子夏易传 · 卜子夏 · Chapter 67 of 69

卷九·說卦傳

PinyinModern Translation
Size

xī zhě shèng rén zhī zuò yì yě

昔者圣人之作易也。

yōu zàn wū shén míng ér shēng shī cān tiān liǎng de ér yǐ shù guān biàn wū yīn yáng ér lì guà

幽賛于神明而生蓍,参天两地而倚数,观变于隂阳而立卦。

fā huī wū gāng róu ér shēng yáo hé shùn wū dào dé ér lǐ wū yì

发挥于刚柔而生爻,和顺于道德而理于义。

qióng lǐ jǐn xìng yǐ zhì wū mìng xī zhě shèng rén zhī zuò yì yě

穷理尽性以至于命,昔者圣人之作易也。

jiāng yǐ shùn xìng mìng zhī lǐ shì yǐ lì tiān zhī dào yuē yīn yǔ yáng

将以顺性命之理,是以立天之道,曰隂与阳。

lì dì zhī dào yuē róu yǔ gāng

立地之道,曰柔与刚。

lì rén zhī dào yuē rén yǔ yì

立人之道,曰仁与义。

jiān sān cái ér liǎng zhī gù yì liù huà ér chéng guà

兼三才而两之,故易六画而成卦。

fēn yīn fēn yáng dié yòng róu gāng gù yì liù wèi ér chéng

分隂分阳,迭用柔刚,故易六位而成。

zhāng tiān dì dìng wèi shān zé tōng qì léi fēng xiāng báo shuǐ huǒ bù xiāng shè bā guà xiāng cuò shù

章天地定位,山泽通气,雷风相薄,水火不相射,八卦相错数。

wǎng zhě shùn zhī lái zhě nì shì

往者顺知,来者逆是。

gù yì nì shù yě

故易逆数也。

léi yǐ dòng zhī fēng yǐ sàn zhī yǔ yǐ rùn zhī rì yǐ xuān zhī gèn yǐ zhǐ zhī duì yǐ shuō zhī qián yǐ jūn zhī kūn yǐ cáng zhī

雷以动之,风以散之,雨以润之,日以晅之,艮以止之,兑以说之,干以君之,坤以藏之。

xī zhě shèng rén zhī zuò yì yuán qí yuán ér chuán qí lǐ yě

昔者圣人之作易,原其元而传其理也。

tài jí shēng liǎng yí liǎng yí shēng sì xiàng ér wàn wù xìng yān

太极生两仪,两仪生四象,而万物兴焉。

fu zào zhě zhī dà dé yě

夫造者之大德也。

yōu shēn ér wú xíng shén yùn ér míng bèi wù de shēng chéng yě

幽深而无形,神运而明备,物得生成也。

gù shèng rén yáng qí yōu wū shén míng ér wèi zhì dào zhī shǐ yě

故圣人扬其幽于神明,而为治道之始也。

shī yě zhě shén yě

蓍也者,神也。

xū ér zhōu yě

虚而周也。

hán qí shù ér wú tài jí zhī xiàng yě

含其数而无太极之象也。

wù shǐ zhào gù cān wú yǐ yǒu zhī yuē tiān

物始兆,故参无以有之,曰天。

liǎng ér xíng zhī yuē de

两而形之,曰地。

yī qí shù ér tuī zhī de sì xiàng zhī shēng chéng yān

依其数而推之,得四象之生成焉。

rén lǐ zhī biàn huà yān shǐ jiàn zhě yīn yáng yě

人理之变化焉,始见者隂阳也。

yì ér biàn zhī ér de qí shí gù tiān dào chéng yě

易而变之,而得其时,故天道成也。

gù shèng rén yǐ zhī lì guà chéng qì sàn huà ér wèi xíng

故圣人以之立卦,乗气散化而为形。

yòng ér zhī shì yuē gāng róu yě

用而之事,曰刚柔也。

jiān dì dào ér chéng yě

兼地道而成也。

yīn ér zhòng zhī shēng yáo

因而重之,生爻。

liǎng yí fēn ér wàn wù zuò

两仪分而万物作。

shèng rén wèi zhī zhǔ yān gù shàng hé shùn wū dào dé kě yǐ shēng ér huà xiàng qí yīn yáng yě

圣人为之主焉,故上和顺于道德,可以生而化象其隂阳也。

xià yǐ shī bù wū rén yì kě yǐ yǎng ér zhì yòng qí róu gāng yě

下以施布于仁义,可以养而制用,其柔刚也。

gù yuán qí shǐ zhì qí zhōng qióng qí lǐ ér jǐn dé tiān xià zhī lǐ

故原其始,致其终,穷其理而尽得天下之理。

jìng ér shùn qí shí zhī mìng ér xíng yě

静而顺其时之,命而行也。

shèng rén zhī zuò yì yě

圣人之作易也。

jiāng yǐ shùn xìng mìng zhī lǐ yě

将以顺性命之理也。

gù lì tiān zhī dào yuē yīn yǔ yáng qì zhī shǐ yě

故立天之道,曰隂与阳,气之始也。

lì dì zhī dào yuē róu yǔ gāng xíng zhī biàn yě

立地之道,曰柔与刚,形之变也。

lì rén zhī dào yuē rén yǔ yì dé zhī xié yě

立人之道,曰仁与义,德之偕也。

hé liǎng ér hòu chéng yě gù jiān sān cái ér liǎng zhī gù yì liù huà ér chéng guà yě

