mù róng jùn zì xuān yīng huàng zhī dì èr zi yě
慕容俊，字宣英，皝之第二子也。
chū huì cháng yán wú jī fú lèi rén zǐ sūn dāng yǒu zhōng yuán
初，廆常言：“吾积福累仁，子孙当有中原。
jì ér shēng jùn huì yuē cǐ r gǔ xiāng bù héng wú jiā de zhī yǐ
” 既而生俊，廆曰：“此儿骨相不恒，吾家得之矣。
jí zhǎng shēn cháng bā chǐ èr cùn zī mào kuí wěi bó guān tú shū yǒu wén wǔ gàn lüè
”及长，身长八尺二寸，姿貌魁伟，博观图书，有文武干略。
huàng wèi yàn wáng bài jùn jiǎ jié ān běi jiāng jūn dōng yí xiào wèi zuǒ xián wáng yàn wáng shì zǐ
皝为燕王，拜俊假节、安北将军、东夷校尉、左贤王、 燕王世子。
huàng sǐ yǒng hé wǔ nián jiàn jí yàn wáng wèi yī chūn qiū liè guó gù shì chēng yuán nián shè yú jìng nèi
皝死，永和五年，僭即燕王位，依春秋列国故事称元年，赦于境内。
shì shí shí jì lóng sǐ zhào wèi dà luàn jùn jiāng tú jiān bìng zhī jì yǐ mù róng kè wèi fǔ guó jiāng jūn mù róng píng wéi fǔ bì jiāng jūn yáng wù wèi fǔ yì jiāng jūn mù róng chuí wèi qián fēng dū du jiàn fēng jiāng jūn jiǎn jīng zú èr shí yú wàn yǐ dài qī
是时石季龙死，赵、魏大乱，俊将图兼并之计，以慕容恪为辅国将军，慕容评为辅弼将军，阳骛为辅义将军，慕容垂为前锋都督、建锋将军，简精卒二十余万以待期。
shì suì mù dì shǐ yè zhě chén chén bài jùn wèi shǐ chí jié shì zhōng dà dū dū dū du hé běi zhū jūn shì yōu jì bìng píng sì zhōu mù dà jiàng jūn dà chán yú yàn wáng chéng zhì fēng bài yī rú huì huàng gù shì
是岁，穆帝使谒者陈沈拜俊为使持节、侍中、大都督、都督河北诸军事、幽、冀、 并、平四州牧、大将军、大单于、燕王，承制封拜一如廆、皝故事。
míng nián jùn lǜ sān jūn nán fá chū zì lú lóng cì yú wú zhōng
明年，俊率三军南伐，出自卢龙，次于无终。
shí jì lóng yōu zhōu cì shǐ wáng wǔ qì chéng zǒu liú qí jiāng wáng tā shǒu jì
石季龙幽州刺史王午弃城走，留其将王他守蓟。
jùn gōng xiàn qí chéng zhǎn tā yīn ér dōu zhī
俊攻陷其城，斩他，因而都之。
xǐ guǎng níng shàng gǔ rén yú xú wú dài jùn rén yú fán chéng ér hái
徙广宁、上谷人于徐无，代郡人于凡城而还。
jí rǎn mǐn shā shí zhī jiàn chēng dà hào qiǎn qí shǐ rén cháng wěi pìn yú jùn
及冉闵杀石祗，僭称大号，遣其使人常炜聘于俊。
jùn yǐn zhī guān xià shǐ qí jì shì fēng yù jí zhī yuē rǎn mǐn yǎng xī cháng cái fù ēn cuàn nì yǒu hé xiáng yìng ér jiàn chēng dà hào
俊引之观下，使其记室封裕诘之曰：“冉闵养息常才，负恩篡逆，有何祥应而僭称大号？
wěi yuē tiān zhī suǒ xìng qí zhì bù tóng láng wū jì yú sān wáng lín lóng biǎo yú hàn wèi
”炜曰：“天之所兴， 其致不同，狼乌纪于三王，麟龙表于汉、魏。
guǎ jūn yìng tiān yù lì néng wú xiáng hu
寡君应天驭历，能无祥乎！
qiě yòng bīng shā fá zhé wáng shèng diǎn tāng wǔ qīn xíng zhū fàng ér zhòng ní měi zhī
且用兵杀伐，哲王盛典，汤、武亲行诛放，而仲尼美之。
wèi wǔ yǎng yú huàn guān mò zhī suǒ chū zhòng bù yíng lǚ suì néng zhōng chéng dà gōng
魏武养于宦官，莫知所出，众不盈旅，遂能终成大功。
bào hú kù luàn cāng shēng tú kuài guǎ jūn fèn jiàn ér zhū chú zhī lí yuán huò jì kě wèi gōng gé huáng tiān xūn móu gāo zǔ
暴胡酷乱，苍生屠脍，寡君奋剑而诛除之，黎元获济，可谓功格皇天，勋侔高祖。
gōng chéng qián mìng yǒu hé bù kě
恭承干命，有何不可？
yù yuē shí zhī qù suì shǐ zhāng jǔ qǐng jiù yún xǐ zài xiāng guó qí yán xìn bù
”裕曰：“石祗去岁使张举请救，云玺在襄国，其言信不？
yòu wén mǐn zhù jīn wèi jǐ xiàng huài ér bù chéng nài hé yán yǒu tiān mìng
又闻闵铸金为己象，坏而不成，奈何言有天命？
wěi yuē zhū hú zhī rì zài yè zhě lüè wú suǒ yí xǐ hé cóng ér xiàng xiāng guó cǐ qiú jiù zhī cí ěr
”炜曰：“诛胡之日，在邺者略无所遗，玺何从而向襄国，此求救之辞耳。
tiān zhī shén xǐ shí zài guǎ jūn
天之神玺，实在寡君。
qiě yāo niè zhī tú yù jiǎ qí xuàn zhòng huò gǎi zuò wàn duān yǐ shén qí shì
且妖孽之徒，欲假奇眩众，或改作万端，以神其事。
guǎ jūn jīn yǐ wò qián fǔ lèi shàng dì sì hǎi xuán zhū zhǎng dà yè jí yú shēn hé suǒ qiú lǜ ér qǔ xìn cǐ hu
寡君今已握干府，类上帝，四海悬诸掌，大业集于身，何所求虑而取信此乎！
zhù xíng zhī shì suǒ wèi wén yě
铸形之事，所未闻也。
jùn jì ruì xìn jǔ yán yòu xīn yú mǐn zhù xíng zhī bù chéng yě bì yù shěn zhī nǎi jī xīn zhì huǒ yú qí cè mìng yù děng yǐ yì yù zhī
”俊既锐信举言，又欣于闵铸形之不成也，必欲审之，乃积薪置火于其侧，命裕等以意喻之。
wěi shén sè zì ruò kàng yán yuē jié fà yǐ lái shàng bù qī yōng rén kuàng qiān shèng hu
炜神色自若，抗言曰：“结发已来，尚不欺庸人，况千乘乎！
qiǎo zhà xū yán yǐ jiù sǐ zhě shǐ chén suǒ bù wéi yě
巧诈虚言以救死者， 使臣所不为也。
zhí dào shòu lù sǐ zì fēn ěr
直道受戮，死自分耳。
yì xīn sù huǒ jūn zhī dà huì
益薪速火，君之大惠。
zuǒ yòu quàn jùn shā zhī jùn yuē gǔ zhě bīng jiāo shǐ zài qí jiān cǐ yì rén chén cháng shì
”左右劝俊杀之，俊曰：“古者兵交，使在其间，此亦人臣常事。
suì shè zhī
”遂赦之。
qiǎn mù róng kè lüè dì zhōng shān mù róng píng gōng wáng wǔ yú lǔ kǒu
遣慕容恪略地中山，慕容评攻王午于鲁口。
kè cì táng chéng rǎn mǐn jiāng bái tóng zhōng shān tài shǒu hóu kān gù shǒu bù xià
恪次唐城，冉闵将白同、中山太守侯龛固守不下。
kè liú qí jiāng mù róng biāo gōng zhī jìn tǎo cháng shān
恪留其将慕容彪攻之，进讨常山。
píng cì nán ān wáng wǔ qiǎn qí jiāng zhèng shēng jù píng
评次南安，王午遣其将郑生距评。
