mù róng wěi zì jǐng mào jùn dì sān zi yě
慕容𬀩，字景茂，俊第三子也。
chū fēng zhōng shān wáng xún lì wèi tài zǐ
初封中山王，寻立为太子。
jí jùn sǐ qún chén yù lì mù róng kè kè cí yuē guó yǒu chǔ jūn fēi wú jié yě
及俊死，群臣欲立慕容恪，恪辞曰：“国有储君，非吾节也。
yú shì lì
”于是立。
shēng píng sì nián jiàn jí huáng dì wèi dà shè jìng nèi gǎi yuán yuē jiàn xī lì qí mǔ kě zú hún shì wèi huáng tài hòu
升平四年，僭即皇帝位， 大赦境内，改元曰建熙，立其母可足浑氏为皇太后。
yǐ mù róng kè wèi tài zǎi lù shàng shū xíng zhōu gōng shì
以慕容恪为太宰、录尚书，行周公事；
mù róng píng wéi tài fù fù zàn cháo zhèng
慕容评为太傅，副赞朝政；
mù yú gēn wèi tài shī
慕舆根为太师；
mù róng chuí wèi hé nán dà dū dū zhēng nán jiāng jūn yǎn zhōu mù jīng zhōu cì shǐ lǐng hù nán mán xiào wèi zhèn liáng guó
慕容垂为河南大都督、征南将军、兖州牧、荆州刺史，领护南蛮校尉，镇梁国；
sūn xī wèi ān xī jiāng jūn bīng zhōu cì shǐ
孙希为安西将军、并州刺史；
fu yán wèi hù jūn jiāng jūn
傅颜为护军将军；
qí yú fēng shòu gè yǒu chà
其余封授各有差。
jì yōng ruò guó shì yuán wěi zhī yú kè
既庸弱，国事缘委之于恪。
mù yú gēn zì shì xūn jiù jiāo ào yǒu wú shàng zhī xīn jì kè zhī zǒng cháo quán jiāng sì xì wéi luàn nǎi yán yú kè yuē jīn zhǔ shàng yòu chōng mǔ hòu gàn zhèng diàn xià yi lǜ yáng jùn zhū gě yuán xùn zhī biàn sī yǒu yǐ zì quán
慕舆根自恃勋旧，骄傲有无上之心，忌恪之总朝权，将伺隙为乱，乃言于恪曰：“今主上幼冲，母后干政，殿下宜虑杨骏、诸葛元逊之变，思有以自全。
qiě dìng tiān xià zhě diàn xià zhī gōng yě xiōng wáng dì jí xiān wáng zhī chéng zhì guò shān líng zhī hòu kě fèi zhǔ shàng wèi yī guó wáng diàn xià jiàn zūn wèi yǐ jiàn dà yàn wú qióng zhī qìng
且定天下者，殿下之功也，兄亡弟及，先王之成制，过山陵之后，可废主上为一国王，殿下践尊位，以建大燕无穷之庆。
kè yuē gōng zuì hu
”恪曰：“公醉乎？
hé yán zhī bó yě
何言之勃也！
xī cáo zāng wú zhá bìng yú jiā nán zhī jì yóu yuē wèi jūn fēi wú jié kuàng jīn chǔ jūn sì tǒng sì hǎi wú yú zǎi fǔ shòu yí nài hé biàn yǒu sī yì
昔曹臧、吴札并于家难之际，犹曰为君非吾节，况今储君嗣统，四海无虞，宰辅受遗，奈何便有私议！
gōng wàng xiān dì zhī yán hu
公忘先帝之言乎？
gēn dà jù chén xiè ér tuì
”根大惧，陈谢而退。
kè yǐ gào mù róng chuí chuí quàn kè zhū zhī
恪以告慕容垂，垂劝恪诛之。
kè yuē jīn xīn zāo dà xiōng èr lǔ sì xì shān líng wèi jiàn ér zǎi fǔ zì xiāng zhū miè kǒng guāi yuǎn jìn zhī wàng qiě kě róng rěn zhī
恪曰：“今新遭大凶，二虏伺隙，山陵未建，而宰辅自相诛灭，恐乖远近之望，且可容忍之。
gēn yǔ zuǒ wèi mù yú gàn qián móu zhū kè jí píng yīn ér zuǎn wèi
”根与左卫慕舆干潜谋诛恪及评，因而纂位。
rù bái kě zú hún shì jí yuē tài zǎi tài fù jiāng móu wéi luàn chén qǐng lǜ jìn bīng zhū zhī yǐ ān shè jì
入白可足浑氏及曰：“太宰、太傅将谋为乱，臣请率禁兵诛之，以安社稷。
kě zú hún shì jiāng cóng zhī yuē èr gōng guó zhī qīn mù xiān dì suǒ tuō zhōng yīng wú cǐ wèi bì fēi tài shī jiāng wéi luàn yě
”可足浑氏将从之，曰：“二公国之亲穆，先帝所托，终应无此，未必非太师将为乱也。
yú shì shǐ qí shì zhōng huáng fǔ zhēn hù jūn fu yán shōu gēn děng yú jìn zhōng zhǎn zhī dà shè jìng nèi
” 于是使其侍中皇甫真、护军傅颜收根等，于禁中斩之，大赦境内。
qiǎn fu yán lǜ qí èr wàn guān bīng hé nán lín huái ér hái jūn wēi shén shèng
遣傅颜率骑二万观兵河南，临淮而还，军威甚盛。
chū jùn suǒ shǔ níng nán jiāng jūn lǚ hù jù yě wáng yīn tōng jīng shī mù dì yǐ hù wèi qián jiāng jūn jì zhōu cì shǐ
初，俊所署宁南将军吕护据野王，阴通京师，穆帝以护为前将军、冀州刺史。
jùn sǐ móu yǐn wáng shī xí yè shì jué shǐ mù róng kè děng lǜ zhòng wǔ wàn tǎo zhī
俊死，谋引王师袭邺，事觉，使慕容恪等率众五万讨之。
fu yán yán yú kè yuē hù qióng kòu jiǎ hé wáng shī jì lín zé shàng xià sàng qì céng bù gǎn guī bīng zhōng lù zhǎn qí táng liáng zhī xīn
傅颜言于恪曰：“护穷寇假合，王师既临，则上下丧气，曾不敢规兵中路，展其螗良之心。
cǐ zé shì zú shè hún bài wáng zhī yàn yě
此则士卒慑魂，败亡之验也。
diàn xià qián yǐ guǎng gù tiān xiǎn shǒu yì gōng nàn gù wèi cháng jiǔ zhī cè
殿下前以广固天险，守易攻难，故为长久之策。
jīn zéi xíng biàn bù yǔ wǎng tóng yi jí gōng zhī yǐ shěng qiān jīn zhī fèi
今贼形便不与往同，宜急攻之，以省千金之费。
kè yuē hù lǎo zéi jīng biàn duō yǐ
”恪曰：“护老贼，经变多矣。
guān qí wèi bèi zhī dào wèi yì zú píng
观其为备之道，未易卒平。
jīn quān zhī qióng chéng qiáo cǎi lù jué nèi wú xù jī wài wú qiáng yuán bù guò shí xún qí bì bì yǐ hé bì jù cán shì zú zhī mìng ér qù yī shí zhī lì zāi
今圈之穷城，樵采路绝，内无蓄积，外无强援，不过十旬，其毙必矣，何必遽残士卒之命而趣一时之利哉！
wú yán jùn wéi lěi xiū yǎng jiāng zú yǐ zhòng guān měi huò jiān ér lí zhī
吾严浚围垒，休养将卒，以重官美货间而离之。
shì yān shì qióng qí xìn yì dòng
事淹势穷，其衅易动；
wǒ zé wèi láo ér kòu yǐ bì
我则未劳，而寇已毙。
cǐ wèi bīng bù xuè rèn zuò yǐ zhì shèng yě
此为兵不血刃，坐以制胜也。
suì liè cháng wéi shǒu zhī
”遂列长围守之。
hù qiǎn qí jiāng zhāng xìng lǜ jìng zú qī qiān chū zhàn fu yán jī zhǎn zhī
护遣其将张兴率劲卒七千出战，傅颜击斩之。
zì sān yuè zhì bā yuè ér yě wáng kuì hù nán bēn yú jìn xī jiàng qí zhòng
自三月至八月而野王溃， 护南奔于晋，悉降其众。
xún fù pàn guī yú dài zhī rú chū
寻复叛归于，待之如初。
yīn qiǎn fu yán yǔ hù lǜ zhòng jù hé yīn
因遣傅颜与护率众据河阴。
yán běi xí chì lè dà huò ér hái
颜北袭敕勒，大获而还。
hù gōng luò yáng zhōng liú shǐ ér sǐ
护攻洛阳，中流矢而死。
jiāng jūn duàn chóng shōu jūn běi dù zhūn yú yě wáng
将军段崇收军北渡，屯于野王。
qiǎn qí níng dōng mù róng zhōng gōng xiàn xíng yáng yòu qiǎn zhèn nán mù róng chén kòu cháng píng
遣其宁东慕容忠攻陷荥阳，又遣镇南慕容尘寇长平。
shí jìn guàn jūn jiāng jūn chén yòu shù luò yáng qiǎn shǐ qǐng jiù dì qiǎn huán wēn yuán zhī
时晋冠军将军陈祐戍洛阳，遣使请救，帝遣桓温援之。
xīng níng chū fù shǐ mù róng píng kòu xǔ chāng xuán hù chén chéng bìng xiàn zhī suì lüè rǔ nán zhū jùn xǐ wàn yú hù yú yōu jì
兴宁初，复使慕容评寇许昌、悬瓠、陈城，并陷之，遂略汝南诸郡，徙万余户于幽、冀。
