bā guà chéng liè xiàng zài qí zhōng yǐ
八卦成列,象在其中矣。
yīn ér zhòng zhī yáo zài qí zhōng yǐ
因而重之,爻在其中矣。
gāng róu xiāng tuī biàn zài qí zhōng yǐ
刚柔相推,变在其中矣。
jì cí yān ér mìng zhī dòng zài qí zhōng yǐ
系辞焉,而命之动在其中矣。
jí xiōng huǐ lìn zhě shēng hu dòng zhě yě
吉凶悔吝者生乎,动者也。
gāng róu zhě lì běn zhě yě
刚柔者立本者也。
biàn tōng zhě qù shí zhě yě
变通者,趣时者也。
jí xiōng zhě zhēn shèng zhě yě
吉凶者,贞胜者也。
tiān dì zhī dào zhēn guān zhě yě
天地之道,贞观者也。
rì yuè zhī dào zhēn míng zhě yě
日月之道,贞明者也。
tiān xià zhī dòng zhēn fu yī zhě yě
天下之动,贞夫一者也。
fu qián què rán shì rén yì yǐ
夫干确然示人易矣。
fu kūn tuí rán shì rén jiǎn yǐ
夫坤𬯎然示人简矣。
yáo yě zhě xiào cǐ zhě yě
爻也者,效此者也。
xiàng yě zhě xiàng cǐ zhě yě
象也者,像此者也。
yáo xiàng dòng hu nèi jí xiōng jiàn hu wài
爻象动乎内,吉凶见乎外。
gōng yè jiàn hu biàn shèng rén zhī qíng jiàn hu cí
功业见乎变,圣人之情见乎辞。
gāng róu xiāng tuī ér bā guà chéng yǐ
刚柔相推,而八卦成矣。
bā guà jì liè xiàng zài qí zhōng yǐ
八卦既列,象在其中矣。
tiān dì shān zé léi fēng shuǐ huǒ tiān xià zhī dà xiàng yě
天地山泽,雷风水火,天下之大象也。
jiàn shùn dòng zhǐ lí xiǎn xùn shuō zhù qíng zhī dà duān yě
健顺动止,离险巽说,庶情之大端也。
kě de ér jiàn yǐ
可得而见矣。
xiāng yīn ér zhòng zhī yáo dòng qí zhōng liǎng ér xiāng qiú qíng wěi kě de ér jí xiōng xíng yǐ
相因而重之,爻动其中,两而相求,情伪可得而吉凶形矣。
gāng róu xiāng yì biàn huà kě guān yě
刚柔相易,变化可观也。
jì cí yǐ biàn qí dòng jí xiōng huǐ lìn zhī suǒ míng yě
繋辞以辨其动,吉凶悔吝之所明也。
gù kě yǐ guān qí cí ér xiào qí dòng
故可以观其辞而效其动。
gāng róu zhě sù dìng qí wèi ér lì qí běn yě
刚柔者,素定其位而立其本也。
biàn ér tōng zhī zhě jiù qí jí ér wéi zhū xiōng yì qí suǒ yě
变而通之者,就其吉而违诸凶,易其所也。
cóng qí shí ér guī qí zhēn kě zhēn shèng yǐ
从其时而归其贞,可贞胜矣。
fu zhēn zhě de qí fēn héng qí yī bù xún wū wài yě
夫贞者,得其分,恒其一,不徇于外也。
zé wū wù bù huò yǐ
则于物不惑矣。
de shì zhī gàn yě
得事之干也。
dāng jí ér bǎo qí jí dāng xiōng ér suǒ qí xiōng tiān dì yǐ shì zhēn yě
当吉而保其吉,当凶而索其凶,天地以是贞也。
de wàn wù zhī guān ér wèi rén zhī zé yě
得万物之观而为人之则也。
rì yuè yǐ shì zhēn yě
日月以是贞也。
de wàn wù zhī zhān ér bǎo qí míng yě
得万物之瞻而保其明也。
tiān xià wàn wù de qí shēng dòng jiē de qí zhēn yī gù néng jì qí xù yě
天下万物得其生动,皆得其贞一,故能继其续也。
fu qián yùn tiān zhī shén jiān qí yī ér bù zá què rán yì yě
夫干运天之神,坚其一而不杂,确然易也。
kūn de dì zhī shùn yě
坤得地之顺也。
shǒu qí yī ér chéng wù tuí rán jiǎn yě
守其一而成物,𬯎然简也。
jiē bǎo yī yǐ chéng qí shī ér wú qíng qiǎo yān
皆保一以成,其施而无情巧焉。
shì qí yǐ yì jiǎn yě
示其以易,简也。
ér wù cóng zhī de yǐ
而物从之得矣。
yáo zhě rén de xiào cǐ ér dòng yě
爻者,人得效此而动也。
xiàng zhě rén de xiàng cǐ ér zhì yě
象者,人得像此而制也。
yáo xiàng dòng wū nèi kě de ér guān yě
爻象动于内,可得而观也。
jí xiōng jiàn hu wài kě zhēng ér cóng yě
吉凶见乎外,可徴而从也。
gōng yè jiàn hu biàn yīn biàn ér chéng yě
功业见乎变,因变而成也。
shèng rén zhī qíng jiàn hu cí kě de jí wū shēn ér zhì zhī yě
圣人之情见乎,辞可得,极于深而至之也。
tiān dì zhī dà dé yuē shēng shèng rén zhī dà bǎo yuē wèi
天地之大徳曰生,圣人之大宝曰位。
hé yǐ shǒu wèi yuē rén hé yǐ jù rén yuē cái
何以守位曰仁,何以聚人曰财。
lǐ cái zhèng cí jìn mín wèi fēi yuē yì
理财正辞,禁民为非曰义。
gǔ zhě bāo xī shì zhī wàng tiān xià yě yǎng zé guān xiàng wū tiān fǔ zé guān fǎ wū de guān niǎo shòu zhī wén yǔ de zhī yí jìn qǔ zhū shēn yuǎn qǔ zhū wù wū shì shǐ zuò bā guà yǐ tōng shén míng zhī dé yǐ lèi wàn wù zhī qíng
古者包牺氏之王天下也,仰则观象于天,俯则观法于地,观鸟兽之文与地之冝,近取诸身,逺取诸物,于是始作八卦,以通神明之徳,以类万物之情。
zuò jié ér wèi wǎng gǔ yǐ diàn yǐ yú gài qǔ zhū lí
作结□而为网罟,以佃以渔,盖取诸离。
tiān shè sì shí ér hán shǔ zhōu yān
天设四时而寒暑周焉。
de shè gāng róu ér shēng zhǎng suì yān
地设刚柔而生长遂焉。
cǐ tiān dì zhī dé ér hòu qí shēng yě
此天地之徳而厚其生也。
shèng rén zhě hé tiān de zhī dé bèi wàn wù zhī qíng dì rén zhī qì yě
圣人者,合天地之德,备万物之情,帝人之器也。
gù yǒu wèi ér qí dào nǎi xíng wèi qí dà bǎo zhě yǔ néng shǒu qí wèi zhě rén yě
故有位而其道乃行,位其大宝者,与能守其位者仁也。
hé yǐ rén néng jù qí cái cái yě zhě de wù zhī cái ér zī rén yǐ wèi cái yě
何以仁,能聚其财,财也者,得物之财而资人以为财也。
gù shè gǔ wǎng zuò lěi sì tōng zhōu jí yì jiāo huò shì lèi zhě mín de wù zhī cái chéng shèng rén zhī rén yě
故设罟网作耒耜,通舟楫,易交货,是类者民得物之财,成圣人之仁也。
gù de ān qí suǒ jù bǎo qí suǒ jū cái zhī lì zhēng sī xìng yě
故得安其所聚,保其所居财之利争斯兴也。
gù zhì qí fēn zhèng qí míng jìn qí fēi zhì ér de yí yuē yì
故治其分,正其名,禁其非,制而得冝曰义。
gù shǐ wū chuí yī ér liè guì jiàn zhōng wū zhòng mén ér jī tuò zhōng wū xián mù wèi hú shǐ yǐ shì qí jìn ér de yì zhī biàn
故始于垂衣而列贵贱,中于重门而击柝,终于弦木为弧矢,以示其禁而得易之变。
cǐ shèng rén zhī yì ér bǎo qí rén yě
此圣人之义而保其仁也。
tài gǔ niǎo shòu wàn wù duō ér rén guǎ bù dài yì wù zhī cái
太古,鸟兽万物多而人寡,不待易物之财。
rén rén zì bǎo qí zī yě
人人自保其资也。
zhì wū rén jìn ér shèng wù sī xiān yǐ
至于人寖而盛,物斯鲜矣。
shí yòng jiān yǐ zé zhì zhě yǒu yì
食用艰矣,则智者有易。
yǎng guān xiàng wū tiān de sì shí zhī yì yě
仰观象于天,得四时之易也。
fǔ guān fǎ wū de chéng tiān shí ér yì yě
