mù róng huàng zì yuán zhēn huì dì sān zi yě
慕容皝，字元真，廆第三子也。
lóng yán bǎn chǐ shēn cháng qī chǐ bā cùn
龙颜版齿，身长七尺八寸。
xióng yì duō quán lüè shàng jīng xué shàn tiān wén
雄毅多权略，尚经学，善天文。
huì wèi liáo dōng gōng lì wèi shì zǐ
廆为辽东公，立为世子。
jiàn wǔ chū bài wèi guàn jūn jiāng jūn zuǒ xián wáng fēng wàng píng hóu lǜ zhòng zhēng tǎo lèi yǒu gōng
建武初，拜为冠军将军、左贤王，封望平侯， 率众征讨，累有功。
tài níng mò bài píng běi jiāng jūn jìn fēng cháo xiǎn gōng
太宁末，拜平北将军，进封朝鲜公。
huì zú sì wèi yǐ píng běi jiāng jūn xíng píng zhōu cì shǐ dū shè bù nèi
廆卒，嗣位，以平北将军行平州刺史，督摄部内。
xún ér yǔ wén qǐ de guī wèi qí bié bù yì dòu guī suǒ zhú bēn sǐ yú wài huàng lǜ qí tǎo zhī yì dòu guī jù ér qǐng hé suì zhù yú yīn ān jìn èr chéng ér hái
寻而宇文乞得龟为其别部逸豆归所逐，奔死于外，皝率骑讨之，逸豆归惧而请和，遂筑榆阴、安晋二城而还。
chū huàng shù xiōng jiàn wēi hàn xiāo wǔ yǒu xióng cái sù wèi huàng suǒ jì mǔ dì zhēng lǔ rén guǎng wǔ zhāo bìng yǒu chǒng yú huì huàng yì bù píng zhī
初，皝庶兄建威翰骁武有雄才，素为皝所忌，母弟征虏仁、广武昭并有宠于廆， 皝亦不平之。
jí huì zú bìng jù bù zì róng
及廆卒，并惧不自容。
zhì cǐ hàn chū bēn duàn liáo rén quàn zhāo jǔ bīng fèi huàng
至此，翰出奔段辽，仁劝昭举兵废皝。
huàng shā zhāo qiǎn shǐ àn jiǎn rén zhī xū shí yù rén yú xiǎn dú
皝杀昭， 遣使按检仁之虚实，遇仁于险渎。
rén zhī shì fā shā huàng shǐ dōng guī píng guō
仁知事发，杀皝使，东归平郭。
huàng qiǎn qí dì jiàn wǔ yòu sī mǎ tóng shòu děng tǎo zhī
皝遣其弟建武幼、 司马佟寿等讨之。
rén jǐn zhòng jù zhàn yòu děng dà bài jiē méi yú rén
仁尽众距战，幼等大败，皆没于仁。
xiāng píng lìng wáng bīng jiāng jūn sūn jī yǐ liáo dōng pàn yú huàng dōng yí xiào wèi fēng chōu hù jūn yǐ yì liáo dōng xiāng hán jiáo xuán tú tài shǒu gāo xǔ děng qì chéng bēn hái
襄平令王冰、将军孙机以辽东叛于皝，东夷校尉封抽、护军乙逸、辽东相韩矫、玄菟太守高诩等弃城奔还。
rén yú shì jǐn yǒu liáo zuǒ zhī de zì chēng chē qí jiāng jūn píng zhōu cì shǐ liáo dōng gōng
仁于是尽有辽左之地，自称车骑将军、平州刺史、辽东公。
yǔ wén guī duàn liáo jí xiān bēi zhū bù bìng wèi zhī yuán
宇文归、段辽及鲜卑诸部并为之援。
xián hé jiǔ nián huàng qiǎn qí sī mǎ fēng yì gōng xiān bēi mù dī yú bái láng yáng wēi shū yú gōng wū wán xī luō hóu yú píng gāng jiē zhǎn zhī
咸和九年，皝遣其司马封弈攻鲜卑木堤于白狼，扬威淑虞攻乌丸悉罗侯于平冈， 皆斩之。
cái guān liú pèi gōng yǐ lián bù kè
材官刘佩攻乙连，不克。
duàn liáo suì kòu tú hé huàng jiāng zhāng méng nì jī bài zhī
段辽遂寇徒河，皝将张萌逆击，败之。
liáo dì lán yǔ hàn kòu liǔ chéng dū wèi shí cóng jī bài zhī
辽弟兰与翰寇柳城，都尉石琮击败之。
xún yú lán hàn fù wéi liǔ chéng huàng qiǎn níng yuǎn mù róng hàn jí fēng yì děng jiù zhī
旬余，兰、翰复围柳城，皝遣宁远慕容汗及封弈等救之。
huàng jiè hàn yuē zéi zhòng qì ruì nán yǔ zhēng fēng yi gù wàn quán shèn wù qīng jìn bì xū bīng jí zhèn zhěng rán hòu jī zhī
皝戒汗曰：“贼众气锐，难与争锋，宜顾万全，慎勿轻进，必须兵集阵整，然后击之。
hàn xìng xiāo ruì qiǎn qiān yú qí wèi qián fēng ér jìn fēng yì zhǐ zhī hàn bù cóng wèi lán suǒ bài sǐ zhě dà bàn
”汗性骁锐，遣千余骑为前锋而进，封弈止之，汗不从，为兰所败，死者大半。
lán fù gōng liǔ chéng wèi fēi tī dì dào wéi shǒu èr xún shí cóng gōng lēi jiàng shì chū jī bài zhī zhǎn shǒu qiān wǔ bǎi jí lán nǎi dùn guī
兰复攻柳城，为飞梯、地道，围守二旬，石琮躬勒将士出击，败之，斩首千五百级，兰乃遁归。
shì suì chéng dì qiǎn yè zhě xú mèng lǘ qiū xìng děng chí jié bài huàng zhèn jūn dà jiàng jūn píng zhōu cì shǐ dà chán yú liáo dōng gōng chí jié dū du chéng zhì fēng bài yī rú huì gù shì
是岁，成帝遣谒者徐孟、闾丘幸等持节拜皝镇军大将军、平州刺史、大单于、 辽东公，持节、都督、承制封拜，一如廆故事。
huàng zì zhēng liáo dōng kè xiāng píng
皝自征辽东，克襄平。
rén suǒ shǔ jū jiù lìng liú chéng yǐ chéng jiàng xīn chāng rén zhāng héng zhí xiàn zǎi yǐ jiàng
仁所署居就令刘程以城降，新昌人张衡执县宰以降。
yú shì zhǎn rén suǒ zhì shǒu zǎi fēn xǐ liáo dōng dà xìng yú jí chéng zhì hé yáng wǔ cì xī yuè sān xiàn ér guī
于是斩仁所置守宰，分徙辽东大姓于棘城，置和阳、武次、西乐三县而归。
xián kāng chū qiǎn fēng yì xí yǔ wén bié bù shè yì yú dà huò ér hái
咸康初，遣封弈袭宇文别部涉奕于，大获而还。
shè yì yú lǜ qí zhuī zhàn yú hún shuǐ yòu bài zhī
涉奕于率骑追战于浑水，又败之。
huàng jiāng chéng hǎi tǎo rén qún xià xián jiàn yǐ hǎi dào wēi yīn yi cóng lù lù
皝将乘海讨仁，群下咸谏，以海道危阴，宜从陆路。
huàng yuē jiù hǎi shuǐ wú lìng zì rén fǎn yǐ lái dòng hé zhě sān yǐ
皝曰：“旧海水无凌，自仁反已来，冻合者三矣。
xī hàn guāng wǔ yīn hū tuó zhī bīng yǐ jì dà yè tiān qí huò zhě yù wú chéng cǐ ér wú zhī hu
昔汉光武因滹沱之冰以济大业，天其或者欲吾乘此而无之乎！
wú jì jué yǐ yǒu jū móu zhě zhǎn
吾计决矣，有沮谋者斩！
nǎi lǜ sān jūn cóng chāng lí jiàn lìng ér jìn
”乃率三军从昌黎践凌而进。