yù zhōu cì shǐ sūn xìng shàng shū qǐng bù zú wǔ qiān xiān tú luò yáng
豫州刺史孙兴上疏，请步卒五千先图洛阳。
nà zhī qiǎn qí tài zǎi sī mǎ yuè xī jūn yú méng jīn sūn xìng fēn shù chéng gāo yǐ wéi zhī shēng yuán
纳之，遣其太宰司马悦希军于盟津，孙兴分戍成皋，以为之声援。
xún ér chén yòu lǜ zhòng bēn lù hún hé nán zhū lěi xī xiàn yú xī
寻而陈祐率众奔陆浑，河南诸垒悉陷于希。
mù róng kè gōng xiàn jīn yōng hài yáng wēi jiāng jūn chén jìn
慕容恪攻陷金墉，害扬威将军沈劲。
yǐ qí zuǒ zhōng láng jiàng mù róng zhù wèi jiǎ jié zhēng lǔ jiāng jūn luò zhōu cì shǐ zhèn jīn yōng mù róng chuí wèi dū du jīng yáng luò xú yǎn yù yōng yì liáng qín děng shí zhōu zhū jūn shì zhēng nán dà jiàng jūn jīng zhōu mù pèi bīng yī wàn zhèn lǔ yáng
以其左中郎将慕容筑为假节、征虏将军、 洛州刺史，镇金墉，慕容垂为都督荆、扬、洛、徐、兖、豫、雍、益、梁、秦等十州诸军事、征南大将军、荆州牧，配兵一万，镇鲁阳。
shí jìng nèi duō shuǐ hàn
时境内多水旱，
mù róng kè mù róng píng bìng qǐ shǒu guī zhèng
慕容恪、慕容评并稽首归政，
qǐng xùn wèi hái dì
请逊位还第，
yuē chén yǐ xiǔ àn
曰：“臣以朽暗，
qì fēi jīng guó
器非经国，
guò hé xiān dì bá zhuó zhī ēn
过荷先帝拔擢之恩，
yòu méng bì xià shū cháng zhī yù
又蒙陛下殊常之遇，
wěi yǐ qīng cái
猥以轻才，
qiè wèi zǎi lù
窃位宰录，
bù néng shàng xié yīn yáng
不能上谐阴阳，
xià lí shù zhèng
下厘庶政，
zhì shǐ shuǐ hàn qiān hé
致使水旱愆和，
yí lún shī xù
彝伦失序，
yuán ruò rèn zhòng
辕弱任重，
xī tì wéi yōu
夕惕唯忧。
chén wén wáng zhě zé tiān jiàn guó biàn fāng zhèng wèi sī bì liàng cái guān wéi dé jǔ
臣闻王者则天建国，辨方正位，司必量才，官惟德举。
tái fù zhī zhòng cān lǐ sān guāng gǒu fēi qí rén zé líng yào wèi kuī
台傅之重，参理三光，苟非其人，则灵曜为亏。
shī lù yí yāng fù chéng zhāo huǐ yóu lái cháng dào wèi zhī huò chà
尸禄贻殃，负乘招悔，由来常道，未之或差。
yǐ jī dàn zhī xūn shèng yóu jìn zé èr gōng bú yuè yuǎn zé guǎn cài liú yán kuàng chén děng chǒng yuán qi lái róng fēi cái shòu ér kě jiǔ diǎn tiān guān chén bì xián lù
以姬旦之勋圣，犹近则二公不悦，远则管、蔡流言，况臣等宠缘戚来，荣非才授，而可久点天官，尘蔽贤路！
shì yǐ zhōng nián bài biǎo pī chén dān kuǎn
是以中年拜表，披陈丹款。
shèng ēn chǐ jiù wèi rěn xiá qì yǎn rǎn tōu róng qiān zé mí hòu
圣恩齿旧，未忍遐弃，奄冉偷荣，愆责弥厚。
zì dài zuì dǐng sī suì yú chén jì
自待罪鼎司，岁余辰纪；
tiǎn mào zǎi héng qī zài yú zī
忝冒宰衡，七载于兹。
suī nǎi xīn jīng lüè ér sī bù zhōu wu zhì lìng èr fāng gàn jì bá hù wèi tíng tóng wén zhī yǒng yǒu cán shèng hàn shēn guāi xiān dì tuō fù zhī guī shén wéi bì xià chuí gǒng zhī yì
虽乃心经略，而思不周务，至令二方干纪， 跋扈未庭，同文之咏，有惭盛汉，深乖先帝托付之规，甚违陛下垂拱之义。
chén suī bù mǐn qiè wén jūn zǐ zhī yán gǎn wàng yú qiū bì xián zhī měi zhé xún liǎng shū zhī zhǐ zhī fēn jǐn sòng tài zǎi dà sī mǎ tài fù sī tú zhāng shòu wéi chuí zhāo xǔ
臣虽不敏，窃闻君子之言，敢忘虞丘避贤之美，辄循两疏知止之分，谨送太宰、大司马、 太傅、司徒章绶，惟垂昭许。
yuē zhèn yǐ bù tiān zǎo qīng qián fù xiān dì suǒ tuō wéi zài èr gōng
”曰：“朕以不天，早倾干覆，先帝所托，唯在二公。
èr gōng yì qīn shuò dé xūn gāo lǔ wèi yì zàn wáng shì fǔ dǎo zhèn gōng xuān cí huì hé zuò ér dài dàn qián chéng xī tì měi yì zhì yǐ
二公懿亲硕德，勋高鲁、卫，翼赞王室，辅导朕躬，宣慈惠和，坐而待旦，虔诚夕惕，美亦至矣。
gù néng wài sǎo qún xiōng nèi qīng jiǔ tǔ sì hǎi yàn rú zhèng hé shí qià
故能外扫群凶，内清九土，四海晏如，政和时洽。
suī zōng miào shè jì zhī líng yì yì gōng zhī lì yě
虽宗庙社稷之灵，抑亦公之力也。
jīn guān yòu yǒu wèi bīn zhī dǐ jiāng wú yǒu yí jìn zhī lǔ fāng lài móu yóu hùn níng liù hé qǐ yi xū jǐ qiān chōng yǐ wéi wěi rèn zhī zhòng
今关右有未宾之氐，江、吴有遗烬之虏，方赖谋猷，混宁六合，岂宜虚己谦冲，以违委任之重！
wáng qí gē èr shū dú shàn zhī xiǎo yǐ chéng gōng dàn fù gǔn zhī dà
王其割二疏独善之小，以成公旦复衮之大。
kè píng děng gù qǐng zhì zhèng yuē fu jiàn dé zhě bì yǐ zhōng shàn wèi míng zuǒ mìng zhě zé yǐ gōng chéng wéi xiào
” 恪、评等固请致政，曰：“夫建德者必以终善为名，佐命者则以功成为效。
gōng yǔ xiān dì kāi gòu hóng jī yīng tiān míng mìng jiāng kuò yí qún chǒu shào fù lóng zhōu zhī jī
公与先帝开构洪基，膺天明命，将廓夷群丑，绍复隆周之迹。
zāi shěng héng liú qián guāng zhuì yào
灾眚横流，干光坠曜。
zhèn yǐ miǎo gōng wěi hé dà yè bù néng shàng chéng xiān dì yí zhì zhì shǐ èr lǔ yóu hún suǒ yǐ gōng wèi chéng yě qǐ yi chōng tuì
朕以眇躬，猥荷大业，不能上成先帝遗志，致使二虏游魂，所以功未成也，岂宜冲退。
qiě gǔ zhī wáng zhě bù yǐ tiān xià wèi róng yōu sì hǎi ruò hé dān rán hòu rén ràng zhī fēng xíng zé bǐ wū ér kě fēng
且古之王者，不以天下为荣，忧四海若荷担，然后仁让之风行，则比屋而可封。
jīn dào huà wèi chún jīng ní wèi tiǎn zōng shè zhī zhòng fēi wéi zhèn shēn gōng suǒ yōu yě
今道化未纯，鲸鲵未殄，宗社之重，非唯朕身，公所忧也。
dāng sī suǒ yǐ níng jì zhào shù jìng nán dūn fēng chuí měi jiāng lái móu zōng zhōu hàn bù yí chóng shì cháng jié yǐ wéi zhì gōng
当思所以宁济兆庶，靖难敦风，垂美将来，侔踪周、汉，不宜崇饰常节，以违至公。
suì duàn qí ràng biǎo kè píng děng nǎi zhǐ
”遂断其让表，恪、评等乃止。
zhōng lǜ láng guō qīn zòu yì yǐ chéng shí jì lóng shuǐ wèi mù dé cóng zhī
钟律郎郭钦奏议以承石季龙水为木德，从之。
tài hé yuán nián qiǎn fǔ jūn mù róng lì gōng jìn tài shān tài shǒu zhū gě yōu
太和元年，遣抚军慕容厉攻晋太山太守诸葛攸。
yōu bēn yú huái nán lì xī xiàn yǎn zhōu zhū jùn zhì shǒu zǎi ér hái
攸奔于淮南，厉悉陷兖州诸郡，置守宰而还。
mù róng kè yǒu jí shēn lǜ zhèng bù zài jǐ mù róng píng xìng duō cāi jì dà sī mǎ zhī wèi bù néng yǔn shòu rén wàng nǎi zhào xiōng lè ān wáng zāng wèi zhī yuē jīn jìn qín bá hù qiáng wú wèi bīn èr kòu bìng huái jìn qǔ dàn huàn shì zhī wú yóu ěr
慕容恪有疾，深虑政不在己，慕容评性多猜忌，大司马之位不能允授人望， 乃召兄乐安王臧谓之曰：“今劲秦跋扈，强吴未宾，二寇并怀进取，但患事之无由耳。