俯观法于地,承天时而易也。
guān niǎo shòu zhī wén lèi jù qún fēn jiù lì wéi hài ér cóng qí yì yě
观鸟兽之文,类聚群分,就利违害,而从其易也。
guān qí qíng ér de qí yí yě
观其情而得其冝也。
jiàn yǐ shī xià shùn yǐ chéng shàng kě zé dòng zhī fǒu zé zhǐ zhī xiǎn zé jīng zhī qīn zé lì zhī wài
健以施下,顺以承上,可则动之否,则止之险,则经之亲,则丽之外。
róu yǐ shuō zhī nèi shùn yǐ xùn zhī jìn de wū shēn yě
柔以说之,内顺以巽之,近得于身也。
tiān qián ér de kūn léi dòng ér shān zhǐ rì zhào ér yǔ rú fēng sàn ér zé rùn wù zhī dà zhě yě
天干而地坤,雷动而山止,日照而雨濡,风散而泽润,物之大者也。
zài hu wàn wù qí shēng yě
在乎万物其生也。
hán yīn yáng ér shēng qí shòu yě
含隂阳而生其受也。
piān xiàng zhī qì gù qián wèi mǎ kūn wèi niú
偏象之气,故干为马,坤为牛。
zhèn wèi lóng xùn wèi jī
震为龙,巽为鸡。
lí wèi zhì kǎn wèi shǐ
离为雉,坎为豕。
gèn wèi gǒu duì wèi yáng
艮为狗,兑为羊。
shì yǐ tiān xià zhī shòu kě de yǐ
是以天下之受可得矣。
wū shì shǐ huà bā guà jiàn qí xiàng chá qí shù yùn wū wú xíng míng wū xiǎn zhe
于是始画八卦,见其象,察其数,运于无形,明于显著。
hùn wàn wù ér wèi yī ér xián de qí qíng zé zhī qí suǒ lì yǐ
混万物而为一,而咸得其情则知其所丽矣。
wǎng gǔ nèi xū ér wài jiān wéi zhī lí zhī xiàng yě
网罟内虚而外坚,维之离之象也。
yú qín lì zhī ér bù tuō ruò néng lì qí qiáng lí zhī yì yě
鱼禽丽之而不脱弱,能丽其强,离之义也。
suì xī ér gōng qí páo yān
遂牺而供其庖焉。
tiān xià zhī lì zhòng guī wǎng ér qǔ fǎ yān gù yuē páo xī shì zhī wàng tiān xià
天下之利,众归往而取法焉,故曰庖牺氏之王天下。
lì qí wèi ér xíng qí dào yě
立其位而行其道也。
bāo xī shì méi shén nóng shì zuò
包牺氏没,神农氏作。
zhuó mù wèi sì róu mù wèi lěi lěi nòu zhī lì yǐ jiào tiān xià gài qǔ zhū yì
斵木为耜,揉木为耒,耒耨之利,以教天下,盖取诸益。
shén nóng shì zhī shí rén yù ér fán xīng máo bù zú gōng gěi qí shí xiū yì qí biàn guān tiān dì zhī yí xiāng wǔ gǔ zhī zhǒng kě shí zhě shōu ér yì zhī
神农氏之时,人育而繁,腥毛不足供给其食,修易其变,观天地之冝,相五榖之种可食者,收而艺之。
yì wù zhī cái ér shēng cái yě qí zài wū qì hu
易物之才而生财也,其在于器乎。
gù zhuó mù wèi sì róu mù wèi lěi mù kě yǐ róu qū zhí wū sī de zhī wèi xiàng néng dòng mù yě
故斵木为耜,揉木为耒,木可以揉曲直于斯得之,为象能动木也。
qí yì yì zhī dà yě shén ér huà zhī de nóng zhī dào
其义益之大也,神而化之,得农之道。
shì yǐ qǔ zhū yì
是以取诸益。
rì zhōng wèi shì zhì tiān xià zhī mín jù tiān xià zhī huò jiāo yì ér tuì gè dé qí suǒ
日中为市,致天下之民,聚天下之货,交易而退,各得其所。
gài qǔ zhū shì kè
盖取诸噬嗑。
shàng gǔ rén zhì ér zì shǒu qí jū zì fèi qí yòng ér bù xiāng wǎng lái
上古人质而自守其居,自费其用,而不相往来。
cái huò zhī yǒu yú bù zú bù zhī qí jūn yě gù wèi zhī shì
财货之有余,不足不知其均也,故为之市。
zhì tiān xià zhī mín jù tiān xià zhī huò ér jiāo yì zhī gè dé qí suǒ qí qí yǒu yú ér tuì shì kè zhī yì yě
致天下之民,聚天下之货而交易之,各得其所,齐其有余而退,噬嗑之义也。
rì zhōng zhě míng yě
日中者,明也。
wàn wù jiē xiāng jiàn ér bù xiāng mèi
万物皆相见,而不相昧。
dòng wū míng zhī xiàng yě
动于明之象也。
shì yǐ qǔ zhī shì kè
是以取之噬嗑。
shén nóng shì méi huáng dì yáo shùn shì zuò
神农氏没,黄帝尧舜氏作。
tōng qí biàn shǐ mín bù juàn shén ér huà zhī shǐ mín yí zhī
通其变,使民不倦,神而化之,使民冝之。
yì qióng zé biàn biàn zé tōng tōng zé jiǔ shì yǐ zì tiān yòu zhī jí wú bù lì
易穷则变,变则通,通则久,是以自天祐之,吉无不利。
huáng dì yáo shùn chuí yī shang ér tiān xià zhì gài qǔ zhū qián kūn
黄帝尧舜垂衣裳而天下治,盖取诸乾坤。
gǔ zhī hòu mín zhě xìng qí lì wèi shè qí jìn yě
古之厚民者,兴其利,未设其禁也。
jí shì jiǔ ér mín shèng lì báo ér wú fēn zé mín dān qí lì bù zú yǐ wèi yǎng mín huàn qí jìng bù zú yǐ xiāng jìn
及世久而民盛,利薄而无分,则民殚其力,不足以为养民,患其竞,不足以相禁。
gù shèng rén lǜ qí huàn yīn shí ér yì biàn gù huáng dì yáo shùn shì zhì dù shù cǎi zhāng fēng tǔ tián jiàn guān fēn xián bù xiào ér děng qí guì jiàn tōng wù zhī cái yǐ wèi yòng
故圣人虑其患,因时而易变,故黄帝尧舜氏制度数采,章封土田,建官分贤不肖,而等其贵贱,通物之财,以为用。
yì wù zhī lì yǐ dài láo
易物之力,以待劳。
gōng wù zhī néng yǐ xiāng yù
攻物之能,以相御。
shǐ wù zhī néng yǐ xiāng jì
使物之能,以相济。
shì yǐ shén ér huà zhī mín de yí zhī yì qióng zé biàn biàn zé tōng tōng zé jiǔ
是以神而化之,民得冝之,易穷则变,变则通,通则久。
yì tiān xià zhī wù chéng tiān xià zhī wu
易天下之物,成天下之务。
zhōng qián kūn jí wàn wù ér yì xíng wū wú qióng
终乾坤,极万物,而易行于无穷。
shì yǐ zì tiān yòu zhī jí wú bù lì
是以自天佑之,吉无不利。
tiān bǎo qí zūn dì bǎo qí bēi shèng rén ān shàng zhòng mín ān xià qí xiàng tiān shàng de xià yě
天保其尊,地保其卑,圣人安上,众民安下,其象天上地下也。
qí yì shàng jiàn ér wú wèi xià shùn zhí shì yě
其义上健而无为,下顺职事也。
shàng xià jì wèi kě jiǔ ér wú tì yě
上下既位可久而无替也。
shì yǐ qǔ zhū qián kūn
是以取诸乾坤。
kū mù wèi zhōu yǎn mù wèi jí zhōu jí zhī lì yǐ jì bù tōng
刳木为舟,剡木为楫,舟楫之利,以济不通。
zhì yuǎn yǐ lì tiān xià gài qǔ zhū huàn
致远以利天下,盖取诸涣。
mù zhī wèi wù fú wū shuǐ yě
木之为物,浮于水也。
kě yǐ xíng xiǎn ér bù qióng yě
可以行险而不穷也。
gù xū mù ér zhōu zhī yǎn mù ér jí zhī yǐ jì hu shuǐ huàn zhī xiàng yě
故虚木而舟之,剡木而楫之,以济乎水,涣之象也。
de qí sàn shì ér zhì qí yuǎn huàn zhī yì yě
得其散适而致其远,涣之义也。
shì yǐ qǔ zhū huàn
是以取诸涣。
fú niú chéng mǎ yǐn zhòng zhì yuǎn yǐ lì tiān xià gài qǔ zhū suí
服牛乗马,引重致远,以利天下,盖取诸随。
niú zhě jiān zhuàng zhī wù kě yǐ qiān yǐn qí zhòng
