xī zhě shèng rén zhī zuò yì yě
昔者圣人之作易也。
yōu zàn wū shén míng ér shēng shī cān tiān liǎng de ér yǐ shù guān biàn wū yīn yáng ér lì guà
幽賛于神明而生蓍,参天两地而倚数,观变于隂阳而立卦。
fā huī wū gāng róu ér shēng yáo hé shùn wū dào dé ér lǐ wū yì
发挥于刚柔而生爻,和顺于道德而理于义。
qióng lǐ jǐn xìng yǐ zhì wū mìng xī zhě shèng rén zhī zuò yì yě
穷理尽性以至于命,昔者圣人之作易也。
jiāng yǐ shùn xìng mìng zhī lǐ shì yǐ lì tiān zhī dào yuē yīn yǔ yáng
将以顺性命之理,是以立天之道,曰隂与阳。
lì dì zhī dào yuē róu yǔ gāng
立地之道,曰柔与刚。
lì rén zhī dào yuē rén yǔ yì
立人之道,曰仁与义。
jiān sān cái ér liǎng zhī gù yì liù huà ér chéng guà
兼三才而两之,故易六画而成卦。
fēn yīn fēn yáng dié yòng róu gāng gù yì liù wèi ér chéng
分隂分阳,迭用柔刚,故易六位而成。
zhāng tiān dì dìng wèi shān zé tōng qì léi fēng xiāng báo shuǐ huǒ bù xiāng shè bā guà xiāng cuò shù
章天地定位,山泽通气,雷风相薄,水火不相射,八卦相错数。
wǎng zhě shùn zhī lái zhě nì shì
往者顺知,来者逆是。
gù yì nì shù yě
故易逆数也。
léi yǐ dòng zhī fēng yǐ sàn zhī yǔ yǐ rùn zhī rì yǐ xuān zhī gèn yǐ zhǐ zhī duì yǐ shuō zhī qián yǐ jūn zhī kūn yǐ cáng zhī
雷以动之,风以散之,雨以润之,日以晅之,艮以止之,兑以说之,干以君之,坤以藏之。
xī zhě shèng rén zhī zuò yì yuán qí yuán ér chuán qí lǐ yě
昔者圣人之作易,原其元而传其理也。
tài jí shēng liǎng yí liǎng yí shēng sì xiàng ér wàn wù xìng yān
太极生两仪,两仪生四象,而万物兴焉。
fu zào zhě zhī dà dé yě
夫造者之大德也。
yōu shēn ér wú xíng shén yùn ér míng bèi wù de shēng chéng yě
幽深而无形,神运而明备,物得生成也。
gù shèng rén yáng qí yōu wū shén míng ér wèi zhì dào zhī shǐ yě
故圣人扬其幽于神明,而为治道之始也。
shī yě zhě shén yě
蓍也者,神也。
xū ér zhōu yě
虚而周也。
hán qí shù ér wú tài jí zhī xiàng yě
含其数而无太极之象也。
wù shǐ zhào gù cān wú yǐ yǒu zhī yuē tiān
物始兆,故参无以有之,曰天。
liǎng ér xíng zhī yuē de
两而形之,曰地。
yī qí shù ér tuī zhī de sì xiàng zhī shēng chéng yān
依其数而推之,得四象之生成焉。
rén lǐ zhī biàn huà yān shǐ jiàn zhě yīn yáng yě
人理之变化焉,始见者隂阳也。
yì ér biàn zhī ér de qí shí gù tiān dào chéng yě
易而变之,而得其时,故天道成也。
gù shèng rén yǐ zhī lì guà chéng qì sàn huà ér wèi xíng
故圣人以之立卦,乗气散化而为形。
yòng ér zhī shì yuē gāng róu yě
用而之事,曰刚柔也。
jiān dì dào ér chéng yě
兼地道而成也。
yīn ér zhòng zhī shēng yáo
因而重之,生爻。
liǎng yí fēn ér wàn wù zuò
两仪分而万物作。
shèng rén wèi zhī zhǔ yān gù shàng hé shùn wū dào dé kě yǐ shēng ér huà xiàng qí yīn yáng yě
圣人为之主焉,故上和顺于道德,可以生而化象其隂阳也。
xià yǐ shī bù wū rén yì kě yǐ yǎng ér zhì yòng qí róu gāng yě
下以施布于仁义,可以养而制用,其柔刚也。
gù yuán qí shǐ zhì qí zhōng qióng qí lǐ ér jǐn dé tiān xià zhī lǐ
故原其始,致其终,穷其理而尽得天下之理。
jìng ér shùn qí shí zhī mìng ér xíng yě
静而顺其时之,命而行也。
shèng rén zhī zuò yì yě
圣人之作易也。
jiāng yǐ shùn xìng mìng zhī lǐ yě
将以顺性命之理也。
gù lì tiān zhī dào yuē yīn yǔ yáng qì zhī shǐ yě
故立天之道,曰隂与阳,气之始也。