fu ān wēi zài de rén guó xìng zài xián fǔ ruò néng tuī cái rèn zhōng hé tóng zōng méng zé sì hǎi bù zú tú èr lǔ qǐ néng wéi nán zāi
夫安危在得人，国兴在贤辅，若能推才任忠，和同宗盟，则四海不足图，二虏岂能为难哉！
wú yǐ cháng cái shòu xiān dì gù tuō zhī zhòng měi yù sǎo píng guān lǒng dàng yī ōu wú zhù sì chéng xiān dì yí zhì xiè yōu zé yú dāng nián
吾以常才，受先帝顾托之重，每欲扫平关、陇，荡一瓯、吴，庶嗣成先帝遗志，谢忧责于当年。
ér jí gù mí liú kǒng cǐ zhì bù suí suǒ yǐ méi yǒu yú hèn yě
而疾固弥留，恐此志不遂，所以没有余恨也。
wú wáng tiān zī yīng jié jīng lüè chāo shí sī mǎ zhí tǒng bīng quán bù kě yǐ shī rén wú zhōng zhī hòu bì yǐ shòu zhī
吴王天资英杰，经略超时，司马职统兵权，不可以失人，吾终之后，必以授之。
ruò yǐ qīn shū cì dì bù yǐ shòu rǔ dāng yǐ shòu chōng
若以亲疏次第，不以授汝，当以授冲。
rǔ děng suī cái shí míng mǐn rán wèi kān duō nàn guó jiā ān wēi shí zài yú cǐ bù kě mèi lì wàng yōu yǐ zhì dà huǐ yě
汝等虽才识明敏，然未堪多难，国家安危，实在于此， 不可昧利忘忧，以致大悔也。
yòu yǐ gào píng
”又以告评。
yuè yú ér sǐ qí guó zhōng jiē tòng xī zhī
月余而死，其国中皆痛惜之。
xiān shì jìn nán yáng dū hù zhào hóng yǐ wǎn jiàng yú qiǎn qí nán zhōng láng jiàng zhào pán zì lǔ yáng shù wǎn
先是，晋南阳督护赵弘以宛降于，遣其南中郎将赵盘自鲁阳戍宛。
zhì cǐ jìn yòu jiāng jūn huán huō gōng wǎn bá zhī zhào pán tuì bēn lǔ yáng
至此， 晋右将军桓豁攻宛，拔之，赵盘退奔鲁阳。
huō qiǎn qīng jì zhuī pán jí yú zhì chéng dà zhàn bài zhī zhí pán shù wǎn ér guī
豁遣轻骑追盘，及于雉城，大战败之， 执盘，戍宛而归。
fú jiān jiāng fú xiǎo jù shǎn jiàng yú
苻坚将苻𫍲据陕，降于。
shí yǒu tú shū yún yàn mǎ dāng yǐn wèi shuǐ
时有图书云：“燕马当饮渭水。
jiān kǒng chéng xìn rù guān dà jù nǎi jǐn jīng ruì yǐ bèi huá yīn
”坚恐乘衅入关， 大惧，乃尽精锐以备华阴。
qún xià yì yù qiǎn bīng jiù xiǎo yīn tú guān yòu
群下议欲遣兵救𫍲，因图关右。
mù róng píng sù wú jīng lüè yòu shòu fú jiān jiān huò jǔ yì yuē qín suī yǒu nán wèi yì kě tú
慕容评素无经略，又受苻坚间货，沮议曰：“秦虽有难，未易可图。
cháo tíng suī míng qǐ rú xiān dì wú děng jīng lüè yòu fēi tài zǎi zhī pǐ zhōng bù néng píng qín yě
朝廷虽明，岂如先帝，吾等经略， 又非太宰之匹，终不能平秦也。
dàn kě bì guān xi lǚ bǎo níng jiāng yì zú yǐ
但可闭关息旅，保宁疆埸足矣。
wèi yǐn mù róng dé shàng shū yuē xiān dì yīng tiān shùn shí shòu mìng gé dài fāng yǐ wén dé huái yuǎn yǐ yī liù hé
”魏尹慕容德上疏曰：“先帝应天顺时，受命革代，方以文德怀远，以一六合。
shén gōng wèi jiù yǎn hū shēng xiá
神功未就，奄忽升遐。
xī zhōu wén jì méi wǔ wáng sì xìng fú wéi bì xià zé tiān bǐ dé kuí shèng qí gōng fāng chǎn chóng qián jī zuǎn chéng xiān zhì
昔周文既没，武王嗣兴，伏惟陛下则天比德，揆圣齐功，方阐崇干基，纂成先志。
nì dǐ jiàn jù guān lǒng hào tóng wáng zhě è jī huò yíng zì xiāng yí lù xìn qǐ xiāo qiáng shì fēn sì guó tóu chéng qǐng yuán xún rì xiāng xún qǐ fēi xiōng yùn jiàng zhōng shù guī yǒu dào
逆氐僭据关、陇，号同王者，恶积祸盈，自相疑戮，衅起萧墙，势分四国，投城请援，旬日相寻，岂非凶运将终，数归有道。
jiān ruò gōng mèi qǔ luàn wǔ wáng jī zhī shàng yě
兼弱攻昧，取乱侮亡，机之上也。
jīn qín tǔ sì fēn kě wèi ruò yǐ
今秦土四分，可谓弱矣。
shí lái yùn jí tiān zàn wǒ yě
时来运集，天赞我也。
tiān yǔ bù qǔ fǎn shòu qí yāng
天与不取，反受其殃。
wú yuè zhī jiàn wǒ zhī shī yě
吴、越之鉴， 我之师也。
yi yìng tiān rén zhī huì jiàn mù yě zhī qí
宜应天人之会，建牧野之旗。
mìng huáng fǔ zhēn yǐn bìng jì zhī zhòng jìng qù pú bǎn
命皇甫真引并、冀之众，径趣蒲坂；
chén chuí yǐn xǔ luò zhī bīng chí jiě xiǎo wéi
臣垂引许、洛之兵，驰解𫍲围；
tài fù zǒng jīng dū wǔ lǚ wèi èr jūn hòu jì
太傅总京都武旅，为二军后继。
fēi xí sān fǔ rén shēng xiān lù huò chéng jí hóu wēi gōng bì shǎng cǐ zé yù gài dài shí zhī xióng bào zhì wèi shēn zhī jié bì yuè zhì bà shàng yún tún lǒng xià
飞檄三辅，仁声先路， 获城即侯，微功必赏，此则郁概待时之雄，抱志未申之杰，必岳峙灞上，云屯陇下。
tiān luó jì zhāng nèi wài shì hé qū qū jiàn shù bù zǒu zé jiàng dà tóng zhī jǔ jīn qí shí yě
天罗既张，内外势合，区区僭竖，不走则降，大同之举，今其时也。
yuàn bì xià dú duàn shèng lǜ wú fǎng rén rén
愿陛下独断圣虑，无访仁人。
lǎn biǎo dà yuè jiāng cóng zhī
”览表大悦，将从之。
píng gù zhí bù xǔ nǎi zhǐ
评固执不许，乃止。
fú xiǎo zhī píng zhī wú yuǎn lüè kǒng jiù shī fú zhì nǎi jiān yú mù róng chuí huáng fǔ zhēn yuē fú jiān wáng měng jiē rén jié yě móu wèi yàn huàn wèi rì jiǔ yǐ
苻𫍲知评、之无远略，恐救师弗至，乃笺于慕容垂、皇甫真曰：“苻坚、王猛皆人杰也，谋为燕患， 为日久矣。
jīn ruò chéng jī bù fù kǒng yàn zhī jūn chén jiāng yǒu yǒng dōng zhī huǐ
今若乘机不赴，恐燕之君臣将有甬东之悔。
chuí de shū sī yú zhēn yuē fāng wéi rén huàn zhě bì zài yú qín zhǔ shàng fù yú chūn qiū wèi néng liú xīn zhèng shì guān tài fù dù lüè qǐ néng kàng fú jiān wáng měng hu
”垂得书，私于真曰：“方为人患者必在于秦，主上富于春秋，未能留心政事，观太傅度略，岂能抗苻坚、王猛乎？
zhēn yuē rán rào cháo yǒu yún móu zhī bù cóng kě rú hé
”真曰：“然，绕朝有云，谋之不从可如何！
pú yè yuè wǎn yán yú yuē tài zǎi zhèng shàng kuān hé bǎi xìng duō yǒu yǐn fù
仆射悦绾言于曰：“太宰政尚宽和，百姓多有隐附。
chuán yuē wéi yǒu dé zhě kě yǐ kuān lín zhòng qí cì mò rú měng
《传》曰，唯有德者可以宽临众，其次莫如猛。
jīn zhū jūn yíng hù sān fēn gòng guàn fēng jiào líng bì wēi gāng bù jǔ yi xī ba jūn fēng yǐ shí tiān fǔ zhī ráo sù míng fǎ lìng yǐ qīng sì hǎi
今诸军营户，三分共贯，风教陵弊，威纲不举，宜悉罢军封，以实天府之饶，肃明法令，以清四海。
nà zhī
”纳之。
wǎn jì dìng zhì cháo yě zhèn jīng chū hù èr shí yú wàn
绾既定制，朝野震惊，出户二十余万。
mù róng píng dà bù píng xún zéi wǎn shā zhī
慕容评大不平，寻贼绾，杀之。
jìn dà sī mǎ huán wēn jiāng zhōu cì shǐ huán chōng yù zhōu cì shǐ yuán zhēn shuài zhòng wǔ wàn fá qián yǎn zhōu cì shǐ sūn yuán qǐ bīng yīng zhī
晋大司马桓温、江州刺史桓冲、豫州刺史袁真率众五万伐，前兖州刺史孙元起兵应之。
wēn bù jiàng tán xuán gōng hú lù zhí níng dōng mù róng zhōng
温部将檀玄攻胡陆，执宁东慕容忠。