牛者,坚壮之物,可以牵引其重。
mǎ zhě jiàn sù zhī wù kě yǐ chéng ér zhì yuǎn
马者,健速之物,可以乗而致远。
róu ruò chéng qí gāng zhuàng zhī wù suí zhī xiàng yě
柔弱乗其刚壮之物,随之象也。
dòng ér shuō zhī suí wù zhī xìng ér qiān zhì zhī yì
动而说之,随物之性而牵致之义。
shì yǐ qǔ zhū suí
是以取诸随。
zhòng mén jī tuò yǐ dài bào kè gài qǔ zhū yù
重门击柝,以待暴客,盖取诸豫。
yǐ róu shùn zhī dào zé wù zhī shēng xīn yě
以柔顺之道,则物之生心也。
gāng dòng wū wài yǐ xián zhī yù zhī xiàng yě
刚动于外,以闲之豫之象也。
zé bào kè wú zhì yě
则暴客无至也。
shùn ér dòng zhī de qí bèi yǐ
顺而动之,得其备矣。
yù zhī yì yě
豫之义也。
shì yǐ qǔ zhū yù
是以取诸豫。
duàn mù wèi chǔ jué de wèi jiù
断木为杵,掘地为臼。
jiù chǔ zhī lì wàn mín yǐ jì gài qǔ zhū xiǎo guò
臼杵之利,万民以济,盖取诸小过。
chǔ dòng wū shàng jiù zhǐ wū xià
杵动于上,臼止于下。
shàng dòng ér xiǎo xiǎo guò zhī xiàng yě
上动而小,小过之象也。
xiǎo qì shè ér wàn mín huò jì xiǎo néng jì dà xiǎo guò zhī yì yě
小器设而万民获济,小能济大,小过之义也。
shì yǐ qǔ zhū xiǎo guò
是以取诸小过。
xián mù wèi hú yǎn mù wèi shǐ
弦木为弧,剡木为矢。
hú shǐ zhī lì yǐ wēi tiān xià gài qǔ zhū kuì
弧矢之利,以威天下,盖取诸睽。
kuì xiǎo shì jí
睽小事吉。
xiàng bù hé ér yáo yòng yě
象不合而爻用也。
shì qí quán yòng ér wài hé yǐ wèi yòng
是其全用而外合,以为用。
de qí xiǎo yòng yě
得其小用也。
kuì zhòng cái yǐ wèi xiǎo qì kuì zhī xiàng yě
睽众才以为小器,睽之象也。
lì wēi yuǎn ér hé zhū kuì zhě kuì zhī yì yě
利威逺而合诸睽者,睽之义也。
shì yǐ qǔ zhū kuì
是以取诸睽。
shàng gǔ xué jū ér yě chù hòu shì shèng rén yì zhī yǐ gōng shì shàng dòng xià yǔ yǐ dài fēng yǔ gài qǔ zhū dà zhuàng
上古穴居而野处,后世圣人易之以宫室,上栋下宇,以待风雨,盖取诸大壮。
shàng gǔ rén chún ér wèi de qí qì zhī shì yě gù xué jū yǐ qiú qí wēn
上古人淳而未得其器之适也,故穴居以求其温。
yě chù yǐ báo qí yù wèi miǎn wū diàn ài fēng yǔ yě
野处以薄其燠,未免于垫隘风雨也。
tǔ ruò cuì zhī wù dòng yǔ jiān zhuàng zhī wù yě
土弱脃之物,栋宇坚壮之物也。
yì zhī yǐ gōng shì shàng dòng xià yǔ zì xià ér zhuàng dà zhuàng zhī xiàng yě
易之以宫室,上栋下宇,自下而壮,大壮之象也。
zé kě yǐ dài fēng yǔ ér jí qí gōng shì zhī yòng yě
则可以待风雨而极其宫室之用也。
dà zhuàng zhī yì shì yǐ qǔ zhū dà zhuàng
大壮之义是以取诸大壮。
gǔ zhī zàng zhě hòu yī zhī yǐ xīn zàng zhī zhōng yě bù fēng bù shù sàng qī wú shù
古之葬者,厚衣之以薪,葬之中野,不封不树,丧期无数。
hòu shì shèng rén yì zhī yǐ guān guǒ gài qǔ zhū dà guò
后世圣人易之以棺椁,盖取诸大过。
tài gǔ zhī rén pǔ ér wèi sàn āi lè zhī qíng wú xì yě
太古之人,朴而未散,哀乐之情无系也。
gù shēng ér qiú chōng qí tǐ sǐ ér zàng zhū zhōng yě yǐ wèi wú zhī ér yì lèi yě
故生而求充其体,死而葬诸中野,以为无知而异类也。
hòu shì chún lí qíng zhì wài sàn gù qīn qí qīn zi qí zi ér āi lè è yù zhī xīn yíng yǐ
后世淳漓情智外散,故亲其亲,子其子,而哀乐恶欲之心盈矣。
shì yǐ shèng rén yīn zūn qí qíng ér chéng qí jiào míng shén dào lì shàng xià xiū wǔ lǐ shè wǔ jiào yǐ yǎng shēng sòng sǐ yǐ dá qí qíng ér tiān xià tīng yǐ
是以圣人因遵其情,而成其教明,神道立上,下修五礼,设五教以养生送死,以达其情而天下听矣。
shè guān guǒ xué dì ér zàng zhī qí xiàng rù wū zé yě
设棺椁,穴地而葬之,其象入于泽也。
qí yì bù wàng sǐ ér guò hòu zhī yě
其义不忘死而过厚之也。
shì yǐ qǔ zhū dà guò
是以取诸大过。
shàng gǔ jié shéng ér zhì hòu shì shèng rén yì zhī yǐ shū qì bǎi guān yǐ zhì wàn mín yǐ chá gài qǔ zhū guài
上古结绳而治,后世圣人易之,以书契百官以治万民以察,盖取诸夬。
shàng gǔ guān zhí wèi shè rén zì wèi zhì jì qí mìng ér sì kě yǐ jié shéng yě
上古官职未设,人自为治,记其命而巳,可以结绳也。
zhì wū dào sàn wū shì shèng rén shǐ lì bǎi guān zào shū qì wàn mín bù dài lì qiú ér yǐ zhī chá zhī
至于道散,于是圣人始立百官,造书契,万民不待力求而以之察之。
guài gāng zhǎng ér zhì wū wǔ yě
夬,刚长而至于五也。
shàng xià bǎi guān jiē zài qí wèi guài zhī xiàng yě
上下百官皆在其位,夬之象也。
xiǎo rén zhī dào wài qí yì kě yǐ jué ér zhì yǐ
小人之道外其义,可以决而治矣。
shì yǐ qǔ zhū guài
是以取诸夬。
xiàng zhě xiàng yě yì zhě cái yě yǒu qí xiàng zé bèi qí cái yǐ
象者像也,义者财也,有其象则备其财矣。
gù zhì qì zhě xiān de qí xiàng yān
故制器者先得其象焉。
shì gù yì zhě xiàng yě
是故易者象也。
xiàng yě zhě xiàng yě
象也者像也。
tuàn zhě cái yě
彖者材也。
yáo yě zhě xiào tiān xià zhī dòng zhě yě
爻也者效天下之动者也。
shì gù jí xiōng shēng ér huǐ lìn zhe yě
是故吉凶生而悔吝著也。
yáng guà duō yīn yīn guà duō yáng qí gù hé yě
阳卦多隂,隂卦多阳,其故何也。
yáng guà qí yīn guà ǒu qí dé xíng hé yě
阳卦竒,隂卦耦,其德行何也。
yáng yī jūn ér èr mín jūn zǐ zhī dào yě
阳,一君而二民,君子之道也。
yīn èr jūn ér yī mín xiǎo rén zhī dào yě
隂,二君而一民,小人之道也。
yì yuē chōng chōng wǎng lái péng cóng ěr sī
易曰:憧憧往来,朋从尔思。
zǐ yuē tiān xià hé sī hé lǜ tiān xià tóng guī ér shū tú
子曰:天下何思何虑,天下同归而殊涂。
yī zhì ér bǎi lǜ tiān xià hé sī hé lǜ
一致而百虑,天下何思何虑。
rì wǎng zé yuè lái yuè wǎng zé rì lái
日往则月来,月往则日来。
rì yuè xiàng tuī ér míng shēng yān
日月相推而明生焉。
hán wǎng zé shǔ lái shǔ wǎng zé hán lái hán shǔ xiāng tuī ér suì chéng yān
寒往则暑来,暑往则寒来,寒暑相推而歳成焉。
wǎng zhě qū yě lái zhě xìn yě qū xìn xiāng gǎn ér lì shēng yān
往者屈也,来者信也,屈信相感,而利生焉。
chǐ huò zhī qū yǐ qiú shēn yě lóng shé zhī zhé yǐ cún shēn yě jīng yì rù shén yǐ zhì yòng yě lì yòng ān shēn yǐ chóng dé yě
尺蠖之屈以求伸也,龙蛇之蛰以存身也,精义入神以致用也,利用安身以崇徳也。
guò cǐ yǐ wǎng wèi zhī huò zhī yě
过此以往未之或知也。
