fēi fān shū ér biàn chāo zhī yě rán hòu zhī zhù shū zhī nán
然后知古人作《大学衍义》《衍义补》诸书，乃胸中自有条例自有议论，而随便引书以证明之，非翻书而遍抄之也，然后知著书之难。
gù zàn qiě bù zuò céng shì jiā xùn ruò jiāng lái xiōng zhōng dào lǐ yù duō yì lùn yù guàn chuàn réng dāng wèi zhī
故暂且不作《曾氏家训》，若将来胸中道理愈多，议论愈贯串，仍当为之。
xiàn zài péng yǒu yù duō
现在朋友愈多。
jiǎng gōng xíng xīn dé zhě zé yǒu jìng hǎi xiān shēng gèn fēng qián bèi wú zhú rú dòu lán quán féng shù táng
讲躬行心得者，则有镜海先生、艮峰前辈、吴竹如、窦兰泉、冯树堂；
qióng jīng zhī dào zhě zé yǒu wú zǐ xù shào huì xi
穷经知道者，则有吴子序、邵慧西；
jiǎng shī wén zì ér yì tōng yú dào zhě zé yǒu hé zi zhēn
讲诗、文、字而艺通于道者，则有何子贞；
cái qì bēn fàng zé yǒu tāng hǎi qiū
才气奔放，则有汤海秋；
yīng qì bī rén zhì dà shén jìng zé yǒu huáng zǐ shòu
英气逼人，志大神静，则有黄子寿；
yòu yǒu wáng shǎo hè zhū lián fu wú shēn shē páng zuò rén
又有王少鹤、朱廉甫、吴莘畲、庞作人。
cǐ sì jūn zhě shǒu wén yǔ míng ér xiān lái bài suī suǒ zào yǒu qiǎn shēn yào jiē yǒu zhì zhī shì bù gān jū yú yōng lù zhě yě
此四君者，首闻予名而先来拜，虽所造有浅深，要皆有志之士，不甘居于庸碌者也。
jīng shī wéi rén wén yuān sǒu bù qiú zé wú zhī yù qiú zé yù chū
京师为人文渊薮，不求则无之，愈求则愈出。
jìn lái wén hǎo yǒu shén duō yǔ bù yù xiān qù bài bié rén kǒng tú biāo bǎng xū shēng
近来闻好友甚多，予不欲先去拜别人，恐徒标榜虚声。
gài qiú yǒu yǐ kuāng jǐ zhī bù dǎi cǐ dà yì yě
盖求友以匡己之不逮，此大益也；
biāo bǎng yǐ dào xū míng shì dà sǔn yě
标榜以盗虚名，是大损也。
tiān xià yǒu yì zhī shì jí yǒu zú sǔn zhě yù hu qí zhōng bù kě bù biàn
天下有益之事，即有足损者寓乎其中，不可不辨。
huáng zǐ shòu jìn zuò xuǎn jiāng lùn yī piān gòng liù qiān yú zì zhēn qí cái yě
黄子寿近作《选将论》一篇，共六千余字，真奇才也。
zi shòu wù xū nián shǐ zuò pò tí ér liù nián zhī zhōng suì chéng dà xué wèn cǐ tiān fèn dú jué wàn bù kě xué ér zhì zhū dì bù bì zhèn ér jīng zhī
子寿戊戌年始作破题，而六年之中遂成大学问，此天分独绝，万不可学而至，诸弟不必震而惊之。
yǔ bù yuàn zhū dì xué tā dàn yuàn zhū dì xué wú shì xiōng hé shì xiōng
予不愿诸弟学他，但愿诸弟学吴世兄、何世兄。
wú zhú rú shì xiōng xiàn yì xué gèn fēng xiān shēng xiě rì jì yán yǒu ju dòng yǒu fǎ qí jìng qì shí shí kě ài
吴竹如世兄现亦学艮峰先生写日记，言有矩，动有法，其静气实实可爱。
hé zi zhēn shì xiōng měi rì zì cháo zhì xī zǒng shì wēn shū sān bǎi liù shí rì chú zuò shī wén shí wú yī kè bù wēn shū zhēn kě wèi yǒu héng zhě yǐ
何子贞世兄，每日自朝至夕总是温书，三百六十日，除作诗文时，无一刻不温书，真可谓有恒者矣。
gù yǔ cóng qián xiàn gōng kè jiào zhū dì jìn lái xiě xìn jì dì cóng bù lìng kāi kè chéng dàn jiào zhū dì yǒu héng ér yǐ