lì dì zhī dào yuē róu yǔ gāng xíng zhī biàn yě
立地之道,曰柔与刚,形之变也。
lì rén zhī dào yuē rén yǔ yì dé zhī xié yě
立人之道,曰仁与义,德之偕也。
hé liǎng ér hòu chéng yě gù jiān sān cái ér liǎng zhī gù yì liù huà ér chéng guà yě
合两而后成也,故兼三才而两之,故易六画而成卦也。
yīn yáng zhě xiāng shēng ér wèi zhī huà yě
隂阳者,相生而为之化也。
wèi shǐ xiāng lí yě
未始相离也。
yáng wèi jūn yān wù zhī shǐ shēng yáng yě
阳为君焉,物之始生,阳也。
yáng shǐ shēng ér qián wū yīn yě zi zhī jiàn yě
阳始生而濳于隂也,子之建也。
suī yuē yáng zhī shēng wèi yǒu qí wèi gù yáo zhī chū wèi wú qí shí yáng zhī zhào yě
虽曰阳之生,未有其位,故爻之初为无,其实阳之兆也。
yīn ǒu yě liǎng chéng zhī yǒu qí wèi yě qí dào bēi yān gù yáo zhī èr wèi yīn yě
隂耦也,两成之有其位也,其道卑焉,故爻之二为隂也。
yīn guò zé yáng shēng sān qí shù yě
隂过则阳生,三竒数也。
sān ér xiǎo chéng yī guà zhī zhǔ yě
三而小成一卦之主也。
gù yáo zhī sān wèi yáng yě
故爻之三为阳也。
yáng biàn zé yīn shēng wèi chéng shàng yě de zhī shù yě
阳变则隂生,位承上也,地之数也。
gù yáo zhī sì wèi yīn yě
故爻之四为隂也。
shù zhī jī yīn zhī biàn zé yáng shēng yě
数之积隂之变,则阳生也。
tiān zhī shù yě ér de qí zhōng ér xià fù qí mín yě
天之数也,而得其中,而下富其民也。
gù yáo zhī wǔ wèi yáng yě
故爻之五为阳也。
yáng jí zé xiāo ér wèi yīn qì zhōng zé dào qióng yě
阳极则消而为隂,气终则道穷也。
gù yuē wú wèi yě
故曰无位也。
cǐ tiān dào zhī biàn yīn yáng xiāng gèng shèng rén xiàng zhī ér fēn yīn yáng dié yòng gāng róu
此天道之变,隂阳相更,圣人象之而分隂阳,迭用刚柔。
gù yì liù yáo wèi ér chéng wén yě
故易六爻位而成文也。
dìng tiān dì zhī wèi hé èr wù zhī jiāo tōng shān zé zhī qì léi fēng xiāng báo ér dà shuǐ huǒ xiāng gé ér shēng zhòng cuò bā guà yǐ guān qí suǒ shì ér tiān xià zhī lǐ de yǐ
定天地之位,合二物之交,通山泽之气,雷风相薄而大,水火相革而生,重错八卦以观其所适,而天下之理得矣。
rú rì yuè zhī gèng yě rú sì shí zhī dài yě
如日月之更也,如四时之代也。
gǔ jīn wǎng lái qí dào yī yě
古今往来其道一也。
gù wǎng zhě cóng ér shù zhī lái zhě nì ér qián zhī
故往者从而数之来者,逆而前之。
shì gù nì shù zhě yì zhī zhì yě
是故逆数者,易之智也。
léi yǐ dòng zhī fēng yǐ sàn zhī yǔ yǐ rùn zhī rì yǐ xuān zhī gèn yǐ zhǐ zhī duì yǐ shuō zhī qián yǐ shǒu ér chàng zhī kūn yǐ cáng ér chéng zhī
雷以动之,风以散之,雨以润之,日以晅之,艮以止之,兑以说之,干以首而倡之,坤以藏而成之。
guān qí hé zhī suǒ yǐ ér xiàng zhī sī qí yáo biàn zhī dào ér jù zhī kě yǐ nì qí shù ér wéi zhū huǐ yě
观其□合之所以而象之,思其爻变之道而惧之,可以逆其数而违诸悔也。
dì chū hū zhèn qí hu xùn xiāng jiàn hu lí zhì yì hu kūn shuō yán hu duì zhàn hu qián láo hu kǎn chéng yán hu gèn
帝出乎震,齐乎巽,相见乎离,致役乎坤,说言乎兑,战乎干,劳乎坎,成言乎艮。
wàn wù chū hū zhèn zhèn dōng fāng yě
万物出乎震,震东方也。
qí hu xùn xùn dōng nán yě
齐乎巽,巽东南也。
qí yě zhě yán wàn wù zhī jié qí yě
齐也者,言万物之洁齐也。
lí yě zhě míng yě
离也者,明也。
wàn wù jiē xiāng jiàn nán fāng zhī guà yě
万物皆相见南方之卦也。
shèng rén nán miàn ér tīng tiān xià xiàng míng ér zhì gài qǔ zhū cǐ yě