qiǎn qí jiāng mù róng lì yǔ wēn zhàn yú huáng xū lì shī dà bài dān mǎ bēn hái
遣其将慕容厉与温战于黄墟， 厉师大败，单马奔还。
gāo píng tài shǒu xú fān yǐ jùn guī shùn
高平太守徐翻以郡归顺。
wēn qián fēng zhū xù yòu pò jiāng fu yán yú lín zhǔ wēn jūn dà zhèn cì yú fāng tóu
温前锋朱序又破将傅颜于林渚， 温军大振，次于枋头。
jù móu bēn hé lóng
惧，谋奔和龙。
mù róng chuí yuē bù rán
慕容垂曰：“不然。
chén qǐng jī zhī ruò zhàn bù jié zǒu wèi wǎn yě
臣请击之，若战不捷， 走未晚也。
nǎi yǐ chuí wèi shǐ chí jié nán tǎo dà dū dū mù róng dé wèi zhēng nán jiāng jūn lǜ zhòng wǔ wàn jù wēn shǐ qí sàn qí shì láng lè sōng qǐ shī yú fú jiān
”乃以垂为使持节、南讨大都督，慕容德为征南将军，率众五万距温， 使其散骑侍郎乐嵩乞师于苻坚。
jiān qiǎn jiàng jūn gǒu chí lǜ zhòng èr wàn chū zì luò yáng shī yú yǐng chuān wài wèi fù yuán nèi shí guān xì yǒu jiān bìng zhī zhì yǐ
坚遣将军苟池率众二万，出自洛阳，师于颍川，外为赴援，内实观隙，有兼并之志矣。
mù róng dé zhūn yú shí mén jué wēn liáng cáo
慕容德屯于石门，绝温粮漕。
yù zhōu cì shǐ li bāng lǜ zhōu bīng wǔ qiān duàn wēn kuì yùn
豫州刺史李邦率州兵五千断温馈运。
wēn pín zhàn bù lì liáng yùn fù jué jí wén jiān shī zhī zhì nǎi fén zhōu qì jiǎ ér tuì
温频战不利，粮运复绝，及闻坚师之至，乃焚舟弃甲而退。
dé lǜ jìn qí sì qiān xiān wēn zhì xiāng yì dōng fú yú jiàn zhōng yǔ chuí qián hòu jiā jī wáng shī dà bài sǐ zhě sān wàn yú rén
德率劲骑四千，先温至襄邑东，伏于涧中，与垂前后夹击，王师大败，死者三万余人。
gǒu chí wén wēn bān shī yāo jī yú qiáo wēn zhòng yòu bài sǐ zhě wàn jì
苟池闻温班师，邀击于谯，温众又败，死者万计。
chuí jì yǒu dà gōng wēi dé mí zhèn mù róng píng sù bù píng zhī
垂既有大功，威德弥振，慕容评素不平之。
chuí yòu yán qí jiāng sūn gài děng cuī fēng xiàn ruì yi lùn gōng chāo shòu píng qǐn ér bù lù
垂又言其将孙盖等摧锋陷锐，宜论功超授，评寝而不录。
chuí shù yǐ wéi yán pō yǔ píng tíng zhēng
垂数以为言，颇与评廷争。
kě zú hún shì sù è chuí huǐ qí zhàn gōng suì yǔ píng móu shā chuí
可足浑氏素恶垂，毁其战功，遂与评谋杀垂。
chuí jù bēn yú fú jiān
垂惧，奔于苻坚。
xiān shì shǐ qí huáng mén shì láng liáng chēn pìn yú jiān
先是，使其黄门侍郎梁琛聘于坚。
chēn hái yán yú píng yuē qín yáng bīng jiǎng wǔ yùn sù shǎn dōng yǐ chēn guān zhī wú jiǔ hé zhī lǐ
琛还，言于评曰：“秦扬兵讲武，运粟陕东，以琛观之，无久和之理。
jiān wú wáng xi bēn bì yǒu guān xìn zhī jì shēn yi bèi zhī
兼吴王西奔，必有观衅之计，深宜备之。
píng yuē bù rán
”评曰： “不然。
qín qǐ kě shòu wú pàn chén ér bù huái hé hǎo zāi
秦岂可受吾叛臣而不怀和好哉！
chēn yuē lín guó xiāng bìng yǒu zì lái yǐ
”琛曰：“邻国相并，有自来矣。
kuàng jīn bìng chēng dà hào lǐ wú jù cún
况今并称大号，理无俱存。
fú jiān jī míng hǎo duàn nà shàn rú liú
苻坚机明好断，纳善如流。
wáng měng yǒu wáng zuǒ zhī cái ruì yú jìn qǔ
王猛有王佐之才，锐于进取。
guān qí jūn chén xiāng de zì wèi qiān zǎi yī shí
观其君臣相得，自谓千载一时。
huán wēn bù zú wéi lǜ zhōng wéi rén huàn zhě qí wéi wáng měng hu
桓温不足为虑，终为人患者，其唯王猛乎？
píng bù yǐ wéi yú
、评不以为虞。
huáng fǔ zhēn yòu chén qí shì yuē fú jiān suī pìn shǐ xiāng xún tuō fǔ chē wèi yù rán kàng jūn lín dí shì tóng zhàn guó míng qí gān yú qǔ lì wú mù shàn zhī xīn zhōng bù néng shǒu xìn cún hé yǐ chóng jiǔ yào yě
皇甫真又陈其事曰：“苻坚虽聘使相寻，托辅车为谕，然抗均邻敌，势同战国，明其甘于取利，无慕善之心，终不能守信存和，以崇久要也。
qǐng lái xíng rén lèi xù jiān shī chū luò chuān yí xiǎn yào hài jù zhī ěr mù
顷来行人累续， 兼师出洛川，夷险要害，具之耳目。
guān xū shí yǐ cuò jiān tú tīng fēng chén ér cì guó xì zhě kòu zhī cháng yě
观虚实以措奸图，听风尘而伺国隙者，寇之常也。
yòu wú wáng wài bēn wèi zhī móu zhǔ wu yuán zhī huò bù kě bù lǜ
又吴王外奔，为之谋主，伍员之祸，不可不虑。
luò yáng bīng zhōu hú guān zhū chéng bìng yi zēng bīng yì shǒu yǐ fáng wèi zhào
洛阳、并州、壶关诸城，并宜增兵益守，以防未兆。
zhào píng ér móu zhī
”召评而谋之。
píng yuē qín guó xiǎo lì ruò zhàng wǒ wèi yuán qiě fú jiān shù jī shàn dào zhōng bù nà pàn chén zhī yán
评曰：“秦国小力弱，杖我为援，且苻坚庶几善道，终不纳叛臣之言。
bù yí qīng zì rǎo jù yǐ dòng kòu xīn yě
不宜轻自扰惧，以动寇心也。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
é ér jiān qiǎn qí jiāng wáng měng lǜ zhòng fá gōng mù róng zhù yú jīn yōng
俄而坚遣其将王猛率众伐，攻慕容筑于金墉。
qiǎn mù róng zāng lǜ zhòng jiù zhī
遣慕容臧率众救之。
zāng cì xíng yáng měng bù jiàng liáng chéng luò zhōu cì shǐ shān qiāng yǔ zāng zhàn yú shí mén zāng shī bài jì sǐ zhě wàn yú suì xiāng chí yú shí mén
臧次荥阳，猛部将梁成、洛州刺史邓羌与臧战于石门，臧师败绩，死者万余，遂相持于石门。
zhù yǐ jiù bīng bù zhì yǐ jīn yōng jiàng yú měng
筑以救兵不至，以金墉降于猛。
liáng chéng yòu bài mù róng zāng zhǎn shǒu sān qiān yú jí huò qí jiāng jūn yáng qú zāng suì chéng xīn lè ér hái
梁成又败慕容臧，斩首三千余级，获其将军杨璩，臧遂城新乐而还。
huán wēn zhī bài yě guī zuì yú yù zhōu cì shǐ yuán zhēn
桓温之败也，归罪于豫州刺史袁真。
zhēn nù yǐ shòu yáng jiàng qiǎn qí dà hóng lú wēn tǒng shǔ zhēn wèi shǐ chí jié sàn qí cháng shì dū du huái nán zhū jūn shì zhēng nán dà jiàng jūn lǐng hù nán mán xiào wèi yáng zhōu cì shǐ fēng xuān chéng gōng wèi zhì ér zhēn tǒng jù zú
真怒，以寿阳降，遣其大鸿胪温统署真为使持节、散骑常侍、都督淮南诸军事、征南大将军、领护南蛮校尉、扬州刺史， 封宣城公，未至而真、统俱卒。
zhēn dǎng zhū fǔ lì zhēn zǐ jǐn wèi jiàn wēi jiāng jūn yù zhōu cì shǐ yǐ gù shòu yáng
真党朱辅立真子瑾为建威将军、豫州刺史，以固寿阳。
shí wài zé wáng shī jí fú jiān jiāo qīn bīng gé bù xī
时外则王师及苻坚交侵，兵革不息；
nèi zé mǔ luàn zhèng píng děng tān mào zhèng yǐ huì chéng guān fēi cái jǔ qún xià qiè chǐ yān
内则母乱政，评等贪冒，政以贿成，官非才举，群下切齿焉。
qí shàng shū zuǒ chéng shēn shào shàng shū yuē
其尚书左承申绍上疏曰：
chén wén hàn xuān yǒu yán yǔ zhèn gòng zhì tiān xià zhě qí wéi liáng èr qiān dàn hu