故予从前限功课教诸弟，近来写信寄弟，从不另开课程，但教诸弟有恒而已。
gài shì rén dú shū dì yī yào yǒu zhì dì èr yào yǒu shi dì sān yào yǒu héng
盖士人读书，第一要有志，第二要有识，第三要有恒。
yǒu zhì zé duàn bù gǎn wéi xià liú
有志则断不敢为下流；
yǒu shí zé zhī xué wèn wú jìn bù gǎn yǐ yī de zì zú rú hé bó zhī guān hǎi rú jǐng wā zhī kuī tiān jiē wú shí zhě yě
有识则知学问无尽，不敢以一得自足，如河伯之观海，如井蛙之窥天，皆无识者也；
yǒu héng zé duàn wú bù chéng zhī shì cǐ sān zhě quē yī bù kě
有恒则断无不成之事：此三者缺一不可。
zhū dì cǐ shí wéi yǒu shi bù kě yǐ zhòu jǐ zhì yú yǒu zhì yǒu héng zé zhū dì miǎn zhī ér yǐ
诸弟此时，惟有识不可以骤几，至于有志有恒，则诸弟勉之而已。
yǔ shēn tǐ shén ruò bù néng kǔ sī kǔ sī zé tóu yūn bù nài jiǔ zuò jiǔ zuò zé juàn fá shí shí zhǔ wàng wéi zhū dì ér yǐ
予身体甚弱，不能苦思，苦思则头晕，不耐久坐，久坐则倦乏，时时属望，惟诸弟而已。
dào guāng èr shí èr nián shí èr yuè niàn rì
道光二十二年十二月廿日
fù kè chéng biǎo
附课程表
yī zhǔ jìng zhěng qí yán sù wú shí bù jù
一、主敬——整齐严肃、无时不俱。
wú shì shí xīn zài qiāng zǐ lǐ yìng shì shí zhuān yī bù zá
无事时心在腔子里，应事时专一不杂。
èr jìng zuò měi rì bù jū hé shí jìng zuò yī huì tǐ yàn jìng jí shēng yáng lái fù zhī rén xīn
二、静坐——每日不拘何时，静坐一会，体验静极生阳来复之仁心。
zhèng wèi níng mìng rú dǐng zhī zhèn
正位凝命，如鼎之镇。
sān zǎo qǐ lí míng jí qǐ xǐng hòu wù zhān liàn
三、早起——黎明即起，醒后勿沾恋。
sì dú shū bù èr yī shū wèi diǎn wán duàn bù kàn tā shū
四、读书不二——一书未点完，断不看他书；
dōng fān xi yuè dōu shì xùn wài wéi rén
东翻西阅，都是徇外为人。
wǔ dú shǐ èr shí sān shǐ měi rì dú shí yè suī yǒu shì bù jiān duàn
五、读史——二十三史每日读十页，虽有事不间断。
liù xiě rì jì xū duān jiè fán rì jiān guò è shēn guò xīn guò kǒu guò jiē jǐ chū zhōng shēn bù jiān duàn
六、写日记——须端楷，凡日间过恶，身过、心过、口过皆己出，终身不间断。
qī rì zhī qí suǒ wáng měi rì jì chá yú ǒu tán yī zé fēn dé xíng mén xué wèn mén jīng jì mén yì shù mén
七、日知其所亡——每日记《茶余偶谈》一则，分德行门、学问门、经济门、艺术门。
bā yuè wú wàng suǒ néng měi yuè zuò shī wén shù shǒu yǐ yàn jī lǐ zhī duō guǎ yǎng qì zhī shèng fǒu
八、月无忘所能——每月作诗文数首，以验积理之多寡，养气之盛否。
jiǔ jǐn yán kè kè liú xīn
九、谨言——刻刻留心。
shí yǎng qì wú bù kě duì rén yán zhī shì
十、养气——无不可对人言之事。
qì cáng dān tián
气藏丹田。
shí yī bǎo shēn jǐn zūn dà rén shǒu yù jié yù jié láo jié yǐn shí
十一、保身——谨遵大人手谕，节欲、节劳、节饮食。
shí èr zuò zì zǎo fàn hòu zuò zì fán bǐ mò yìng chóu dàng zuò zì jǐ gōng kè
十二、作字——早饭后作字，凡笔墨应酬，当作自己功课。
shí sān yè bù chū mén kuàng gōng pí shén qiē jiè qiē jiè
十三、夜不出门——旷功疲神，切戒切戒。