zhū wèi lǎo dì zú xià
诸位老弟足下：
zhēng yuè shí wǔ rì jiē dào sì dì liù dì jiǔ dì shí èr yuè chū wǔ rì suǒ fā jiā xìn sì dì zhī xìn sān yè yǔ yǔ píng shí zé wǒ dài rén bù shù shèn wéi qiē dāng
正月十五日接到四弟六弟九弟十二月初五日所发家信，四弟之信三页，语语平实，责我待人不恕，甚为切当。
cháng wèi yuè yuè shū xìn tú yǐ kōng yán zé dì bèi què yòu bù néng shí yǒu hǎo xiāo xī lìng táng zhàn wén zhī yán yí dì bèi cū sú yōng lù shǐ dì bèi wú dì kě róng yún yún cǐ shù yǔ xiōng dú zhī bù jué hàn xià
常谓月月书信，徒以空言责弟辈，却又不能实有好消息，令堂站闻之言，疑弟辈粗俗庸碌，使弟辈无地可容云云，此数语，兄读之不觉汗下。
wǒ qù nián céng yǔ jiǔ dì xián tán yún wéi rén zi zhě ruò shǐ fù mǔ jiàn de wǒ hǎo xiē wèi zhū xiōng dì jù bù jí wǒ zhè biàn shì bù xiào ruò shǐ zú dǎng chēng dào wǒ hǎo xiē wèi zhū xiōng dì jù bù rú wǒ zhè biàn shì bù tī hé yě
我去年曾与九弟闲谈云：“为人子者，若使父母见得我好些，谓诸兄弟俱不及我，这便是不孝，若使族党称道我好些，谓诸兄弟俱不如我，这便是不梯，何也？
gài shǐ fù mǔ xīn zhōng yǒu xián yú zhī fēn shǐ zú dǎng kǒu zhōng yǒu xián yú zhī fēn zé bì qí píng rì yǒu tǎo hǎo dǐ yì sī àn yòng jī jì shǐ zì jǐ de hǎo míng shēng ér shǐ xiōng dì de huài míng shēng bì qí hòu rì zhī xián xì yóu cǐ ér shēng yě
盖使父母心中有贤愚之分，使族党口中有贤愚之分，则必其平日有讨好底意思，暗用机计，使自己得好名声，而使兄弟得坏名声，必其后日之嫌隙，由此而生也。
liú dà yé liú sān ye xiōng dì jiē xiǎng zuò hǎo rén zú zhì shì rú chóu chóu yīn liú sān ye de hǎo míng shēng yú fù mǔ zú dǎng zhī jiān ér liú zài ye de huài míng shēng gù yě
刘大爷刘三爷，兄弟皆想做好人，卒至视如仇雠，因刘三爷得好名声于父母族党之间，而刘在爷得坏名声故也。
jīn sì dì zhī suǒ zé wǒ zhě zhèng shì cǐ dào lǐ wǒ suǒ yǐ dú zhī hàn xià
”今四弟之所责我者，正是此道理，我所以读之汗下；
dàn yuàn xiōng dì wǔ rén gè gè míng bái zhè dào lǐ zhī cǐ hù xiāng yuán liáng xiōng dì de huài míng wéi yōu dì xiōng yǐ de hǎo míng wèi kuài
但愿兄弟五人，各各明白这道理吱此互相原凉，兄弟得坏名为忧，弟兄以得好名为快。
xiōng bù néng jǐn dào shǐ dì de jīn míng shì xiōng zhī zuì dì bù néng jǐn dào shǐ xiōng de jīn míng shì dì zhī zuì
兄不能尽道，使弟得今名，是兄之罪，弟不能尽道，使兄得今名，是弟之罪。
ruò gè gè rú cǐ cún xīn zé yì wàn nián wú xiān jiè zhī xián yǐ
若各各如此存心，则亿万年无纤芥之嫌矣。
héng yáng fēng sú zhǐ yǒu dōng xué yào jǐn zì wǔ yuè yǐ hòu shī dì jiē fèng xíng gù shì ér yǐ
衡阳风俗，只有冬学要紧，自五月以后，师弟皆奉行故事而已。
tóng xué zhī rén lèi jiē yōng bǐ wú zhì zhě yòu zuì hǎo shàn xiào rén qí xiào fǎ bù yī zǒng zhī bù lí hu qīng bó ér yǐ
同学之人，类皆庸鄙无志者，又最好讪笑人，其笑法不一，总之不离乎轻薄而已。