rén bù yú huàng zhī zhì yě jūn qù píng guō qī lǐ hòu jì nǎi gào rén láng bèi chū zhàn wèi huàng suǒ qín shā rén ér hái
仁不虞皝之至也，军去平郭七里，候骑乃告，仁狼狈出战，为皝所擒，杀仁而还。
lì jiè tián yú zhāo yáng mén dōng zhì guān sī yǐ zhǔ zhī
立藉田于朝阳门东，置官司以主之。
duàn liáo qiǎn jiàng li yǒng yè xí wǔ xìng yù yǔ yǐn hái dū wèi zhāng méng zhuī jī qín yǒng
段辽遣将李咏夜袭武兴，遇雨，引还，都尉张萌追击，擒咏。
duàn lán yōng zhòng shù wàn zhūn yú qǔ shuǐ tíng jiāng gōng liǔ chéng yǔ wén guī rù kòu ān jìn wèi lán shēng yuán
段兰拥众数万屯于曲水亭，将攻柳城，宇文归入寇安晋，为兰声援。
huàng yǐ bù qí wǔ wàn jī zhī shī cì liǔ chéng lán guī jiē dùn
皝以步骑五万击之，师次柳城， 兰、归皆遁。
qiǎn fēng yì lǜ qīng jì zhuī jī bài zhī shōu qí jūn shí guǎn gǔ èr xún ér hái
遣封弈率轻骑追击，败之，收其军实，馆谷二旬而还。
wèi zhū jiāng yuē èr lǔ chǐ wú gōng ér guī bì fù zhòng zhì yí yú liǔ chéng zuǒ yòu shè fú yǐ dài zhī
谓诸将曰： “二虏耻无功而归，必复重至，宜于柳城左右设伏以待之。
qiǎn fēng yì lǜ qí qián yú mǎ r shān zhū dào
”遣封弈率骑潜于马儿山诸道。
é ér liáo qí guǒ zhì yì jiā jī dà bài zhī zhǎn qí jiāng róng bǎo
俄而辽骑果至，弈夹击，大败之，斩其将荣保。
qiǎn jiān zhǎng shǐ liú bīn láng zhōng lìng yáng jǐng sòng xú mèng děng guī yú jīng shī
遣兼长史刘斌、郎中令阳景送徐孟等归于京师。
shǐ qí shì zǐ jùn fá duàn liáo zhū chéng fēng yì gōng yǔ wén bié bù jiē dà jié ér guī
使其世子俊伐段辽诸城，封弈攻宇文别部，皆大捷而归。
lì nà jiàn zhī mù yǐ kāi dǎng yán zhī lù
立纳谏之木，以开谠言之路。
hòu xǐ chāng lí jùn zhù hǎo chéng yú yǐ lián dōng shǐ jiāng jūn lán bó shù zhī yǐ bī yǐ lián
后徙昌黎郡，筑好城于乙连东，使将军兰勃戍之，以逼乙连。
yòu chéng qǔ shuǐ yǐ wéi bó yuán
又城曲水，以为勃援。
yǐ lián jī shén duàn liáo shū zhī sù lán bó yāo jī huò zhī
乙连饥甚，段辽输之粟，兰勃要击获之。
liáo qiǎn jiàng qū yún gōng xīng guó yǔ huàng jiāng mù róng zūn dà zhàn yú wǔ guān shuǐ shàng yún bài zhǎn zhī jǐn fú qí zhòng
辽遣将屈云攻兴国，与皝将慕容遵大战于五官水上，云败，斩之，尽俘其众。
fēng yì děng yǐ huàng rèn zhòng wèi qīng yí chēng yàn wáng huàng yú shì yǐ xián kāng sān nián jiàn jí wáng wèi shè qí jìng nèi
封弈等以皝任重位轻，宜称燕王，皝于是以咸康三年僭即王位，赦其境内。
yǐ fēng yì wèi guó xiāng hán shòu wèi sī mǎ péi kāi yáng wù wáng yù li hóng dù qún sòng gāi liú zhān shí cóng huáng fǔ zhēn yáng xié sòng huang píng xī zhāng hóng děng bìng wèi liè qīng jiàng shuài
以封弈为国相，韩寿为司马，裴开、阳骛、王寓、李洪、杜群、宋该、刘瞻、石琮、 皇甫真、阳协、宋晃、平熙、张泓等并为列卿将帅。
qǐ wén chāng diàn chéng jīn gēn chē jià liù mǎ chū rù chēng jǐng bì
起文昌殿，乘金根车，驾六马， 出入称警跸。
yǐ qí qī duàn shì wèi wáng hòu shì zǐ jùn wèi tài zǐ jiē rú wèi wǔ jìn wén fǔ zhèng gù shì
以其妻段氏为王后，世子俊为太子，皆如魏武、晋文辅政故事。
huàng yǐ duàn liáo lǚ wèi biān huàn qiǎn jiàng jūn sòng huí chēng fān yú shí jì lóng qǐng shī tǎo liáo
皝以段辽屡为边患，遣将军宋回称籓于石季龙，请师讨辽。
jì lóng yú shì zǒng zhòng ér zhì
季龙于是总众而至。
huàng lǜ zhū jūn gōng liáo lìng zhī yǐ běi zhū chéng liáo qiǎn qí jiāng duàn lán lái jù dà zhàn bài zhī zhǎn jí shù qiān lüè wǔ qiān yú hù ér guī
皝率诸军攻辽令支以北诸城，辽遣其将段兰来距，大战，败之，斩级数千，掠五千余户而归。
jì lóng zhì xú wú liáo bēn mì yún shān
季龙至徐无，辽奔密云山。
jì lóng jìn rù lìng zhī nù huàng zhī bú huì shī yě jìn jūn jī zhī zhì yú jí chéng róng zú shù shí wàn sì miàn jìn gōng jùn xiàn zhū bù pàn yīng jì lóng zhě sān shí liù chéng
季龙进入令支，怒皝之不会师也，进军击之， 至于棘城，戎卒数十万，四面进攻，郡县诸部叛应季龙者三十六城。
xiāng chí xún yú zuǒ yòu quàn huàng jiàng
相持旬余，左右劝皝降。
huàng yuē gū fāng qǔ tiān xià hé nǎi xiáng rén hu
皝曰：“孤方取天下，何乃降人乎！
qiǎn zi kè děng lǜ qí èr qiān chen chū jī zhī
”遣子恪等率骑二千，晨出击之。
jì lóng zhū jūn jīng rǎo qì jiǎ ér dùn
季龙诸军惊扰，弃甲而遁。
kè chéng shèng zhuī zhī zhǎn huò sān wàn yú jí zhù shù fán chéng ér hái
恪乘胜追之，斩获三万余级，筑戍凡城而还。
duàn liáo qiǎn shǐ zhà xiáng yú jì lóng qǐng bīng yìng jiē
段辽遣使诈降于季龙，请兵应接。
jì lóng qiǎn qí jiāng má qiū lǜ zhòng yíng liáo kè fú jīng qí qī qiān yú mì yún shān dà bài zhī huò qí sī mǎ yáng yù jiāng jūn xiān yú liàng yōng duàn liáo jí qí bù zhòng yǐ guī
季龙遣其将麻秋率众迎辽，恪伏精骑七千于密云山，大败之，获其司马阳裕、将军鲜于亮，拥段辽及其部众以归。
dì yòu qiǎn shǐ jìn huàng wèi zhēng běi dà jiāng jūn yōu zhōu mù lǐng píng zhōu cì shǐ jiā sàn qí cháng shì zēng yì wàn hù chí jié dū du chán yú gōng rú gù
帝又遣使进皝为征北大将军、幽州牧，领平州刺史，加散骑常侍，增邑万户， 持节、都督、单于、公如故。
huàng qián jūn shuài mù róng píng bài jì lóng jiāng shí chéng děng yú liáo xī zhǎn qí jiāng hū yán huang zhāng zhī lüè qiān yú hù yǐ guī
皝前军帅慕容评败季龙将石成等于辽西，斩其将呼延晃、张支，掠千余户以归。
duàn liáo móu pàn huàng zhū zhī
段辽谋叛，皝诛之。