圣人南面而听天下,向明而治,盖取诸此也。
kūn yě zhě de yě
坤也者,地也。
wàn wù jiē zhì yǎng yān gù yuē zhì yì hu kūn
万物皆致养焉,故曰致役乎坤。
duì zhèng qiū yě
兑,正秋也。
wàn wù zhī suǒ shuō yě
万物之所说也。
gù yuē shuō yán hu duì
故曰说言乎兑。
zhàn hu qián qián xī běi zhī guà yě
战乎干,干西北之卦也。
yán yīn yáng xiāng báo yě
言隂阳相薄也。
kǎn zhě shuǐ yě
坎者,水也。
zhèng běi fāng zhī guà yě
正北方之卦也。
láo guà yě
劳卦也。
wàn wù zhī suǒ guī yě
万物之所归也。
gù yuē láo hu kǎn
故曰劳乎坎。
gèn dōng běi zhī guà yě
艮,东北之卦也。
wàn wù zhī suǒ chéng zhōng ér suǒ chéng shǐ yě
万物之所成终而所成始也。
gù yuē chéng yán hu gèn
故曰成言乎艮。
shén yě zhě miào wàn wù ér wèi yán zhě yě
神也者,妙万物而为言者也。
dòng wàn wù zhě mò jí hu léi
动万物者,莫疾乎雷。
náo wàn wù zhě mò jí hu fēng
桡万物者,莫疾乎风。
zào wàn wù zhě mò hàn hu huǒ
燥万物者,莫熯乎火。
shuō wàn wù zhě mò shuō hu zé
说万物者,莫说乎泽。
rùn wàn wù zhě mò rùn hu shuǐ
润万物者,莫润乎水。
zhōng wàn wù shǐ wàn wù zhě mò shèng hu gèn
终万物始万物者,莫盛乎艮。
gù shuǐ huǒ xiāng dǎi léi fēng bù xiāng bèi shān zé tōng qì rán hòu néng biàn huà jì chéng wàn wù yě
故水火相逮,雷风不相悖,山泽通气,然后能变化既成万物也。
dì zhě zào huà zhī zhǔ tiān dì zhī zōng wú xiàng zhī xiàng yě
帝者,造化之主,天地之宗,无象之象也。
bù kě yǐ xíng zhì suǒ
不可以形智索。
yīn wù zhī shēng chéng shǐ zhōng qí xiǎn qí chū rù yān
因物之生成始终其显,其出入焉。
cān ér zhǔ zhī zhě yáng yě
参而主之者,阳也。
shì gù chū hū dōng chūn zhī jiàn yě
是故出乎东,春之建也。
yáng dòng wū xià wàn wù zhèn zhī ér shēng yě
阳动于下,万物震之而生也。
gù zhèn dōng fāng zhī wù
故震东方之物。
qí hu xùn wù zhī zhǎng qí ér bù shēng xiān jié qū bié ér bù xiāng luàn yě
齐乎巽物之长,齐而布生鲜洁,区别而不相乱也。
wù fāng zhǎng mào qiáng ér xià róu yě
物方长,貌强而下柔也。
gù xià róu ér xùn zhī dài qí dà zhě bù kě yǐ bù xùn gù xùn dōng nán zhī wù yě
故下柔而巽之,待其大者不可以不巽,故巽东南之物也。
lí yě zhě míng yě
离也者,明也。
wàn wù zhī mào shǐ dà jiē míng ér xiāng jiàn zhōng róu shùn yě kě yǐ zhì zhī yǐ
万物之貌,始大皆明,而相见中柔顺也,可以治之矣。
shì yǐ shèng rén nán miàn ér tīng tiān xià xiàng míng ér zhì gài qǔ zhū cǐ
是以圣人南面而听天下,向明而治,盖取诸此。
kūn yě zhě de yě
坤也者,地也。
wàn wù jiē zhì yǎng yān wù zhī zá yě
万物皆致养焉,物之杂也。
wài shèng ér zhōng wèi yíng yǎng zhī ér hòu chéng zhě yě
外盛而中未盈,养之而后成者也。
gù shùn ér qiú yì ér zhì yǎng zhī
故顺而求役,而致养之。
gù kūn wèi xī nán zhī guà yě
故坤为西南之卦也。
duì zhèng qiū yě
兑,正秋也。
wài róu ér zhōng zhuàng yě wàn wù zhī shèng ér xián shuō yě
外柔而中壮也,万物之盛而咸说也。
gù duì wèi zhèng xi zhī wù yě
故兑为正西之物也。
qián xī běi de yě
干,西北地也。
yáng zhī lǎo yīn báo ér zhēng xìng yě
阳之老,隂薄而争兴也。
gù zhàn yě
故战也。
wàn wù shuāi ér luò qí róng yě gù qián wèi xī běi zhī wù yě
万物衰而落其荣也,故干为西北之物也。
kǎn zhě yáng tāi wū zhōng ér yīn shèng wū wài shuǐ zhī guà yě
坎者,阳胎于中而隂盛于外,水之卦也。