qióng shén zhī huà dé zhī shèng yě
穷神知化德之盛也。
yì yuē kùn yú shí jù yú jí lí rù yú qí gōng bù jiàn qí qī xiōng
易曰:困于石,据于蒺藜,入于其宫,不见其妻,凶。
zǐ yuē fēi suǒ kùn ér kùn yān míng bì rǔ
子曰:非所困而困焉,名必辱。
fēi suǒ jù ér jù yān shēn bì wēi
非所据而据焉,身必危。
jì rǔ qiě wēi sǐ qī jiāng zhì
既辱且危,死期将至。
qī qí kě de jiàn yá
妻其可得见邪。
yì yuē gōng yòng shè sǔn yú gāo yōng zhī shàng huò zhī
易曰:公用射隼于髙墉之上,获之。
wú bù lì
没有不利之处。
zǐ yuē sǔn zhě qín yě
子曰:隼者,禽也。
gōng shǐ zhě qì yě
弓矢者,器也。
shè zhī zhě rén yě
射之者,人也。
jūn zǐ cáng qì yú shēn dài shí ér dòng hé bù lì zhī
君子藏器于身,待时而动,何不利之。
yǒu dòng ér bù kuò shì yǐ chū ér yǒu huò
有动而不括,是以出而有获。
yǔ chéng qì ér dòng zhě yě
语成器而动者也。
zǐ yuē xiǎo rén bù chǐ bù rén bù wèi bù yì bù jiàn lì bù quàn bù wēi bù chéng
子曰:小人不耻,不仁,不畏,不义,不见利,不劝,不威,不惩。
xiǎo chéng ér dà jiè cǐ xiǎo rén zhī fú yě
小惩而大诫,此小人之福也。
yì yuē jù xiào miè zhǐ wú jiù
易曰:屦校灭趾,无咎。
cǐ zhī wèi yě
此之谓也。
shàn bù jī bù zú yǐ chéng míng è bù jī bù zú yǐ miè shēn
善不积不足以成名,恶不积不足以灭身。
xiǎo rén yǐ xiǎo shàn wèi wú yì ér fú wèi yě
小人以小善为无益,而弗为也。
yǐ xiǎo è wèi wú shāng ér fú qù yě
以小恶为无伤,而弗去也。
gù è jī ér bù kě yǎn zuì dà ér bù kě jiě
故恶积而不可掩,罪大而不可解。
yì yuē hé xiào miè ěr xiōng
易曰:何校灭耳,凶。
zǐ yuē wēi zhě ān qí wèi zhě yě
子曰:危者,安其位者也。
wáng zhě bǎo qí cún zhě yě
亡者,保其存者也。
luàn zhě yǒu qí zhì zhě yě
乱者,有其治者也。
shì gù jūn zǐ ān ér bù wàng wēi cún ér bù wàng wáng zhì ér bù wàng luàn
是故君子安而不忘危,存而不忘亡,治而不忘乱。
shì yǐ shēn ān ér guó jiā kě bǎo yě
是以身安而国家可保也。
yì yuē qí wáng qí wáng jì yú bāo sāng
易曰:其亡其亡,系于苞桑。
zǐ yuē dé bó ér wèi zūn zhī xiǎo ér móu dà lì xiǎo ér rèn zhòng xiān bù jí yǐ
子曰:德薄而位尊,知小而谋大,力小而任重,鲜不及矣。
yì yuē dǐng shé zú fù gōng sù qí xíng wò xiōng
易曰:鼎折足,覆公𫗧,其形渥,凶。
yán bù shèng qí rèn yě
言不胜其任也。
zǐ yuē zhī jǐ qí shén hū jūn zǐ shàng jiāo bù chǎn xià jiāo bù dú
子曰:知几其神乎,君子上交不谄,下交不渎。
qí zhī jǐ hu
其知几乎。
jǐ zhě dòng zhī jí zhī xiān jiàn zhě yě
几者,动之□,吉之先见者也。
jūn zǐ jiàn jǐ ér zuò bù sì zhōng rì
君子见几而作,不俟终日。
yì yuē jiè yú shí bù zhōng rì zhēn jí
易曰:介于石,不终日,贞吉。
jiè rú shí yān níng yòng zhōng rì duàn kě shi yǐ
介如石焉,宁用终日,断可识矣。
jūn zǐ zhī wēi zhī zhāng zhī róu zhī gāng wàn fu zhī wàng
君子知微,知彰,知柔,知刚,万夫之望。
zǐ yuē yán shì zhī zǐ qí dài shù jǐ hu
子曰:颜氏之子,其殆庶几乎。
yǒu bù shàn wèi cháng bù zhī
有不善,未甞不知。
zhī zhī wèi cháng fù xíng yě
知之未甞复行也。
yì yuē bù yuǎn fù wú zhī huǐ
易曰:不逺复,无祗,悔。
yuán jí
元吉。
tiān dì yīn yùn wàn wù huà chún nán nǚ gòu jīng wàn wù huà shēng
天地𬘡缊,万物化醇,男女搆精,万物化生。
yì yuē sān rén xíng zé sǔn yī rén yī rén xíng zé de qí you
易曰:三人行则损一人,一人行则得其友。
yán zhì yī yě
言致一也。
zǐ yuē jūn zǐ ān qí shēn ér hòu dòng yì qí xīn ér hòu yǔ dìng qí jiāo ér hòu qiú
子曰:君子安其身,而后动易其心,而后语定其交,而后求。
jūn zǐ xiū cǐ sān zhě gù quán yě
君子修此三者,故全也。
wēi yǐ dòng zé mín bù yǔ yě
危以动,则民不与也。
jù yǐ yǔ zé mín bù yīng yě
惧以语,则民不应也。
wú jiāo ér qiú zé mín bù yǔ yě
无交而求,则民不与也。
mò zhī yǔ zé shāng zhī zhě zhì yǐ
莫之与,则伤之者至矣。
yì yuē mò yì zhī huò jī zhī lì xīn wù héng xiōng
易曰:莫益之,或击之,立心勿恒,凶。
yì zhě shèng rén jì qí wù ér shè qí xiàng yě
易者:圣人寄其物,而设其象也。
xiàng zhě kě guān qí wù yí rén de ér xiàng
象者,可观其物冝人,得而象。
tuàn zhě yán hu guà zhī guà yì kě guān qí cí ér de qí guī yě
彖者:言乎卦之卦义,可观其辞,而得其归也。
yáo zhě xiào tiān xià zhī dòng yě
爻者:效天下之动也。
dòng ér jí xiōng huǐ lìn zhī suǒ shēng yě
动而吉凶悔吝之所生也。
zhēn yī ér kě yǐ shèng zhī yǐ
贞一而可以胜之矣。
fu yīn yáng zhě xiāng qiú zhī wù yě
夫隂阳者,相求之物也。
shèng ér wǎng jū wèi zhī zhǔ yě qíng xìng zhī suǒ guī yě gù qí ǒu guǎ zhě ér de qí zhǔ yě
胜而往居为之主也,情性之所归也,故其偶寡者而得其主也。
qí dé xíng zhě yáng zhě míng yě
其德行者,阳者明也。
wú sī ér tǐ wù zhī lǐ yě kě yǐ shī qí lìng ér bǎo qí zūn yě yī zhī dào yě
无私而体物之理也,可以施其令而保其尊也,一之道也。
gù yáng guà yī jūn zǐ ér èr xiǎo rén cóng shùn zhī dào yě
故阳卦一君子而二小人从,顺之道也。
yīn zhě àn yě
隂者,暗也。
mèi wū shí zhī wu yě chéng mìng ér lì qí shì xiǎo rén zhī zhí èr zhī dào yě
昧于时之务也,承命而力其事,小人之职二之道也。
gù yīn guà yī xiǎo rén ér èr jūn zǐ diān qí dào yě fǎn qí xíng yě
故隂卦一小人而二君子,顚其道也,反其行也。
ér guì wū xíng yě
而贵于形也。
fu yǐ xíng lèi ér bù yǐ shén yù zhě fēi jūn zǐ
夫以形累而不以神遇者,非君子。
zhēn yī zhī dào yě
贞一之道也。
tiān xià zhī qì guǎng yǐ qí wèi wù duō yǐ jì ér chōng chōng wǎng lái bù lí qí xíng ér qiú qí zhì shǐ cóng qí sī zhě bù yì liè hu
天下之器广矣,其为物多矣,系而憧憧,往来不离其形,而求其至,使从其思者,不亦劣乎。
sī ér lǜ zhī zì sàng zhī yǐ
思而虑之,自丧之矣。
hé xiá zhì wū wù zāi
何暇至于物哉。
gù shèng rén wú sī yě wú lǜ yě jì rán zhēn yī ér bù kě huò yě
故圣人无思也,无虑也,寂然贞一,而不可惑也。
yǐ tóng yě
以同也。
ér guī qí shū tú yǐ yī yě ér zhì qí bǎi lǜ wù zì yǒu qí zhōng shǐ yě
而归其殊涂以一也,而致其百虑,物自有其终始也。
hé suǒ sī lǜ zāi
何所思虑哉。
shì yǐ zhēn yī zhī dào wú bù guī qí tóng yě
是以贞一之道,无不归其同也。