臣闻汉宣有言：“与朕共治天下者，其唯良二千石乎！
shì yǐ tè zhòng cǐ xuǎn bì miào jǐn yīng cái mò bù bá zì gòng shì lì zī nèi wài yòng néng rén gǎn měng shòu huì zhì qún xiáng
”是以特重此选，必妙尽英才，莫不拔自贡士，历资内外，用能仁感猛兽，惠致群祥。
jīn zhě shǒu zǎi huò zhuó zì pǐ fu bīng jiāng zhī jiān huò yīn chǒng qī jiè yuán shí huì fēi dàn wú wén yú zhōu lǘ yì bù jīng yú cháo tíng
今者守宰或擢自匹夫兵将之间，或因宠戚，藉缘时会，非但无闻于州闾，亦不经于朝廷。
yòu wú kǎo jì chù zhì yōu míng
又无考绩， 黜陟幽明。
tān duò wèi è wú xíng lù zhī jù
贪惰为恶，无刑戮之惧；
qīng qín fèng fǎ wú jué shǎng zhī qín
清勤奉法，无爵赏之勤。
bǎi xìng qióng bì qīn qiú wú yǐ bīng shì bū táo nǎi xiāng zhāo wèi zéi dào
百姓穷弊，侵赇无已， 兵士逋逃，乃相招为贼盗。
fēng tuí huà tì mò xiāng jiū shè
风颓化替，莫相纠摄。
qiě lì duō zé zhèng fán yóu lái cháng huàn
且吏多则政烦，由来常患。
jīn zhī jiàn hù bù guò hàn zhī yī dà jùn ér bèi zhì bǎi guān jiā zhī xīn lì jūn hào jiān zhòng yǒu guò wǎng shí
今之见户，不过汉之一大郡，而备置百官，加之新立军号，兼重有过往时。
xū jiǎ míng wèi fèi qì nóng yè gōng sī qū rǎo rén wú liáo shēng
虚假名位， 废弃农业，公私驱扰，人无聊生。
yi bìng guān shěng zhí wu quàn nóng sāng
宜并官省职，务劝农桑。
qín wú èr lǔ pì jiàn yī shí shàng néng rèn dào juān qíng sù xié wěi bù kuàng dà yàn lèi shèng chóng guāng jūn lín sì hǎi ér kě měi zhèng huò kuī qǔ líng jiān kòu zāi
秦、吴二虏僻僭一时， 尚能任道捐情，肃谐伪部，况大燕累圣重光，君临四海，而可美政或亏，取陵奸寇哉！
lín zhī yǒu shàn zhòng zhī suǒ wàng wǒ zhī bù xiū bǐ zhī yuàn yě
邻之有善，众之所望，我之不修，彼之愿也。
qín wú jiǎo huá de jū xíng shèng fēi wéi shǒu jìng ér yǐ nǎi yǒu tūn shì zhī xīn
秦、吴狡猾，地居形胜，非唯守境而已，乃有吞噬之心。
zhōng zhōu fēng shí hù jiān èr kòu gōng mǎ zhī jìn qín jìn suǒ dàn yún qí fēng chí guó zhī cháng yě ér bǐ fù dí hòu jī bīng bù sù jì zhě hé yě
中州丰实，户兼二寇， 弓马之劲，秦、晋所惮，云骑风驰，国之常也，而比赴敌后机，兵不速济者何也？
jiē yóu fù fǎ mǐ héng yì zhī fēi dào
皆由赋法靡恒，役之非道。
jùn xiàn shǒu zǎi měi yú chà diào zhī jì wú bù shè yuè yīn qiáng shǒu xiān pín ruò xíng liú jù jiǒng zī shàn wú suǒ rén huái jiē yuàn suì zhì bēn wáng jìn quē gōng guó zhī ráo tuì lí cán nóng zhī yào
郡县守宰每于差调之际，无不舍越殷强，首先贫弱，行留俱窘，资赡无所，人怀嗟怨，遂致奔亡，进阙供国之饶，退离蚕农之要。
bīng qǐ zài duō guì yú yòng mìng
兵岂在多，贵于用命。
yi yán zhì jūn kē wu xiān ráo fù xí bīng jiào zhàn shǐ piān wǔ yǒu cháng cóng róng zhī wài zú yíng sī yè fù xiōng yǒu zhì hù zhī guān zǐ dì huái kǒng ěr zhī gù suī fù shuǐ huǒ hé suǒ bù cóng
宜严制军科，务先饶复，习兵教战，使偏伍有常，从戎之外，足营私业，父兄有陟岵之观，子弟怀孔尔之顾，虽赴水火，何所不从！
jié jiǎn yuē fèi xiān wáng gé mó
节俭约费，先王格谟；
qù huá dūn pū zhé hòu héng xiàn
去华敦仆，哲后恒宪。
gù zhōu gōng jiè chéng wáng yǐ sè cái wèi běn hàn wén yǐ zào wéi biàn sú xiào jǐng gōng rén fú guò qiān yú wèi wǔ chǒng cì bù yíng shí wàn báo zàng bù fén jiǎn yǐ lǜ xià suǒ yǐ gē jī fū zhī huì quán bǎi xìng zhī lì
故周公戒成王以啬财为本，汉文以皂帏变俗，孝景宫人弗过千余，魏武宠赐不盈十万，薄葬不坟，俭以率下，所以割肌肤之惠，全百姓之力。
jǐn àn hòu gōng sì qiān yǒu yú tóng shì sī yǎng tōng jiān shí bèi rì fèi zhī zhòng jià yíng wàn jīn qǐ hú luó wán suì zēng cháng diào róng qì fú yíng shē wán shì wu
谨案后宫四千有余，僮侍厮养通兼十倍，日费之重，价盈万金，绮縠罗纨，岁增常调，戎器弗营，奢玩是务。
jīn tǎng cáng xū jié jūn shì wú chān yú zhī jī zǎi xiàng hòu wáng dié yǐ chǐ lì xiāng shàng fēng mǐ zhī huà jī xí chéng sú wò xīn zhī yù wèi zú shén yān
今帑藏虚竭，军士无襜褕之赍，宰相侯王迭以侈丽相尚，风靡之化，积习成俗，卧新之谕，未足甚焉。
yi ba fú huá fēi yào zhī shè jùn míng hūn yīn sāng zàng zhī tiáo jìn jué shē mí fú fán zhī shì chū qīng gōng zhī nǚ jūn shāng nóng zhī fù
宜罢浮华非要之设，峻明婚姻丧葬之条，禁绝奢靡浮烦之事，出倾宫之女，均商农之赋。
gōng qīng yǐ xià yǐ sì hǎi wéi jiā xìn shǎng bì fá gāng wéi sù jǔ zhě wēn měng zhī shǒu kě xuán zhī bái qí qín wú èr zhǔ kě yǐ lǐ zhī guī mìng qǐ wéi bù fù qīn kòu ér sì zāi
公卿以下以四海为家，信赏必罚，纲维肃举者，温、猛之首可悬之白旗，秦、吴二主可以礼之归命，岂唯不复侵寇而巳哉！
bì xià ruò bù yuǎn zhuī hàn zōng yì tí zhī mó jìn chóng xiān dì bǔ yī zhī měi chén kǒng tuí fēng bì sú yì gé biàn mǐ tú zhōng xīng zhī gē wú yǐ zhěn zhī sī xuán yǒng
陛下若不远追汉宗弋绨之模，近崇先帝补衣之美，臣恐颓风弊俗亦革变靡途，中兴之歌无以轸之纟玄咏。
yòu tuò yǔ jiān bìng bù zài yī chéng zhī de
又拓宇兼并，不在一城之地；
kòng zhì róng yí zhě huái zhī yǐ dé
控制戎夷者，怀之以德。
lìng lǔ yáng shàng jùn chóng shān zhī wài yún yīn zhī běi sì bǎi yǒu yú ér wèi kě yǐ jī fú sāi biǎo wèi píng kòu zhī jī tú gū wēi tuō luò lìng shàn fù nèi hài
令鲁阳、上郡重山之外， 云阴之北，四百有余，而未可以羁服塞表，为平寇之基，徒孤危托落，令善附内骇。
yi shè jiù bìng yù yǐ lín èr hé tōng jiē cáo gū nǐ zhī qiū hòu
宜摄就并、豫，以临二河，通接漕毂，拟之丘后；
zhòng jìn yáng zhī shù zēng nán fān zhī bīng zhàn shǒu zhī bèi xuàn yǐ qiān jīn zhī ěr xù lì dài shí kě yī jǔ ér miè
重晋阳之戍，增南籓之兵，战守之备，炫以千金之饵，蓄力待时，可一举而灭。
rú qí qián liú sòng sǐ sì rù jìng ér duàn zhī kě lìng pǐ mǎ bù fǎn
如其虔刘送死，俟入境而断之，可令匹马不反。
fēi wéi jué èr zéi kuī yú nǎi shì kān tiǎn zhī yào wéi bì xià lǎn yān
非唯绝二贼窥窬，乃是戡殄之要，惟陛下览焉。
bù nà
不纳。
fú jiān yòu shǐ wáng měng yáng ān lǜ zhòng fá měng gōng hú guān ān gōng jìn yáng
苻坚又使王猛、杨安率众伐，猛攻壶关，安攻晋阳。
shǐ mù róng píng děng lǜ zhōng wài jīng zú sì shí yú wàn jù zhī
使慕容评等率中外精卒四十余万距之。
měng ān jìn shī lù chuān
猛、安进师潞川。
zhōu jùn dào zéi dà qǐ yè zhōng duō guài yì yōu jù bù zhī suǒ wéi nǎi zhào qí shǐ ér wèn yuē qín zhòng hé rú
州郡盗贼大起，邺中多怪异，忧惧不知所为， 乃召其使而问曰：“秦众何如？
jīn dà shī jì chū měng děng néng zhàn bù