sì dì ruò dào héng yáng qù bì yǐ hàn lín zhī dì xiāng xiào báo sú kě wù
四弟若到衡阳去，必以翰林之弟相笑，薄俗可恶。
xiāng wèn wú péng you shí shì dì yī hèn shì bù wéi wú yì qiě dà yǒu sǔn xí sú rǎn rén suǒ wèi yǔ bào yú chù yì yǔ zhī jù huà yě
乡问无朋友，实是第一恨事，不惟无益，且大有损，习俗染人，所谓与鲍鱼处，亦与之俱化也。
xiōng cháng yǔ jiǔ dì dào jí wèi héng yáng bù kě yǐ dú shū lián yǎn bù kě yǐ dú shū wèi sǔn yǒu dà duō gù yě
兄常与九弟道及，谓衡阳不可以读书，涟演不可以读书，为损友大多故也。
jīn sì dì yì bì cóng jué ān shī yóu zé qiān wàn tīng xiōng zhǔ fù dàn qǔ míng shī zhī yì wú shòu sǔn you zhī sǔn yě
今四弟意必从觉庵师游，则千万听兄嘱咐，但取明师之益，无受损友之损也。
jiē dào cǐ xìn lì jí lǜ hòu èr dào jué ān shī chù shòu yè
接到此信，立即率厚二到觉庵师处受业。
qí shù xiū jīn nián jǐn jù qián shí guà xiōng yú bā yuè zhǔn fù huí bù zhì lěi jí jiā zhōng fēi bù yù rén fēng shí bù néng ěr
其束修今年谨具钱十挂，兄于八月准付回，不至累及家中，非不欲人丰，实不能耳。
xiōng suǒ zuì lǜ zhě tóng xué zhī rén wú zhì xī yóu duān jié yǐ hòu fàng sàn bù shì shì kǒng dì yǔ hòu èr xiào yóu ěr qiē jiè qiē jiè
兄所最虑者，同学之人，无志嘻游，端节以后，放散不事事，恐弟与厚二效尤耳，切戒切戒！
fán cóng shī bì jiǔ ér hòu kě yǐ huò yì sì dì yǔ jì dì jīn nián cóng jué ān shī ruò dì fāng xiāng ān zé míng nián réng kě yǐ yóu ruò yī nián huàn yī chù shì jí wú héng zhě jiàn yì sī qiān yě yù qiú zhǎng jìn nán yǐ
凡从师必久而后可以获益，四弟与季弟，今年从觉庵师，若地方相安，则明年仍可以游，若一年换一处，是即无恒者见异思迁也，欲求长进难矣。
liù dì zhī xìn nǎi yī piān jué miào gǔ wén pái bǎi shì chāng lí ǎo hěn shì bàn shān yǔ lùn gǔ wén zǒng xū yǒu jué jiàng bù xún zhī qì yù ǎo yù shēn zhī yì gù yú tài shǐ gōng wài dú qǔ chāng lí bàn shān liǎng jiā
六弟之信，乃一篇绝妙古文，排百似昌黎，拗很似半山，予论古文，总须有倔强不驯之气，愈拗愈深之意，故于太史公外，独取昌黎半山两家。
lùn shī yì qǔ ào wū bù qún zhě lùn zì yì rán měi xù cǐ yì ér bù qīng tán
论诗亦取傲兀不群者，论字亦然，每蓄此意而不轻谈。
jìn de hé zi zhēn yì jiàn jí xiāng hé ǒu tán yī èr jù liǎng rén xiāng shì ér xiào
近得何子贞，意见极相合，偶谈一二句，两人相视而笑。
bù zhī liù dì nǎi shēng chéng yǒu cǐ yī jì miào bǐ wǎng shí jiàn dì wén yì wú dà qí tè zhě jīn guān cǐ xìn rán hòu zhī wú dì zhēn bù chú cái yě huān xǐ wú jí
不知六弟乃生成有此一技妙笔，往时见弟文亦无大奇特者，今观此信，然后知吾弟真不橱才也，欢喜无极！
huān xǐ wú jí
欢喜无极！
fán xiōng suǒ yǒu zhì ér lì bù néng wèi zhě wú dì jiē wèi zhī kě yǐ
凡兄所有志而力不能为者，吾弟皆为之可矣。
xìn zhōng yán xiōng yǔ zhū jūn zi jiǎng xué kǒng qí jiàn chéng péng dǎng suǒ jiàn shèn shì