zhì wū rì wǎng zé yuè lái yuè wǎng zé rì lái yòng shě xiāng tuī yě wǎng zhě bù yòng yě lái zhě yòng yě
至于日往则月来,月往则日来,用舍相推也,往者不用也,来者用也。
yǐ bù yòng ér bǎo qí yòng shǒu qí zhēn yī yě
以不用而保其用,守其贞一也。
gù míng yān
故明焉。
hán lái zé shǔ wǎng shǔ wǎng zé hán lái hán shǔ xiāng dài gù néng chéng qí suì běn wū zhǐ ér hòu dòng yě
寒来则暑徃,暑徃则寒来,寒暑相代,故能成其歳,本于止而后动也。
gù shí zhī wǎng zé bù yòng yě zhǐ yě gù wèi zhī qū
故时之往则不用也,止也,故为之屈。
shí zhī lái zé yòng yě dòng yě gù wèi zhī shēn
时之来则用也,动也,故为之伸。
qū ér shēn zhī nǎi lì shēng yě
屈而伸之,乃利生也。
gù chǐ huò zhī qū yǐ qiú shēn yě
故尺蠖之屈以求伸也。
lóng shé zhī zhé yǐ cún shēn yě
龙蛇之蛰以存身也。
jiē běn qí zhǐ yě
皆本其止也。
yǐ shì shèng rén qióng lǐ ér jǐn xìng zhǐ wū wú fāng xíng wū wú xíng zhě suǒ yǐ zhì shén zhī yòng yě
以是圣人穷理而尽性,止于无方,行于无形者,所以致神之用也。
zhì qí lì yòng néng ān qí shēn zhě xiū guǎng qí dé yòng zhī ér bù dài yě
致其利用,能安其身者,修广其德,用之而不殆也。
dào jí hu shì yǐ
道极乎是矣。
gù néng qióng shén zhī suǒ zì zhī biàn zhī suǒ huà cǐ dé zhī shèng yě
故能穷神之所自知变之所化,此德之盛也。
yì zhī dà guī yě
易之大归也。
shèng rén zhī zhì yǐ
圣人之至矣。
shì yǐ jūn zǐ bǎo qí zhēn yī de qí suǒ ān rán hòu míng kě dá yě
是以君子保其贞一,得其所安,然后名可达也。
fēi suǒ kùn ér kùn yān fēi suǒ jù ér jù yě bù liàng qí lì wēi rǔ jí yǐ
非所困而困焉,非所据而据也,不量其力,危辱及矣。
sǐ qī jiāng zhì suī zhì qīn ér pàn yě
死期将至,虽至亲而畔也。
qī qí kě jiàn hu cǐ bù néng ān qí shēn ér shèn qí qiú yě
妻其可见乎,此不能安其身而愼其求也。
fu bǎo qí shēn zhě dòng ér wú shī yě
夫保其身者,动而无失也。
xiū dé zhě lì qí yòng yě
修德者,利其用也。
shì yǐ gōng yòng shè sǔn wū gāo yōng zhī shàng huò zhī wú bù lì
是以公用射隼于髙墉之上,获之无不利。
dé zhī bèi shí zhī dòng gù néng huò qí wèi yě
德之备时之动,故能获其位也。
de wèi ér lì wū mín zhě bù kě yǐ bù chá wū xiǎo rén
得位而莅于民者,不可以不察于小人。
wèi rén zhī shàng zhě běn hu rén yě
为人之上者,本乎仁也。
ài ér guò zhī shī qí rén yě
爱而过之,失其仁也。
gù xiǎo chéng ér dà jiè nǎi xiǎo rén zhī fú yě
故小惩而大诫,乃小人之福也。
yù zhī yǐ dào rén zài qí zhōng yǐ
御之以道仁,在其中矣。
shì yǐ jù xiào miè zhǐ wú jiù zhì hū
是以屦校灭趾,无咎至乎。
è jī ér lèi zhī zuì dà ér zhū zhī wú jí zhī yǐ
恶积而累之罪大而诛之,无及之矣。
zé xiǎo rén miè qí shēn ér jūn zǐ shī qí xíng yě
则小人灭其身,而君子失其刑也。
shì yǐ hé xiào miè ěr xiōng
是以何校灭耳,凶。
jū qí wèi ér bù shī yù qí xià zhī dào zé kě yǐ ān
居其位而不失御其下之道,则可矣安。
ér yíng zhī zì sàng zhī yǐ
而盈之自丧之矣。
hān shēn lǜ wēi nǎi kě quán yě
歛身虑危,乃可全也。
gù jūn zǐ ān ér bù wàng wēi cún ér bù wàng wáng zhì ér bù wàng luàn shì yǐ shēn ān ér guó jiā kě bǎo yě
故君子安而不忘危,存而不忘亡,治而不忘乱,是以身安而国家可保也。
gù yuē qí wáng qí wáng jì yú bāo sāng rán hòu néng bǎo qí wèi yě
故曰,其亡其亡,系于苞桑,然后能保其位也。
shèn zài wū móu dà rèn zhòng hu bù kě yǐ bù shěn yě guò sī bài zhī yǐ
愼在于谋大任重乎不可以不审也,过斯败之矣。
gù dé bó ér wèi zūn zhì xiǎo ér móu dà lì xiǎo ér rèn zhòng xiān bù jí yǐ
故德薄而位尊,智小而谋大,力小而任重,鲜不及矣。
shì yǐ dǐng shé zú fù gōng sù qí xíng wò xiōng
是以鼎折足,覆公𫗧,其形渥,凶。
bù shèng qí rèn zhě yě
不胜其任者也。
fu néng zhī qí shì zhī wēi zhě kě yǐ cóng qí dà yě
夫能知其事之微者,可以从其大也。
lǚ qí dà rèn qí zhòng suī wàn biàn ér de qí shén yě
履其大任,其重虽万变而得其神也。
fu zhī jǐ zé huò fú zhī yuán míng yǐ
夫知几则祸福之源明矣。
jǐ zhě shì zhī lái yě
几者,事之来也。
jiè rán rú shí bù kě yǐ lì biàn yě
介然如石,不可以利,变也。
guān jí ér dòng hé bù lì yān
观吉而动,何不利焉。
gù shàng jiāo bù chǎn bù gǒu róng yě
故上交不谄,不苟容也。
xià jiāo bù dú bù qīng dài yě
下交不渎,不轻怠也。
zhī zé jí yǐ
知则吉矣。
qǐ dài wū zhōng rì hu
岂待于终日乎。
gù zhī wēi zhī zhāng zhě zhī qí zhōng shǐ yě
故知微,知彰者,知其终始也。
zhī róu zhī gāng zhě shi biàn huà zhī wèi yě
知柔,知刚者,识变化之为也。
jūn zǐ néng zhī cǐ zhě wàn fu zhī suǒ wàng kě zé ér xiàng yě
君子能知此者,万夫之所望,可则而象也。
cǐ shèng rén zhī dào zhì yě
此圣人之道至也。
wú yǐ jiā yǐ
无以加矣。
jìng ér wú sī ér de qí shén yān
静而无思,而得其神焉。
jiàn jǐ ér hòu dòng yán zi zhě yě
见几而后动,颜子者也。
dòng ér hòu zhī zhī fēi ér fù jìn shàng wū jǐ yě
动而后知,知非而复,近尚于几也。
jìn ér fù zhī bù shì wū huǐ hǎo xué zhě yě
近而复之,不适于悔,好学者也。
gù yuē yán shì zhī zǐ qí dài shù jǐ hu
故曰,颜氏之子,其殆庶几乎。
yǒu bù shàn wèi cháng bù zhī
有不善,未甞不知。
zhī zhī wèi cháng fù xíng
知之未甞复行。
shì yǐ bù yuǎn fù wú zhī huǐ
是以不逺复,无祗,悔。
yuán jí
元吉。
zhī tiān zhī jǐ zhě néng tōng tiān xià zhī zhì yě
知天之几者,能通天下之志也。
suī yuǎn yě xué ér kě yǐ zhì zhī yě
虽逺也,学而可以至之也。
xué yǐ qiú zhī qí zhì zhě fēi yī yǐ qiú zhī bù kě de yě
学以求之,其至者非一,以求之不可得也。
gù tiān dì yīn yùn xiāng jì nán nǚ gǎn yīng xiāng yǔ jiē yī ér tōng zhī nǎi néng huà chún yě
故天地𬘡缊相继,男女感应,相与皆一而通之乃能化醇也。
xué ér èr sān zé qí zhì huò yǐ
学而二三,则其志惑矣。
hé yǐ yīng zāi
何以应哉。
jī yī yǐ qiú zhī nǎi de qí yǒu
积一以求之,乃得其有。
yì yuē méng hēng fěi wǒ qiú tóng méng tóng méng qiú wǒ
易曰“蒙亨,匪我求童蒙,童蒙求我。
zhì qiú ér yīng rán hòu néng zì huà yě
”志求而应,然后能自化也。
shì yǐ sān rén xíng zé sǔn yī rén yī rén xíng zé de qí you
是以三人行则损一人,一人行则得其友。
yán zhì qí yī yě
言致其一也。