今大师既出，猛等能战不？
huò duì yuē qín guó xiǎo bīng ruò qǐ wáng shī zhī dí jǐng lüè cháng cái yòu fēi tài fù zhī pǐ bù zú yōu yě
”或对曰：“秦国小兵弱，岂王师之敌，景略常才，又非太傅之匹，不足忧也。
huáng mén dài láng liáng chēn zhōng shū shì láng lè sōng jìn yuē bù rán
”黄门待郎梁琛、中书侍郎乐嵩进曰：“不然。
bīng shū zhī yì jì dí néng dòu dāng yǐ suàn qǔ zhī
兵书之义，计敌能斗，当以算取之。
ruò jì dí bù dòu fēi wàn quán zhī dào yě
若冀敌不斗，非万全之道也。
qìng zhèng yǒu yún qín zhòng suī shǎo zhàn shì bèi wǒ
庆郑有云：‘秦众虽少，战士倍我。
zhòng zhī duō shǎo fēi kě wèn yě
’众之多少，非可问也。
qiě qín xíng shī qiān lǐ gù zhàn shì qiú hé bù zhàn zhī yǒu hu
且秦行师千里， 固战是求，何不战之有乎！
bú yuè
”不悦。
měng yǔ píng děng xiāng chí
猛与评等相持。
píng yǐ měng xuán jūn yuǎn rù lì zài sù zhàn yì yǐ chí jiǔ zhì zhī
评以猛悬军远入，利在速战，议以持久制之。
měng nǎi qiǎn qí jiāng guō qìng lǜ qí wǔ qiān yè cóng jiàn dào qǐ huǒ gāo shān shāo píng zī zhòng huǒ jiàn yè zhōng
猛乃遣其将郭庆率骑五千，夜从间道起火高山，烧评辎重，火见邺中。
píng xìng tān bǐ zhāng gù shān quán mài qiáo zhōu shuǐ jī qián juàn rú qiū líng sān jūn mò yǒu dòu zhì
评性贪鄙，鄣固山泉，卖樵鬻水，积钱绢如丘陵，三军莫有斗志。
qiǎn qí shì zhōng lán yī ràng píng yuē wáng gāo zǔ zhī zǐ yě yi yǐ zōng miào shè jì wèi yōu nài hé bù wu fǔ yǎng xūn láo zhuān yǐ jù liǎn wèi xīn hu
遣其侍中兰伊让评曰：“王，高祖之子也， 宜以宗庙社稷为忧，奈何不务抚养勋劳，专以聚敛为心乎！
fǔ cáng zhī zhēn huò zhèn qǐ yǔ wáng ài zhī
府藏之珍货，朕岂与王爱之！
ruò kòu jūn mào jìn wáng chí qián bó ān suǒ zhì yě
若寇军冒进，王持钱帛安所置也！
pí zhī bù cún máo jiāng ān fù
皮之不存，毛将安傅！
qián bó kě sàn zhī sān jūn yǐ píng kòu kǎi xuán wèi xiān yě
钱帛可散之三军， 以平寇凯旋为先也。
píng jù ér yǔ měng zhàn yú lù chuān píng shī dà bài sǐ zhě wǔ wàn yú rén píng děng dān qí dùn hái
”评惧而与猛战于潞川，评师大败，死者五万余人，评等单骑遁还。
měng suì zhǎng qū zhì yè jiān fù lǜ zhòng shí wàn huì měng gōng
猛遂长驱至邺，坚复率众十万会猛攻。
xiān shì mù róng huán yǐ zhòng wàn yú zhūn yú shā tíng wèi píng děng hòu jì
先是，慕容桓以众万余屯于沙亭，为评等后继。
wén píng bài yǐn tún nèi huáng
闻评败，引屯内黄。
jiān qiǎn jiàng shān qiāng gōng xìn dōu huán lǜ xiān bēi wǔ qiān tuì bǎo hé lóng
坚遣将邓羌攻信都，桓率鲜卑五千退保和龙。
sàn qí shì láng xú wèi děng lǜ fú yú gāo gōu lí jí shàng dǎng zhì zǐ wǔ bǎi yú rén yè kāi chéng mén yǐ nà jiān jūn
散骑侍郎徐蔚等率扶余、高句丽及上党质子五百余人，夜开城门以纳坚军。
yǔ píng děng shù shí qí bēn yú chāng lí
与评等数十骑奔于昌黎。
jiān qiǎn guō qìng zhuī jí yú gāo yáng jiān jiāng jù wǔ zhí jiāng fù zhī yuē rǔ hé xiǎo rén ér fù tiān zǐ
坚遣郭庆追及于高阳， 坚将巨武执，将缚之，曰：“汝何小人而缚天子！
wǔ yuē wǒ liáng shān jù wǔ shòu zhào fù zéi hé wèi tiān zǐ yá
”武曰：“我梁山巨武，受诏缚贼，何谓天子邪！
suì sòng yú jiān
”遂送于坚。
jiān jí qí bēn zhuàng yuē hú sǐ shǒu qiū yù guī sǐ yú xiān rén fén mù ěr
坚诘其奔状，曰：“狐死首丘，欲归死于先人坟墓耳！
jiān āi ér shì zhī lìng hái gōng lǜ wén wǔ chū jiàng
”坚哀而释之，令还宫率文武出降。
guō qìng suì zhuī píng huán zi hé lóng
郭庆遂追评、桓子和龙。
huán shā qí zhèn dōng mù róng liàng ér bìng qí zhòng gōng qí liáo dōng tài shǒu hán chóu yú píng chuān
桓杀其镇东慕容亮而并其众，攻其辽东太守韩稠于平川。
guō qìng qiǎn jiàng jūn zhū yí jī huán zhí ér sòng zhī
郭庆遣将军朱嶷击桓，执而送之。
jiān xǐ jí qí wáng gōng yǐ xià bìng xiān bēi sì wàn yú hù yú cháng ān fēng xīn xīng hóu shǔ wèi shàng shū
坚徙及其王公已下并鲜卑四万余户于长安，封新兴侯，署为尚书。
jiān zhēng shòu chūn yǐ wéi píng nán jiāng jūn bié bù dū du
坚征寿春，以为平南将军、别部都督。
huái nán zhī bài suí jiān hái cháng ān
淮南之败，随坚还长安。
jì ér mù róng chuí gōng fú pī yú yè mù róng chōng qǐ bīng guān zhōng móu shā jiān yǐ yīng zhī shì fā wèi jiān suǒ zhū shí nián sān shí wǔ
既而慕容垂攻苻丕于邺， 慕容冲起兵关中，谋杀坚以应之，事发，为坚所诛，时年三十五。
jí dé jiàn chēng zūn hào wěi shì yōu huáng dì
及德僭称尊号， 伪谥幽皇帝。
shǐ huì yǐ wǔ dì tài kāng liù nián chēng gōng zhì sì shì
始廆以武帝太康六年称公，至四世。
zài wèi yī shí yī nián yǐ hǎi xī gōng tài hé wǔ nián miè tōng huì huàng fán bā shí wǔ nián
在位一十一年，以海西公太和五年灭， 通廆、皝凡八十五年。
mù róng kè zì xuán gōng huàng zhī dì sì zǐ yě
慕容恪，字玄恭，皝之第四子也。
yòu ér jǐn hòu shěn shēn yǒu dà dù
幼而谨厚，沈深有大度。
mǔ gāo shì wú chǒng huàng wèi zhī qí yě
母高氏无宠，皝未之奇也。
nián shí wǔ shēn cháng bā chǐ qī cùn róng mào kuí jié xióng yì yán zhòng měi suǒ yán jí zhé jīng lún shì wù huàng shǐ yì yān nǎi shòu zhī yǐ bīng
年十五，身长八尺七寸，容貌魁杰，雄毅严重，每所言及，辄经纶世务， 皝始异焉，乃授之以兵。
shù cóng huàng zhēng fá lín jī duō qí cè
数从皝征伐，临机多奇策。
shǐ zhèn liáo dōng shén yǒu wēi huì
使镇辽东，甚有威惠。
gāo gōu lí dàn zhī bù gǎn wèi kòu
高句丽惮之，不敢为寇。
huàng shǐ kè yǔ jùn jù fá fū yú jùn jū zhōng zhǐ shòu ér yǐ kè shēn dāng shǐ shí tuī fēng ér jìn suǒ xiàng zhé kuì
皝使恪与俊俱伐夫余，俊居中指授而已，恪身当矢石，推锋而进， 所向辄溃。
huàng jiāng zhōng wèi jùn yuē jīn zhōng yuán wèi yī fāng jiàn dà shì kè zhì yǒng jù jì rǔ qí wěi zhī
皝将终，谓俊曰：“今中原未一，方建大事，恪智勇俱济，汝其委之。
jí jùn sì wèi mí jiā qīn rèn
”及俊嗣位，弥加亲任。
lèi zhàn yǒu dà gōng fēng tài yuán wáng bài shì zhōng jiǎ jié dà dū dū lù shàng shū
累战有大功，封太原王，拜侍中、假节、大都督、录尚书。
jùn qǐn jí yǐn kè yǔ mù róng píng shǔ yǐ hòu shì
俊寝疾，引恪与慕容评属以后事。
jí zhī shì zǒng shè cháo quán
及之世，总摄朝权。
chū jiàn yè wén jùn sǐ yuē zhōng yuán kě tú yǐ
初，建邺闻俊死，曰：“中原可图矣。
huán wēn yuē mù róng kè shàng cún suǒ yōu fāng wèi dà ěr
”桓温曰：“慕容恪尚存，所忧方为大耳。
mù yú gēn zhī jiù zhū yě nèi wài wēi jù
慕舆根之就诛也，内外危惧。