jì lóng yòu shǐ shí chéng rù gōng fán chéng bù kè jìn xiàn guǎng chéng
季龙又使石成入攻凡城，不克，进陷广城。
huàng suī chēng yàn wáng wèi yǒu cháo mìng nǎi qiǎn qí zhǎng shǐ liú xiáng xiàn jié jīng shī jiān yán quán jiǎ zhī yì bìng qǐng dà jǔ tǎo píng zhōng yuán
皝虽称燕王，未有朝命，乃遣其长史刘祥献捷京师，兼言权假之意，并请大举讨平中原。
yòu wén yǔ liàng hōng dì bīng yì jì wèi jiàng xiàng nǎi biǎo yuē
又闻庾亮薨，弟冰、翼继为将相，乃表曰：
chén jiū guān qián dài hūn míng zhī zhǔ ruò néng qīn xián bìng jiàn zé gōng zhì shēng píng
臣究观前代昏明之主，若能亲贤并建，则功致升平；
ruò qīn dǎng hòu zú bì yǒu qīng rǔ zhī huò
若亲党后族，必有倾辱之祸。
shì yǐ zhōu zhī shēn bó hào chēng xián jiù yǐ qí shēn fān yú wài bù wò cháo quán
是以周之申伯号称贤舅，以其身籓于外，不握朝权。
jiàng jí qín zhāo zú wèi lìng zhǔ wěi xìn èr jiù jī zhì luàn guó
降及秦昭，足为令主，委信二舅，几至乱国。
dǎi yú hàn wǔ tuī zhòng tián fén wàn jī zhī yào wú bù jué zhī
逮于汉武，推重田蚡，万机之要，无不决之。
jí fén sǐ hòu qiè chǐ zhuī hèn
及蚡死后，切齿追恨。
chéng dì àn ruò bù néng zì lì nèi huò yàn qī wài zì wǔ jiù zú lìng wáng mǎng zuò qǔ dì wèi
成帝暗弱，不能自立，内惑艳妻，外恣五舅，卒令王莽坐取帝位。
měi lǎn sī shì shú bù tòng wǎn
每览斯事， 孰不痛惋！
shè shǐ jiù shì xián ruò ráng hóu wáng fèng zé dàn wén yǒu èr chén bù wén yǒu èr zhǔ
设使舅氏贤若穰侯、王凤，则但闻有二臣，不闻有二主。
ruò qí bù cái zé yǒu dòu xiàn liáng jì zhī huò
若其不才，则有窦宪、梁冀之祸。
fán cǐ chéng bài yì jì rán yǐ
凡此成败，亦既然矣。
gǒu néng yì guǐ kě wú fù zhuì
苟能易轨，可无覆坠。
bì xià mìng shì tiān tǐng dāng lóng jìn dào ér zāo guó duō nàn yīn yōu bèi yīng zhuī shù wǎng shì zhì jīn chu zhuó
陛下命世天挺，当隆晋道，而遭国多难，殷忧备婴，追述往事，至今楚灼。
jī qí suǒ yóu shí yīn gù sī kōng liàng jū yuán jiù zhī zūn shì yè zhī zhòng zhí zhèng cái xià qīng wǔ biān jiāng gù lìng sū jùn zǔ yuē bù shèng qí fèn suì zhì bài guó
迹其所由，实因故司空亮居元舅之尊，势业之重，执政裁下，轻侮边将，故令苏峻、 祖约不胜其忿，遂致败国。
zhì jīn tài hòu fā fèn yī dàn shēng xiá
至今太后发愤，一旦升遐。
ruò shè jì bù líng rén shén wú zhù chái láng zhī xīn dāng kě jí yá
若社稷不灵，人神无助，豺狼之心当可极邪！
qián shì bù wàng hòu shì zhī biǎo ér zhōng shū jiān zuǒ jiāng jūn bīng děng nèi zhí shū jī wài yōng shàng jiāng kūn dì bìng liè rén chén mò chóu
前事不忘，后事之表，而中书监、左将军冰等内执枢机，外拥上将，昆弟并列，人臣莫畴。
bì xià shēn dūn wèi yáng bīng děng zì yi yǐn lǐng
陛下深敦渭阳，冰等自宜引领。
chén cháng wèi shì zhǔ ruò yù chóng xiǎn jiù shì hé bù fēng yǐ fān guó fēng qí lù cì xiàn qí shì lì shǐ shàng wú piān yōu xià wú sī lùn
臣常谓世主若欲崇显舅氏，何不封以籓国，丰其禄赐，限其势利，使上无偏优，下无私论。
rú cǐ róng rǔ hé cóng ér shēng
如此，荣辱何从而生！
zǔn tà hé cí ér qǐ
噂沓何辞而起！
wǎng zhě wéi liàng yī rén sù yǒu míng wàng shàng zhì shì biàn kuàng jīn jū zhī zhě sù wú wén yān
往者惟亮一人，宿有名望，尚致世变，况今居之者素无闻焉！
qiě rén qíng yì huò nán yǐ hù gào zòng jīn bì xià wú sī yú bǐ tiān xià zhī rén shuí wèi bù sī hu
且人情易惑，难以户告，纵今陛下无私于彼，天下之人谁谓不私乎！
chén yǔ bīng děng míng wèi shū bān chū chù xuán miǎo yòu guó zhī qi nì lǐ yīng jiàng yuè yǐ shì shì huì
臣与冰等名位殊班，出处悬邈，又国之戚昵，理应降悦，以适事会。
chén dú jiǎo kàng cǐ yán zhě shàng wèi bì xià tuì wèi bīng jì jí gǒu róng zhī chén zuò jiàn dé shī
臣独矫抗此言者，上为陛下，退为冰计，疾苟容之臣，坐鉴得失。
diān ér bù fú yān yòng bǐ xiāng
颠而不扶，焉用彼相！
xī xú fú chén huò shì zhī jiè xuān dì bù cóng zhì lìng zhōng chén gèng wéi nì zú liáng yóu chá zhī bù shěn fáng zhī wú jiàn
昔徐福陈霍氏之戒，宣帝不从，至令忠臣更为逆族，良由察之不审，防之无渐。
chén jīn suǒ chén kě wèi fáng jiàn yǐ
臣今所陈，可谓防渐矣。
dàn kǒng bì xià bù míng chén zhī zhōng bù yòng chén zhī jì shì guò zhī rì gèng chù jiāo làn zhī hòu ěr
但恐陛下不明臣之忠，不用臣之计，事过之日，更处焦烂之后耳。
xī wáng zhāng liú xiàng měi shàng fēng shì wèi cháng bù zhǐ chì wáng shì gù lìng èr zi huò sǐ huò xíng
昔王章、刘向每上封事，未尝不指斥王氏，故令二子或死或刑。
gǔ yǒng zhāng yǔ yī wéi bú duì gù róng shēn gǒu miǎn qǔ jī yú shì
谷永、张禹依违不对，故容身苟免，取讥于世。
chén bèi fā shū sú wèi wéi shàng jiāng sù yè wéi yōu wǎng zhī suǒ bào wéi dāng wài tiǎn kòu chóu nèi jìn zhōng guī chén lì shū chéng yǐ dá guó ēn
臣被发殊俗，位为上将，夙夜惟忧，罔知所报， 惟当外殄寇仇，内尽忠规，陈力输诚，以答国恩。
chén ruò bù yán shuí dāng yán zhě
臣若不言，谁当言者！
yòu yǔ bīng shū yuē
又与冰书曰：
jūn yǐ jiāo fáng zhī qīn jiù shì zhī nì zǒng jù shū jī chū nèi wáng mìng jiān yōng liè jiāng zhōu sī zhī wèi kūn dì wǎng luō xiǎn bù jī diàn
君以椒房之亲，舅氏之昵，总据枢机，出内王命，兼拥列将州司之位，昆弟网罗，显布畿甸。
zì qín hàn yǐ lái lóng hè zhī jí qǐ yǒu ruò cǐ zhě hu
自秦、汉以来，隆赫之极，岂有若此者乎！