píng nì jī zhǎn zhī hóu kān yú chéng chū jiàng
评逆击，斩之，侯龛逾城出降。
kè jìn kè zhōng shān zhǎn bái tóng
恪进克中山，斩白同。
jùn jūn lìng yán míng zhū jiāng wú suǒ fàn
俊军令严明，诸将无所犯。
mǐn zhāng wǔ tài shǒu gǔ jiān lǜ jùn bīng yāo píng zhàn yú gāo chéng qín jiān yú zhèn zhǎn shǒu sān qiān yú jí
闵章武太守贾坚率郡兵邀评战于高城，擒坚于阵，斩首三千余级。
shì suì dīng líng dí shǔ jí rǎn mǐn jiāng liú zhǔn děng lǜ qí suǒ bù jiàng yú jùn fēng shǔ guī yì wáng bài zhǔn zuǒ sī mǎ
是岁丁零翟鼠及冉闵将刘准等率其所部降于俊，封鼠归义王，拜准左司马。
shí xiān bēi duàn qín chū fù yú jùn qí hòu fù pàn
时鲜卑段勤初附于俊，其后复叛。
jùn qiǎn mù róng kè jí xiàng guó fēng yì tǎo rǎn mǐn yú ān xǐ mù róng chuí tǎo duàn qín yú yì mù jùn rú zhōng shān wèi èr jūn shēng shì
俊遣慕容恪及相国封弈讨冉闵于安喜，慕容垂讨段勤于绎幕，俊如中山，为二军声势。
mǐn jù bēn yú cháng shān kè zhuī jí yú gū shuǐ
闵惧，奔于常山，恪追及于泒水。
mǐn wēi míng sù zhèn zhòng xián dàn zhī
闵威名素振，众咸惮之。
kè wèi zhū jiāng yuē mǐn shī lǎo zú pí shí wéi nán yòng
恪谓诸将曰：“闵师老卒疲，实为难用；
jiā qí yǒng ér wú móu yī fū zhī dí ěr
加其勇而无谋，一夫之敌耳。
suī yǒu jiá bīng bù zú jī yě
虽有甲兵，不足击也。
wú jīn fēn jūn wèi sān bù jǐ jiǎo yǐ dài zhī
吾今分军为三部，掎角以待之。
mǐn xìng qīng ruì yòu zhī wú jūn shì fēi qí dí bì chū wàn sǐ chōng wú zhōng jūn
闵性轻锐，又知吾军势非其敌，必出万死冲吾中军。
wú jīn guàn jiǎ hòu zhèn yǐ sì qí zhì zhū jūn dàn lì zú cóng páng xū qí zhàn hé jiā ér jī zhī miè bù kè yě
吾今贯甲厚阵以俟其至，诸君但厉卒，从旁须其战合，夹而击之，蔑不克也。
jí zhàn bài zhī zhǎn shǒu qī qiān yú jí qín mǐn sòng zhī zhǎn yú lóng chéng
”及战，败之，斩首七千余级，擒闵，送之，斩于龙城。
kè tún jūn hū tuó
恪屯军呼沲。
mǐn jiāng sū hài qiǎn qí jiāng jīn guāng lǜ qí shù qiān xí kè kè nì jī zhǎn zhī hài dà jù bēn yú bīng zhōu
闵将苏亥遣其将金光率骑数千袭恪，恪逆击，斩之，亥大惧，奔于并州。
kè jìn jù cháng shān duàn qín jù ér qǐng xiáng suì jìn gōng yè
恪进据常山，段勤惧而请降，遂进攻邺。
mǐn jiāng jiǎng gàn bì chéng jù shǒu
闵将蒋干闭城距守。
jùn yòu qiǎn mù róng píng děng lǜ qí yī wàn huì gōng yè
俊又遣慕容评等率骑一万会攻邺。
shì shí yàn cháo yú jùn zhèng yáng diàn zhī xi jiāo shēng sān chú xiàng shàng yǒu shù máo
是时燕巢于俊正阳殿之西椒，生三雏，项上有竖毛；
fán chéng xiàn yì niǎo wǔ sè chéng zhāng
凡城献异鸟，五色成章。
jùn wèi qún liáo yuē shì hé xiáng yě
俊谓群僚曰：“是何祥也？
xián chēng yàn zhě yàn niǎo yě
”咸称：“燕者，燕鸟也。
shǒu yǒu máo guān zhě yán dà yàn lóng xīng guān tōng tiān zhāng fǔ zhī xiàng yě
首有毛冠者，言大燕龙兴，冠通天章甫之象也。
cháo zhèng yáng xi jiāo zhě yán zhì zūn lín xuān cháo wàn guó zhī zhēng yě
巢正阳西椒者，言至尊临轩朝万国之征也。
sān zi zhě shù yīng sān tǒng zhī yàn yě
三子者，数应三统之验也。
shén niǎo wǔ sè yán shèng cháo jiāng jì wǔ xíng zhī lù yǐ yù sì hǎi zhě yě
神鸟五色，言圣朝将继五行之箓以御四海者也。
jùn lǎn zhī dà yuè
” 俊览之大悦。
jì ér jiǎng gàn lǜ ruì zú wǔ qiān chū chéng tiǎo zhàn mù róng píng děng jī bài zhī zhǎn shǒu sì qiān yú jí gàn dān qí hái yè
既而蒋干率锐卒五千出城挑战，慕容评等击败之，斩首四千余级，干单骑还邺。
yú shì qún chén quàn jùn chēng zūn hào jùn dá yuē wú běn yōu mò shè liè zhī xiāng pī fà zuǒ rèn zhī sú lì shǔ zhī lù níng yǒu fèn yá
于是群臣劝俊称尊号，俊答曰：“吾本幽漠射猎之乡，被发左衽之俗， 历数之箓宁有分邪！
qīng děng gǒu xiāng bāo jǔ yǐ jì fēi wàng shí fěi guǎ dé suǒ yí wén yě
卿等苟相褒举，以觊非望，实匪寡德所宜闻也。
mù róng kè fēng yì tǎo wáng wǔ yú lǔ kǒu jiàng zhī
”慕容恪、封弈讨王午于鲁口，降之。
xún ér mù róng píng gōng kè yè chéng sòng rǎn mǐn qī zǐ liáo shǔ jí qí wén wù yú zhōng shān
寻而慕容评攻克邺城，送冉闵妻子僚属及其文物于中山。
xiān shì jiǎng gàn yǐ chuán guó xǐ sòng yú jiàn yè jùn yù shén qí shì yè yán lì yùn zài jǐ nǎi zhà yún mǐn qī de zhī yǐ xiàn cì hào yuē fèng xǐ jūn yīn yǐ yǒng hé bā nián jiàn jí huáng dì wèi dà shè jìng nèi jiàn yuán yuē yuán xǐ shǔ zhì bǎi guān
先是，蒋干以传国玺送于建邺，俊欲神其事业，言历运在己，乃诈云闵妻得之以献，赐号曰“奉玺君”，因以永和八年僭即皇帝位，大赦境内，建元曰元玺，署置百官。
yǐ fēng yì wèi tài wèi mù róng kè wèi shì zhōng yáng wù wèi shàng shū lìng huáng fǔ zhēn wèi shàng shū zuǒ pú yè zhāng xī wèi shàng shū yòu pú yè sòng huó wèi zhōng shū jiān hán héng wèi zhōng shū lìng qí yú fēng shòu gè yǒu chà
以封弈为太尉，慕容恪为侍中，阳骛为尚书令，皇甫真为尚书左仆射，张希为尚书右仆射，宋活为中书监，韩恒为中书令，其余封授各有差。
zhuī zūn huì wèi gāo zǔ wǔ xuān huáng dì huàng wèi tài zǔ wén míng huáng dì
追尊廆为高祖武宣皇帝，皝为太祖文明皇帝。
shí cháo tíng qiǎn shǐ yì jùn jùn wèi shǐ zhě yuē rǔ hái bái rǔ tiān zǐ wǒ chéng rén zhī fá wèi zhōng guó suǒ tuī yǐ wèi dì yǐ
时朝廷遣使诣俊，俊谓使者曰：“汝还白汝天子， 我承人之乏，为中国所推，已为帝矣。
chū shí jì lóng shǐ rén tàn cè yú huà shān de yù bǎn wén yuē suì zài shēn yǒu bù jué rú xiàn
”初，石季龙使人探策于华山，得玉版，文曰：“岁在申酉，不绝如线。
suì zài rén zǐ zhēn rén nǎi jiàn