合两而后成也,故兼三才而两之,故易六画而成卦也。

yīn yáng zhě xiāng shēng ér wèi zhī huà yě

隂阳者,相生而为之化也。

wèi shǐ xiāng lí yě

未始相离也。

yáng wèi jūn yān wù zhī shǐ shēng yáng yě

阳为君焉,物之始生,阳也。

yáng shǐ shēng ér qián wū yīn yě zi zhī jiàn yě

阳始生而濳于隂也,子之建也。

suī yuē yáng zhī shēng wèi yǒu qí wèi gù yáo zhī chū wèi wú qí shí yáng zhī zhào yě

虽曰阳之生,未有其位,故爻之初为无,其实阳之兆也。

yīn ǒu yě liǎng chéng zhī yǒu qí wèi yě qí dào bēi yān gù yáo zhī èr wèi yīn yě

隂耦也,两成之有其位也,其道卑焉,故爻之二为隂也。

yīn guò zé yáng shēng sān qí shù yě

隂过则阳生,三竒数也。

sān ér xiǎo chéng yī guà zhī zhǔ yě

三而小成一卦之主也。

gù yáo zhī sān wèi yáng yě

故爻之三为阳也。

yáng biàn zé yīn shēng wèi chéng shàng yě de zhī shù yě

阳变则隂生,位承上也,地之数也。

gù yáo zhī sì wèi yīn yě

故爻之四为隂也。

shù zhī jī yīn zhī biàn zé yáng shēng yě

数之积隂之变,则阳生也。

tiān zhī shù yě ér de qí zhōng ér xià fù qí mín yě

天之数也,而得其中,而下富其民也。

gù yáo zhī wǔ wèi yáng yě

故爻之五为阳也。

yáng jí zé xiāo ér wèi yīn qì zhōng zé dào qióng yě

阳极则消而为隂,气终则道穷也。

gù yuē wú wèi yě

故曰无位也。

cǐ tiān dào zhī biàn yīn yáng xiāng gèng shèng rén xiàng zhī ér fēn yīn yáng dié yòng gāng róu

此天道之变,隂阳相更,圣人象之而分隂阳,迭用刚柔。

gù yì liù yáo wèi ér chéng wén yě

故易六爻位而成文也。

dìng tiān dì zhī wèi hé èr wù zhī jiāo tōng shān zé zhī qì léi fēng xiāng báo ér dà shuǐ huǒ xiāng gé ér shēng zhòng cuò bā guà yǐ guān qí suǒ shì ér tiān xià zhī lǐ de yǐ

定天地之位,合二物之交,通山泽之气,雷风相薄而大,水火相革而生,重错八卦以观其所适,而天下之理得矣。

rú rì yuè zhī gèng yě rú sì shí zhī dài yě

如日月之更也,如四时之代也。

gǔ jīn wǎng lái qí dào yī yě

古今往来其道一也。

gù wǎng zhě cóng ér shù zhī lái zhě nì ér qián zhī

故往者从而数之来者,逆而前之。

shì gù nì shù zhě yì zhī zhì yě

是故逆数者,易之智也。

léi yǐ dòng zhī fēng yǐ sàn zhī yǔ yǐ rùn zhī rì yǐ xuān zhī gèn yǐ zhǐ zhī duì yǐ shuō zhī qián yǐ shǒu ér chàng zhī kūn yǐ cáng ér chéng zhī

雷以动之,风以散之,雨以润之,日以晅之,艮以止之,兑以说之,干以首而倡之,坤以藏而成之。

guān qí hé zhī suǒ yǐ ér xiàng zhī sī qí yáo biàn zhī dào ér jù zhī kě yǐ nì qí shù ér wéi zhū huǐ yě

观其□合之所以而象之,思其爻变之道而惧之,可以逆其数而违诸悔也。

dì chū hū zhèn qí hu xùn xiāng jiàn hu lí zhì yì hu kūn shuō yán hu duì zhàn hu qián láo hu kǎn chéng yán hu gèn