信中言兄与诸君子讲学，恐其渐成朋党，所见甚是。
rán dì jǐn kě fàng xīn xiōng zuì pà biāo bǎng cháng cún àn rán shàng yán zhī yì duàn bù zhì yǒu suǒ wèi mén hù zì biǎo zhě yě
然弟尽可放心，兄最怕标榜，常存暗然尚沿之意，断不至有所谓门户自表者也。
xìn zhōng yán sì dì fú zào bù xū xīn yì qiè zhòng sì dì zhī bìng sì dì dāng shì wéi liáng yǒu yào shí zhī yán xìn zhōng yòu yán dì zhī láo sāo fēi bù rén zhī rè zhōng nǎi zhì shì zhī xī yīn
信中言四弟浮躁不虚心，亦切中四弟之病，四弟当视为良友药石之言，信中又言弟之牢骚，非不人之热中，乃志士之惜阴；
dú zhì cǐ bù shèng wǎng rán
读至此，不胜惘然！
hèn bù dé shēng liǎng chì hū fēi dào jiā jiāng lǎo dì quàn wèi yī fān zòng tán shù rì nǎi kuài
恨不得生两翅忽飞到家，将老弟劝慰一番，纵谈数日乃快。
rán xiàng shǐ zhū dì yǐ rù xué zé yáo yán bì wèi xué yuàn ào duò zhòng kǒu shuò jīn hé cóng biàn qǐ
然向使诸弟已入学，则谣言必谓学院傲惰，众口铄金，何从辨起？
suǒ wèi sài wēng shī mǎ ān zhī fēi fú
所谓塞翁失马，安知非福？
kē míng chí zǎo shí yǒu qián dìng suī xī yīn niàn qiè zhèng bù bì yǐ xū míng wěn huái ěr
科名迟早，实有前定，虽惜阴念切，正不必以虚名紊怀耳。
lái xìn yán lǐ jì shū yī běn bàn hào hào máng máng kǔ wú suǒ de jīn yǐ jǐn qì bù gǎn fù yuè xiàn dú zhū zǐ gāng mù rì shí yú yè yún yún
来信言《礼记》疏一本半，浩浩茫茫，苦无所得，今已尽弃，不敢复阅，现读〈朱子纲目》，日十余页云云；
shuō dào cǐ chù bù shèng huǐ hèn
说到此处，不胜悔恨！
hèn zǎo suì bù céng yòng gōng rú jīn suī yù jiào dì pì máng zhě ér yù dǎo rù zhī dà tú yě qiú qí bù wù nán yǐ rán xiōng zuì hǎo kǔ sī yòu de zhū yì yǒu xiāng zhì zhèng yú dú shū zhī dào yǒu bì bù kě yì zhě shù duān qióng jīng bì zhuān yī jīng bù kě fàn wù
恨早岁不曾用功，如今虽欲教弟，譬盲者而欲导入之大途也，求其不误难矣，然兄最好苦思，又得诸益友相质证，于读书之道，有必不可易者数端，穷经必专一经，不可泛骛。
dú jīng yǐ yán xún yì lǐ wèi běn kǎo jù míng wù wèi mò dú zhì yǒu yī nài zì jué yī jù bù tōng bù kàn xià jù jīn rì bù tōng míng rì zài dú jīn nián bù tōng míng nián zài dú cǐ suǒ wèi nài yě
读经以研寻义理为本，考据名物为末，读至有一耐字诀，一句不通，不看下句，今日不通，明日再读，今年不通，明年再读，此所谓耐也。
dú shǐ zhī fǎ mò miào yú shè shēn chǔ dì měi kàn yī chù rú wǒ biàn yǔ dāng shí zhī rén chóu zuò xiào yǔ yú qí jiān
读史之法，莫妙于设身处地，每看一处，如我便与当时之人，酬酢笑语于其间。
bù bì rén rén jiē néng jì yě
不必人人皆能记也。
dàn jì yī rén zé huǎng rú jiē qí rén bù bì shì shì jiē néng jì yě
但记一人，则恍如接其人，不必事事皆能记也。
dàn jì yī shì zé huǎng rú qīn qí shì jīng yǐ qióng lǐ shǐ yǐ kǎo shì shě cǐ èr zhě
但记一事，则恍如亲其事，经以穷理，史以考事，舍此二者。
gèng bié wú xué yǐ
更别无学矣。