yǐ wú guān zhī ruò gōng jiù shì jǔ bì xiǎng shēn bó zhī míng
以吾观之，若功就事举， 必享申伯之名；
rú huò bù lì jiāng bù miǎn liáng dòu zhī jī yǐ
如或不立，将不免梁窦之迹矣。
měi dǔ shǐ chuán wèi cháng bù chǒng zì mǔ zú shǐ zhí quán luàn cháo xiān yǒu shū shì zhī róng xún yǒu fù chéng zhī lèi suǒ wèi ài zhī shì zú yǐ wéi hài
每睹史传，未尝不宠恣母族，使执权乱朝，先有殊世之荣，寻有负乘之累，所谓爱之适足以为害。
wú cháng fèn lì dài zhī zhǔ bù jìn fáng méng zhōng chǒng zhī shù hé bù yè yǐ yī tǔ zhī fēng lìng fān guó xiāng chéng rú zhōu zhī qí chén
吾常忿历代之主，不尽防萌终宠之术，何不业以一土之封，令籓国相承，如周之齐、陈？
rú cǐ zé yǒng bǎo nán miàn zhī zūn fù hé chù rǔ zhī yōu hu
如此则永保南面之尊，复何黜辱之忧乎！
dòu wǔ hé jìn hǎo shàn xū jǐ
窦武、何进好善虚己。
xián shì guī xīn suī wèi yān shù suǒ wēi tiān xià jiē tòng yóu yǒu néng lǚ yǐ bù jiāo tú guó wáng shēn gù yě
贤士归心，虽为阉竖所危，天下嗟痛，犹有能履以不骄，图国亡身故也。
fāng jīn sì hǎi yǒu dào xuán zhī jí zhōng xià bū jiàn nì zhī kòu jiā yǒu lù xuè zhī yuàn rén yǒu fù chóu zhī hàn níng de ān zhěn xiāo yáo yǎ tán zú suì yá
方今四海有倒悬之急，中夏逋僭逆之寇，家有漉血之怨，人有复仇之憾，宁得安枕逍遥，雅谈卒岁邪！
wú suī guǎ dé
吾虽寡德，
guò méng xiān dì liè jiāng zhī shòu
过蒙先帝列将之授，
yǐ shù jùn zhī rén
以数郡之人，
shàng yù bìng tūn qiáng lǔ
尚欲并吞强虏，
shì yǐ zì qǐng qì jīn
是以自顷迄今，
jiāo fēng jiē rèn
交锋接刃，
yī shí wù nóng
一时务农，
sān shí yòng wǔ
三时用武，
ér yóu shī tú bù dùn
而犹师徒不顿，
cāng yǒu yú sù
仓有余粟，
dí rén rì wèi
敌人日畏，
wǒ jìng rì guǎng
我境日广，
kuàng nǎi wáng zhě zhī wēi
况乃王者之威，
táng táng zhī shì
堂堂之势，
qǐ kě tóng nián ér yǔ zāi
岂可同年而语哉！
bīng jiàn biǎo jí shū shén jù yǐ qí jué yuǎn fēi suǒ néng zhì suì yǔ hé chōng děng zòu tīng huàng chēng yàn wáng
冰见表及书甚惧，以其绝远，非所能制，遂与何充等奏听皝称燕王。
qí nián huàng fá gāo gōu lí wáng zhāo qǐ méng ér hái
其年皝伐高句丽，王钊乞盟而还。
míng nián zhāo qiǎn qí shì zǐ cháo yú huàng
明年，钊遣其世子朝于皝。
chū duàn liáo zhī bài yě jiàn wēi hàn bēn yú yǔ wén guī zì yǐ wēi míng sù zhèn zhōng bù bǎo quán nǎi yáng kuáng zì jiǔ bèi fā gē hū
初，段辽之败也，建威翰奔于宇文归，自以威名夙振，终不保全，乃阳狂恣酒， 被发歌呼。
guī xìn ér bù jīn gù de zhōu yóu zì rèn zhì yú shān chuān xíng biàn gōng zhàn yào lù mò bù liàn zhī
归信而不禁，故得周游自任，至于山川形便，攻战要路，莫不练之。
huàng qiǎn shāng rén wáng chē yīn shǐ chá hàn hàn jiàn chē wú yán fǔ yīng ér yǐ
皝遣商人王车阴使察翰，翰见车无言，抚膺而已。
chē hái yǐ bái huàng yuē hàn yù lái yě
车还以白，皝曰：“翰欲来也。
nǎi qiǎn chē yí hàn gōng shǐ hàn nǎi qiè guī jùn mǎ xié qí èr zi ér hái
” 乃遣车遗翰弓矢，翰乃窃归骏马，携其二子而还。
huàng jiāng tú shí shì cóng róng wèi zhū jiāng yuē shí jì lóng zì yǐ ān lè zhū chéng shǒu fáng yán zhòng chéng zhī nán běi bì bù shè bèi jīn ruò guǐ lù chū qí bù yì jì zhī běi tǔ jǐn kě pò yě
皝将图石氏，从容谓诸将曰：“石季龙自以安乐诸城守防严重，城之南北必不设备，今若诡路出其不意，冀之北土尽可破也。
yú shì lǜ qí èr wàn chū yē wēng sāi cháng qū zhì yú jì chéng jìn dù wǔ suì jīn rù yú gāo yáng suǒ guò fén shāo jī jù lüè xǐ yōu jì sān wàn yú hù
”于是率骑二万出蠮螉塞，长驱至于蓟城，进渡武遂津，入于高阳，所过焚烧积聚，掠徙幽、冀三万余户。
shǐ yáng yù táng zhù děng zhù lóng chéng gòu gōng miào gǎi liǔ chéng wèi lóng chéng xiàn
使阳裕、唐柱等筑龙城，构宫庙，改柳城为龙城县。
yú shì chéng dì shǐ jiān dà hóng lú guō xī chí jié bài huàng shì zhōng dà dū dū hé běi zhū jūn shì dà jiàng jūn yàn wáng qí yú guān jiē rú gù
于是成帝使兼大鸿胪郭希持节拜皝侍中、大都督河北诸军事、大将军、燕王，其余官皆如故。
fēng zhū gōng chén bǎi yú rén
封诸功臣百余人。
xián kāng qī nián huàng qiān dū lóng chéng
咸康七年，皝迁都龙城。
lǜ jìng zú sì wàn rù zì nán shǎn yǐ fá yǔ wén gāo gōu lí yòu shǐ hàn jí zi chuí wèi qián fēng qiǎn zhǎng shǐ wáng yù děng lēi zhòng wàn wǔ qiān cóng běi zhì ér jìn
率劲卒四万，入自南陕，以伐宇文、高句丽，又使翰及子垂为前锋，遣长史王寓等勒众万五千，从北置而进。
gāo gōu lí wáng zhāo wèi huàng jūn zhī cóng běi lù yě nǎi qiǎn qí dì wǔ tǒng jīng ruì wǔ wàn jù běi zhì gōng lǜ ruò zú yǐ fáng nán shǎn
高句丽王钊谓皝军之从北路也，乃遣其弟武统精锐五万距北置，躬率弱卒以防南陕。
hàn yǔ zhāo zhàn yú mù dǐ dà bài zhī chéng shèng suì rù wán dōu zhāo dān mǎ ér dùn
翰与钊战于木底，大败之，乘胜遂入丸都，钊单马而遁。
huàng jué zhāo fù lì mù zài qí shī bìng qí mǔ qī zhēn bǎo lüè nán nǚ wǔ wàn yú kǒu fén qí gōng shì huǐ wán dōu ér guī
皝掘钊父利墓，载其尸并其母妻珍宝，掠男女五万余口，焚其宫室，毁丸都而归。
míng nián zhāo qiǎn shǐ chēng chén yú huàng gòng qí fāng wù nǎi guī qí fù shī
明年，钊遣使称臣于皝，贡其方物，乃归其父尸。
yǔ wén guī qiǎn qí guó xiāng mò qiǎn hún fá huàng zhū jiāng qǐng zhàn huàng bù xǔ
宇文归遣其国相莫浅浑伐皝，诸将请战，皝不许。
hún yǐ huàng wèi dàn zhī huāng jiǔ zòng liè bù fù shè bèi