岁在壬子，真人乃见。
jí cǐ yàn rén xián yǐ wéi jùn zhī yīng yě
”及此，燕人咸以为俊之应也。
gǎi sī zhōu wèi zhōng zhōu zhì sī lì xiào wèi guān
改司州为中州，置司隶校尉官。
qún xià yán dà yàn shòu mìng shàng chéng guāng jì hēi jīng zhī jūn yùn lì chuán shǔ dài jīn xíng zhī hòu yi xíng xià zhī shí fú zhōu zhī miǎn qí zhì shàng hēi shēng mǔ shàng xuán
群下言：“大燕受命，上承光纪黑精之君，运历传属，代金行之后，宜行夏之时，服周之冕，旗帜尚黑，牲牡尚玄。
jùn cóng zhī
”俊从之。
qí cóng xíng wén wǔ zhū fān shǐ rén jí dēng hào zhī rì zhě xī zēng wèi sān jí
其从行文武、诸籓使人及登号之日者，悉增位三级。
gū hé zhī shī shǒu yè zhī jūn xià jí zhàn shì cì gè yǒu chà
泒河之师，守邺之军，下及战士， 赐各有差。
lín zhèn zhàn wáng zhě jiàng shì jiā zèng èr děng shì zú fù qí zǐ sūn
临阵战亡者，将士加赠二等，士卒复其子孙。
diàn zhōng jiù rén jiē suí cái zhuó xù
殿中旧人皆随才擢叙。
lì qí qī kě zú hún shì wèi huáng hòu shì zǐ yè wèi huáng tài zǐ
立其妻可足浑氏为皇后，世子晔为皇太子。
jìn níng shuò jiāng jūn róng hú yǐ péng chéng lǔ jùn pàn jiàng yú jùn
晋宁朔将军荣胡以彭城、鲁郡叛降于俊。
cháng shān rén li dú jù zhòng shù qiān fǎn yú pǔ bì lěi jùn qiǎn mù róng kè lǜ zhòng tǎo jiàng zhī
常山人李犊聚众数千，反于普壁垒，俊遣慕容恪率众讨降之。
chū rǎn mǐn jì bài wáng wǔ zì hào ān guó wáng
初，冉闵既败，王午自号安国王。
wǔ jì sǐ lǚ hù fù xí qí hào bǎo yú lǔ kǒu
午既死，吕护复袭其号，保于鲁口。
kè jìn tǎo zǒu zhī qiǎn qián jūn yuè wǎn zhuī jí yú yě wáng xī jiàng qí zhòng
恪进讨走之，遣前军悦绾追及于野王，悉降其众。
yáo xiāng yǐ liáng guó jiàng yú jùn
姚襄以梁国降于俊。
yǐ mù róng píng wéi dū du qín yōng yì liáng jiāng yáng jīng xú gǔn yù shí zhōu hé nán zhū jūn shì quán zhèn yú luò shuǐ
以慕容评为都督秦、雍、益、梁、江、扬、荆、徐、衮、 豫十州河南诸军事，权镇于洛水；
mù róng qiáng wèi qián fēng dū du dū du jīng xú èr zhōu yuán huái zhū jūn shì jìn jù hé nán
慕容彊为前锋都督、都督荆、徐二州缘淮诸军事， 进据河南。
jùn zì hé lóng zhì jì chéng yōu jì zhī rén wéi dōng qiān hù xiāng jīng rǎo suǒ zài tún jié
俊自和龙至蓟城，幽冀之人为东迁，互相惊扰，所在屯结。
qí xià qǐng tǎo zhī jùn yuē qún xiǎo yǐ zhèn dōng xún gù xiāng huò ěr
其下请讨之，俊曰： “群小以朕东巡，故相惑耳。
jīn zhèn jì zhì xún dāng zì dìng
今朕既至，寻当自定。
rán bù yú zhī bèi yì bù kě bù wéi
然不虞之备亦不可不为。
yú shì lìng nèi wài jiè yán
”于是令内外戒严。
fú shēng hé nèi tài shǒu wáng huì lí yáng tài shǒu hán gāo yǐ jùn guī jùn
苻生河内太守王会、黎阳太守韩高以郡归俊。
jìn lán líng tài shǒu sūn hēi jì běi tài shǒu gāo zhù jiàn xìng tài shǒu gāo wèng gè yǐ jùn pàn guī yú jùn
晋兰陵太守孙黑、济北太守高柱、 建兴太守高瓮各以郡叛归于俊。
chū jùn chē qí dà jiàng jūn fàn yáng gōng liú níng tún jù yóu chéng jiàng yú fú shì zhì cǐ lǜ hù èr qiān yì jì guī zuì bài hòu jiāng jūn
初，俊车骑大将军、范阳公刘宁屯据莸城，降于苻氏，至此，率户二千诣蓟归罪，拜后将军。
gāo gōu lí wáng zhāo qiǎn shǐ xiè ēn gòng qí fāng wù
高句丽王钊遣使谢恩，贡其方物。
jùn yǐ zhāo wèi yíng zhōu zhū jūn shì zhēng dōng dà jiàng jūn yíng zhōu cì shǐ fēng lè làng gōng wáng rú gù
俊以钊为营州诸军事、征东大将军、营州刺史，封乐浪公，王如故。
jùn jǐ shì huáng mén shì láng shēn yìn shàng yán yuē
俊给事黄门侍郎申胤上言曰：
fu míng zūn lǐ zhòng xiān wáng zhī zhì
夫名尊礼重，先王之制。
guān miǎn zhī shì dài huò bù tóng
冠冕之式，代或不同。
hàn yǐ xiāo cáo zhī gōng yǒu shū qún pì gù jiàn lǚ shàng diàn rù cháo bù qū
汉以萧、曹之功，有殊群辟， 故剑履上殿，入朝不趋。
shì wú qí gōng zé lǐ yi quē yě
世无其功，则礼宜阙也。
zhì yú dōng gōng tǐ cǐ wèi yí wèi jìn yīn xún zhì bù nà què
至于东宫，体此为仪，魏、晋因循，制不纳舄。
jīn huáng chǔ guò qiān zhǔn tóng bǎi liáo lǐ bēi bī xià yǒu wéi cháo shì
今皇储过谦，准同百僚，礼卑逼下，有违朝式。
tài zǐ yǒu tǒng tiān zhī zhòng ér yǔ zhū wáng qí guān yuǎn yóu fēi suǒ yǐ biàn zhāng guì jiàn yě
太子有统天之重， 而与诸王齐冠远游，非所以辨章贵贱也。
jì xiǎng cháo qìng yi zhèng fú gǔn yī jiǔ wén guān miǎn jiǔ liú
祭飨朝庆，宜正服衮衣九文，冠冕九旒。
yòu zhòng dōng cháng zhì tài yīn shù zhōng huáng zhōng chǎn qì mián wēi yú xià cǐ yuè bì guān xi lǚ hòu bù xǐng fāng
又仲冬长至，太阴数终，黄钟产气，绵微于下，此月闭关息旅，后不省方。
lǐ jì yuē shì yuè yě shì yù jìng jūn zǐ zhāi jiè qù shēng sè
《礼记》 曰：“是月也，事欲静，君子齐戒去声色。
wéi zhōu guān yǒu tiān zǐ zhī nán jiāo cóng bā néng zhī shuō
”唯《周官》有天子之南郊从八能之说。
huò yǐ yǒu shì zhì líng fēi cháo xiǎng zhī jié gù yǒu lè zuò zhī lǐ
或以有事至灵，非朝飨之节，故有乐作之理。
wáng zhě shèn wēi lǐ cóng qí zhòng
王者慎微，礼从其重。
qián lái èr zhì quē gǔ bù yí yǒu shè jīn zhī kēng qiāng gài yǐ cháng yí
前来二至阙鼓， 不宜有设，今之铿锵，盖以常仪。
èr zhì zhī lǐ shì shū yú jié wěi dòng jīn shēng jīng yuè shén qì shī zhī xuān yǎng shí wèi wèi jǐn
二至之礼、事殊余节，猥动金声，惊越神气，施之宣养，实为未尽。
yòu cháo fú suī shì gǔ lǐ jiàng gōu shǐ yú qín hàn qì yú jīn dài suì xiāng réng zhǔn
又朝服虽是古礼，绛褠始于秦、汉，迄于今代，遂相仍准。