帝出乎震,齐乎巽,相见乎离,致役乎坤,说言乎兑,战乎干,劳乎坎,成言乎艮。

wàn wù chū hū zhèn zhèn dōng fāng yě

万物出乎震,震东方也。

qí hu xùn xùn dōng nán yě

齐乎巽,巽东南也。

qí yě zhě yán wàn wù zhī jié qí yě

齐也者,言万物之洁齐也。

lí yě zhě míng yě

离也者,明也。

wàn wù jiē xiāng jiàn nán fāng zhī guà yě

万物皆相见南方之卦也。

shèng rén nán miàn ér tīng tiān xià xiàng míng ér zhì gài qǔ zhū cǐ yě

圣人南面而听天下,向明而治,盖取诸此也。

kūn yě zhě de yě

坤也者,地也。

wàn wù jiē zhì yǎng yān gù yuē zhì yì hu kūn

万物皆致养焉,故曰致役乎坤。

duì zhèng qiū yě

兑,正秋也。

wàn wù zhī suǒ shuō yě

万物之所说也。

gù yuē shuō yán hu duì

故曰说言乎兑。

zhàn hu qián qián xī běi zhī guà yě

战乎干,干西北之卦也。

yán yīn yáng xiāng báo yě

言隂阳相薄也。

kǎn zhě shuǐ yě

坎者,水也。

zhèng běi fāng zhī guà yě

正北方之卦也。

láo guà yě

劳卦也。

wàn wù zhī suǒ guī yě

万物之所归也。

gù yuē láo hu kǎn

故曰劳乎坎。

gèn dōng běi zhī guà yě

艮,东北之卦也。

wàn wù zhī suǒ chéng zhōng ér suǒ chéng shǐ yě

万物之所成终而所成始也。

gù yuē chéng yán hu gèn

故曰成言乎艮。

shén yě zhě miào wàn wù ér wèi yán zhě yě

神也者,妙万物而为言者也。

dòng wàn wù zhě mò jí hu léi

动万物者,莫疾乎雷。

náo wàn wù zhě mò jí hu fēng

桡万物者,莫疾乎风。

zào wàn wù zhě mò hàn hu huǒ

燥万物者,莫熯乎火。

shuō wàn wù zhě mò shuō hu zé

说万物者,莫说乎泽。

rùn wàn wù zhě mò rùn hu shuǐ

润万物者,莫润乎水。

zhōng wàn wù shǐ wàn wù zhě mò shèng hu gèn

终万物始万物者,莫盛乎艮。

gù shuǐ huǒ xiāng dǎi léi fēng bù xiāng bèi shān zé tōng qì rán hòu néng biàn huà jì chéng wàn wù yě