shuǐ yōu yīn zhī wù yě shuǐ liú ér bù yǐ yě
水幽隂之物也,水流而不已也。
wàn wù zhī suǒ guī yě
万物之所归也。
gù wù zhī shēng xiān jù shuǐ ér zhì qí sǐ yě
故物之生,先聚水而质其死也。
shuǐ hé ér kū gǎo gù qí láo guà wèi běi fāng zhī wù yě
水涸而枯槁,故其劳卦,为北方之物也。
gèn sì shí zhī zhōng wàn wù zhī suǒ chéng zhǐ wū gèn yě
艮四时之终,万物之所成,止于艮也。
zhōng zé yǒu shǐ yě gù yuē chéng yán hu gèn wèi dōng běi zhī guà yě
终则有始也,故曰成言乎艮,为东北之卦也。
shén yě zhě miào de qí wàn wù biàn huà zhī lǐ ér wèi yán yě
神也者,妙得其万物变化之理,而为言也。
gù shèng rén zhī zhì tiān xià de qí wèi dì zhī dào
故圣人之治天下?得其为帝之道。
hé qí shén yòng bù shī qí zhōng shǐ zé wèi dì wū tiān xià ér dìng qí dà wèi yě
合其神用,不失其终始,则?为帝于天下而定其大位也。
gù dòng wàn wù zhě
故动万物者。
mò jí hu léi kě yǐ zhèn dòng ér sù yě
莫疾乎雷,可以震动而肃也。
náo wàn wù zhě mò jí hu fēng kě yǐ guān mín ér xíng lìng yě
桡万物者,莫疾乎风,可以观民而行令也。
zào wàn wù zhě mò hàn hu huǒ míng qí suǒ xíng zì jié qí qíng jìng qí suǒ lǚ ér bù kě luàn yě
燥万物者,莫熯乎火,明其所行,自竭其情,敬其所履,而不可乱也。
shuō wàn wù zhě mò shuō hu zé wài róu ér jiē zhī zhōng gāng yǐ jì zhī mín xián shuō qí yì
说万物者,莫说乎泽,外柔而接之中,刚以济之,民咸说其义。
rùn wàn wù zhě mò rùn hu shuǐ
润万物者,莫润乎水。
shěn lì yǐ ān zhī shēng huò yǐ jù zhī
审利以安之生,货以聚之。
zhōng wàn wù shǐ wàn wù zhě mò shèng hu gèn
终万物始万物者,莫盛乎艮。
xiàn qí suǒ zhǐ zé lì bù guì ér shēng qí shǐ yě
限其所止则力不匮,而?生其始也。
cǐ de qí yī xiàng zhī xiàng yě
此得其一象之像也。
gù shǐ shuǐ huǒ yì wù ér xiāng jì léi fēng xiāng yǔ ér yì dà shān zé shū xíng ér gǎn huà cǐ qí jiān xiàng zhī xiàng yě
故使水火异物而相济,雷风相与而益大,山泽殊形而感化,此其兼象之像也。
tiān dì yǐ shì biàn huà shèng rén yǐ shì xìng zuò rán hòu jǐn chéng wàn wù yě
天地以是变化,圣人以是兴作,然后?尽成万物也。
qián wèi mǎ kūn wèi niú zhèn wèi lóng xùn wèi jī kǎn wèi shǐ lí wèi zhì gèn wèi gǒu duì wèi yáng
干为马,坤为牛,震为龙,巽为鸡,坎为豕,离为雉,艮为狗,兑为羊。
qián wèi mǎ jiàn sù zhī wù yě
干为马,健速之物也。
kūn wèi niú zhì shùn ér rèn zhòng yě
坤为牛,至顺而□任重也。
zhèn wèi lóng qián dòng ér biàn wū yīn yě
震为龙,濳动而变于隂也。
xùn wèi jī tǐ duō yáng qīng jǔ zhī wù zhǔ wū xià yě
巽为鸡,体多阳轻举之物,主于下也。
yīn xùn ér bù yuǎn yě
隂巽而不□逺也。
kǎn wèi shǐ shī chù bēi huì zhī wù yě
坎为豕,湿处卑秽之物也。
lí wèi zhì yáng zhōu ér míng zhōng róu ér wén yě
离为雉,阳周而明中柔而文也。
zhì chù gāo jié ér wén huàn yě
雉处髙洁而文焕也。
gèn wèi gǒu wài gāng ér bó shì jìn zhǐ nèi róu ér fù rén yě
艮为狗,外刚而□搏噬,禁止内柔而□附人也。
duì wèi yáng nèi duō yáng hěn ér bù hài wù yě
兑为羊,内多阳很而不□害物也。
qián wèi shǒu kūn wèi fù zhèn wèi zú xùn wèi gǔ kǎn wèi ěr lí wèi mù gèn wèi shǒu duì wèi kǒu
干为首,坤为腹,震为足,巽为股,坎为耳,离为目,艮为手,兑为口。
qián wèi shǒu zūn zài shàng yě
干为首,尊在上也。
kūn wèi fù wú bù cáng yě
坤为腹,无不藏也。
zhèn wèi zú dòng zài xià yě
震为足,动在下也。