gài zì xī hàn yǐ zhì yú jīn shí zì zhī rú yuē yǒu sān tú yuē yì lǐ zhī xué yuē kǎo jù zhī xué yuē cí zhāng zhī xué gè zhí yī tú hù xiāng dǐ huǐ xiōng zhī sī yì yǐ bàn yì lǐ zhī xué zuì dà yì lǐ míng zé gōng xíng yǒu yào ér jīng jì yǒu běn
盖自西汉以至于今，识字之儒，约有三途：曰义理之学，曰考据之学，曰词章之学，各执一途，互相诋毁，兄之私意，以办义理之学最大，义理明则躬行有要，而经济有本。
cí zhāng zhī xué yì mín yǐ fā huī yì lǐ zhě yě
词章之学，亦民以发挥义理者也。
kǎo jù zhī xué wú wú qǔ yān yǐ cǐ sān tú zhě jiē cóng shì jīng shǐ gè yǒu mén jìng wú yǐ wéi yù dú jīng shǐ dàn dāng yán jiū yì lǐ zé xīn yī ér bù fēn
考据之学，吾无取焉矣，此三途者，皆从事经史，各有门径，吾以为欲读经史，但当研究义理，则心一而不纷。
shì gù jīng zé zhuān yī jīng shǐ zé zhuān zhǔ yì lǐ cǐ jiē shǒu yuē zhī dào què hū bù kě yì zhě yě
是故经则专一经，史则专主义理，此皆守约之道，确乎不可易者也。
ruò fú jīng shǐ ér wài
若夫经史而外，
zhū zǐ bǎi jiā
诸子百家，
hàn niú chōng dòng
汗牛充栋，
huò yù yuè zhī
或欲阅之，
dàn dāng dú yī rén zhī zhuān jí
但当读一人之专集，
bù dàng dōng fān xi yuè
不当东翻西阅，
rú dú chāng lí jí
如读《昌黎集》，
zé mù zhī suǒ jiàn
则目之所见，
ěr zhī suǒ wén
耳之所闻，
wú fēi chāng lí
无非昌黎，
yǐ wéi tiān dì jiān chú chāng lí jí ér wài
以为天地间除《昌黎集》而外，
gèng wú bié shū yě
更无别书也。
cǐ yī jí wèi dú wán duàn duàn bù huàn tā jí yì zhuān zì jué yě
此一集未读完，断断不换他集，亦专字诀也。
liù dì jǐn jì zhī dú jīng dú shǐ dú zhuān jí jiǎng yì lǐ zhī xué cǐ yǒu zhì zhě wàn bù kě yì zhě yě shèng rén fù qǐ bì cóng wú yán yǐ
六弟谨记之，读经读史读专集，讲义理之学，此有志者万不可易者也，圣人复起，必从吾言矣。
rán cǐ yì jǐn wèi yǒu dà zhì zhě yán zhī ruò fú wèi kē míng zhī xué zé yào dú sì shū wén dú shì lǜ fù tóu xù shén duō
然此亦仅为有大志者言之，若夫为科名之学，则要读四书文，读试律赋，头绪甚多。
sì dì jiǔ dì hòu èr dì tiān zī jiào dī bì xū wèi míng zhī xué liù dì jì yǒu dà zhì suī bù kē míng kě yě
四弟九弟厚二弟天资较低，必须为名之学，六弟既有大志，虽不科名可也。
dàn dāng shǒu yī nài zì jué ěr
但当守一耐字诀耳。
guān lái xìn yán dú lǐ jì shū shì bù néng nài zhě miǎn zhī miǎn zhī
观来信言读《礼记疏》，似不能耐者，勉之勉之！
xiōng shǎo shí tiān fèn bù shèn dī jué hòu rì yǔ yōng bǐ zhě chù quán wú suǒ wén qiào bèi máo sè jiǔ yǐ
兄少时天分不甚低，厥后日与庸鄙者处，全无所闻，窍被茅塞久矣。
jí yǐ wèi dào jīng hòu shǐ yǒu zhì xué shī gǔ wén bìng zuò zì zhī fǎ yì kǔ wú liáng you
及乙未到京后，始有志学诗古文，并作字之法，亦苦无良友。
jìn nián dǎo yī èr liáng yǒu zhī yǒu suǒ wèi jīng xué zhě jīng jì zhě yǒu suǒ wèi gōng xíng shí jiàn zhě shǐ zhī fàn hán kě xué ér zhì yě mǎ qiān hán yù yì kě xué ér zhì yě chéng zhū yì kě xué ér zhì yě