shuò wàng zhēng dàn nǎi jù gǔn xì
朔望正旦，乃具衮舄。
lǐ zhū hóu lǚ jiàn tiān zǐ bù dé zhōng shì zhě sān yǔ zhān fú shī róng qí zài yī yān
礼，诸侯旅见天子，不得终事者三，雨沾服失容，其在一焉。
jīn huò cháo rì tiān yù wèi yǒu dìng yí
今或朝日天雨，未有定仪。
lǐ guì shì shí bù zài guò gōng
礼贵适时，不在过恭。
jìn yǐ de shī bù dé nà què ér yǐ gǔn zhuàn gǎi lǚ
近以地湿不得纳舄，而以衮襈改履。
àn yán chēng cháo fú suǒ yǐ fú zhī ér cháo yī tǐ zhī jiān shàng xià èr zhì huò fèi huò cún shí guāi lǐ yì
案言称朝服，所以服之而朝，一体之间，上下二制，或废或存，实乖礼意。
dà yàn shòu mìng móu zōng yú xià zhū suǒ shī xíng yi sǔn yì dìng zhī yǐ wéi huáng dài yǒng zhì
大燕受命，侔踪虞、夏，诸所施行，宜损益定之，以为皇代永制。
jùn yuē qí jiàn què bù qū shì xià tài cháng cān yì
俊曰：“其剑舄不趋，事下太常参议。
tài zǐ fú gǔn miǎn guān jiǔ liú chāo jí bī shàng wèi kě xíng yě
太子服衮冕，冠九旒，超级逼上，未可行也。
guān fú hé róng yī shī yī fèi jiē kě xiáng dìng
冠服何容一施一废，皆可详定。
chū duàn lán zhī zǐ kān yīn rǎn mǐn zhī luàn yōng zhòng dōng zhūn guǎng gù zì hào qí wáng chēng fān yú jiàn yè qiǎn shū kàng zhōng biǎo zhī yí fēi jùn zhèng wèi
初，段兰之子龛因冉闵之乱，拥众东屯广固，自号齐王，称籓于建邺，遣书抗中表之仪，非俊正位。
jùn qiǎn mù róng kè mù róng chén tǎo zhī
俊遣慕容恪、慕容尘讨之。
kè jì jì hé
恪既济河。
kān dì pí xiāo yǒng yǒu zhì jì yán yú kān yuē mù róng kè shàn yòng bīng jiā qí zhòng lǚ jì shèng kǒng bù kě kàng yě
龛弟罴骁勇有智计， 言于龛曰：“慕容恪善用兵，加其众旅既盛，恐不可抗也。
ruò dùn bīng chéng xià suī fù qǐng xiáng jù zhōng bù tīng
若顿兵城下，虽复请降， 惧终不听。
wáng dàn gù shǒu pí qǐng lǜ jīng ruì jù zhī
王但固守，罴请率精锐距之。
ruò qí zhàn jié wáng kě chí lái zhuī jī shǐ lǔ pǐ mǎ wú fǎn
若其战捷，王可驰来追击，使虏匹马无反。
rú qí bài yě jù chū qǐng xiáng bù shī qiān hù hòu yě
如其败也，遽出请降，不失千户侯也。
kān fú cóng
”龛弗从。
pí gù qǐng xíng kān nù zhǎn zhī lǜ zhòng sān wàn lái jù kè
罴固请行，龛怒斩之，率众三万来距恪。
kè yù kān yú jì shuǐ zhī nán yǔ zhàn dà bài zhī suì zhǎn qí dì qīn jǐn fú qí zhòng
恪遇龛于济水之南，与战，大败之，遂斩其弟钦，尽俘其众。
kè jìn wéi guǎng gù zhū jiāng quàn kè yi jí gōng zhī kè yuē jūn shì yǒu yi huǎn yǐ kè dí yǒu yi jí ér qǔ zhī
恪进围广固， 诸将劝恪宜急攻之，恪曰：“军势有宜缓以克敌，有宜急而取之。
ruò bǐ wǒ shì jūn qiě yǒu qiáng yuán lǜ fù bèi zhī huàn zhě xū jí gōng zhī yǐ sù dà lì
若彼我势均，且有强援，虑腹背之患者，须急攻之，以速大利。
rú qí wǒ qiáng bǐ ruò wài wú kòu yuán lì zú zhì zhī zhě dāng jī mí shǒu zhī yǐ dài qí bì
如其我强彼弱，外无寇援，力足制之者，当羁縻守之，以待其毙。
bīng fǎ shí wén wǔ gōng cǐ zhī wèi yě
兵法十围五攻，此之谓也。
kān ēn jié zéi dǎng zhòng wèi lí xīn jǐ nán zhī zhàn fēi bù ruì yě dàn qí yòng zhī wú shù yǐ zhì bài ěr
龛恩结贼党，众未离心， 济南之战，非不锐也，但其用之无术，以致败耳。
jīn píng gù tiān xiǎn shàng xià tóng xīn gōng shǒu shì bèi jūn zhī cháng fǎ
今凭固天险，上下同心，攻守势倍，军之常法。
ruò qí cù gōng bù guò shù xún kè zhī bì yǐ dàn kǒng shāng wú shì zhòng
若其促攻，不过数旬，克之必矣，但恐伤吾士众。
zì yǒu shì yǐ lái zú bù huò níng wú měi sī zhī bù jué wàng qǐn yì hé yi qīng cán rén mìng hu
自有事已来，卒不获宁，吾每思之，不觉忘寝，亦何宜轻残人命乎！
dāng chí jiǔ yǐ qǔ ěr
当持久以取耳。
zhū jiāng jiē yuē fēi suǒ jí yě
”诸将皆曰： “非所及也。
nǎi zhù shì fǎn gēng yán gù wéi lěi
”乃筑室反耕，严固围垒。
kān suǒ shǔ xú zhōu cì shǐ wáng téng suǒ tóu chán yú xuē yún jiàng yú kè
龛所署徐州刺史王腾、索头单于薛云降于恪。
duàn kān zhī bèi wéi yě qiǎn shǐ yì jiàn yè qǐng jiù
段龛之被围也，遣使诣建邺请救。
mù dì qiǎn běi zhōng láng jiàng xún xiàn fù zhī dàn lǔ qiáng qiān yán bù gǎn jìn
穆帝遣北中郎将荀羡赴之，惮虏强迁延不敢进。
gōng pò yáng dōu zhǎn wáng téng yǐ guī
攻破阳都，斩王腾以归。
kè suì kè guǎng gù yǐ kān wèi fú shùn jiāng jūn xǐ xiān bēi hú jié sān qiān yú hù yú jì liú mù róng chén zhèn guǎng gù kè zhèn lǚ ér guī
恪遂克广固，以龛为伏顺将军，徙鲜卑胡羯三千余户于蓟，留慕容尘镇广固，恪振旅而归。
jùn tài zǐ yè sǐ wěi shì xiàn huái
俊太子晔死，伪谥献怀。
shēng píng yuán nián fù lì cì zǐ wèi huáng tài zǐ shè qí jìng nèi gǎi yuán yuē guāng shòu
升平元年，复立次子为皇太子，赦其境内，改元曰光寿。
qiǎn qí fǔ jūn mù róng chuí zhōng jūn mù róng qián yǔ hù jūn píng xī děng lǜ bù qí bā wàn tǎo dīng líng chì lè yú sài běi dà pò zhī fú zhǎn shí yú wàn jí huò mǎ shí sān wàn pǐ niú yáng yì yú wàn
遣其抚军慕容垂、中军慕容虔与护军平熙等率步骑八万讨丁零敕勒于塞北，大破之，俘斩十余万级，获马十三万匹，牛羊亿余万。
chū huì yǒu jùn mǎ yuē zhě bái yǒu jī xiāng yì lì
初，廆有骏马曰赭白，有奇相逸力。
shí jì lóng zhī fá jí chéng yě huàng jiāng chū bì nàn yù chéng zhī mǎ bēi míng tí niè rén mò néng jìn
石季龙之伐棘城也，皝将出避难，欲乘之， 马悲鸣蹄啮，人莫能近。
huàng yuē cǐ mǎ jiàn yì xiān cháo gū cháng zhàng zhī jì nàn jīn bù yù zhě gài xiān jūn zhī yì hu
皝曰：“此马见异先朝，孤常仗之济难，今不欲者，盖先君之意乎！
nǎi zhǐ
于是成子留了下来。
jì lóng xún tuì huàng yì qí zhī