xùn wèi gǔ xùn wū xià ér suí zú yě
巽为股,巽于下而随足也。
kǎn wèi ěr yáng míng zài qí nèi yě
坎为耳,阳明在其内也。
lí wèi mù yáng míng zhào wū wài yě
离为目,阳明照于外也。
gèn wèi shǒu wài gāng ér zhí zhǐ yě
艮为手,外刚而?执止也。
duì wèi kǒu wài róu ér shuō rén yě
兑为口,外柔而□说人也。
qián tiān yě gù chēng hu fù
干天也,故称乎父。
kūn de yě gù chēng hu mǔ
坤地也,故称乎母。
zhèn yī suǒ ér de nán gù wèi zhī zhǎng nán
震一索而得男,故谓之长男。
xùn yī suǒ ér de nǚ gù wèi zhī zhǎng nǚ
巽一索而得女,故谓之长女。
kǎn zài suǒ ér de nán gù wèi zhī zhōng nán
坎再索而得男,故谓之中男。
lí zài suǒ ér de nǚ gù wèi zhī zhōng nǚ
离再索而得女,故谓之中女。
gèn sān suǒ ér de nán gù wèi zhī shǎo nán
艮三索而得男,故谓之少男。
duì sān suǒ ér de nǚ gù wèi zhī shào nǚ
兑三索而得女,故谓之少女。
qián tiān yě fù zhī dào yě
干天也,父之道也。
kūn de yě mǔ dào yě
坤地也,母道也。
èr qì xiāng qiú qì shèng ér nán nǚ shēng yě
二气相求,气胜而男女生也。
qián zhī chū pèi kūn ér de zhǎng nán yuē zhèn
干之初配坤,而得长男,曰震。
qián shēng wū kūn yě
干生于坤也。
kūn zhī chū pèi qián ér de zhǎng nǚ yuē xùn
坤之初配干,而得长女,曰巽。
kūn shēng wū qián yě
坤生于干也。
qián zhī zài pèi kūn ér dé zhōng nán yuē kǎn
干之再配坤,而得中男,曰坎。
kūn zài pèi qián ér dé zhōng nǚ yuē lí
坤再配干而得中女,曰离。
qián sān pèi kūn ér de shǎo nán yuē gèn
干三配坤而得少男,曰艮。
kūn sān pèi qián ér de shào nǚ yuē duì
坤三配干而得少女,曰兑。
èr qì xiāng tuī ér bā guà zhe yǐ
二气相推而八卦著矣。
nán nǚ zhī dào bèi yǐ
男女之道备矣。
tiān xià zhī qíng jiàn yǐ
天下之情见矣。
qián wèi tiān wèi yuán wèi jūn wèi fù wèi yù wèi jīn wèi hán wèi bīng wèi dà chì wèi liáng mǎ wèi lǎo mǎ wèi jí mǎ wèi bó mǎ wèi mù guǒ
干为天,为圜,为君,为父,为玉,为金,为寒,为氷,为大赤,为良马,为老马,为瘠马,为驳马,为木果。
qián wèi tiān gāng jiàn wú zhuàng wèi wàn wù zhī zōng yě
干为天,刚健无状,为万物之宗也。
wèi yuán zhōu wàn wù yě
为圎,周万物也。
wèi jūn wèi fù zūn mò dà yě
为君为父,尊莫大也。
wèi yù wèi jīn zhì jiān gāng yě
为玉为金,至坚刚也。
wèi hán wèi bīng qì jí yán jié ér wèi jiān yě
为寒为冰,气极严结而为坚也。
wèi dà chì yáng lǎo chì shén yě
为大赤,阳老赤甚也。
liáng mǎ mǎ zhī jí shàn yě
良马,马之极善也。
lǎo mǎ mǎ zhī jí jiǔ yě
老马,马之极久也。
jí mǎ wú fū qí jiān gǔ yě
瘠马,无肤其坚骨也。
bó mǎ jiān měng zhī zhì yě
驳马,坚猛之至也。
wèi mù guǒ mù gāng wù yě lǎo ér wèi shí shēng zhī běn yě
为木果,木刚物也,老而为实生之本也。
qián lǎo yáng yě qí dào jí yě gù jiàn zhī jí zhǎng jí jiān jí lǎo jiē qǔ xiàng yě
干老阳也,其道极也,故健之极长,极坚,极老,皆取象也。
kūn wèi de wèi mǔ wèi bù wèi fǔ wèi lìn sè wèi jūn wèi zǐ mǔ niú wèi dà yú wèi wén wèi zhòng wèi bǐng qí wū de yě wèi hēi
坤为地,为母,为布,为釡,为吝啬,为均,为子母牛,为大舆,为文,为众,为柄,其于地也为黒。
kūn wèi de de yǒu xíng zhī dà róu shùn ér chéng tiān yě
坤为地,地有形之大柔顺而承天也。
wèi mǔ yǒu shēng yù zhī gōng yě
为母,有生育之功也。
wèi bù yī fú zhī chū yě
为布,衣服之出也。
wèi fǔ shú shēng zhī yīn yě
为釡,熟生之因也。
wèi lìn sè cáng yě
为吝啬,□藏也。