故水火相逮,雷风不相悖,山泽通气,然后能变化既成万物也。

dì zhě zào huà zhī zhǔ tiān dì zhī zōng wú xiàng zhī xiàng yě

帝者,造化之主,天地之宗,无象之象也。

bù kě yǐ xíng zhì suǒ

不可以形智索。

yīn wù zhī shēng chéng shǐ zhōng qí xiǎn qí chū rù yān

因物之生成始终其显,其出入焉。

cān ér zhǔ zhī zhě yáng yě

参而主之者,阳也。

shì gù chū hū dōng chūn zhī jiàn yě

是故出乎东,春之建也。

yáng dòng wū xià wàn wù zhèn zhī ér shēng yě

阳动于下,万物震之而生也。

gù zhèn dōng fāng zhī wù

故震东方之物。

qí hu xùn wù zhī zhǎng qí ér bù shēng xiān jié qū bié ér bù xiāng luàn yě

齐乎巽物之长,齐而布生鲜洁,区别而不相乱也。

wù fāng zhǎng mào qiáng ér xià róu yě

物方长,貌强而下柔也。

gù xià róu ér xùn zhī dài qí dà zhě bù kě yǐ bù xùn gù xùn dōng nán zhī wù yě

故下柔而巽之,待其大者不可以不巽,故巽东南之物也。

lí yě zhě míng yě

离也者,明也。

wàn wù zhī mào shǐ dà jiē míng ér xiāng jiàn zhōng róu shùn yě kě yǐ zhì zhī yǐ

万物之貌,始大皆明,而相见中柔顺也,可以治之矣。

shì yǐ shèng rén nán miàn ér tīng tiān xià xiàng míng ér zhì gài qǔ zhū cǐ

是以圣人南面而听天下,向明而治,盖取诸此。

kūn yě zhě de yě

坤也者,地也。

wàn wù jiē zhì yǎng yān wù zhī zá yě

万物皆致养焉,物之杂也。

wài shèng ér zhōng wèi yíng yǎng zhī ér hòu chéng zhě yě

外盛而中未盈,养之而后成者也。

gù shùn ér qiú yì ér zhì yǎng zhī

故顺而求役,而致养之。

gù kūn wèi xī nán zhī guà yě

故坤为西南之卦也。

duì zhèng qiū yě

兑,正秋也。

wài róu ér zhōng zhuàng yě wàn wù zhī shèng ér xián shuō yě

外柔而中壮也,万物之盛而咸说也。

gù duì wèi zhèng xi zhī wù yě

故兑为正西之物也。

qián xī běi de yě

干,西北地也。

yáng zhī lǎo yīn báo ér zhēng xìng yě

阳之老,隂薄而争兴也。

gù zhàn yě

故战也。

wàn wù shuāi ér luò qí róng yě gù qián wèi xī běi zhī wù yě

万物衰而落其荣也,故干为西北之物也。

kǎn zhě yáng tāi wū zhōng ér yīn shèng wū wài shuǐ zhī guà yě

坎者,阳胎于中而隂盛于外,水之卦也。

shuǐ yōu yīn zhī wù yě shuǐ liú ér bù yǐ yě

水幽隂之物也,水流而不已也。

wàn wù zhī suǒ guī yě

万物之所归也。

gù wù zhī shēng xiān jù shuǐ ér zhì qí sǐ yě

故物之生,先聚水而质其死也。

shuǐ hé ér kū gǎo gù qí láo guà wèi běi fāng zhī wù yě

水涸而枯槁,故其劳卦,为北方之物也。

gèn sì shí zhī zhōng wàn wù zhī suǒ chéng zhǐ wū gèn yě

艮四时之终,万物之所成,止于艮也。

zhōng zé yǒu shǐ yě gù yuē chéng yán hu gèn wèi dōng běi zhī guà yě

终则有始也,故曰成言乎艮,为东北之卦也。

shén yě zhě miào de qí wàn wù biàn huà zhī lǐ ér wèi yán yě

神也者,妙得其万物变化之理,而为言也。

gù shèng rén zhī zhì tiān xià de qí wèi dì zhī dào

故圣人之治天下?得其为帝之道。

hé qí shén yòng bù shī qí zhōng shǐ zé wèi dì wū tiān xià ér dìng qí dà wèi yě

合其神用,不失其终始,则?为帝于天下而定其大位也。

gù dòng wàn wù zhě

故动万物者。

mò jí hu léi kě yǐ zhèn dòng ér sù yě

莫疾乎雷,可以震动而肃也。

náo wàn wù zhě mò jí hu fēng kě yǐ guān mín ér xíng lìng yě

桡万物者,莫疾乎风,可以观民而行令也。

zào wàn wù zhě mò hàn hu huǒ míng qí suǒ xíng zì jié qí qíng jìng qí suǒ lǚ ér bù kě luàn yě

燥万物者,莫熯乎火,明其所行,自竭其情,敬其所履,而不可乱也。

shuō wàn wù zhě mò shuō hu zé wài róu ér jiē zhī zhōng gāng yǐ jì zhī mín xián shuō qí yì

说万物者,莫说乎泽,外柔而接之中,刚以济之,民咸说其义。

rùn wàn wù zhě mò rùn hu shuǐ

润万物者,莫润乎水。

shěn lì yǐ ān zhī shēng huò yǐ jù zhī

审利以安之生,货以聚之。

zhōng wàn wù shǐ wàn wù zhě mò shèng hu gèn

终万物始万物者,莫盛乎艮。

xiàn qí suǒ zhǐ zé lì bù guì ér shēng qí shǐ yě

限其所止则力不匮,而?生其始也。

cǐ de qí yī xiàng zhī xiàng yě

此得其一象之像也。

gù shǐ shuǐ huǒ yì wù ér xiāng jì léi fēng xiāng yǔ ér yì dà shān zé shū xíng ér gǎn huà cǐ qí jiān xiàng zhī xiàng yě

故使水火异物而相济,雷风相与而益大,山泽殊形而感化,此其兼象之像也。

tiān dì yǐ shì biàn huà shèng rén yǐ shì xìng zuò rán hòu jǐn chéng wàn wù yě

天地以是变化,圣人以是兴作,然后?尽成万物也。

qián wèi mǎ kūn wèi niú zhèn wèi lóng xùn wèi jī kǎn wèi shǐ lí wèi zhì gèn wèi gǒu duì wèi yáng

干为马,坤为牛,震为龙,巽为鸡,坎为豕,离为雉,艮为狗,兑为羊。

qián wèi mǎ jiàn sù zhī wù yě

干为马,健速之物也。

kūn wèi niú zhì shùn ér rèn zhòng yě

坤为牛,至顺而□任重也。

zhèn wèi lóng qián dòng ér biàn wū yīn yě

震为龙,濳动而变于隂也。

xùn wèi jī tǐ duō yáng qīng jǔ zhī wù zhǔ wū xià yě

巽为鸡,体多阳轻举之物,主于下也。

yīn xùn ér bù yuǎn yě

隂巽而不□逺也。

kǎn wèi shǐ shī chù bēi huì zhī wù yě

坎为豕,湿处卑秽之物也。

lí wèi zhì yáng zhōu ér míng zhōng róu ér wén yě

离为雉,阳周而明中柔而文也。

zhì chù gāo jié ér wén huàn yě

雉处髙洁而文焕也。

gèn wèi gǒu wài gāng ér bó shì jìn zhǐ nèi róu ér fù rén yě

艮为狗,外刚而□搏噬,禁止内柔而□附人也。

duì wèi yáng nèi duō yáng hěn ér bù hài wù yě

兑为羊,内多阳很而不□害物也。

qián wèi shǒu kūn wèi fù zhèn wèi zú xùn wèi gǔ kǎn wèi ěr lí wèi mù gèn wèi shǒu duì wèi kǒu