季龙寻退，皝益奇之。
zhì shì sì shí jiǔ suì yǐ ér jùn yì bù kuī jùn bǐ zhī yú bào shì cōng mìng zhù tóng yǐ tú qí xiàng qīn wéi míng zàn juān lè qí páng zhì zhī jì chéng dōng yè mén
至是，四十九岁矣，而骏逸不亏，俊比之于鲍氏骢，命铸铜以图其象，亲为铭赞，镌勒其旁，置之蓟城东掖门。
shì suì xiàng chéng ér mǎ sǐ
是岁，象成而马死。
xiōng nú chán yú hè lài tóu lǜ bù luò sān wàn wǔ qiān jiàng yú jùn bài níng xi jiāng jūn yún zhōng jùn gōng chù zhī yú dài jùn píng shū chéng
匈奴单于贺赖头率部落三万五千降于俊，拜宁西将军、云中郡公，处之于代郡平舒城。
jìn tài shān tài shǒu zhū gě yōu fá qí dōng jùn
晋太山太守诸葛攸伐其东郡。
jùn qiǎn mù róng kè jù zhàn wáng shī bài jì
俊遣慕容恪距战，王师败绩。
běi zhōng láng jiàng xiè wàn xiān jù liáng sòng jù ér dùn guī
北中郎将谢万先据梁、宋，惧而遁归。
kè jìn bīng rù kòu hé nán rǔ yǐng qiáo pèi jiē xiàn zhì shǒu zǎi ér hái
恪进兵入寇河南，汝、颍、谯、沛皆陷，置守宰而还。
jùn zì jì chéng qiān yú yè shè qí jìng nèi shàn xiū gōng diàn fù tóng què tái
俊自蓟城迁于邺，赦其境内，缮修宫殿，复铜雀台。
tíng wèi jiān cháng wěi shàng yán dà yàn suī gé mìng chuàng zhì zhì yú cháo tíng quán mó yì duō yīn xún wèi jìn wéi zǔ fù bù liàn zàng zhě dú bù tīng guān shēn qīng cháo sī chéng wáng jiào zhī shǒu bù kān zhī shì
廷尉监常炜上言：“大燕虽革命创制，至于朝廷铨谟，亦多因循魏、晋，唯祖父不殓葬者，独不听官身清朝，斯诚王教之首，不刊之式。
rán lǐ guì shì shí shì huò sǔn yì shì yǐ gāo zǔ zhì sān zhāng zhī fǎ ér qín rén ān zhī
然礼贵适时，世或损益， 是以高祖制三章之法，而秦人安之。
zì qǐng zhōng zhōu sāng luàn lián bīng jī nián huò yù qīng chéng zhī bài fù jūn zhī huò kēng shī chén zú wǎng wǎng ér rán gū sūn qióng zǐ shí shì ér jiǔ
自顷中州丧乱，连兵积年，或遇倾城之败，覆军之祸，坑师沈卒，往往而然，孤孙茕子，十室而九。
jiān sān fāng yuè zhì fù zǐ yì bāng cún wáng jí xiōng yǎo chéng tiān wài
兼三方岳峙，父子异邦，存亡吉凶，杳成天外。
huò biàn jiǎ yī shí huò yī yíng bó zhī zhì xiào zǐ mí shēn wú bǔ shùn sūn xīn sàng mí jí suī zhāo hún xū zàng yǐ xù wǎng jí zhī qíng yòu lǐ wú zhāo zàng zhī wén lìng bù cǐ zài
或便假一时，或依嬴博之制，孝子糜身无补，顺孙心丧靡及， 虽招魂虚葬以叙罔极之情，又礼无招葬之文，令不此载。
ruò sī zhī liú bào lín láng ér wú shēn huái yīng cái ér bù chǐ chéng kě tòng yě
若斯之流，抱琳琅而无申， 怀英才而不齿，诚可痛也。
kǒng fēi míng yáng cè lòu wu jǐn shí zhēn zhī dào
恐非明扬侧陋，务尽时珍之道。
wú qǐ èr chén zhī chóu zhōng jiāng wú suǒ zhǎn qí cái gàn
吴起、二陈之畴，终将无所展其才干。
hàn zǔ hé yóu miǎn yú píng chéng zhī wéi
汉祖何由免于平城之围？
zhì zhī zhī shǒu hé yǐ xuán yú hàn guān
郅支之首何以悬于汉关？
jǐn àn wù chén zhào shū dàng qīng xiá huì yǔ tiān xià gēng shǐ yǐ míng wéi xīn zhī qìng
谨案《戊辰诏书》， 荡清瑕秽，与天下更始，以明惟新之庆。
wǔ liù nián jiān xún xiāng wéi fá yú zé tiān zhī tǐ chén qiè wèi ān
五六年间，寻相违伐，于则天之体，臣窃未安。
jùn yuē wěi sù dé shuò rú liàn míng xíng fǎ lǎn qí suǒ chén liáng zú cǎi yě
”俊曰：“炜宿德硕儒，练明刑法，览其所陈，良足采也。
jīn liù hé wèi níng sàng luàn wèi yǐ yòu zhèng dāng sōu qí bá yì zhī qiū wèi kě cái xíng jiān jǔ qiě chú cǐ tiáo tīng dà tóng gēng yì
今六合未宁，丧乱未已，又正当搜奇拔异之秋，未可才行兼举，且除此条，听大同更议。
shǐ chāng lí liáo dōng èr jùn yíng qǐ huì miào fàn yáng yàn jùn gòu huàng miào yǐ qí hù jūn píng xī lǐng jiāng zuò dà jiàng jiān zào èr miào yān
使昌黎、辽东二郡营起廆庙，范阳、燕郡构皝庙，以其护军平熙领将作大匠， 监造二庙焉。
fú jiān píng zhōu cì shǐ liú tè lǜ hù wǔ qiān jiàng yú jùn
苻坚平州刺史刘特率户五千降于俊。
hé jiān li hēi jù zhòng qiān yú gōng lüè zhōu jùn shā zǎo qiáng lìng wèi yán jùn cháng lè tài shǒu fu yán tǎo zhǎn zhī
河间李黑聚众千余，攻略州郡，杀枣强令卫颜，俊长乐太守傅颜讨斩之。
cháng shān dà shù zì bá gēn xià de bì qī shí guī qī shí sān guāng sè jīng qí yǒu yì cháng yù
常山大树自拔，根下得璧七十、圭七十三，光色精奇，有异常玉。
jùn yǐ wéi yuè shén zhī mìng qiǎn qí shàng shū láng duàn qín yǐ tài zǎi sì zhī
俊以为岳神之命，遣其尚书郎段勤以太宰祀之。
chū rǎn mǐn zhī jiàn hào yě shí jì lóng jiāng li lì zhāng píng gāo chāng děng bìng lǜ qí suǒ bù chēng fān yú jùn qiǎn zi rù shì
初，冉闵之僭号也，石季龙将李历、张平、高昌等并率其所部称籓于俊，遣子入侍。
jì ér tóu kuǎn jiàn yè jié yuán fú jiān bìng shòu jué wèi jī mí zì gù suī gòng shǐ bù jué ér chéng jié wèi jǐn
既而投款建邺，结援苻坚，并受爵位，羁縻自固，虽贡使不绝，而诚节未尽。
lǚ hù zhī zǒu yě wáng yě qiǎn dì fèng biǎo xiè zuì yú jùn bài níng nán jiāng jūn hé nèi tài shǒu
吕护之走野王也，遣弟奉表谢罪于俊，拜宁南将军、河内太守。
yòu shàng dǎng féng yāng zì chēng tài shǒu fù yú zhāng píng píng lǚ yán zhī jùn yǐ píng gù shè qí zuì yǐ wéi jīng zhào tài shǒu
又上党冯鸯自称太守，附于张平，平屡言之，俊以平故，赦其罪，以为京兆太守。
hù yāng yì yīn tōng jīng shī
护、鸯亦阴通京师。
zhāng píng kuà yǒu xīn xīng yàn mén xī hé tài yuán shàng dǎng shàng jùn zhī de lěi bì sān bǎi yú hú jìn shí yú wàn hù suì bài zhì zhēng zhèn wèi dǐng zhì zhī shì