jūn zǐ xué yǐ zhì qí dào zhě shēn de qí ān yě
君子学以致其道者,身得其安也。
zé dòng ér bù shī qí jié yǐ
则动而不失其节矣。
xīn dé qí yì yě zé yǔ ér de qí dāng yě
心得其易也,则语而得其当也。
biàn ér de qí jiāo yě
辨而得其交也。
yīng ér gōng qí qiú yě
应而供其求也。
jūn zǐ xiū cǐ sān zhě gù néng quán yě
君子修此三者,故能全也。
gù wēi yǐ dòng zé mín mò yǔ
故危以动,则民莫与。
jù yǐ yǔ zé mín bù yīng
惧以语,则民不应。
wú jiāo ér qiú zé mín bù yǔ
无交而求,则民不与。
mò yǔ zhī zé shāng zhī zhě zhì yǐ
莫与之,则伤之者至矣。
shì yǐ mò yì zhī huò jī zhī lì xīn wù héng xiōng
是以莫益之,或击之,立心勿恒,凶。
xīn wú zhǔ yǐ
心无主矣。
wū wù bù biàn yǐ
于物不辨矣。
hé yǐ wèi héng zāi
何以为恒哉。
xiū shì ér kě yǐ zhōu yǐ
修是而可以周矣。
zǐ yuē qián kūn qí yì zhī mén yá
子曰:乾坤,其易之门邪。
qián yáng wù yě
干阳,物也。
kūn yīn wù yě
坤隂,物也。
yīn yáng hé dé ér gāng róu yǒu tǐ yǐ tǐ tiān dì zhī zhuàn yǐ tōng shén míng zhī dé qí chēng míng yě
隂阳合德而刚柔有体,以体天地之撰,以通神明之德,其称名也。
zá ér bù yuè wū jī qí lèi qí shuāi shì zhī yì yá
杂而不越于稽其类,其衰世之意邪。
fu yì zhāng wǎng ér chá lái ér wēi xiǎn chǎn yōu kāi ér dāng míng biàn wù zhèng yán duàn cí zé bèi yǐ
夫易,彰往而察来,而微显阐幽,开而当名辨物,正言断辞,则备矣。
qí chēng míng yě
其称名也。
xiǎo qí qǔ lèi yě dà qí yuǎn qí cí wén qí yán qū ér zhōng qí shì sì ér yǐn yīn èr yǐ jì mín xíng yǐ míng shī de zhī bào
小其取类也,大其□,逺其辞,文其言,曲而中其事,肆而隐因贰,以济民行,以明失得之报。
qián kūn xiāng qiú ér wèi bā guà bā guà zhòng cuò ér qióng
乾坤相求而为八卦,八卦重错而穷。
tiān xià zhī xiàng jiē shēng wū qián kūn yě
天下之象,皆生于乾坤也。
fēi yì zhī mén yá
非易之门邪。
gù qián yáng wù yě
故干阳物也。
kūn yīn wù yě
坤隂物也。
yīn yáng gè hé dé ér yǒu gāng róu zhī tǐ yǐ tǐ xiàng tiān dì zhī wèi
隂阳各合德,而有刚柔之体以体象天地之为。
yǐ tōng shén míng zhī dé qí qǔ xiàng chēng míng suī zá xì yě ér jí xiōng zhī fēn bù guò wū lǐ
以通神明之德,其取象称名,虽杂细也,而吉凶之分不过于理。
gù shèng rén kǎo qí cí yì ér tàn zhī bù gǎn zhèng yán yě
故圣人考其辞义,而叹之不敢正言也。
qí shuāi shì zhī yì yá
其衰世之意邪。
yōu qí shāng yě
忧其伤也。
fu yì míng qí jì wǎng ér chá qí jiāng lái xiǎn qí wēi ér chǎn qí yōu kāi wù zhī zhuàng ér dāng míng biàn wù zhèng yán ér jí xiōng bèi duàn wū cí yǐ
夫易,明其既往而察其将来,显其微而阐其幽,开物之状而当名辨物正言,而吉凶备,断于辞矣。
qí chēng míng zhě xiǎo kě yǐ cáng qí qǔ lèi yě
其称名者,小可以藏其取类也。
dà kě yǐ guǎng qí chén yě
大可以广其陈也。
qí yuǎn kě yǐ tàn zé qí cí wén kě yǐ wán qí yì yě
其□逺可以探赜,其辞文可以玩其意也。
qí yán wěi qū ér zhí wū lǐ qí shì fàng sì ér fú cáng qí ào yān
其言委曲而直于理,其事放肆而伏藏其奥焉。
cǐ lì běn wū xiǎo yě
此立本于小也。
jìn yě qū yě fàng yě guān qí yǒu yǐ fù ér míng zhī zé dà yě yuǎn yě zhōng yě shēn yě
近也,曲也,放也,观其□有以副,而明之则大也,逺也,中也,深也。
gù yīn èr ér suǒ zhī kě yǐ jì mín zhī xíng
故因贰而索之,可以济民之行。
míng ér dòng zhī kě fǒu ér shī de lái bào yǐ zhì qí běn yě
明而动之,可否而失得来报,以治其本也。
yì zhī xìng yě
易之兴也。
qí wū zhōng gǔ hu zuò yì zhě qí yǒu yōu huàn hu
其于中古乎,作易者,其有忧患乎。
shì gù lǚ dé zhī jī yě
是故履德之基也。
qiān dé zhī bǐng yě
谦德之柄也。
fù dé zhī běn yě
复德之本也。
héng dé zhī gù yě
恒德之固也。
sǔn dé zhī xiū yě
损德之修也。
yì dé zhī yù yě
益德之裕也。
kùn dé zhī biàn yě
困德之辨也。
jǐng dé zhī de yě
井德之地也。
xùn dé zhī zhì yě
巽德之制也。
lǚ hé ér zhì qiān zūn ér guāng fù xiǎo ér biàn wū wù héng zá ér bù yàn sǔn xiān nán ér hòu yì yì
履和而至谦,尊而光,复小而辨于物,恒杂而不厌,损先难而后易益。
zhǎng yù ér bù shè kùn
长裕而不设困。
qióng ér tōng jǐng jū qí suǒ ér qiān xùn chēng ér yǐn lǚ yǐ hé xíng qiān yǐ zhì lǐ fù yǐ zì zhī
穷而通井,居其所而迁巽,称而隐,履以和行,谦以制礼,复以自知。
héng yǐ yī dé sǔn yǐ yuǎn hài
恒以一德,损以逺害。
yì yǐ xìng lì kùn yǐ guǎ yuàn jǐng yǐ biàn yì xùn yǐ xíng quán
益以兴利,困以寡怨,井以辨义,巽以行权。
yì zhī xìng yě dāng wū zhōng gǔ hu shì shuāi dào sàng ér huàn qí yōu
易之兴也,当于中古乎世衰道丧,而患其忧。
qíng shí xiāng yuǎn ér zhà yuàn zhī màn yě
情实相逺,而诈怨之蔓也。
gù qí sī shēn qí fáng qū yuán tiān xià zhī lǐ qióng biàn huà zhī
故其思深,其防曲,原天下之理,穷变化之□。
zé jí xiōng huǐ lìn qí wǒ zhī suǒ zì hu
则吉凶悔吝其我之所自乎。
gù lǚ dé zhī jī yě qí dé suǒ zhì ér yǒu bié yě
故履徳之基也,其德所治而有别也。
zé bù shī luàn yǐ
则不失乱矣。
bié ér guǎ qīn hé zhī nǎi wèi zhì yě
别而寡,亲和之,乃为至也。
bié ér lǚ zhī hé ér cóng zhī lǐ lè zhī dào
别而履之,和而从之,礼乐之道。
kě yǐ lì dé ér chéng háng yǐ
可以立德而成行矣。
yòng ér jiāo zhě qiān yě
用而交者,谦也。
bēi yǐ zì mù dé rén zhī zūn qí dào guāng yě
卑以自牧,得人之尊,其道光也。
gù néng zhì qí lǚ ér bǎo qí suǒ lǚ yě
故能制其履,而保其所履也。
wǎng ér bù zhī fù wú qí běn yě
往而不知复,无其本也。
zhī huǐ ér fù fù wū běn yě
知悔而复,复于本也。
bù yuǎn ér fù zài qí xiǎo ér lái zhe hu
不逺而复,在其小而来著乎。
zì zhī zhě yě
自知者也。
dé zhī běn yě dào zhī suǒ yóu shēng yě
德之本也,道之所由生也。
dìng wū nèi wài zhī fēn zhě kě jiǔ zhī dào yě
定于内外之分者,可久之道也。
qí dé gù yǐ
其德固矣。
dìng wū nèi yǐ suī duō zá ér bù yàn yě
定于内矣,虽多杂而不厌也。
héng qí yī dé zhě yě
恒其一德者也。
sǔn jǐ fèng shàng dé zhī xiū yě
损己奉上,德之修也。
sǔn yǐ jiǎn jǐ gù xiān nán yǐ ér shuō yǐ yǔ qí dào yì yě
损以减己,固先难矣,而说以与其道,易也。
kě yǐ fù qí ān yǐ
可以附其安矣。
qí hé hài hu
其何害乎。
yì qí xià zhě yě
益其下者也。