浑以皝为惮之，荒酒纵猎， 不复设备。
huàng yuē hún shē jì yǐ shèn jīn zé kě yī zhàn yǐ
皝曰：“浑奢忌已甚，今则可一战矣。
qiǎn hàn lǜ qí jī zhī hún dà bài jǐn yǐ shēn miǎn jǐn fú qí zhòng
”遣翰率骑击之，浑大败，仅以身免，尽俘其众。
huàng gōng xún jùn xiàn quàn kè nóng sāng qǐ lóng chéng gōng què
皝躬巡郡县，劝课农桑，起龙城宫阙。
xún yòu lǜ qí èr wàn qīn fá yǔ wén guī yǐ hàn jí chuí wèi qián fēng
寻又率骑二万亲伐宇文归，以翰及垂为前锋。
guī shǐ qí qí jiāng shè yì yú jǐn zhòng jù hàn huàng chí qiǎn wèi hàn yuē yì yú xióng hàn yi xiǎo bì zhī dài lǔ shì jiāo rán hòu qǔ yě
归使其骑将涉奕于尽众距翰，皝驰遣谓翰曰：“奕于雄悍，宜小避之，待虏势骄，然后取也。
hàn yuē guī zhī jīng ruì jǐn zài yú cǐ jīn ruò kè zhī zé guī kě bù láo bīng ér miè
”翰曰：“归之精锐， 尽在于此，今若克之，则归可不劳兵而灭。
yì yú tú yǒu xū míng qí shí yì yǔ ěr bù yí zòng dí cuò wú bīng qì
奕于徒有虚名，其实易与耳，不宜纵敌挫吾兵气。
yú shì qián zhàn zhǎn yì yú jǐn fú qí zhòng guī yuǎn dùn mò běi
”于是前战，斩奕于，尽俘其众，归远遁漠北。
huàng kāi dì qiān yú lǐ xǐ qí bù rén wǔ wàn yú luò yú chāng lí gǎi shè yì yú chéng wèi wēi dé chéng
皝开地千余里，徙其部人五万余落于昌黎，改涉奕于城为威德城。
xíng yǐn zhì zhī lǐ lùn gōng xíng shǎng gè yǒu chà
行饮至之礼，论功行赏各有差。
yǐ mù niú gěi pín jiā tián yú yuàn zhōng gōng shōu qí bā èr fēn rù sī
以牧牛给贫家，田于苑中，公收其八，二分入私。
yǒu niú ér wú dì zhě yì tián yuàn zhōng gōng shōu qí qī sān fēn rù sī
有牛而无地者，亦田苑中， 公收其七，三分入私。
huàng jì shì cān jūn fēng yù jiàn yuē
皝记室参军封裕谏曰：
chén wén shèng wáng zhī zǎi guó yě báo fù ér cáng yú bǎi xìng fēn zhī yǐ sān děng zhī tián shí yī ér shuì zhī
臣闻圣王之宰国也，薄赋而藏于百姓，分之以三等之田，十一而税之；
hán zhě yī zhī jī zhě shí zhī shǐ jiā gěi rén zú
寒者衣之，饥者食之，使家给人足。
suī shuǐ hàn ér bù wéi zāi zhě hé yě
虽水旱而不为灾者，何也？
gāo xuǎn nóng guān wu jǐn quàn kè rén zhì zhōu tián bǎi mǔ yì bù jiǎ niú lì
高选农官，务尽劝课，人治周田百亩，亦不假牛力；
lì tián zhě shòu jīng xiǎn zhī shǎng duò nóng zhě yǒu bù chǐ zhī fá
力田者受旌显之赏，惰农者有不齿之罚。
yòu liàng shì zhì guān liàng guān zhì rén shǐ guān bì chēng xū rén bù xū wèi dù suì rù duō shǎo cái ér lù zhī
又量事置官， 量官置人，使官必称须，人不虚位，度岁入多少，裁而禄之。
gōng bǎi liáo zhī wài cáng zhī tài cāng sān nián zhī gēng yú yī nián zhī sù
供百僚之外，藏之太仓，三年之耕，余一年之粟。
yǐ sī ér jī gōng yòng yú hé bù zú
以斯而积，公用于何不足？
shuǐ hàn qí rú bǎi xìng hé
水旱其如百姓何！
suī wù nóng zhī lìng lǚ fā èr qiān dàn lìng zhǎng mò yǒu zhì qín zài gōng ruì jǐn dì lì zhě
虽务农之令屡发，二千石令长莫有志勤在公、锐尽地利者。
gù hàn zǔ zhī qí rú cǐ yǐ kěn tián bù shí zhēng shā èr qiān dàn yǐ shí shù shì yǐ míng zhāng zhī jì hào cì shēng píng
故汉祖知其如此，以垦田不实， 征杀二千石以十数，是以明、章之际，号次升平。
zì yǒng jiā sāng luàn bǎi xìng liú wáng zhōng yuán xiāo tiáo qiān lǐ wú yān jī hán liú yǔn xiāng jì gōu hè
自永嘉丧乱，百姓流亡，中原萧条，千里无烟，饥寒流陨，相继沟壑。
xiān wáng yǐ shén wǔ shèng lüè bǎo quán yī fāng wēi yǐ tiǎn jiān dé yǐ huái yuǎn gù jiǔ zhōu zhī rén sāi biǎo shū lèi qiǎng fù wàn lǐ ruò chì zǐ zhī guī cí fù liú rén zhī duō jiù tǔ shí bèi yǒu yú rén yīn de xiá gù wú tián zhě shí yǒu sì yān
先王以神武圣略，保全一方，威以殄奸，德以怀远，故九州之人，塞表殊类，襁负万里， 若赤子之归慈父，流人之多旧土十倍有余，人殷地狭，故无田者十有四焉。
diàn xià yǐ yīng shèng zhī zī kè guǎng xiān yè nán cuī qiáng zhào dōng miè jù lí kāi jìng sān qiān hù zēng shí wàn jì wǔ chǎn guǎng zhī gōng yǒu gāo xī bó
殿下以英圣之资，克广先业，南摧强赵，东灭句丽，开境三千，户增十万，继武阐广之功， 有高西伯。
yi shěng bà zhū yuàn yǐ yè liú rén
宜省罢诸苑，以业流人。
rén zhì ér wú zī chǎn zhě cì zhī yǐ mù niú
人至而无资产者，赐之以牧牛。
rén jì diàn xià zhī rén niú qǐ shī hu
人既殿下之人， 牛岂失乎！
shàn cáng zhě cáng yú bǎi xìng ruò sī ér yǐ yǐ
善藏者藏于百姓，若斯而已矣。
ěr zhě shēn fù lè tǔ zhī wàng zhōng guó zhī rén jiē jiāng hú cān fèng yíng shí jì lóng shuí yǔ jū hu
迩者深副乐土之望，中国之人皆将壶餐奉迎，石季龙谁与居乎！
qiě wèi jìn suī dào xiāo zhī shì yóu xuē bǎi xìng bù zhì yú qī bā chí guān niú tián zhě guān de liù fēn bǎi xìng de sì fēn sī niú ér guān tián zhě yǔ guān zhōng fēn bǎi xìng ān zhī rén jiē yuè lè
且魏、晋虽道消之世，犹削百姓不至于七八，持官牛田者官得六分，百姓得四分，私牛而官田者与官中分，百姓安之，人皆悦乐。
chén yóu yuē fēi míng wáng zhī dào ér kuàng zēng hu
臣犹曰非明王之道，而况增乎！
qiě shuǐ hàn zhī ě yáo tāng suǒ bù miǎn wáng zhě yi jùn zhì gōu huì xún zhèng bái xi mén shǐ qǐ gài guàn zhī fǎ hàn zé jué gōu wèi yǔ shuǐ zé rù yú gōu dú shàng wú yún hàn zhī yōu xià wú hūn diàn zhī huàn
且水旱之厄，尧、汤所不免，王者宜浚治沟浍，循郑白、西门、史起溉灌之法，旱则决沟为雨，水则入于沟渎，上无《云汉》之忧，下无昏垫之患。
jù lí bǎi jì jí yǔ wén duàn bù zhī rén jiē bīng shì suǒ xǐ fēi rú zhōng guó mù yì ér zhì xián yǒu sī guī zhī xīn