近年导一二良友，知有所谓经学者，经济者，有所谓躬行实践者，始知范韩可学而至也，马迁韩愈亦可学而至也，程朱亦可学而至也。
gài rán sī jǐn dí qián rì zhī wū yǐ wéi gēng shēng zhī rén yǐ wéi fù mǔ zhī xiāo zǐ yǐ wéi zhū dì zhī xiān dǎo
概然思尽涤前日之污，以为更生之人，以为父母之肖子，以为诸弟之先导。
wú rú tǐ qì běn ruò ěr míng bù zhǐ shāo shāo yòng xīn biàn jué láo dùn
无如体气本弱，耳鸣不止，稍稍用心，便觉劳顿。
měi rì sī niàn tiān jì xiàn wǒ yǐ bù néng xī sī shì tiān bù yù chéng wǒ zhī xué wèn yě gù jìn rì yǐ lái yì pō shū sàn
每日思念，天既限我以不能昔思，是天不欲成我之学问也，故近日以来，意颇疏散。
lái xìn yòu yán sì dì yǔ jì dì cóng yóu jué ān shī liù dì jiǔ dì réng lái jīng zhōng huò yì yè chéng nán yún yún
来信又言四弟与季弟从游觉庵师，六弟九弟仍来京中，或肄业城南云云。
xiōng yù de lǎo dì gòng zhù jīng zhōng yě qí qíng rú gū yàn zhī qiú cáo yě
兄欲得老弟共住京中也，其情如孤雁之求曹也。
zì jiǔ dì xīn chǒu qiū sì guī xiōng bǎi jì wǎn liú jiǔ dì dāng yán zhī jí zhì qù qiū jué jì nán guī xiōng shí wú kě rú hé zhǐ de tīng qí zì biàn
自九弟辛丑秋思归，兄百计挽留，九弟当言之，及至去秋决计南归，兄实无可如何，只得听其自便。
ruò jiǔ dì jīn nián fù lái zé yī suì zhī nèi hū qù hū lái bù shì táng shàng zhū dà rén bù kěn jí páng guān yì qiě xiào wǒ xiōng dì qīng jǔ wàng dòng
若九弟今年复来，则一岁之内，忽去忽来，不恃堂上诸大人不肯，即旁观亦且笑我兄弟轻举妄动。
qiě liǎng dì tóng lái tú fèi xū de bā shí jīn cǐ shí shí nán cuò bàn liù dì yán néng zì wèi shén yì wèi lì gān kǔ zhī yán ěr
且两弟同来，途费须得八十金，此时实难措办，六弟言能自为什，亦未历甘苦之言耳。
ruò wǒ jīn nián néng dé yī chà zé liǎng dì jīn dōng yǔ zhū xiào shān tóng lái shén hǎo
若我今年能得一差，则两弟今冬与朱啸山同来甚好。
rú liù dì bù yǐ wéi rán zé zài xiě xìn lái shāng yì kě yě
如六弟不以为然，则再写信来商议可也。
jiǔ dì zhī rén xiě yǒu shì xiáng xì xī huà shuō tài duǎn xiōng zé měi měi tài zhǎng yǐ hòu jié cháng bǔ duǎn wèi miào
九弟之人，写有事详细，惜话说太短，兄则每每太长，以后截长补短为妙！
yáo jiē ruò yǒu dà shì zhū dì suí qù yī rén bāng tā jǐ tiān
尧阶若有大事，诸弟随去一人，帮他几天。
mù yún jiē wǒ cháng xìn hé yǐ quán wú huí xìn
牧云接我长信，何以全无回信？
wú nǎi xián wǒ huà dà zhí hu
毋乃嫌我话大直乎？
fú jī zhī shì quán bù zú xìn
扶乩之事，全不足信。
jiǔ dì zǒng xū lì zhì dú shū bù bì xiǎng jí cǐ cǐ děng shì
九弟总须立志读书，不必想及此此等事。
jì dì yī qiè jiē xū tīng zhū miǎn huà
季弟一切，皆须听诸冕话。
cǐ cì zhé bìng zǒu shén jí bù xiá chāo rì jì běn yú róng hòu gào
此次折并走甚急，不暇抄日记本，余容后告。
dào guāng èr shí sān nián zhēng yuè shí liù rì
（道光二十三年正月十六日）