wèi jūn zhì róu ér shùn ér wú piān yě
为均,至柔而顺而无偏也。
wèi zǐ mǔ niú shùn ér yù yě
为子母牛,顺而育也。
wèi dà yú zài yě
为大舆,□载也。
wèi wén jì xíng ér wén zhe yǐ
为文,既形而文著矣。
wèi zhòng yīn èr yě mín zhī dào yě
为众,隂二也,民之道也。
chún yīn gù wèi zhòng yě
纯隂,故为众也。
wèi bǐng zhí ér yòng yě
为柄,执而用也。
wù yóu zhī ér shēng běn zhī ér yòng yě
物由之而生,本之而用也。
qí wū de yě wèi hēi zhì yīn zhī sè yě
其于地也,为黒,至隂之色也。
kūn yǒu xíng zhī dà yě
坤有形之大也。
wù shēng zhī běn yě
物生之本也。
yǒu róng cáng zhī yì yān yǒu shēng huà zhī dào yān gù shì lèi zhě jiē qǔ xiàng yě
有容藏之义焉,有生化之道焉,故是类者皆取象也。
zhèn wèi léi wèi lóng wèi xuán huáng wèi fū wèi dà tú wèi zhǎng zi wèi jué zào wèi cāng láng zhú wèi zhuī wěi qí wū mǎ yě wèi shàn míng wèi zhù zú wèi zuò zú wèi de sǎng qí wū jia yě wèi fǎn shēng qí jiū wèi jiàn wèi fán xiān
震为雷,为龙,为玄黄,为旉,为大涂,为长子,为决躁,为苍莨竹,为萑苇,其于马也,为善鸣,为馵足,为作足,为的颡,其于稼也,为反生,其究为健,为蕃鲜。
zhèn wèi léi dòng wū yīn yě
震为雷,动于隂也。
wèi lóng lóng yīn zhōng zhī chù yě
为龙,龙隂中之畜也。
wèi xuán huáng xuán tiān sè huáng de sè
为玄黄,玄,天色,黄,地色。
yáng shǐ shēng wū yīn zá ér wèi cāng sè yě
阳始生于隂,杂而为苍色也。
wèi fū yáng zhòng ér shǐ huá yě
为旉,阳重而始华也。
wèi dà tú gāng dòng ér shàng róu shùn zhī kě yǐ zòng qí xíng yě
为大涂,刚动而上柔顺之可以纵其行也。
wèi zhǎng zi chū yǒu yáng yě
为长子,初有阳也。
wèi jué zào gāng dòng zhī xìng yě
为决躁,刚动之性也。
wèi cāng láng zhú cāng sè xìng zhēn jiān ér jié shàng xū yě
为苍筤竹,苍色,性贞坚而节上虚也。
wèi zhuī wěi lèi wū zhú yě
为萑苇,类于竹也。
qí wū mǎ wèi shàn míng shēng zhèn wū shēn yě
其于马,为善鸣,声震于深也。
wèi zhù zú bái zú yě yáng míng zhī sè ér zài xià yě
为馵足,白足也,阳明之色而在下也。
wèi zuò zú dòng wū xià yě
为作足,动于下也。
wèi de sǎng zhù zú zhī mǎ bì de sǎng yáng xià yīng wū shàng zhōng yě qí wū jia wèi fǎn shēng wù shǐ shēng fǎn jiǎ ér chū yě
为的颡,馵足之马必的颡,阳下应于上中也其于稼,为反生,物始生反,甲而出也。
qí jiàn wǎng ér jiē róu dòng ér bì qū yě
其健往而皆柔动而必屈也。
wèi fán xiān xià běn jiān qiáng zé wèi zī ér sè zé zhèn gāng xià dòng yě
为蕃鲜,下本坚强则未滋而色泽,震刚下动也。
wù zhī shǐ shēng xià zhī jiān bái jiē qǔ xiàng yě
物之始生,下之坚白皆取象也。
xùn wèi mù wèi fēng wèi zhǎng nǚ wèi shéng zhí wèi gōng wèi bái wèi zhǎng wèi gāo wèi jìn tuì wèi bù guǒ wèi chòu qí wū rén yě wèi guǎ fà wèi guǎng sǎng wèi duō bái yǎn wèi jìn lì shì sān bèi qí jiū wèi zào guà
巽为木,为风,为长女,为绳直,为工,为白,为长,为髙,为进退,为不果,为臭,其于人也,为寡发,为广颡,为多白眼,为近利市,三倍其究,为躁卦。
xùn wèi mù gāng xùn róu ér bù gù kě yǐ róu qū zhí yě
巽为木,刚巽柔而不固,可以柔曲直也。
wèi fēng gāng xùn róu róu xùn gāng wú qí tǐ ér xiāng cóng yě
为风,刚巽柔,柔巽刚无其体而相从也。
wèi zhǎng nǚ yīn shēng wū chū yě
为长女,隂生于初也。
wèi shéng zhí cóng wù zhī xíng ér shī qí zhì yě
为绳直,从物之形而施其制也。
wèi gōng xùn wù zhī cái ér wèi qì yě