句丽、百济及宇文、段部之人，皆兵势所徙，非如中国慕义而至，咸有思归之心。
jīn hù chuí shí wàn xiá còu dū chéng kǒng fāng jiāng wèi guó jiā shēn hài yi fēn qí xiōng dì zōng shǔ xǐ yú xi jìng zhū chéng fǔ zhī yǐ ēn jiǎn zhī yǐ fǎ shǐ bù dé sàn zài jū rén zhī guó zhī xū shí
今户垂十万，狭凑都城，恐方将为国家深害，宜分其兄弟宗属，徙于西境诸城， 抚之以恩，检之以法，使不得散在居人，知国之虚实。
jīn zhōng yuán wèi píng zī chù yi guǎng guān sī wěi duō yóu shí bù shǎo yī fū bù gēng suì shòu qí jī
今中原未平，资畜宜广，官司猥多，游食不少，一夫不耕，岁受其饥。
bì qǔ yú gēng zhě ér shí zhī yī rén shí yī rén zhī lì yóu shí shù wàn sǔn yì rú zhī ān kě yǐ jiā jǐ rén zú zhì zhì shēng píng
必取于耕者而食之，一人食一人之力，游食数万，损亦如之，安可以家给人足，治致升平！
diàn xià jiàng lǎn gǔ jīn zhī shì duō yǐ zhèng zhī jù huàn mò shén yú sī
殿下降览古今之事多矣，政之巨患莫甚于斯。
qí yǒu jīng lüè chū shì cái chēng shí qiú zhě zì kě suí xū zhì zhī liè wèi
其有经略出世，才称时求者，自可随须置之列位。
fēi cǐ yǐ wǎng qí gēng ér shí cán ér yī yì tiān zhī dào yě
非此已往，其耕而食，蚕而衣，亦天之道也。
diàn xià shèng xìng kuān míng sī yán ruò kě gù rén jǐn chú ráo yǒu fàn wú yǐn
殿下圣性宽明，思言若渴，故人尽刍荛，有犯无隐。
qián zhě cān jūn wáng xiàn dài fū liú míng bìng jié zhōng xiàn kuǎn yǐ gòng zhì yán suī pō yǒu nì lín yì zài wú zé
前者参军王宪、大夫刘明并竭忠献款，以贡至言，虽颇有逆鳞，意在无责。
zhǔ zhě zòu yǐ yāo yán fàn shàng zhì zhī yú fǎ diàn xià cí hóng bāo nà shù qí dà bì yóu xuē chù jìn gù bù chǐ yú cháo
主者奏以妖言犯上，至之于法， 殿下慈弘苞纳，恕其大辟，犹削黜禁锢，不齿于朝。
qí yán shì yě diàn xià gù yi nà zhī
其言是也，殿下固宜纳之；
rú qí fēi yě yi liàng qí kuáng juàn
如其非也，宜亮其狂狷。
zuì jiàn chén ér qiú zhí yán yì yóu běi xíng yì yuè qǐ yǒu de yá
罪谏臣而求直言，亦犹北行诣越，岂有得邪！
yòu zhǎng shǐ sòng gāi děng ā mèi gǒu róng qīng hé jiàn shì jǐ wú gǔ gěng jí rén yǒu zhī yǎn bì ěr mù bù zhōng zhī shén
右长史宋该等阿媚苟容，轻劾谏士，己无骨鲠，嫉人有之，掩蔽耳目，不忠之甚。
sì yè zhě guó zhī suǒ zī jiào xué zhě yǒu guó shèng shì
四业者国之所资，教学者有国盛事。
xí zhàn wù nóng yóu qí běn yě
习战务农，尤其本也。
bǎi gōng shāng gǔ yóu qí mò ěr
百工商贾，犹其末耳。
yi liàng jūn guó suǒ xū zhì qí yuán shù yǐ wài guī zhī yú nóng jiào zhī zhàn fǎ xué zhě sān nián wú chéng yì yi hái zhī yú nóng bù kě tú chōng dà yuán yǐ sè cōng jùn zhī lù
宜量军国所须，置其员数，已外归之于农，教之战法，学者三年无成，亦宜还之于农，不可徒充大员，以塞聪俊之路。
chén zhī suǒ yán dāng yě yuàn shí sù shī xíng
臣之所言当也，愿时速施行；
fēi yě dēng jiā zuì lù shǐ tiān xià zhī cháo tíng cóng shàn rú liú fá è bù yān
非也，登加罪戮，使天下知朝廷从善如流，罚恶不淹。
wáng xiàn liú míng zhōng chén yě yuàn yòu wǔ lín zhī qiān shōu qí yào shí zhī xiào
王宪、刘明，忠臣也，愿宥忤鳞之愆，收其药石之效。
huàng nǎi lìng yuē lǎn fēng jì shì zhī jiàn gū shí jù yān
皝乃令曰：“览封记室之谏，孤实惧焉。
jūn yǐ lí yuán wèi guó lí yuán yǐ gǔ wéi mìng
君以黎元为国，黎元以谷为命。
rán zé nóng zhě guó zhī běn yě ér èr qiān dàn lìng zhǎng bù zūn mèng chūn zhī lìng duò nóng fú quàn yi yǐ yóu bù xiū pì zhě cuò zhī xíng fǎ sù lì shǔ chéng
然则农者，国之本也，而二千石令长不遵孟春之令，惰农弗劝，宜以尤不修辟者措之刑法，肃厉属城。
zhǔ zhě míng xiáng tuī jiǎn jù zhuàng yǐ wén
主者明详推检，具状以闻。
yuàn yòu xī kě ba zhī yǐ gěi bǎi xìng wú tián yè zhě
苑囿悉可罢之，以给百姓无田业者。
pín zhě quán wú zī chǎn bù néng zì cún gè cì mù niú yī tóu
贫者全无资产，不能自存，各赐牧牛一头。
ruò sī yǒu yú lì lè qǔ guān niú kěn guān tián zhě qí yī wèi jìn jiù fǎ
若私有余力，乐取官牛垦官田者，其依魏、 晋旧法。
gōu xù gài guàn yǒu yì guān sī zhǔ zhě liàng zào wu jǐn shuǐ lù zhī shì
沟洫溉灌，有益官私，主者量造，务尽水陆之势。
zhōng zhōu wèi píng bīng nán bù xī xūn chéng jì duō guān liáo bù kě yǐ jiǎn yě
中州未平，兵难不息， 勋诚既多，官僚不可以减也。
dài kè píng xiōng chǒu xú gēng yì zhī
待克平凶丑，徐更议之。
bǎi gōng shāng gǔ shù sì zuǒ yǔ liè jiāng sù dìng dà yuán yú zhě hái nóng
百工商贾数，四佐与列将速定大员，余者还农。
xué shēng bù rèn xùn jiào zhě yì chú yuán lù
学生不任训教者，亦除员录。
fū rén chén guān yán yú rén zhǔ zhì nán yě yāo wàng bù jīng zhī shì jiē yīng dàng rán bù wèn zé qí shàn zhě ér cóng zhī
夫人臣关言于人主，至难也，妖妄不经之事皆应荡然不问，择其善者而从之。
wáng xiàn liú míng suī qí zuì yīng jìn chù yì yóu gū zhī wú dà liàng yě
王宪、刘明虽其罪应禁黜，亦犹孤之无大量也。
kě xī fù běn guān réng jū jiàn sī
可悉复本官，仍居谏司。
fēng shēng jiǎn jiǎn shēn de wáng chén zhī tǐ
封生蹇蹇，深得王臣之体。
shī bù yún hū wú yán bù chou
《诗》不云乎： ‘无言不酬。
qí cì qián wǔ wàn míng xuān nèi wài yǒu yù chén gū guò zhě bù jū guì jiàn wù yǒu suǒ huì
’其赐钱五万，明宣内外，有欲陈孤过者，不拘贵贱，勿有所讳。