干为首,坤为腹,震为足,巽为股,坎为耳,离为目,艮为手,兑为口。

qián wèi shǒu zūn zài shàng yě

干为首,尊在上也。

kūn wèi fù wú bù cáng yě

坤为腹,无不藏也。

zhèn wèi zú dòng zài xià yě

震为足,动在下也。

xùn wèi gǔ xùn wū xià ér suí zú yě

巽为股,巽于下而随足也。

kǎn wèi ěr yáng míng zài qí nèi yě

坎为耳,阳明在其内也。

lí wèi mù yáng míng zhào wū wài yě

离为目,阳明照于外也。

gèn wèi shǒu wài gāng ér zhí zhǐ yě

艮为手,外刚而?执止也。

duì wèi kǒu wài róu ér shuō rén yě

兑为口,外柔而□说人也。

qián tiān yě gù chēng hu fù

干天也,故称乎父。

kūn de yě gù chēng hu mǔ

坤地也,故称乎母。

zhèn yī suǒ ér de nán gù wèi zhī zhǎng nán

震一索而得男,故谓之长男。

xùn yī suǒ ér de nǚ gù wèi zhī zhǎng nǚ

巽一索而得女,故谓之长女。

kǎn zài suǒ ér de nán gù wèi zhī zhōng nán

坎再索而得男,故谓之中男。

lí zài suǒ ér de nǚ gù wèi zhī zhōng nǚ

离再索而得女,故谓之中女。

gèn sān suǒ ér de nán gù wèi zhī shǎo nán

艮三索而得男,故谓之少男。

duì sān suǒ ér de nǚ gù wèi zhī shào nǚ

兑三索而得女,故谓之少女。

qián tiān yě fù zhī dào yě

干天也,父之道也。

kūn de yě mǔ dào yě

坤地也,母道也。

èr qì xiāng qiú qì shèng ér nán nǚ shēng yě

二气相求,气胜而男女生也。

qián zhī chū pèi kūn ér de zhǎng nán yuē zhèn

干之初配坤,而得长男,曰震。

qián shēng wū kūn yě

干生于坤也。

kūn zhī chū pèi qián ér de zhǎng nǚ yuē xùn

坤之初配干,而得长女,曰巽。

kūn shēng wū qián yě

坤生于干也。

qián zhī zài pèi kūn ér dé zhōng nán yuē kǎn

干之再配坤,而得中男,曰坎。

kūn zài pèi qián ér dé zhōng nǚ yuē lí

坤再配干而得中女,曰离。

qián sān pèi kūn ér de shǎo nán yuē gèn

干三配坤而得少男,曰艮。

kūn sān pèi qián ér de shào nǚ yuē duì

坤三配干而得少女,曰兑。

èr qì xiāng tuī ér bā guà zhe yǐ

二气相推而八卦著矣。

nán nǚ zhī dào bèi yǐ

男女之道备矣。

tiān xià zhī qíng jiàn yǐ

天下之情见矣。

qián wèi tiān wèi yuán wèi jūn wèi fù wèi yù wèi jīn wèi hán wèi bīng wèi dà chì wèi liáng mǎ wèi lǎo mǎ wèi jí mǎ wèi bó mǎ wèi mù guǒ

干为天,为圜,为君,为父,为玉,为金,为寒,为氷,为大赤,为良马,为老马,为瘠马,为驳马,为木果。

qián wèi tiān gāng jiàn wú zhuàng wèi wàn wù zhī zōng yě

干为天,刚健无状,为万物之宗也。

wèi yuán zhōu wàn wù yě

为圎,周万物也。

wèi jūn wèi fù zūn mò dà yě

为君为父,尊莫大也。

wèi yù wèi jīn zhì jiān gāng yě

为玉为金,至坚刚也。

wèi hán wèi bīng qì jí yán jié ér wèi jiān yě

为寒为冰,气极严结而为坚也。

wèi dà chì yáng lǎo chì shén yě

为大赤,阳老赤甚也。

liáng mǎ mǎ zhī jí shàn yě

良马,马之极善也。

lǎo mǎ mǎ zhī jí jiǔ yě

老马,马之极久也。

jí mǎ wú fū qí jiān gǔ yě

瘠马,无肤其坚骨也。

bó mǎ jiān měng zhī zhì yě

驳马,坚猛之至也。

wèi mù guǒ mù gāng wù yě lǎo ér wèi shí shēng zhī běn yě

为木果,木刚物也,老而为实生之本也。

qián lǎo yáng yě qí dào jí yě gù jiàn zhī jí zhǎng jí jiān jí lǎo jiē qǔ xiàng yě

干老阳也,其道极也,故健之极长,极坚,极老,皆取象也。

kūn wèi de wèi mǔ wèi bù wèi fǔ wèi lìn sè wèi jūn wèi zǐ mǔ niú wèi dà yú wèi wén wèi zhòng wèi bǐng qí wū de yě wèi hēi