为工,巽物之才而为器也。
wèi bái sù kě yǐ shī zhòng cǎi yě
为白,素可以施众采也。
wèi zhǎng kě yǐ zhì wèi xià yě
为长,可以制为下也。
wèi jìn tuì xùn wū wù bù zì zhí qí zhì cóng shí ér jìn tuì yě
为进退,巽于物不自执其志,从时而进退也。
wèi bù guǒ xùn cóng wū wù bù jué chéng yě
为不果,巽从于物,不决成也。
wèi chòu shān xīn cóng wù zhī fēng xùn xià zhí qí tǐ gù wèi chòu ér sì yě
为臭,膻馨从物之风,巽下执其体,故为臭而巳也。
yáng yě zhě shǒu yě
阳也者,首也。
ér xùn zhì wū róu qí tǐ xū qí jīng báo qí dào kuī yě gù wū shǒu zé guǎ fà yǐ
而巽志于柔,其体虚其精,薄其道,亏也,故于首则寡发矣。
wū sǎng zé guǎng ér wú róng yǐ
于颡,则广而无容矣。
wū mù zé shǎo qí jīng móu yě
于目,则少其精眸也。
wèi jìn lì yǐ gāng xùn róu lì qiú shǎo wù yě
为近利,以刚巽柔利求少物也。
róu ér léi gāng zé lì sān bèi gāng ér xùn róu xíng quán kě yě
柔而羸刚,则利三倍刚,而巽柔行权可也。
xùn ér bù fǎn xùn qí qióng yě zé wèi wàng zào zhī zhào yě
巽而不反,巽其穷也,则为妄躁之兆也。
xùn zhě yáng xùn wū yīn bù zì rèn qí zhì yě gù kě yǐ xíng quán ér zhì shì yě
巽者,阳巽于隂,不自任其志也,故可以行权而制事也。
gù mù yǐ qū zhí zhī fēng yǐ suí zhī gù kě zhì zhī wù cóng xiǎo zhī dào jiē qǔ xiàng yě
故木以曲直之,风以随之,故可制之物从小之道,皆取象也。
kǎn wèi shuǐ
坎为水,
wèi gōu dú
为沟渎,
wèi yǐn fú
为隐伏,
wèi jiǎo róu
为矫𫐓,
wèi gōng lún
为弓轮,
qí wū rén yě
其于人也,
wèi jiā yōu
为加忧,
wèi xīn bìng
为心病,
wèi ěr tòng
为耳痛,
wèi xuè guà
为血卦,
wèi chì
为赤,
qí wū mǎ yě
其于马也,
wèi měi jí
为美脊,
wèi jí xīn
为亟心,
wèi xià shǒu
为下首,
wèi báo tí
为薄蹄,
wèi yè
为曵,
qí wū yú yě
其于舆也,
wèi duō shěng
为多眚,
wèi tōng
为通,
wèi yuè
为月,
wèi dào
为盗,
qí wū mù yě
其于木也,
wèi jiān duō xīn
为坚多心。
kǎn wèi shuǐ shàng xià jiē yīn ér yáng zài róu zhōng gāng ér yǒu xìn yě
坎为水,上下皆隂而阳在柔中,刚而有信也。
lǚ zhī yǐ yí chéng qí róu shùn ér yǒu gōng yě
履之以冝乗其柔顺而有功也。
yòng zhī shī dào zé méi nì yǐ
用之失道则没溺矣。
shuǐ zhī xiàng yě
水之象也。
wèi gōu dú yáng chù liǎng yīn zhī jiàn yīn shēn zhī xiàng yě
为沟渎,阳处两隂之闲,隂深之象也。
wèi yǐn fú cáng wū yīn zhōng yě
为隐伏,藏于隂中也。
wèi jiǎo róu wèi gōng lún èr yīn zhī róu rú zhī ér suī gāng kě yǐ qū zhí wèi qū yě
为矫𫐓,为弓轮,二隂之柔,濡之而虽刚可以屈直为曲也。
wèi jiā yōu wèi xīn bìng yáng xīn yě
为加忧,为心病,阳心也。
xiàn wū róu gù jiā yōu ér xīn tòng yě
陷于柔,故加忧而心痛也。
wèi ěr tòng yáng míng zài nèi ěr yě xiàn kùn wū róu gù ěr tòng yě
为耳痛,阳明在内耳也,陷困于柔,故耳痛也。
wèi xuè guà xuè yīn lèi yě shāng wū zhōng ér liú xiě wū wài yáng shāng wū xuè chì yě
为血卦,血隂类也,伤于中而流血于外,阳伤于血赤也。
qí wū mǎ yě wèi měi jí yáng zài zhōng yě
其于马也,为美脊,阳在中也。
wèi jí xīn yáng jū nèi qí xīn sù yě
为亟心,阳居内其心速也。
wèi xià shǒu róu jū shàng yě
为下首,柔居上也。
wèi báo tí wèi yè róu zài xià fēi qiáng xíng zhī wù yě
为薄蹄,为曵柔,在下非强行之物也。
qí wū yú wèi duō shěng běn mò ruò bù jiān yě
其于舆,为多眚,本末弱不?坚也。
wèi tōng gāng dé zhōng suī xiàn zhī zhōng tōng yě