kè róng zhǐ rú cháng shén sè zì ruò chū rù wǎng huán yī rén bù cóng
恪容止如常，神色自若，出入往还，一人步从。
huò yǒu jiàn zhī zhě kè yuē rén qíng huái jù qiě dāng zì ān yǐ jìng zhī
或有谏之者，恪曰：“人情怀惧，且当自安以靖之。
wú fù bù ān zé zhòng hé zhān yǎng zāi
吾复不安，则众何瞻仰哉！
yú shì rén xīn shāo dìng
” 于是人心稍定。
kè xū jīn dài wù zī xún shàn dào liàng cái chù rèn shǐ rén bù yú wèi
恪虚襟待物，咨询善道，量才处任，使人不逾位。
cháo tíng jǐn sù jìn zhǐ yǒu cháng dù suī zhí quán zhèng měi shì bì zī zhī yú píng
朝廷谨肃，进止有常度，虽执权政，每事必咨之于评。
bà cháo guī dì zé jìn xīn sè yǎng shǒu bù shì juàn
罢朝归第，则尽心色养，手不释卷。
qí bǎi liáo yǒu guò wèi cháng xiǎn zhī zì shì shù liáo huà dé xī yǒu fàn zhě
其百僚有过，未尝显之，自是庶僚化德，稀有犯者。
kè zhī tú luò yáng yě qín zhōng dà zhèn fú jiān qīn jiāng yǐ bèi tóng guān jūn huí nǎi dìng
恪之图洛阳也，秦中大震，苻坚亲将以备潼关，军回乃定。
kè wèi jiāng bù shàng wēi yán zhuān yǐ ēn xìn yù wù wu yú dà lüè bù yǐ xiǎo lìng láo zhòng
恪为将不尚威严， 专以恩信御物，务于大略，不以小令劳众。
jūn shì yǒu fàn fǎ mì zòng shè zhī bǔ zhǎn zéi shǒu yǐ lìng jūn
军士有犯法，密纵舍之，捕斩贼首以令军。
yíng nèi bù zhěng shì kě fàn ér fáng yù shén yán zhōng wú sàng bài
营内不整似可犯，而防御甚严，终无丧败。
lín zhōng qīn lín wèn yǐ hòu shì kè yuē chén wén bào ēn mò dà jiàn shì bǎn zhù yóu kě ér kuàng guó zhī yì fān
临终，亲临问以后事，恪曰：“臣闻报恩莫大荐士，板筑犹可，而况国之懿籓！
wú wáng wén wǔ jiān cái guǎn xiāo zhī yà bì xià ruò rèn zhī yǐ zhèng guó qí shǎo ān
吴王文武兼才，管、萧之亚，陛下若任之以政，国其少安。
bù rán chén kǒng èr kòu bì yǒu kuī yú zhī jì
不然，臣恐二寇必有窥窬之计。
yán zhōng ér sǐ
”言终而死。
yáng wù zì shì qiū yòu běi píng wú zhōng rén yě
阳骛，字士秋，右北平无终人也。
fù dān shì huì guān zhì dōng yí xiào wèi
父耽，仕廆，官至东夷校尉。
wù shǎo qīng sù hào xué qì shí shěn yuǎn
骛少清素好学， 器识沈远。
qǐ jiā wèi píng zhōu bié jià lǚ xiàn ān shí qiáng guó zhī shù shì duō nà yòng huì shén qí zhī
起家为平州别驾，屡献安时强国之术，事多纳用，廆甚奇之。
huàng jí wáng wèi qiān zuǒ zhǎng shǐ
皝即王位， 迁左长史。
dōng xī zhēng fá cān móu wéi wò
东西征伐，参谋帏幄。
huàng lín zhōng wèi jùn yuē yáng shì qiū zhōng gàn zhēn gù kě tuō fù dà shì rǔ shàn dài zhī
皝临终谓俊曰：“阳士秋忠干贞固，可托付大事， 汝善待之。
jùn zhī jiāng tú zhōng yuán yě wù zhì shèng zhī gōng yà yú mù róng kè
”俊之将图中原也，骛制胜之功亚于慕容恪。
jì sì wěi wèi shēn yǐ shī fū zhī lǐ qīn yù rì lóng
既嗣伪位，申以师傅之礼，亲遇日隆。
jí wèi tài wèi kǎi rán ér tàn yuē xī cháng lín xú miǎo xiān dài míng chén yóu yǐ dǐng zú rèn zhòng ér zhōng cí sān shì
及为太尉，慨然而叹曰：“昔常林、徐邈先代名臣，犹以鼎足任重而终辞三事。
yǐ wú xū báo hé dé yǐ kān zhī
以吾虚薄，何德以堪之！
gù qiú bà zhí yán shén kěn zhì yōu dá bù xǔ
固求罢职，言甚垦至，优答不许。
wù qīng zhēn qiān jǐn lǎo ér mí dǔ jì yǐ sù wàng jiù chǐ zì mù róng kè yǐ xià mò bù bì bài
骛清贞谦谨，老而弥笃，既以宿望旧齿，自慕容恪已下莫不毕拜。
xìng jiǎn yuē cháng chéng bì chē jí mǎ jí sǐ wú liǎn cái
性俭约，常乘弊车瘠马， 及死，无敛财。
huáng fǔ zhēn zì chu jì ān dìng cháo nà rén yě
皇甫真，字楚季，安定朝那人也。
ruò guàn yǐ gāo cái huì bài wèi liáo dōng guó shì láng
弱冠，以高才，廆拜为辽东国侍郎。
huàng sì wèi qiān píng zhōu bié jià
皝嗣位， 迁平州别驾。
shí nèi nán lián nián bǎi xìng láo cuì zhēn yì yù kuān jiǎn suì fù xiū xī lì yì
时内难连年，百姓劳瘁，真议欲宽减岁赋，休息力役。
bù hé zhǐ miǎn guān
不合旨，免官。
hòu yǐ pò má qiū zhī gōng bài fèng chē dū du shǒu liáo dōng yíng qiū èr jùn tài shǒu jiē yǒu shàn zhèng
后以破麻秋之功，拜奉车都督，守辽东、营丘二郡太守，皆有善政。
jí jùn jiàn wèi rù wèi diǎn shū lìng
及俊僭位，入为典书令。
hòu cóng mù róng píng gōng bá yè dōu zhēn huò chōng yì zhēn yī wú suǒ qǔ wéi cún xù rén wù shōu tú jí ér yǐ
后从慕容评攻拔邺都，珍货充溢，真一无所取，唯存恤人物，收图籍而已。
jùn lín zhōng yǔ mù róng kè děng jù shòu gù tuō
俊临终，与慕容恪等俱受顾托。
mù yú gēn jiāng móu wéi luàn zhēn yīn chá zhī zhī nǎi yán yú kè qǐng chú zhī
慕舆根将谋为乱，真阴察知之，乃言于恪，请除之。
kè wèi rěn xiǎn qí shì
恪未忍显其事。
é ér gēn móu fā fú zhū kè xiè zhēn yuē bù cóng jūn yán jǐ chéng huò bài
俄而根谋发伏诛，恪谢真曰：“不从君言，几成祸败。
lǚ hù zhī pàn kè móu yú cháo yuē yuǎn rén bù fú xiū wén dé yǐ lái zhī
”吕护之叛，恪谋于朝曰：“远人不服，修文德以来之。
jīn hù yi yǐ ēn zhào jiàng hu bù yí yǐ bīng gē qǔ yě
今护宜以恩诏降乎，不宜以兵戈取也？
zhēn yuē hù jiǔ nián zhī jiān sān bèi wáng mìng kuí qí jiān xīn xiōng bó wèi yǐ
”真曰：“护九年之间三背王命，揆其奸心，凶勃未已。
míng gōng fāng yìn mǎ jiāng xiāng lè míng jiàn gé kuàng hù zuì ěr jìn jǐ ér bù xiāo lù yi yǐ bīng suàn qǔ zhī bù kě fù yǐ wén xí yù yě
明公方饮马江、湘，勒铭剑阁，况护蕞尔近几而不枭戮，宜以兵算取之，不可复以文檄喻也。
kè cóng zhī
”恪从之。
yǐ zhēn wèi guàn jūn jiāng jūn bié bù dōu dū
以真为冠军将军、别部都督。
shī hái bài zhèn xi jiāng jūn bīng zhōu cì shǐ lǐng hù xiōng nú zhōng láng jiàng
师还，拜镇西将军、并州刺史，领护匈奴中郎将。
zhēng hái bài shì zhōng guāng lù dài fu lèi qiān tài wèi shì zhōng
征还，拜侍中、光禄大夫， 累迁太尉、侍中。
fú jiān mì móu jiān bìng yù guān shěn xìn xì nǎi qiǎn qí xī róng zhǔ bù guō biàn qián jié xiōng nú zuǒ xián wáng cáo gū lìng gū qiǎn shǐ yì yè biàn yīn cóng zhī
苻坚密谋兼并，欲观审衅隙，乃遣其西戎主簿郭辩潜结匈奴左贤王曹毂，令毂遣使诣邺，辩因从之。
zhēn xiōng diǎn shì fú jiān wèi sàn qí cháng shì cóng zǐ fèn fù bìng xiǎn guān xī
真兄典仕苻坚为散骑常侍，从子奋、覆并显关西。
biàn jì zhì yè lì zào gōng qīng yán yú zhēn yuē biàn jiā wèi qín suǒ zhū gù jì mìng cáo wáng guì xiōng cháng shì jí fèn fù xiōng dì bìng xiāng zhī zài sù
辩既至邺， 历造公卿，言于真曰：“辩家为秦所诛，故寄命曹王，贵兄常侍及奋、覆兄弟并相知在素。
zhēn nù yuē chén wú jìng wài zhī jiāo sī yán hé yǐ jí wǒ