坤为地,为母,为布,为釡,为吝啬,为均,为子母牛,为大舆,为文,为众,为柄,其于地也为黒。

kūn wèi de de yǒu xíng zhī dà róu shùn ér chéng tiān yě

坤为地,地有形之大柔顺而承天也。

wèi mǔ yǒu shēng yù zhī gōng yě

为母,有生育之功也。

wèi bù yī fú zhī chū yě

为布,衣服之出也。

wèi fǔ shú shēng zhī yīn yě

为釡,熟生之因也。

wèi lìn sè cáng yě

为吝啬,□藏也。

wèi jūn zhì róu ér shùn ér wú piān yě

为均,至柔而顺而无偏也。

wèi zǐ mǔ niú shùn ér yù yě

为子母牛,顺而育也。

wèi dà yú zài yě

为大舆,□载也。

wèi wén jì xíng ér wén zhe yǐ

为文,既形而文著矣。

wèi zhòng yīn èr yě mín zhī dào yě

为众,隂二也,民之道也。

chún yīn gù wèi zhòng yě

纯隂,故为众也。

wèi bǐng zhí ér yòng yě

为柄,执而用也。

wù yóu zhī ér shēng běn zhī ér yòng yě

物由之而生,本之而用也。

qí wū de yě wèi hēi zhì yīn zhī sè yě

其于地也,为黒,至隂之色也。

kūn yǒu xíng zhī dà yě

坤有形之大也。

wù shēng zhī běn yě

物生之本也。

yǒu róng cáng zhī yì yān yǒu shēng huà zhī dào yān gù shì lèi zhě jiē qǔ xiàng yě

有容藏之义焉,有生化之道焉,故是类者皆取象也。

zhèn wèi léi wèi lóng wèi xuán huáng wèi fū wèi dà tú wèi zhǎng zi wèi jué zào wèi cāng láng zhú wèi zhuī wěi qí wū mǎ yě wèi shàn míng wèi zhù zú wèi zuò zú wèi de sǎng qí wū jia yě wèi fǎn shēng qí jiū wèi jiàn wèi fán xiān

震为雷,为龙,为玄黄,为旉,为大涂,为长子,为决躁,为苍莨竹,为萑苇,其于马也,为善鸣,为馵足,为作足,为的颡,其于稼也,为反生,其究为健,为蕃鲜。

zhèn wèi léi dòng wū yīn yě

震为雷,动于隂也。

wèi lóng lóng yīn zhōng zhī chù yě

为龙,龙隂中之畜也。

wèi xuán huáng xuán tiān sè huáng de sè

为玄黄,玄,天色,黄,地色。

yáng shǐ shēng wū yīn zá ér wèi cāng sè yě

阳始生于隂,杂而为苍色也。

wèi fū yáng zhòng ér shǐ huá yě

为旉,阳重而始华也。

wèi dà tú gāng dòng ér shàng róu shùn zhī kě yǐ zòng qí xíng yě

为大涂,刚动而上柔顺之可以纵其行也。

wèi zhǎng zi chū yǒu yáng yě

为长子,初有阳也。

wèi jué zào gāng dòng zhī xìng yě

为决躁,刚动之性也。

wèi cāng láng zhú cāng sè xìng zhēn jiān ér jié shàng xū yě

为苍筤竹,苍色,性贞坚而节上虚也。

wèi zhuī wěi lèi wū zhú yě

为萑苇,类于竹也。

qí wū mǎ wèi shàn míng shēng zhèn wū shēn yě

其于马,为善鸣,声震于深也。

wèi zhù zú bái zú yě yáng míng zhī sè ér zài xià yě

为馵足,白足也,阳明之色而在下也。

wèi zuò zú dòng wū xià yě

为作足,动于下也。

wèi de sǎng zhù zú zhī mǎ bì de sǎng yáng xià yīng wū shàng zhōng yě qí wū jia wèi fǎn shēng wù shǐ shēng fǎn jiǎ ér chū yě

为的颡,馵足之马必的颡,阳下应于上中也其于稼,为反生,物始生反,甲而出也。

qí jiàn wǎng ér jiē róu dòng ér bì qū yě

其健往而皆柔动而必屈也。

wèi fán xiān xià běn jiān qiáng zé wèi zī ér sè zé zhèn gāng xià dòng yě

为蕃鲜,下本坚强则未滋而色泽,震刚下动也。

wù zhī shǐ shēng xià zhī jiān bái jiē qǔ xiàng yě

物之始生,下之坚白皆取象也。

xùn wèi mù wèi fēng wèi zhǎng nǚ wèi shéng zhí wèi gōng wèi bái wèi zhǎng wèi gāo wèi jìn tuì wèi bù guǒ wèi chòu qí wū rén yě wèi guǎ fà wèi guǎng sǎng wèi duō bái yǎn wèi jìn lì shì sān bèi qí jiū wèi zào guà