为通刚,得中虽陷之终通也。
wèi yuè zhōng yīn zhī jīng ér zhōng míng yě
为月,中隂之精而中明也。
wèi dào jū yīn zhī zhōng yīn qiè zhī wù yě
为盗,居隂之中,隂窃之物也。
qí wū mù yě wèi jiān duō xīn zhōng gāng yě
其于木也,为坚多心,中刚也。
gù yáng xiàn wū yīn yě xiàn ér zhōng tōng gù wèi xiàn yě
故阳陷于隂也,陷而终通,故为陷也。
qí wū shàn zé zhōng shàn yě
其于善,则中善也。
qí wū bìng zé zhōng bìng yě
其于病,则终病也。
gù zhōng gāng zhī wù jiē qǔ xiàng yān
故中刚之物,皆取象焉。
lí wèi huǒ wèi rì wèi diàn wèi zhōng nǚ wèi jiǎ zhòu wèi gē bīng qí wū rén yě wèi dà fù wèi qián guà wèi biē wèi xiè wèi luǒ wèi bàng wèi qí wū mù yě wèi kē shàng gǎo
离为火,为日,为电,为中女,为甲胄,为戈兵,其于人也,为大腹,为乾卦,为鼈,为蟹,为蠃,为蚌,为□,其于木也,为科上槁。
lí wèi huǒ yáng shèng ér shàng xià jiē fā yě
离为火,阳盛而上下皆发也。
wèi rì yáng zhī jīng fā wū wài yě
为日,阳之精发于外也。
wèi diàn guāng yào wèi yīn fā wū yīn zhī wài yě
为电,光耀为隂,发于隂之外也。
wèi zhōng nǚ yīn shēng wū zhōng
为中女,隂生于中。
wèi jiǎ zhòu wèi gē bīng wài gāng ér wèi hàn yě
为甲胄,为戈兵,外刚而为悍也。
qí wū rén wèi dà fù yīn qì fú wū nèi yě
其于人,为大腹,隂气伏于内也。
wèi qián guà yáng shèng ér yè bù tōng wū wài yě
为乾卦,阳盛而液不通于外也。
wèi biē wèi xiè wèi luǒ wèi bàng wèi gǔ gāng wū wài yě
为鼈,为蟹,为蠃,为蚌,为□,骨刚于外也。
qí wū mù yě wèi kē shàng gǎo mù wèi diān zé gǎo zhōng ér xū yě
其于木也,为科上稿木,为顚,则槁中而虚也。
lí yáng shèng wū wài gù zhì yán zhī wù
离,阳盛于外,故至炎之物。
wài gāng zhōng róu zhī lèi jiē qǔ xiàng yě
外刚中柔之类,皆取象也。
gèn wèi shān wèi jìng lù wèi xiǎo shí wèi mén què wèi guǒ luǒ wèi hūn sì wèi zhǐ wèi gǒu wèi shǔ wèi qián huì zhī shǔ qí wū mù yě wèi jiān duō jié
艮为山,为径路,为小石,为门阙,为果蓏,为阍寺,为指,为狗,为鼠,为黔喙之属,其于木也,为坚多节。
gāng jí gāo ér zhōng zhǐ shān zhī xiàng yě
刚极髙而终止山之象也。
wèi jìng lù xiǎo lù yě kě zhǐ xíng qí zhōng yě
为径路,小路也,可止行其中也。
wèi mén què zhǐ chū rù zhī suǒ yě
为门阙,止出入之所也。
wèi guǒ luǒ shǎo yáng shí zhǐ wū de bù dé xiàng wū mù guǒ yě
为果蓏,少阳实止于地,不得象于木果也。
wèi hūn sì zhǐ shǒu qí jìn zhǐ yě
为阍寺,止守其禁,止也。
wèi zhǐ zhí zhǐ yě
为指,□执止也。
wèi gǒu shǒu zhǐ yě
为狗,□守止也。
wèi shǔ zhǐ wū rén yě
为鼠,止于人也。
wèi qián huì zhī shǔ shàng gāng zhuó gāng ér zhuó zhǐ qí wù yě
为黔喙之属,上刚啄刚而□啄止其物也。
qí wū mù yě wèi jiān duō jié gāng xiǎo ér shēng jié mù zhī jiān yě
其于木也,为坚多节,刚小而生节木之坚也。
gèn shǎo yáng shēng yě
艮,少阳生也。
yáng de guà zhōng wū qí suǒ yě
阳得卦,终于其所也。
zhǐ ér xiǎo jiān zhě jiē qǔ xiàng yān
□止而小坚者,皆取象焉。
duì wèi zé wèi shào nǚ wèi wū wèi kǒu shé wèi huǐ shé wèi fù jué qí wū de yě wèi gāng lǔ wèi qiè wèi yáng
兑为泽,为少女,为巫,为口舌,为毁折,为附决,其于地也,为刚卤,为妾,为羊。
yīn yǐ jū shàng gāng de qí rùn shàng rùn xià jiān zé zhī xiàng yě
隂以居上,刚得其润,上润下坚,泽之象也。
wèi shào nǚ sān qiú ér de yě
为少女,三求而得也。
wèi wū róu ér bù zhèng ér zài
为巫,柔而不正而在。