de kuān ér róng yě
得寛而容也。
zhǎng ér néng kuān bù shè bèi ér mín xìn yě
长而能寛,不设备而民信也。
zì shàng yǔ xià de xià zhī jié xìng lì zhě yě
自上与下,得下之竭兴利者也。
kùn yě zhě jūn zǐ biàn qí shī ér kǎo dé kùn yǔ qióng ér xiū zhī gù néng zhōng tōng yě
困也者,君子辨其失而考德,困与穷而修之,故能终通也。
bù zé wū rén yě
不责于人也。
qí guǎ yuàn yǐ
其寡怨矣。
jūn zǐ bǎo dé yóu jǐng zhī bù yú yě
君子保德,犹井之不渝也。
dé qiān ér jí mín yǎng ér bù qióng
德迁而及民,养而不穷。
jǐng zhī dé yě
井之德也。
shī ér bù qiú qí bào jūn zǐ zhī yì yě
施而不求其报,君子之义也。
xùn ér xià mín zhě fēi kuī jūn zǐ zhī dào yě
巽而下民者,非亏君子之道也。
zhì yǒu suǒ zhī ér wèi zhì yě chēng wū wù zhī qíng ér yǐn hu qí zhōng
志有所之而为制也,称于物之情而□隐乎其中。
suǒ yǐ xíng quán ér zhì shì yě
所以行权而制事也。
shì bù xùn zé bù néng zhì yě
事不巽则不能制也。
cǐ jūn zi xíng wū yì ér zhōu qí huàn yě
此君子行于易而周其患也。
yì zhī wèi shū yě bù kě yuǎn wèi dào yě
易之为书也,不可逺为道也。
lǚ qiān biàn dòng bù jū
屡迁变动不居。
zhōu liú liù xū shàng xià wú cháng gāng róu xiāng yì
周流六虚,上下无常,刚柔相易。
bù kě wèi diǎn yào wéi biàn suǒ shì qí chū rù yǐ dù wài
不可为典要,唯变所适,其出入以度外。
nèi shǐ zhī jù yòu míng wū yōu huàn yǔ
内使知惧,又明于忧患与。
gù wú yǒu shī bǎo rú lín fù mǔ
故无有师保,如临父母。
chū lǜ qí cí ér kuí qí fāng jì yǒu diǎn cháng jì fēi qí rén dào bù xū xíng
初率其辞而揆其方,既有典常,茍非其人道,不虚行。
yì zhī wèi shū yě zhōng wū wu ér bù kě yuǎn qí wèi dào yě
易之为书也,中于务而不可逺其为,道也。
yīn shí ér yì bù zhì wū gù
因时而易,不滞于固。
zhōu liú liù wèi ér bù jiàn qí zhuàng
周流六位,而不见其状。
shàng xià wú cháng gāng róu xiāng yì gè zhǐ qí yào wéi biàn suǒ shì
上下无常,刚柔相易,各指其要,惟变所适。
xiàng qí wù yí guān qí jí xiōng de qí chū rù zhī dù
象其物宜,观其吉凶,得其出入之度。
zé nèi wài zhī jù ér jìn tuì zhī fēn zhe yě
则内外知惧,而进退之分著也。
yòu míng wū yōu huàn yǔ yōu huàn zhī suǒ cóng zé xiōng huǐ zhī zhào
又明于忧患与,忧患之所从,则凶悔之兆。
yǎn hu qí qián rú fù mǔ shī bǎo zhī lín yě
俨乎其前,如父母师保之临也。
chū xiū qí wén ér dù qí yì kě de shí zhī shì wèi shǒu cháng zhī dào
初修其文而度其义,可得时之适,为守常之道。
de qí dào ér hòu xíng
得其道而后行。
yì zhī wèi shū yě yuán shǐ yào zhōng yǐ wèi zhì yě
易之为书也,原始要终以为质也。
liù yáo xiāng zá wéi qí shí wù yě
六爻相杂,唯其时物也。
qí chū nán zhī qí shàng yì zhī běn mò yě
其初难知,其上易知,本末也。
chū cí nǐ zhī zú chéng zhī zhōng
初辞拟之,卒成之终。
ruò fú zá wù zhuàn dé biàn shì yǔ fēi zé fēi qí zhōng yáo bù bèi
若夫杂物撰德,辨是与非,则非其中爻不备。
ǎi yì yào cún wáng jí xiōng zé jū kě zhī yǐ
噫,亦要存亡吉凶,则居可知矣。
zhī zhě guān qí tuàn cí zé sī guò bàn yǐ
知者观其彖辞则思过半矣。
èr yǔ sì tóng gōng ér yì wèi qí shàn bù tóng
二与四同功而异位,其善不同。
èr duō yù sì duō jù
二多誉,四多惧。
jìn yě
近也。
róu zhī wèi dào bù lì yuǎn zhě qí yào wú jiù qí yòng róu zhōng yě
柔之为道,不利逺者,其要无咎,其用柔中也。
sān yǔ wǔ tóng gōng ér yì wèi sān duō xiōng wǔ duō gōng
三与五同功而异位,三多凶,五多功。
guì jiàn zhī děng yě
贵贱之等也。
qí róu wēi qí gāng shèng yá
其柔危其刚胜邪。
yì zhī wèi shū yuán shǐ yào zhōng yǐ wèi tǐ yě
易之为书,原始要终以为体也。
fu wù shēng ér hòu yǒu xiàng xiàng chéng ér hòu yǒu shù
夫物生而后有象,象成而后有数。
qióng shù jí biàn ér wèi zhōng
穷数极变而为终。
jūn zǐ guān zhī kě yǐ zhī qí guī yě
君子观之可以知其归也。
liù yáo zhī shè yīn yáng zhī wèi zūn bēi zhī fēn gāng róu zhī chù jí xiōng zhī bào xiàng qí shí wù yě
六爻之设,隂阳之位,尊卑之分,刚柔之处,吉凶之报,象其时物也。
chū shǐ xiàng yě
初始象也。
nǐ qí xíng ér zé zhī gù nán zhī yě
拟其形而则之,故难知也。
qí shù qióng biàn jí dào zhī zhōng yě gù yì zhī
其数穷变,极道之终也,故易知。
chū yǐ cí nǐ zhī qí zhōng de qí tǐ yě
初以辞拟之,其终得其体也。
běn nán zhī ér mò yì jiàn yě
本难知而末易见也。
shì gù zá lèi qí shì sī chá wèi dé biàn qí shì fēi yào qí jí xiōng
是故杂类其事,思察为德,辨其是非,要其吉凶。
guān fu zhōng ér de zhī yǐ guī qí zhǔ zhī zhì yě
观夫中而得之矣,归其主之制也。
zhì zhě guān qí tuàn cí de xiàng zhī dà zé liù yáo zhī zá biàn huà zhī lǐ zhī zé jí wéi zhī zé xiōng
智者观其彖辞,得象之大□,则六爻之杂,变化之理,□之则吉,违之则凶。
gài de qí bàn yǐ
盖得其半矣。
sān yǔ sì tóng gōng ér yì wèi yīn ǒu yě chéng yáng zhī dào yě
三与四同功而异位,隂耦也,承阳之道也。
èr duō yù sì duō jù sì jìn wū zūn yí qí bī yě
二多誉,四多惧,四近于尊,疑其逼也。
róu zhī dào yě
柔之道也。
yuǎn ér bù lì èr de róu zhōng zhōng bù yá yě
逺而不利,二得柔中,中不邪也。
róu fèng shàng yě
柔奉上也。
gù duō ér jí yān
故多□而吉焉。
gù róu ér jū zhī jí yě
故柔而居之,吉也。
sān yǔ wǔ tóng gōng ér yì wèi wēi yǐ jí zhe yīn yáng fēn bù sān zé yáng cōng xià xiàng yě chén zhī dào yě
三与五同功而异位,微以及著,隂阳分布,三则阳緫下,象也,臣之道也。
liǎng sān cái jī gāng róu ér zhì wū wǔ dà jūn zhī dào yě
两三才积,刚柔而至于五,大君之道也。
gù tóng gōng ér yì wèi
故同功而异位。
sān duō xiōng yǒu mín ér shàng chéng gāo ér nán jū yě
三多凶,有民而上,乗髙而难居也。
wǔ duō gōng zūn wú guò yě
五多功尊,无过也。
wèi shàng zhě néng duàn qí zhì yě
为上者能断其制也。
gù róu jū zhī ér wēi qí gāng shèng zhě yě
故柔居之而危其刚胜者也。
yì zhī wèi shū yě guǎng dà xī bèi yǒu tiān dào yān yǒu rén dào yān yǒu dì dào yān
易之为书也,广大悉备,有天道焉,有人道焉,有地道焉。
jiān sān cái ér liǎng zhī gù liù
兼三才而两之,故六。
liù zhě fēi tā yě sān cái zhī dào yě
六者,非他也,三才之道也。