巽为木,为风,为长女,为绳直,为工,为白,为长,为髙,为进退,为不果,为臭,其于人也,为寡发,为广颡,为多白眼,为近利市,三倍其究,为躁卦。

xùn wèi mù gāng xùn róu ér bù gù kě yǐ róu qū zhí yě

巽为木,刚巽柔而不固,可以柔曲直也。

wèi fēng gāng xùn róu róu xùn gāng wú qí tǐ ér xiāng cóng yě

为风,刚巽柔,柔巽刚无其体而相从也。

wèi zhǎng nǚ yīn shēng wū chū yě

为长女,隂生于初也。

wèi shéng zhí cóng wù zhī xíng ér shī qí zhì yě

为绳直,从物之形而施其制也。

wèi gōng xùn wù zhī cái ér wèi qì yě

为工,巽物之才而为器也。

wèi bái sù kě yǐ shī zhòng cǎi yě

为白,素可以施众采也。

wèi zhǎng kě yǐ zhì wèi xià yě

为长,可以制为下也。

wèi jìn tuì xùn wū wù bù zì zhí qí zhì cóng shí ér jìn tuì yě

为进退,巽于物不自执其志,从时而进退也。

wèi bù guǒ xùn cóng wū wù bù jué chéng yě

为不果,巽从于物,不决成也。

wèi chòu shān xīn cóng wù zhī fēng xùn xià zhí qí tǐ gù wèi chòu ér sì yě

为臭,膻馨从物之风,巽下执其体,故为臭而巳也。

yáng yě zhě shǒu yě

阳也者,首也。

ér xùn zhì wū róu qí tǐ xū qí jīng báo qí dào kuī yě gù wū shǒu zé guǎ fà yǐ

而巽志于柔,其体虚其精,薄其道,亏也,故于首则寡发矣。

wū sǎng zé guǎng ér wú róng yǐ

于颡,则广而无容矣。

wū mù zé shǎo qí jīng móu yě

于目,则少其精眸也。

wèi jìn lì yǐ gāng xùn róu lì qiú shǎo wù yě

为近利,以刚巽柔利求少物也。

róu ér léi gāng zé lì sān bèi gāng ér xùn róu xíng quán kě yě

柔而羸刚,则利三倍刚,而巽柔行权可也。

xùn ér bù fǎn xùn qí qióng yě zé wèi wàng zào zhī zhào yě

巽而不反,巽其穷也,则为妄躁之兆也。

xùn zhě yáng xùn wū yīn bù zì rèn qí zhì yě gù kě yǐ xíng quán ér zhì shì yě

巽者,阳巽于隂,不自任其志也,故可以行权而制事也。

gù mù yǐ qū zhí zhī fēng yǐ suí zhī gù kě zhì zhī wù cóng xiǎo zhī dào jiē qǔ xiàng yě

故木以曲直之,风以随之,故可制之物从小之道,皆取象也。

kǎn wèi shuǐ

坎为水,

wèi gōu dú

为沟渎,

wèi yǐn fú

为隐伏,

wèi jiǎo róu

为矫𫐓,

wèi gōng lún

为弓轮,

qí wū rén yě

其于人也,

wèi jiā yōu

为加忧,

wèi xīn bìng

为心病,

wèi ěr tòng

为耳痛,

wèi xuè guà

为血卦,

wèi chì

为赤,

qí wū mǎ yě

其于马也,

wèi měi jí

为美脊,

wèi jí xīn

为亟心,

wèi xià shǒu

为下首,

wèi báo tí

为薄蹄,

wèi yè

为曵,

qí wū yú yě

其于舆也,

wèi duō shěng

为多眚,

wèi tōng

为通,

wèi yuè

为月,

wèi dào

为盗,

qí wū mù yě

其于木也,

wèi jiān duō xīn

为坚多心。

kǎn wèi shuǐ shàng xià jiē yīn ér yáng zài róu zhōng gāng ér yǒu xìn yě

坎为水,上下皆隂而阳在柔中,刚而有信也。

lǚ zhī yǐ yí chéng qí róu shùn ér yǒu gōng yě

履之以冝乗其柔顺而有功也。

yòng zhī shī dào zé méi nì yǐ

用之失道则没溺矣。

shuǐ zhī xiàng yě

水之象也。

wèi gōu dú yáng chù liǎng yīn zhī jiàn yīn shēn zhī xiàng yě

为沟渎,阳处两隂之闲,隂深之象也。

wèi yǐn fú cáng wū yīn zhōng yě

为隐伏,藏于隂中也。

wèi jiǎo róu wèi gōng lún èr yīn zhī róu rú zhī ér suī gāng kě yǐ qū zhí wèi qū yě

为矫𫐓,为弓轮,二隂之柔,濡之而虽刚可以屈直为曲也。

wèi jiā yōu wèi xīn bìng yáng xīn yě

为加忧,为心病,阳心也。

xiàn wū róu gù jiā yōu ér xīn tòng yě

陷于柔,故加忧而心痛也。

wèi ěr tòng yáng míng zài nèi ěr yě xiàn kùn wū róu gù ěr tòng yě

为耳痛,阳明在内耳也,陷困于柔,故耳痛也。

wèi xuè guà xuè yīn lèi yě shāng wū zhōng ér liú xiě wū wài yáng shāng wū xuè chì yě