”真怒曰：“臣无境外之交，斯言何以及我！
jūn shì jiān rén dé wú yīn yuán jiǎ tuō hu
君似奸人，得无因缘假托乎！
nǎi bái qǐng qióng jié zhī píng bù xǔ
” 乃白请穷诘之，、评不许。
biàn hái wèi jiān yuē yàn cháo wú gāng jì shí kě tú zhī
辩还谓坚曰：“燕朝无纲纪，实可图之。
jiàn jī shí biàn wéi huáng fǔ zhēn ěr
鉴机识变， 唯皇甫真耳。
jiān yuē yǐ liù zhōu zhī de qǐ wú zhì shi shì yī rén zāi
”坚曰：“以六州之地，岂无智识士一人哉！
zhēn yì qín rén ér yàn yòng zhī gù zhī guān xī duō jūn zǐ yǐ
真亦秦人，而燕用之， 固知关西多君子矣。
zhēn xìng qīng jiǎn guǎ yù bù yíng chǎn yè yǐn jiǔ zhì shí yú bù luàn yǎ hǎo zhǔ wén fán zhe shī fù sì shí yú piān
真性清俭寡欲，不营产业，饮酒至石余不乱，雅好属文，凡著诗赋四十余篇。
wáng měng rù yè zhēn wàng mǎ shǒu bài zhī
王猛入邺，真望马首拜之。
míng rì gèng jiàn yǔ nǎi qīng měng
明日更见，语乃卿猛。
měng yuē zuó bài jīn qīng hé gōng màn zhī xiāng wéi yě
猛曰：“昨拜今卿，何恭慢之相违也？
zhēn dá yuē qīng zuó wèi zéi cháo shì guó shì wú bài zéi ér qīng guó shì hé suǒ guài yě
”真答曰：“卿昨为贼，朝是国士，吾拜贼而卿国士，何所怪也？
měng dà jiā zhī wèi quán yì yuē huáng fǔ zhēn gù dà qì yě
”猛大嘉之，谓权翼曰：“皇甫真故大器也。
cóng jiān rù guān wèi fèng chē dū wèi shù suì ér sǐ
”从坚入关，为奉车都尉，数岁而死。
shǐ chén yuē guān fu běi yīn yǎn qì chǒu lǔ huì shēng gé hé zhū huá shēng jiào mò zhī jiàn xióng jù shū rǎng tān hàn chéng qí sú xiān pàn hòu fú gài cháng xìng yě
史臣曰：观夫北阴衍气，丑虏汇生，隔阂诸华，声教莫之渐，雄据殊壤，贪悍成其俗，先叛后服，盖常性也。
zì dāng tu wěn jì diǎn wǔ wò fú tuī wáng zhī gōng yǎn mín wú ér kě lù yù yuǎn zhī cè huái róng dí ér yóu lòu
自当涂紊纪，典午握符，推亡之功，掩岷、吴而可录，御远之策，怀戎狄而犹漏。
mù róng huì yīng zī wěi liàng shì yuē biān háo xìn jī jiān tú shí wéi luàn shǒu
慕容廆英姿伟量，是曰边豪，衅迹奸图，实惟乱首。
hé zhě
为什么呢？
wú míng ér jǔ biǎo shēn jī yú lǔ cè
无名而举，表深讥于鲁册；
xiàng gōng zhì fá zhāo dà xùn yú yáo diǎn
象龚致罚，昭大训于姚典。
kuàng hū fàng mìng shān huò jù zhàn fā qí láng xīn
况乎放命挻祸，距战发其狼心；
piào yì tú chéng lüè dì chěng qí máo zéi
剽邑屠城，略地骋其蝥贼。
jì ér èr dì gòu píng yáng zhī kù àn bīng kuī yùn
既而二帝遘平阳之酷，按兵窥运；
wǔ duó qǐ jīn líng zhī zuò shuài lǐ chēng fān
五铎启金陵之祚，率礼称籓。
qín wáng zhī chéng dāng jūn wēi ér wèi lì
勤王之诚，当君危而未立；
kuāng zhǔ zhī jié sì guó tài ér jiāng xùn
匡主之节，俟国泰而将徇。
shì suǒ wèi xiàng shí ér dòng qǐ sù xù zhī kuǎn zhàn
适所谓相时而动，岂素蓄之款战！
rán qí zhì dí duō quán lín xià yǐ huì quàn nóng sāng dūn dì lì rèn xián shì gāi shí jié gù néng huī yī fāng zhī yè chuàng lèi yè zhī jī yān
然其制敌多权，临下以惠，劝农桑，敦地利，任贤士， 该时杰，故能恢一方之业，创累叶之基焉。
yuán zhēn tǐ mào bù héng àn fú tiān biǎo shěn yì zì chǔ pō huái qí lüè
元真体貌不恒，暗符天表，沈毅自处，颇怀奇略。
yú shí qún xióng jiǎo lì zhēng duó zài chén xiǎn zōng zhǔ jì yú chōng nián yǔ liàng qiè zhèng yú yuán jiù cháo gāng bù zhèn tiān bù kǒng jiān suì de jù yǐ chéng zhī zī chéng tǔ bēng zhī huì
于时群雄角立，争夺在辰， 显宗主祭于冲年，庾亮窃政于元舅，朝纲不振，天步孔艰，遂得据已成之资，乘土崩之会。
yáng bīng nán máo wù zé wū wán juǎn jiǎ
扬兵南矛骛，则乌丸卷甲；
jiàn pèi dōng zhēng zé yǔ wén cuī zhèn
建旆东征，则宇文摧阵。
nǎi fù xiǎn zì gù shì shèng ér jiāo duān gǒng chēng wáng bù dài cháo mìng xī zhèng wǔ zhí jū sān shì jué bù gǎi bó
乃负险自固，恃胜而骄，端拱称王，不待朝命，昔郑武职居三事，爵不改伯；
qí huán jī xuān jiǔ hé wèi zhǐ wèi hóu
齐桓绩宣九合，位止为侯。
zhān nǎng liè ér gōng wēi zhēng qián jīng ér lǐ rù xī hè nán mǎn cǐ zhī wèi hu
瞻曩烈而功微，征前经而礼缛，溪壑难满，此之谓乎？
xuān yīng wén wǔ jiān yōu jiā zhī yǐ jī duàn yīn shí shì zhī xìn shǒu tú zhōng yuán yàn shì xié qí chóu jì mǎ wèi qí yòng yī zhàn ér píng jù kòu zài jǔ ér bá jiān chéng qì zhé bàng lín wēi jiā biān fú
宣英文武兼优，加之以机断，因石氏之衅，首图中原，燕士协其筹，冀马为其用，一战而平巨寇，再举而拔坚城，气詟傍邻，威加边服。
biàn wèi shēn gōng bèi wù tiān shù zài gōng jù qiè hóng míng tōu ān bǎo lù
便谓深功被物，天数在躬，遽窃鸿名，偷安宝录。
yóu jiāng xí juǎn jīng luò sì qí yǐ jù zhī tú
犹将席卷京洛，肆其蚁聚之徒；
zǎi gē lí yuán zòng qí jīng tūn zhī shì
宰割黎元，纵其鲸吞之势。
shǐ jiāng zuǒ pí yú bēn mìng zhí cǐ zhī yóu
使江左疲于奔命，职此之由。
fēi fū tiān yàn sù líng ér qǐ yì lèi bù rán zhě qí fēng hé yǐ ruò sī
非夫天厌素灵而启异类，不然者，其锋何以若斯！
jǐng mào yōng cái bù qīn jué wu xián fǔ yōu lài nì chén cuò móu yú shì xiàn jīn yōng ér kuǎn hé nán bāo tóng chéng ér lín mò běi xī qín jìng zú dùn hán guān ér bù jìn dōng xià yí lí qǐ yè gōng ér shòu shǒu
景茂庸材，不亲厥务，贤辅攸赖，逆臣挫谋，于是陷金墉而款河南，包铜城而临漠北，西秦劲卒顿函关而不进，东夏遗黎企邺宫而授首。
dāng cǐ zhī shí yě xiōng wēi zhuǎn chì
当此之时也，凶威转炽。
jí xuán gōng jí shì nüè ǎo luàn cháo
及玄恭即世，虐媪乱朝。
chuí yǐ xūn dé bù róng píng yǐ dú huò gàn zhèng zhì shì jué zhōng zhēn zhī lù chán rén xí jiāo luàn zhī fēng
垂以勋德不容，评以黩货干政，志士绝忠贞之路，谗人袭交乱之风。
qīng lín fǎn sù qí jiù yù dí hǎn xiū qí bèi yǐ xié lí zhī zhòng kàng gǎn sǐ zhī shī
轻邻反速其咎，御敌罕修其备，以携离之众，抗敢死之师。
fēng dí wèi jiāo bái gōu lún jìng
锋镝未交， 白沟沦境；
chōng péng zàn nǐ zǐ mò chéng xū
冲輣暂拟，紫陌成墟。
shì zhī yóu yú chū ér róng wáng zi cháng shēng ér yǐng fù zhōng yú shēn sǐ yì yù zhì bù zì quán jí xiōng wéi rén liáng suǒ wèi yě
是知由余出而戎亡，子常升而郢覆，终于身死异域，智不自全，吉凶惟人，良所谓也。
zàn yuē qīng shān xǐ gòu xuán sāi fēn jiāng
赞曰：青山徙构，玄塞分疆。
chǔn cí zá zhǒng yì shì mí chāng
蠢兹杂种，奕世弥昌。
jiǎo duān yǎn yuè bù yáo fān shuāng
角端掩月，步摇翻霜。
chéng wēi wěi qǐ hù xiǎn chī zhāng
乘危猥起，怙险鸱张。
jiǎ qiè shén qì píng líng dì xiāng
假窃神器，凭陵帝乡。
shǒu bù yǐ dé zhōng zhì yú yāng
守不以德，终致余殃。