张平跨有新兴、雁门、西河、太原、上党、上郡之地，垒壁三百余，胡晋十余万户， 遂拜置征、镇，为鼎峙之势。
jùn qí sī tú mù róng píng tǎo píng lǐng jūn mù yú gēn tǎo yāng sī kōng yáng wù tǎo chāng fǔ jūn mù róng zāng gōng lì
俊其司徒慕容评讨平，领军慕舆根讨鸯，司空阳骛讨昌，抚军慕容臧攻历。
bīng zhōu lěi bì jiàng zhě bǎi yú suǒ yǐ shàng shū yòu pú yè yuè wǎn wèi ān xī jiāng jūn lǐng hù xiōng nú zhōng láng jiàng bīng zhōu cì shǐ yǐ fǔ zhī
并州垒壁降者百余所，以尚书右仆射悦绾为安西将军、领护匈奴中郎将、并州刺史以抚之。
píng suǒ shǔ zhēng xi zhū gě xiāng zhèn běi sū xiàng níng dōng qiáo zhù zhèn nán shí xián děng lǜ lěi bì bǎi sān shí bā jiàng yú jùn jùn dà yuè jiē fù qí guān jué
平所署征西诸葛骧、镇北苏象、宁东乔庶、镇南石贤等率垒壁百三十八降于俊，俊大悦，皆复其官爵。
jì ér píng lǜ zhòng sān qiān bēn yú píng yáng yāng bēn yú yě wáng lì zǒu xíng yáng chāng bēn shào líng xī jiàng qí zhòng
既而平率众三千奔于平阳，鸯奔于野王，历走荥阳，昌奔邵陵，悉降其众。
jùn yú shì fù tú rù kòu jiān yù jīng lüè guān xī nǎi lìng zhōu jùn jiào yuè jiàn dīng jīng fù yǐn lòu lǜ hù liú yī dīng yú xī fā zhī yù shǐ bù zú mǎn yī bǎi wǔ shí wàn qī míng nián dà jí jiāng jìn lín luò yáng wèi sān fāng jié dù
俊于是复图入寇，兼欲经略关西，乃令州郡校阅见丁，精覆隐漏，率户留一丁， 余悉发之，欲使步卒满一百五十万，期明年大集，将进临洛阳，为三方节度。
wǔ yì liú guì shàng shū jí jiàn chén bǎi xìng diāo bì zhào bīng fēi fǎ kǒng rén bù kān mìng yǒu tǔ bēng zhī huò bìng chén shí zhèng bù biàn yú shí zhě shí yǒu sān shì
武邑刘贵上书极谏，陈百姓凋弊，召兵非法，恐人不堪命，有土崩之祸，并陈时政不便于时者十有三事。
jùn lǎn ér yuè zhī fù gōng qīng bó yì shì duō nà yòng nǎi gǎi wéi sān wǔ zhàn bīng kuān róng bèi yī zhōu xī lìng míng nián jì dōng fù jí yè dōu
俊览而悦之，付公卿博议，事多纳用，乃改为三五占兵，宽戎备一周，悉令明年季冬赴集邺都。
shì suì jìn jiāng xún xiàn gōng shān chí bá zhī
是岁，晋将荀羡攻山茌，拔之。
zhǎn jùn tài shān tài shǒu gǔ jiān
斩俊太山太守贾坚。
jùn qīng zhōu cì shǐ mù róng chén qiǎn sī mǎ yuè míng jiù zhī xiàn shī bài jì fù xiàn shān chí
俊青州刺史慕容尘遣司马悦明救之，羡师败绩，复陷山茌。
jùn lì xiǎo xué yú xiǎn xián lǐ yǐ jiào zhòu zi
俊立小学于显贤里以教胄子。
fēng qí zi hóng wèi jì běi wáng chōng wèi zhōng shān wáng
封其子泓为济北王，冲为中山王。
yàn qún chén yú pú chí jiǔ hān fù shī yīn tán jīng shǐ yǔ jí zhōu tài zǐ jìn shān rán liú tì gù wèi qún chén yuē xī wèi wǔ zhuī tòng cāng shū sūn quán dào dēng wú yǐ gū cháng wèi èr zhǔ yuán ài chēng qí wú dà yá zhī tǐ
宴群臣于蒲池， 酒酣，赋诗，因谈经史，语及周太子晋，潸然流涕，顾谓群臣曰：“昔魏武追痛仓舒，孙权悼登无已，孤常谓二主缘爱称奇，无大雅之体。
zì yè wáng yǐ lái gū xū fà zhōng bái shǐ zhī èr zhǔ yǒu yǐ ér rán
自晔亡以来，孤须发中白， 始知二主有以而然。
qīng děng yán yè dìng hé rú yě
卿等言晔定何如也？
gū jīn dào zhī dé wú yí guài jiāng lái hu
孤今悼之，得无贻怪将来乎？
qí sī tú zuǒ zhǎng shǐ li jī duì yuē xiàn huái zhī zài dōng gōng chén wèi zhōng shù zǐ jì tiǎn jìn shì shèng zhì zhì yè chén shí bù gǎn bù zhī
”其司徒左长史李绩对曰：“献怀之在东宫，臣为中庶子，既忝近侍，圣质志业，臣实不敢不知。
chén wén dào bèi wú qiān qí wéi shèng rén hu
臣闻道备无愆，其唯圣人乎。
xiān tài zǐ dà dé yǒu bā wèi jiàn quē yě
先太子大德有八，未见阙也。
jùn yuē qīng yán yì yǐ guò yǐ rán shì yán zhī
”俊曰：“卿言亦以过矣，然试言之。
jī yán zhì xiào zì tiān xìng yǔ dào hé cǐ qí yī yě
”绩言：“至孝自天，性与道合，此其一也。
cōng mǐn huì wù jī sī ruò liú cǐ qí èr yě
聪敏慧悟，机思若流，此其二也。
shěn yì hǎo duàn lǐ yì wú yōu cǐ qí sān yě
沈毅好断，理诣无幽，此其三也。
jí yú liàng wù yā yuè zhí yán cǐ qí sì yě
疾谀亮物，雅悦直言，此其四也。
hào xué ài xián bù chǐ xià wèn cǐ qí wǔ yě
好学爱贤，不耻下问，此其五也。
yīng zī mài gǔ yì yè chāo shí cǐ qí liù yě
英姿迈古，艺业超时，此其六也。
xū jīn gōng ràng zūn shī zhòng dào cǐ qí qī yě
虚襟恭让， 尊师重道，此其七也。
qīng cái hǎo shī qín xù mín yǐn cǐ qí bā yě
轻财好施，勤恤民隐，此其八也。
jùn qì yuē qīng suī bāo yù rán cǐ r ruò zài wú sǐ wú yōu yě
”俊泣曰：“卿虽褒誉， 然此儿若在，吾死无忧也。
wú jì bù néng zhuī zōng táng yú guān tiān xià yǐ chán yǒu dé jìn mó sān wáng yǐ shì chuán shòu
吾既不能追踪唐、虞，官天下以禅有德，近模三王，以世传授。
jǐng mào yòu chōng qì yì wèi jǔ qīng yǐ wéi hé rú
景茂幼冲，器艺未举，卿以为何如？
jī yuē huáng tài zǐ tiān zī qí nì shèng jìng rì jī ér bā qù rán èr quē wèi bǔ yǎ hǎo yóu tián yú xīn sī zhú suǒ yǐ wèi sǔn ěr
”绩曰：“皇太子天资岐嶷，圣敬日跻，而八阒然，二阙未补，雅好游田，娱心丝竹，所以为损耳。
jùn gù wèi yuē bó yáng zhī yán yào shí zhī huì rǔ yi jí zhī
”俊顾谓曰： “伯阳之言，药石之惠，汝宜戢之。
yīn wèn gāo nián jí kǔ gū guǎ bù néng zì cún zhě cì gǔ bó yǒu chà
”因问高年疾苦、孤寡不能自存者，赐谷帛有差。
jùn yè mèng shí jì lóng niè qí bì wù ér è zhī mìng fā qí mù pōu guān chū shī tà ér mà zhī yuē sǐ hú ān gǎn mèng shēng tiān zi
俊夜梦石季龙啮其臂，寤而恶之，命发其墓，剖棺出尸，蹋而骂之曰：“死胡安敢梦生天子！
qiǎn qí yù shǐ zhōng wèi yáng yuē shù qí cán kù zhī zuì biān zhī qì yú zhāng shuǐ