shí yǒu hēi lóng bái lóng gè yī jiàn yú lóng shān huàng qīn lǜ qún liáo guān zhī qù lóng èr bǎi yú bù jì yǐ tài zǎi
时有黑龙、白龙各一，见于龙山，皝亲率群僚观之，去龙二百余步，祭以太宰。
èr lóng jiāo shǒu xī xiáng jiě jiǎo ér qù
二龙交首嬉翔，解角而去。
huàng dà yuè hái gōng shè qí jìng nèi hào xīn gōng yuē hé lóng lì lóng xiáng fó sì yú shān shàng
皝大悦，还宫，赦其境内，号新宫曰和龙，立龙翔佛寺于山上。
cì qí dà chén zǐ dì wèi guān xué shēng zhě hào gāo mén shēng lì dōng xiáng yú jiù gōng yǐ xíng xiāng shè zhī lǐ měi yuè lín guān kǎo shì yōu liè
赐其大臣子弟为官学生者号高门生，立东庠于旧宫，以行乡射之礼，每月临观， 考试优劣。
huàng yǎ hǎo wén jí qín yú jiǎng shòu xué tú shén shèng zhì qiān yú rén
皝雅好文籍，勤于讲授，学徒甚盛，至千余人。
qīn zào tài shàng zhāng yǐ dài jí jiù yòu zhe diǎn jiè shí wǔ piān yǐ jiào zhòu zi
亲造《太上章》以代 《急就》，又著《典诫》十五篇，以教胄子。
mù róng kè gōng gāo gōu lí nán sū kè zhī zhì shù ér hái
慕容恪攻高句丽南苏，克之，置戍而还。
sān nián qiǎn qí shì zǐ jùn yǔ kè lǜ qí wàn qī qiān dōng xí fū yú kè zhī lǔ qí wáng jí bù zhòng wǔ wàn yú kǒu yǐ huán
三年，遣其世子俊与恪率骑万七千东袭夫余，克之，虏其王及部众五万余口以还。
huàng qīn lín dōng xiáng kǎo shì xué shēng qí jīng tōng xiù yì zhě zhuó chōng jìn shì
皝亲临东庠考试学生，其经通秀异者，擢充近侍。
yǐ jiǔ hàn gài bǎi xìng tián zū
以久旱，丐百姓田租。
ba chéng zhōu jì yáng yíng qiū děng jùn
罢成周、冀阳、营丘等郡。
yǐ bó hǎi rén wéi xìng jí xiàn hé jiān rén wéi níng jí xiàn guǎng píng wèi jùn rén wéi xīng píng xiàn dōng lái běi hǎi rén wéi yù lí xiàn wú rén wèi wú xiàn xī lì yān guó
以勃海人为兴集县，河间人为宁集县，广平、魏郡人为兴平县，东莱、北海人为育黎县，吴人为吴县，悉隶燕国。
huàng cháng tián yú xī bǐ jiāng jì hé jiàn yī fù lǎo fú zhū yī chéng bái mǎ jǔ shǒu huī huàng yuē cǐ fēi liè suǒ wáng qí hái yě
皝尝畋于西鄙，将济河，见一父老，服朱衣，乘白马，举手麾皝曰：“此非猎所，王其还也。
mì zhī bù yán suì jì hé lián rì dà huò
”秘之不言，遂济河，连日大获。
hòu jiàn bái tù chí shè zhī mǎ dào bèi shāng nǎi shuō suǒ jiàn
后见白兔，驰射之，马倒被伤， 乃说所见。
niǎn ér hái gōng yǐn jùn shǔ yǐ hòu shì
辇而还宫，引俊属以后事。
yǐ yǒng hé sì nián sǐ zài wèi shí wǔ nián shí nián wǔ shí èr
以永和四年死，在位十五年，时年五十二。
jùn jiàn hào zhuī shì wén míng huáng dì
俊僭号，追谥文明皇帝。
mù róng hàn zì yuán yōng huì zhī shù cháng zi yě
慕容翰，字元邕，廆之庶长子也。
xìng xióng háo duō quán lüè yuán bì gōng shè lǚ lì guò rén
性雄豪，多权略，猿臂工射，膂力过人。
huì shén qí zhī wěi yǐ zhé chōng zhī rèn
廆甚奇之，委以折冲之任。
xíng shī zhēng fá suǒ zài yǒu gōng wēi shēng dà zhèn wèi yuǎn jìn suǒ dàn
行师征伐，所在有功，威声大振，为远近所惮。
zuò zhèn liáo dōng gāo gōu lí bù gǎn wèi kòu
作镇辽东， 高句丽不敢为寇。
shàn fǔ jiē ài rú xué zì shì dà fū zhì yú zú wǔ mò bù lè ér cóng zhī
善抚接，爱儒学，自士大夫至于卒伍，莫不乐而从之。
jí bēn duàn liáo shēn wéi liáo suǒ jìng ài
及奔段辽，深为辽所敬爱。
liǔ chéng zhī bài duàn lán yù chéng shèng shēn rù hàn lǜ chéng běn guó zhī hài guǐ shuō yú lán lán suì bù jìn
柳城之败，段兰欲乘胜深入，翰虑成本国之害，诡说于兰，兰遂不进。
hòu shí jì lóng zhēng liáo huàng qīn jiāng sān jūn lüè lìng zhī yǐ běi liáo yì yù zhuī zhī hàn zhī huàng gōng zì zǒng róng zhàn bì kè shèng nǎi wèi liáo yuē jīn shí shì xiàng zhì fāng duì dà gù bù yí fù yǐ xiǎo xiǎo wéi shì
后石季龙征辽，皝亲将三军略令支以北，辽议欲追之，翰知皝躬自总戎，战必克胜，乃谓辽曰：“今石氏向至，方对大故，不宜复以小小为事。
yàn wáng zì lái shì mǎ jīng ruì
燕王自来，士马精锐。
bīng zhě xiōng qì zhàn yǒu wēi lǜ ruò qí shī lì hé yǐ nán yù hu
兵者凶器，战有危虑，若其失利，何以南御乎！
lán nù yuē wú qián tīng qīng kuáng shuō zhì chéng jīn huàn bù fù rù qīng jì zhōng yǐ
”兰怒曰： “吾前听卿诳说，致成今患，不复入卿计中矣。
nǎi lǜ zhòng zhuī huàng lán guǒ dà bài
”乃率众追皝，兰果大败。
hàn suī chù chóu guó yīn shì lì zhōng jiē cǐ lèi yě
翰虽处仇国，因事立忠，皆此类也。
jí liáo bēn zǒu hàn yòu běi tóu yǔ wén guī
及辽奔走，翰又北投宇文归。
jì ér táo guī nǎi qiǎn jìn qí bǎi yú zhuī zhī
既而逃，归乃遣劲骑百余追之。
hàn yáo wèi zhuī zhě yuē wú jì sī liàn ér guī lǐ wú fǎn miàn
翰遥谓追者曰： “吾既思恋而归，理无反面。
wú zhī gōng shǐ rǔ cáo zú zhī wú wéi xiāng bī zì qǔ sǐ yě
吾之弓矢，汝曹足知，无为相逼，自取死也。
wú chù rǔ guó jiǔ hèn bù shā rǔ
吾处汝国久，恨不杀汝。
rǔ kě bǎi bù shù dāo wú shè zhòng zhě rǔ pián yí fǎn
汝可百步竖刀，吾射中者，汝便宜反；
bù zhōng zhě kě lái qián yě
不中者，可来前也。
guī qí jiě dāo shù zhī hàn yī fà biàn zhōng dāo huán zhuī qí nǎi sàn
”归骑解刀竖之，翰一发便中刀镮，追骑乃散。
jì zhì huàng shén jiā ēn lǐ
既至，皝甚加恩礼。
jiàn yuán èr nián cóng huàng tǎo yǔ wén guī lín zhèn wèi liú shǐ suǒ zhōng wò bìng jī shí
建元二年，从皝讨宇文归，临阵为流矢所中，卧病积时。
hòu jí jiàn yù yú qí jiā zhōng qí mǎ zì shì huò yǒu rén gào hàn sī xí qí yí wéi fēi cháng
后疾渐愈，于其家中骑马自试，或有人告翰私习骑，疑为非常。
huàng sù jì zhī suì cì sǐ yān