为血卦,血隂类也,伤于中而流血于外,阳伤于血赤也。

qí wū mǎ yě wèi měi jí yáng zài zhōng yě

其于马也,为美脊,阳在中也。

wèi jí xīn yáng jū nèi qí xīn sù yě

为亟心,阳居内其心速也。

wèi xià shǒu róu jū shàng yě

为下首,柔居上也。

wèi báo tí wèi yè róu zài xià fēi qiáng xíng zhī wù yě

为薄蹄,为曵柔,在下非强行之物也。

qí wū yú wèi duō shěng běn mò ruò bù jiān yě

其于舆,为多眚,本末弱不?坚也。

wèi tōng gāng dé zhōng suī xiàn zhī zhōng tōng yě

为通刚,得中虽陷之终通也。

wèi yuè zhōng yīn zhī jīng ér zhōng míng yě

为月,中隂之精而中明也。

wèi dào jū yīn zhī zhōng yīn qiè zhī wù yě

为盗,居隂之中,隂窃之物也。

qí wū mù yě wèi jiān duō xīn zhōng gāng yě

其于木也,为坚多心,中刚也。

gù yáng xiàn wū yīn yě xiàn ér zhōng tōng gù wèi xiàn yě

故阳陷于隂也,陷而终通,故为陷也。

qí wū shàn zé zhōng shàn yě

其于善,则中善也。

qí wū bìng zé zhōng bìng yě

其于病,则终病也。

gù zhōng gāng zhī wù jiē qǔ xiàng yān

故中刚之物,皆取象焉。

lí wèi huǒ wèi rì wèi diàn wèi zhōng nǚ wèi jiǎ zhòu wèi gē bīng qí wū rén yě wèi dà fù wèi qián guà wèi biē wèi xiè wèi luǒ wèi bàng wèi qí wū mù yě wèi kē shàng gǎo

离为火,为日,为电,为中女,为甲胄,为戈兵,其于人也,为大腹,为乾卦,为鼈,为蟹,为蠃,为蚌,为□,其于木也,为科上槁。

lí wèi huǒ yáng shèng ér shàng xià jiē fā yě

离为火,阳盛而上下皆发也。

wèi rì yáng zhī jīng fā wū wài yě

为日,阳之精发于外也。

wèi diàn guāng yào wèi yīn fā wū yīn zhī wài yě

为电,光耀为隂,发于隂之外也。

wèi zhōng nǚ yīn shēng wū zhōng

为中女,隂生于中。

wèi jiǎ zhòu wèi gē bīng wài gāng ér wèi hàn yě

为甲胄,为戈兵,外刚而为悍也。

qí wū rén wèi dà fù yīn qì fú wū nèi yě

其于人,为大腹,隂气伏于内也。

wèi qián guà yáng shèng ér yè bù tōng wū wài yě

为乾卦,阳盛而液不通于外也。

wèi biē wèi xiè wèi luǒ wèi bàng wèi gǔ gāng wū wài yě

为鼈,为蟹,为蠃,为蚌,为□,骨刚于外也。

qí wū mù yě wèi kē shàng gǎo mù wèi diān zé gǎo zhōng ér xū yě

其于木也,为科上稿木,为顚,则槁中而虚也。

lí yáng shèng wū wài gù zhì yán zhī wù

离,阳盛于外,故至炎之物。

wài gāng zhōng róu zhī lèi jiē qǔ xiàng yě

外刚中柔之类,皆取象也。

gèn wèi shān wèi jìng lù wèi xiǎo shí wèi mén què wèi guǒ luǒ wèi hūn sì wèi zhǐ wèi gǒu wèi shǔ wèi qián huì zhī shǔ qí wū mù yě wèi jiān duō jié

艮为山,为径路,为小石,为门阙,为果蓏,为阍寺,为指,为狗,为鼠,为黔喙之属,其于木也,为坚多节。

gāng jí gāo ér zhōng zhǐ shān zhī xiàng yě

刚极髙而终止山之象也。

wèi jìng lù xiǎo lù yě kě zhǐ xíng qí zhōng yě

为径路,小路也,可止行其中也。

wèi mén què zhǐ chū rù zhī suǒ yě

为门阙,止出入之所也。

wèi guǒ luǒ shǎo yáng shí zhǐ wū de bù dé xiàng wū mù guǒ yě

为果蓏,少阳实止于地,不得象于木果也。

wèi hūn sì zhǐ shǒu qí jìn zhǐ yě

为阍寺,止守其禁,止也。

wèi zhǐ zhí zhǐ yě

为指,□执止也。

wèi gǒu shǒu zhǐ yě

为狗,□守止也。

wèi shǔ zhǐ wū rén yě

为鼠,止于人也。

wèi qián huì zhī shǔ shàng gāng zhuó gāng ér zhuó zhǐ qí wù yě

为黔喙之属,上刚啄刚而□啄止其物也。

qí wū mù yě wèi jiān duō jié gāng xiǎo ér shēng jié mù zhī jiān yě

其于木也,为坚多节,刚小而生节木之坚也。

gèn shǎo yáng shēng yě

艮,少阳生也。

yáng de guà zhōng wū qí suǒ yě

阳得卦,终于其所也。

zhǐ ér xiǎo jiān zhě jiē qǔ xiàng yān

□止而小坚者,皆取象焉。

duì wèi zé wèi shào nǚ wèi wū wèi kǒu shé wèi huǐ shé wèi fù jué qí wū de yě wèi gāng lǔ wèi qiè wèi yáng

兑为泽,为少女,为巫,为口舌,为毁折,为附决,其于地也,为刚卤,为妾,为羊。

yīn yǐ jū shàng gāng de qí rùn shàng rùn xià jiān zé zhī xiàng yě

隂以居上,刚得其润,上润下坚,泽之象也。

wèi shào nǚ sān qiú ér de yě

为少女,三求而得也。

wèi wū róu ér bù zhèng ér zài

为巫,柔而不正而在。

✦ You read 卷九·說卦傳

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.