”遣其御史中尉阳约数其残酷之罪，鞭之，弃于漳水。
zhū gě yōu yòu lǜ shuǐ lù sān wàn tǎo jùn rù zì shí mén zhūn yú hé zhǔ
诸葛攸又率水陆三万讨俊，入自石门，屯于河渚。
yōu bù jiàng kuāng chāo jìn jù qiāo áo xiāo guǎn zhūn yú xīn zhà yòu qiǎn dū hù xú jiǒng lǜ shuǐ jūn sān qiān fàn zhōu shàng xià wèi dōng xī shēng shì
攸部将匡超进据嵪敖，萧馆屯于新栅，又遣督护徐冏率水军三千泛舟上下，为东西声势。
jùn qiǎn mù róng píng fu yán děng tǒng bù qí wǔ wàn zhàn yú dōng ē wáng shī bài jì
俊遣慕容评、傅颜等统步骑五万，战于东阿，王师败绩。
sài běi qī guó hè lán shè lēi děng jiē jiàng
塞北七国贺兰、涉勒等皆降。
é ér jùn qǐn jí wèi mù róng kè yuē wú suǒ jí chuò rán dāng kǒng bù jì
俄而俊寝疾，谓慕容恪曰：“吾所疾惙然，当恐不济。
xiū duǎn mìng yě fù hé suǒ hèn
修短命也，复何所恨！
dàn èr kòu wèi chú jǐng mào chōng yòu lǜ qí wèi kān duō nàn
但二寇未除，景茂冲幼，虑其未堪多难。
wú yù yuǎn zhuī sòng xuān yǐ shè jì shǔ rǔ
吾欲远追宋宣，以社稷属汝。
kè yuē tài zǐ suī yòu tiān zòng cōng shèng bì néng shèng cán xíng cuò bù kě yǐ luàn zhèng tǒng yě
”恪曰： “太子虽幼，天纵聪圣，必能胜残刑措，不可以乱正统也。
jùn nù yuē xiōng dì zhī jiān qǐ xū shì yě
”俊怒曰：“兄弟之间岂虚饰也！
kè yuē bì xià ruò yǐ chén kān hé tiān xià zhī rèn zhě níng bù néng fǔ shǎo zhǔ hu
”恪曰：“陛下若以臣堪荷天下之任者，宁不能辅少主乎！
jùn yuē ruò rǔ xíng zhōu gōng zhī shì wú fù hé yōu
”俊曰： “若汝行周公之事，吾复何忧！
li jī qīng fāng zhōng liàng kān rèn dà shì rǔ shàn yù zhī
李绩清方忠亮，堪任大事，汝善遇之。
shì shí bīng jí yè chéng dào zéi hù qǐ měi yè gōng jié chén hūn duàn xíng
是时兵集邺城，盗贼互起，每夜攻劫，晨昏断行。
yú shì kuān cháng fù shè qí jìn zéi dào yǒu xiāng gào zhě cì fèng chē dū wèi bǔ zhū zéi shǒu mù gǔ hé děng bǎi yú rén nǎi zhǐ
于是宽常赋，设奇禁，贼盗有相告者赐奉车都尉，捕诛贼首木谷和等百余人，乃止。
shēng píng sì nián jùn sǐ shí nián sì shí èr zài wèi shí yī nián
升平四年，俊死，时年四十二，在位十一年。
wěi shì jǐng zhāo huáng dì miào hào liè zǔ mù hào lóng líng
伪谥景昭皇帝，庙号烈祖，墓号龙陵。
jùn yǎ hǎo wén jí zì chū jí wèi zhì mò nián jiǎng lùn bù juàn lǎn zhèng zhī xiá wéi yǔ shì chén cuò zōng yì lǐ fán suǒ zhù shù sì shí yú piān
俊雅好文籍，自初即位至末年，讲论不倦，览政之暇，唯与侍臣错综义理，凡所著述四十余篇。
xìng yán zhòng shèn wēi yí wèi zēng yǐ màn fú lín cháo suī xián jū yàn chǔ yì wú xiè dài zhī sè yún
性严重，慎威仪，未曾以慢服临朝，虽闲居宴处亦无懈怠之色云。
hán héng zì jǐng shān guàn jīn rén yě
韩恒，字景山，灌津人也。
fù mò yǐ xué xíng xiǎn míng
父默，以学行显名。
héng shǎo néng zhǔ wén shī shì tóng jùn zhāng zài zài qí zhī yuē wáng zuǒ cái yě
恒少能属文，师事同郡张载， 载奇之，曰：“王佐才也。
shēn cháng bā chǐ yī cùn bó lǎn jīng jí wú suǒ bù tōng
”身长八尺一寸，博览经籍，无所不通。
yǒng jiā zhī luàn bì de liáo dōng
永嘉之乱，避地辽东。
huì jì zhú cuī bì fù xǐ chāng lí zhào jiàn jiā zhī bài cān jūn shì
廆既逐崔毖，复徙昌黎，召见，嘉之，拜参军事。
xián hé zhōng sòng gāi děng jiàn yì yǐ huì lì gōng yī yú qín chéng wáng shì wèi bēi rèn zhòng bù zú yǐ zhèn huá yí yi biǎo qǐng dà jiàng jūn yàn wáng zhī hào
咸和中，宋该等建议以廆立功一隅，勤诚王室，位卑任重，不足以镇华夷，宜表请大将军、燕王之号。
huì nà zhī mìng qún liáo bó yì xián yǐ wéi yi rú gāi yì
廆纳之，命群僚博议，咸以为宜如该议。
héng bó yuē zì qún hú chéng jiàn rén yīng tú dú zhū xià xiāo tiáo wú fù gāng jì
恒驳曰：“自群胡乘间，人婴荼毒，诸夏萧条，无复纲纪。
míng gōng zhōng wǔ dǔ chéng yōu qín shè jì kàng jié gū wēi zhī zhōng jiàn gōng wàn lǐ zhī wài zhōng gǔ qín wáng zhī yì wèi zhī yǒu yě
明公忠武笃诚，忧勤社稷，抗节孤危之中，建功万里之外，终古勤王之义，未之有也。
fu lì gōng zhě huàn xìn yì bù zhe bù huàn míng wèi bù gāo gù huán wén yǒu níng fù yī kuāng zhī gōng yì bù xiān qiú lǐ mìng yǐ lìng zhū hóu
夫立功者患信义不著，不患名位不高，故桓文有宁复一匡之功， 亦不先求礼命以令诸侯。
yi shàn jiǎ bīng hòu jī huì chú qún xiōng jìng sì hǎi gōng chéng zhī hòu jiǔ cì zì zhì
宜缮甲兵，候机会，除群凶，靖四海，功成之后，九锡自至。
qiě yào jūn yǐ qiú chǒng jué zhě fēi wéi chén zhī yì yě
且要君以求宠爵者，非为臣之义也。
huì bù píng zhī chū wèi xīn chāng lìng
”廆不平之，出为新昌令。
huàng wèi zhèn jūn fù cān jūn shì
皝为镇军，复参军事。
qiān yíng qiū tài shǒu zhèng huà dà xíng
迁营丘太守，政化大行。
jùn wèi dà jiàng jūn zhēng bài zī yì cān jūn jiā yáng liè jiāng jūn
俊为大将军，征拜咨议参军，加扬烈将军。
jùn jiàn wèi jiāng dìng wǔ xíng cì zhòng lùn fēn yún
俊僭位，将定五行次，众论纷纭。
héng shí jí zài lóng chéng jùn zhào héng yǐ jué zhī
恒时疾在龙城，俊召恒以决之。
héng wèi zhì ér qún chén yì yǐ yàn yi chéng jìn wèi shuǐ dé
恒未至而群臣议以燕宜承晋为水德。
jì ér héng zhì yán yú jùn yuē zhào yǒu zhōng yuán fēi wéi rén shì tiān suǒ mìng yě
既而恒至，言于俊曰：“赵有中原，非唯人事，天所命也。
tiān shí yǔ zhī ér rén duó zhī chén qiè wèi bù kě
天实与之，而人夺之，臣窃谓不可。
qiě dà yàn wáng jì shǐ zì yú zhèn yú yì zhèn wèi qīng lóng
且大燕王迹始自于震，于《易》，震为青龙。