皝素忌之，遂赐死焉。
hàn lín sǐ wèi shǐ zhě yuē hàn huái yí wài bēn zuì bù róng zhū bù néng yǐ hái gǔ wěi zéi tíng gù guī zuì yǒu sī
翰临死谓使者曰：“翰怀疑外奔，罪不容诛，不能以骸骨委贼庭，故归罪有司。
tiān cí qū mǐn bù sì zhī shì cháo jīn rì zhī sǐ hàn zhī shēng yě
天慈曲愍，不肆之市朝，今日之死，翰之生也。
dàn nì hú kuà jù shén zhōu zhōng yuán wèi jìng hàn cháng kè xīn zì shì zhì tūn chǒu lǔ shàng chéng xiān wáng yí zhǐ xià xiè shān hǎi zhī zé
但逆胡跨据神州，中原未靖，翰常克心自誓，志吞丑虏，上成先王遗旨，下谢山海之责。
bù tú cǐ xīn bù suí méi yǒu yú hèn mìng yě nài hé
不图此心不遂，没有余恨， 命也奈何！
yǎng yào ér sǐ
”仰药而死。
yáng yù zì shì lún yòu běi píng wú zhōng rén yě
阳裕，字士伦，右北平无终人也。
shǎo gū xiōng dì jiē zǎo wáng dān qióng dú lì suī zōng zú wú néng shí zhě wéi shū fù dān yòu ér qí zhī yuē cǐ r fēi wéi wú mén zhī biāo xiù nǎi zuǒ shí zhī liáng qì yě
少孤，兄弟皆早亡，单茕独立，虽宗族无能识者，惟叔父耽幼而奇之，曰：“此儿非惟吾门之标秀，乃佐时之良器也。
cì shǐ hé yǎn pì wéi zhǔ bù
”刺史和演辟为主簿。
wáng jùn lǐng zhōu zhuǎn zhì zhōng cóng shì jì ér bù néng rèn
王浚领州，转治中从事，忌而不能任。
shí lè jì kè jì chéng wèn zǎo sōng yuē yōu zhōu rén shì shuí zuì kě zhě
石勒既克蓟城，问枣嵩曰：“幽州人士，谁最可者？
sōng yuē yān guó liú hàn dé sù zhǎng zhě
”嵩曰：“燕国刘翰，德素长者。
běi píng yáng yù gàn shì zhī cái
北平阳裕，干事之才。
lēi yuē ruò rú jūn yán wáng gōng hé yǐ bù rèn
”勒曰：“若如君言，王公何以不任？
sōng yuē wáng gōng yóu bù néng rèn suǒ yǐ wèi míng gōng qín yě
”嵩曰： “王公由不能任，所以为明公擒也。
lēi fāng rèn zhī yù nǎi wēi fú qián dùn
”勒方任之，裕乃微服潜遁。
shí xiān bēi chán yú duàn juàn wèi jìn piào qí dà jiàng jūn liáo xī gōng yǎ hǎo rén wù xū xīn yán yù
时鲜卑单于段眷为晋骠骑大将军、辽西公，雅好人物，虚心延裕。
yù wèi yǒu rén chéng pàn yuē zhòng ní xǐ bì xī zhī zhào yǐ páo guā zì yù yī yǐn yì chēng hé shì fēi jūn hé shǐ fēi mín shèng xián shàng rú cǐ kuàng wú cáo hu
裕谓友人成泮曰：“仲尼喜佛肸之召，以匏瓜自喻，伊尹亦称何事非君，何使非民，圣贤尚如此，况吾曹乎！
juàn jīn zhào wǒ qǐ tú rán zāi
眷今召我，岂徒然哉！
pàn yuē jīn huá xià fēn bēng jiǔ zhōu fú liè guǐ jì suǒ jí yì shuǐ ér yǐ
”泮曰：“今华夏分崩，九州幅裂，轨迹所及，易水而已。
yù yǎn jiǎn kǎo pán yǐ dài dà tōng zhě sì hé zhī qīng yě
欲偃蹇考槃，以待大通者，俟河之清也。
rén shòu jǐ hé
人寿几何？
gǔ rén yǐ wéi bái jū zhī tàn
古人以为白驹之叹。
shǎo yóu yǒu yún jùn yuàn zú yǐ yìn hòu kuàng guó xiāng hu
少游有云，郡掾足以荫后，况国相乎！
qīng zhuī zōng yī kǒng yì yì zhī jī qí shén yě
卿追踪伊、孔，抑亦知机其神也。
yù nǎi yīng zhī
” 裕乃应之。
bài láng zhōng lìng zhōng jūn jiāng jūn chù shàng qīng wèi
拜郎中令、中军将军，处上卿位。
lì shì duàn shì wǔ zhǔ shén jiàn zūn zhòng
历事段氏五主，甚见尊重。
duàn liáo yǔ huàng xiāng gōng yù jiàn yuē chén wén qīn rén shàn lín guó zhī bǎo yě
段辽与皝相攻，裕谏曰：“臣闻亲仁善邻，国之宝也。
mù róng yǔ guó shì wèi hūn yīn qiě huàng lìng dé zhī zhǔ bù yí lián bīng gòu yuàn diāo cán bǎi xìng
慕容与国世为婚姻，且皝令德之主，不宜连兵构怨，凋残百姓。
chén kǒng huò hài zhī xìng jiāng yóu yú cǐ
臣恐祸害之兴，将由于此。
yuàn liǎng zhuī qián shī tōng kuǎn rú chū shǐ guó jiā yǒu tài shān zhī ān cāng shēng méng xī jiān zhī huì
愿两追前失， 通款如初，使国家有太山之安，苍生蒙息肩之惠。
liáo bù cóng
”辽不从。
chū wèi yàn jùn tài shǒu
出为燕郡太守。
shí jì lóng kè lìng zhī yù yǐ jùn jiàng bài běi píng tài shǒu zhēng wèi shàng shū zuǒ chéng
石季龙克令支，裕以郡降，拜北平太守，征为尚书左丞。
duàn liáo zhī qǐng yíng yú jì lóng yě yù yǐ zuǒ chéng lǐng zhēng dōng má qiū sī mǎ
段辽之请迎于季龙也，裕以左丞领征东麻秋司马。
qiū bài yù wèi jūn rén suǒ zhí jiāng yì huàng
秋败，裕为军人所执，将诣皝。
huàng sù wén yù míng jí mìng shì qí qiú bài láng zhōng lìng qiān dà jiàng jūn zuǒ sī mǎ
皝素闻裕名，即命释其囚，拜郎中令，迁大将军左司马。
dōng pò gāo gōu lí běi miè yǔ wén guī jiē yù qí móu huàng shén qì zhòng zhī
东破高句丽，北灭宇文归，皆豫其谋，皝甚器重之。
jí qiān dū hé lóng yù yā yǒu qiǎo sī huàng suǒ zhì chéng chí gōng hé jiē yù zhī guī mó
及迁都和龙，裕雅有巧思，皝所制城池宫阖，皆裕之规模。
yù suī shì huàng rì jìn chǒng zhì zài jiù rén zhī yòu xìng qiān gōng qīng jiǎn gāng jiǎn cí dǔ suī lì jū cháo duān ruò bù yī zhī shì
裕虽仕皝日近，宠秩在旧人之右，性谦恭清俭，刚简慈笃，虽历居朝端， 若布衣之士。
shì dà fū liú wáng jī jué zhě mò bù jīng yíng shōu zàng cún xù gū yí shì wú xián bù xiào jiē qīng shēn dài zhī shì yǐ suǒ zài tuī yǎng
士大夫流亡羁绝者，莫不经营收葬，存恤孤遗，士无贤不肖皆倾身待之，是以所在推仰。
chū fàn yáng lú chén měi chēng zhī yuē wú jí jìn zhī qīng píng lì guān cháo shì duō yǐ zhōng qīng jiǎn yì dǔ xìn yì liè rú yáng shì lún zhě shí yì wèi jǐ
初，范阳卢谌每称之曰：“吾及晋之清平，历观朝士多矣，忠清简毅，笃信义烈，如阳士伦者，实亦未几。
jí sǐ huàng shén dào zhī shí nián liù shí èr
”及死，皝甚悼之，时年六十二。