dào yǒu biàn dòng gù yuē yáo yáo yǒu děng gù yuē wù wù xiāng zá gù yuē wén wén bù dāng gù jí xiōng shēng yān
道有变动,故曰爻,爻有等,故曰物,物相杂,故曰文,文不当故,吉凶生焉。
yì zhī wèi shū yě guǎng dà xī bèi yǐ
易之为书也,广大悉备矣。
míng sān cái zhī dào yān
明三才之道焉。
bā guà xiǎo chéng tǐ qí xiàng yǐ
八卦小成,体其象矣。
yīn ér zhòng zhī ǒu tiān xià zhī qíng yǐ jí qí gāng róu zhī lǐ yě
因而重之,耦天下之情,以极其刚柔之理也。
gù sān cái zhī dào yǐ liù wèi ér chéng wén yě
故三才之道,以六位而成文也。
dào yǒu biàn dòng qíng zhī qiú yě
道有变动,情之求也。
gù liù yáo xiào qí dòng yān
故六爻效其动焉。
wèi yǒu yīn yáng chù yǒu gāng róu de qí děng liè dāng qí xíng shì gù yuē wù
位有隂阳,处有刚柔,得其等列,当其行事,故曰物。
wù zá ér gāng róu yǒu jiàn gù yuē wén
物杂而刚柔有闲,故曰文。
wén zhī bù dāng zé bù néng zhì yě gù yǒu jí xiōng zhī jí yān
文之不当,则不能治也,故有吉凶之及焉。
yì zhī xìng yě qí dāng yīn zhī mò shì zhōu zhī shèng dé yá
易之兴也,其当殷之末世,周之盛德邪。
dāng wén wáng yǔ zhòu zhī shì yá
当文王与纣之事邪。
shì gù qí cí wēi wēi zhě shǐ píng
是故其辞危,危者使平。
yì zhě shǐ qīng qí dào shén dà bǎi wù bù fèi jù yǐ zhōng shǐ qí yào wú jiù
易者使倾,其道甚大,百物不废,惧以终始其要,无咎。
cǐ zhī wèi yì zhī dào yě
此之谓易之道也。
yì zhī xìng yě dāng mò yīn zhōu zhī shèng dé yě
易之兴也,当末殷周之盛德也。
yīn zhòu fǎn zhèng wén wáng shòu yōu yōu wū wēi wáng gù jī qí xíng shì jí qí xiàng lèi qióng qí biàn huà zuò wèi yì zhī shū
殷纣反正,文王受幽,忧于危亡,故积其行事,极其象类,穷其变化,作为易之书。
yǐ wéi qí xiōng huǐ ér míng qí dào yě
以违其凶悔而明其道也。
shǐ yōu zhě jǐn shèn ér de qí píng mín suǒ zhù yě
使忧者,谨愼而得其平民所助也。
yì zhī bù jiè zhě zì zhì qí qīng zhòng suǒ qì yě
易之不戒者,自致其倾众所弃也。
suǒ yǐ tuī qí wáng ér gù qí cún yě
所以推其亡而固其存也。
qí dào shén dà ér bǎi shì de jǔ yě
其道甚大,而百事得举也。
jù qí xiōng hài xián qí jìn tuì zé shǐ zhōng qí wú jiù cǐ yì zhī dào yě
惧其凶害,闲其进退,则始终□其无咎,此易之道也。
fu qián tiān xià zhī zhì jiàn yě dé xíng héng yì yǐ zhī xiǎn
夫干天下之至健也,德行恒易以知险。
fu kūn tiān xià zhī zhì shùn yě dé xíng héng jiǎn yǐ zhī zǔ
夫坤天下之至顺也,德行恒简以知阻。
néng shuō zhū xīn néng yán zhū hóu zhī lǜ dìng tiān xià zhī jí xiōng chéng tiān xià zhī wěi wěi zhě
能说诸心,能研诸侯之虑,定天下之吉凶,成天下之亹亹者。
shì gù biàn huà yún wèi jí shì yǒu xiáng xiàng shì zhī qì zhàn shì zhī lái tiān dì shè wèi shèng rén chéng néng rén móu guǐ móu bǎi xìng yǔ néng bā guà yǐ xiàng gào yáo
是故变化云为吉事有祥,象事知器,占事知来,天地设位圣人成能,人谋鬼,谋百姓,与能八卦,以象告爻。
tuàn yǐ qíng yán gāng róu zá jū ér jí xiōng kě jiàn yǐ
彖以情言,刚柔杂居而吉凶可见矣。
biàn dòng yǐ lì yán jí xiōng yǐ qíng qiān shì gù ài è xiāng gōng ér jí xiōng shēng
变动以利,言吉凶以情迁,是故爱恶相攻,而吉凶生。
yuǎn jìn xiāng qǔ ér huǐ lìn shēng qíng wěi xiāng gǎn ér lì hài shēng
逺近相取而悔吝生,情伪相感而利害生。
fán yì zhī qíng jìn ér bù xiāng de zé xiōng huò hài zhī huǐ qiě lìn
凡易之情近而不相得,则凶或害之,悔且吝。
jiāng pàn zhě qí cí cán zhōng xīn yí zhě qí cí zhī
将叛者其辞慙中,心疑者其辞枝。
jí rén zhī cí guǎ zào rén zhī cí duō wū shàn zhī rén qí cí yóu shī qí shǒu zhě qí cí qū
吉人之辞寡,躁人之辞多,诬善之人其辞游,失其守者其辞屈。
fu qián tiān xià zhī zhì jiàn yě
夫干天下之至健也。
yī ér jìng gù néng tōng tiān xià zhī zhì
一而静,故能通天下之志。
zhī tiān xià zhī jǐ zé wú xiǎn ér bù zhī yě
知天下之几,则无险而不知也。
zhī qí wèi zhě bài zhī gù néng shǒu qí yì
知其为者,败之故能守其易。
kūn tiān xià zhī zhì shùn yě
坤天下之至顺也。
zhí ér fāng dá tiān xià zhī shì shi tiān xià zhī guò gù néng wú zǔ bù chá yě
直而方,达天下之事,识天下之过,故能无阻不察也。
zé zhī qí zhí shì shī zhī yě
则知其执事失之也。
gù néng shǒu qí jiǎn jiàn ér tōng zhī dòng ér shùn zhī jiē de qí zhǐ
故能守其简健而通之动,而顺之,皆得其止。
gù néng shuō tiān xià zhī xīn qióng tiān xià zhī lǜ dìng tiān xià zhī jí xiōng
故能说天下之心,穷天下之虑,定天下之吉凶。
shǐ tiān xià zì xiǎo ér bù luàn yě
使天下自晓而不乱也。
shì gù biàn huà zhī dào yún wèi zhī wu jí shì xiān zhào zhì qì zhī xiàng zhàn shì zhī lái
是故变化之道云为之务,吉事先兆,制器知象,占事知来。
tiān dì shè wèi ér shēng huà shèng rén xiàng zhī ér chéng néng
天地设位而生化,圣人象之而成能。
gù jiāng yǒu wèi yě
故将有为也。
kě yǐ jǐn qí shì zhī shǐ zhōng móu guǐ shén wū bǔ shì zé bǎi shì guī shàng zhī ér jǐn lì wū xià yǐ
可以尽其事之始终,谋鬼神于卜筮,则百事归上之□,而尽力于下矣。
bā guà bèi qí xiàng kě yǐ xiàng yě
八卦备其象,可以象也。
yáo tuàn shēn qí qíng kě yǐ sī yě
爻彖伸其情,可以思也。
gāng róu yǔ jū dá qí wén lǐ chá qí qǔ shě ér jí xiōng kě jiàn yǐ
刚柔与居,达其文理,察其取舍而吉凶可见矣。
guān qí lì ér hòu biàn dòng chá qí jí xiōng ér hòu qiān qí qíng
观其利而后变动,察其吉凶而后迁其情。
cǐ yì zhī dào yě
此易之道也。
gù qǔ ài è xiāng gōng ér dé shī zhě jí xiōng shēng yě
故取爱恶相攻而得失者,吉凶生也。
yuǎn jìn xiāng qǔ ér chà shí zhě huǐ lìn shēng yě
逺近相取而差时者,悔吝生也。
qíng yǐ gǎn wù zhě lì zhī shēng yě
情以感物者,利之生也。
wěi yǐ bì rén zhě hài zhī jí yě
伪以蔽人者,害之及也。
fu wù bù xiāng de zé jìn ér mí xiōng yě
夫物不相得,则近而弥凶也。
huò hài zhī ér huǐ qiě lìn gù jiāng pàn zhě qí cí cán nèi xū ér qiú qí shuō yě
或害之而悔且吝,故将叛者,其辞慙内虚,而求其说也。
zhōng xīn yí zhě bù zhī suǒ cóng qí cí zhī yě
中心疑者,不知所从,其辞枝也。
jí rén shǒu zhī ér
吉人守之而。