shòu mìng zhī chū yǒu lóng xiàn yú dū yì chéng lóng wèi mù dé yōu qì zhī fú yě
受命之初，有龙见于都邑城，龙为木德，幽契之符也。
jùn chū suī nán gǎi hòu zhōng cóng héng yì
”俊初虽难改，后终从恒议。
jùn mì shū jiān qīng hé niè xióng wén héng yán nǎi tàn yuē bù yǒu jūn zǐ guó hé yǐ xìng qí hán lìng jūn zhī wèi hu
俊秘书监清河聂熊闻恒言，乃叹曰：“不有君子，国何以兴，其韩令君之谓乎！
hòu yǔ li chǎn jù fu dōng gōng cóng tài zǐ yè rù cháo jùn gù wèi zuǒ yòu yuē cǐ èr fù yī dài wěi rén wèi yì jì yě
” 后与李产俱傅东宫，从太子晔入朝，俊顾谓左右曰：“此二傅一代伟人，未易继也。
qí jiàn zhòng rú cǐ
” 其见重如此。
li chǎn zì zǐ qiáo fàn yáng rén yě
李产，字子乔，范阳人也。
shǎo gāng lì yǒu zhì gé
少刚厉，有志格。
yǒng jiā zhī luàn tóng jùn zǔ tì yōng zhòng bù yú nán tǔ lì néng zì gù chǎn suì wǎng yī zhī
永嘉之乱，同郡祖逖拥众部于南土，力能自固，产遂往依之。
tì sù hǎo cóng héng dì yuē yǒu dà zhì chǎn wēi zhī qí zhǐ nǎi lǜ zǐ dì shí shù rén jiān xíng huán xiāng lǐ shì yú shí shì wèi běn jùn tài shǒu
逖素好从横，弟约有大志，产微知其旨，乃率子弟十数人间行还乡里，仕于石氏，为本郡太守。
jí mù róng jùn nán zhēng qián fēng dá jùn jiè xiāng rén jiē quàn chǎn jiàng chǎn yuē fu shòu rén zhī lù dāng tóng qí ān wēi jīn ruò shě cǐ jié yǐ tú cún yì shì jiāng wèi wǒ hé
及慕容俊南征，前锋达郡界，乡人皆劝产降，产曰：“夫受人之禄，当同其安危，今若舍此节以图存，义士将谓我何！
zhòng kuì shǐ yì jūn qǐng xiáng
” 众溃，始诣军请降。
jùn cháo zhī yuē qīng shòu shí shì chǒng rèn yì jǐn běn xiāng hé gù bù néng lì gōng yú shí ér fǎn wěi zhì hu
俊嘲之曰：“卿受石氏宠任，衣锦本乡，何故不能立功于时， 而反委质乎！
liè shì chǔ shēn yú shì gù dāng rú shì yá
烈士处身于世，固当如是邪？
chǎn qì yuē chéng zhī tiān mìng yǒu guī fēi wēi chén suǒ kàng
”产泣曰：“诚知天命有归，非微臣所抗。
rán quǎn mǎ wéi zhǔ qǐ wàng zì xiào dàn yǐ gū qióng shì cù zhì lì wú shù fǔ guī sǐ shí fēi chéng kuǎn
然犬马为主，岂忘自效，但以孤穷势蹙，致力无术，ＦＣ俛归死，实非诚款。
jùn jiā qí kāng kǎi gù wèi zuǒ yòu yuē cǐ zhēn zhǎng zhě yě
” 俊嘉其慷慨，顾谓左右曰：“此真长者也。
nǎi zhuó yòng zhī lì wèi shàng shū
”乃擢用之，历位尚书。
xìng gāng zhèng hǎo zhí yán měi zhì jìn jiàn wèi zēng bù lùn cháo zhèng zhī dé shī tóng bèi xián dàn yān jùn yì jìng qí rú yǎ
性刚正，好直言，每至进见，未曾不论朝政之得失，同辈咸惮焉，俊亦敬其儒雅。
qián hòu gù cí nián lǎo bù kān lǐ jù
前后固辞年老， 不堪理剧。
zhuǎn bài tài zǐ tài bǎo
转拜太子太保。
wèi zi jī yuē yǐ wú zhī cái ér zhì yú cǐ shǐ zhě zhī yuàn yì yǐ guò yǐ bù kě fù yǐ xī xī zhī nián qǔ xiào yú lái jīn yě
谓子绩曰：“以吾之才而致于此，始者之愿亦已过矣， 不可复以西夕之年取笑于来今也。
gù cí ér guī sǐ yú jiā
”固辞而归，死于家。
zi jī
子绩。
jī zì bó yáng shǎo yǐ fēng jié zhī míng qīng biàn yǒu cí lǐ
绩字伯阳，少以风节知名，清辩有辞理。
ruò guàn wèi jùn gōng cáo
弱冠为郡功曹。
shí shí jì lóng qīn zhēng duàn liáo shī cì fàn yáng bǎi xìng jī jiǎn jūn gōng yǒu quē
时石季龙亲征段辽， 师次范阳，百姓饥俭，军供有阙。
jì lóng dà nù dà shǒu huáng bù bì nì
季龙大怒，大守惶怖避匿。
jī jìn yuē jùn dài běi yì yǔ kòu jiē ràng jiāng yì zhī jiān rén huái wēi lǜ
绩进曰：“郡带北裔， 与寇接攘，疆埸之间，人怀危虑。
wén yú jià qīn róng jiāng chú cán zéi suī yīng r bái shǒu xián sī xiào mìng fēi wéi wèi guó yì zì qiú níng suī shēn gāo cǎo yě yóu gān wéi zhī gǎn yǒu sī lìn ér quē jūn shí
闻舆驾亲戎，将除残贼，虽婴儿白首，咸思效命， 非唯为国，亦自求宁，虽身膏草野，犹甘为之，敢有私吝而阙军实！
dàn cǐ nián zāi jiǎn jiā yǒu cài sè kùn bì lì qū wú suǒ qǔ jì bū fèi zhī zuì qíng zài kě jīn
但此年灾俭， 家有菜色，困弊力屈，无所取济，逋废之罪，情在可矜。
jì lóng xiàn jī nián shào yǒu zhuàng jié jiā ér shù zhī yú shì tài shǒu huò miǎn
”季龙见绩年少有壮节， 嘉而恕之，于是太守获免。
cì shǐ wáng wǔ pì wéi zhǔ bù
刺史王午辟为主簿。
jùn zhī nán zhēng yě suí wǔ bēn lǔ kǒu
俊之南征也，随午奔鲁口。
shān héng wèi wǔ yuē jī xiāng lǐ zài běi fù yǐ xiáng yàn jīn suī zài cǐ zhōng bù wéi yòng fāng wéi rén huàn
邓恒谓午曰：“绩乡里在北，父已降燕，今虽在此，终不为用，方为人患。
wǔ yuē jī yú sāng luàn zhī zhōng juān jiā lì yì qíng jié zhī zhòng yǒu móu gǔ liè ruò huái xián hài zhī bì hài zhòng wàng
”午曰：“绩于丧乱之中捐家立义，情节之重，有侔古烈，若怀嫌害之，必骇众望。
héng nǎi zhǐ
”恒乃止。
wǔ kǒng jī zhōng wèi héng suǒ hài nǎi zī qiǎn zhī
午恐绩终为恒所害，乃资遣之。
jí dào jùn zé qí bèi qīn hòu zhì jī dá yuē chén wén yù ràng bào zhì bó chóu chēng yú qián shǐ
及到，俊责其背亲后至，绩答曰：“臣闻豫让报智伯仇，称于前史。
jì guān shēn suǒ zài hé shì fēi jūn
既官身所在，何事非君！
bì xià fāng hóng táng yú zhī huà chén shí wèi wèi guī shùn zhī wǎn yě
陛下方弘唐、虞之化，臣实未谓归顺之晚也。
jùn yuē cǐ yì shì zhǔ zhī yī jié ěr
”俊曰：“此亦事主之一节耳。
lèi qiān tài zǐ zhōng shù zǐ
”累迁太子中庶子。
jí lì mù róng kè yù yǐ jī wèi shàng shū yòu pú yè hàn jī wǎng yán bù xǔ
及立，慕容恪欲以绩为尚书右仆射，憾绩往言，不许。
kè lǚ qǐng nǎi wèi kè yuē wàn jī zhī shì wěi zhī shū fù bó yáng yī rén qǐng dú cái
恪屡请，乃谓恪曰：“万机之事委之叔父，伯阳一人，请独裁。
jī suì yōu sǐ
”绩遂忧死。