yáo yì zhòng nán ān chì tíng qiāng rén yě
姚弋仲，南安赤亭羌人也。
qí xiān yǒu yú shì zhī miáo yì
其先有虞氏之苗裔。
yǔ fēng shùn shǎo zǐ yú xī róng shì wèi qiāng qiú
禹封舜少子于西戎，世为羌酋。
qí hòu shāo dāng xióng yú táo hǎn zhī jiān qī shì sūn tián yú hàn zhōng yuán mò kòu rǎo xī zhōu wèi yáng xū hóu mǎ wǔ suǒ bài xǐ chū sài
其后烧当雄于洮、罕之间，七世孙填虞，汉中元末寇扰西州，为杨虚侯马武所败， 徙出塞。
yú jiǔ shì sūn qiān nà lǜ zhǒng rén nèi fù hàn cháo jiā zhī jiǎ guàn jūn jiāng jūn xī qiāng xiào wèi guī shùn wáng chù zhī yú nán ān zhī chì tíng
虞九世孙迁那率种人内附，汉朝嘉之，假冠军将军、西羌校尉、归顺王， 处之于南安之赤亭。
nà xuán sūn kē huí wèi wèi zhèn xi jiāng jūn suí róng xiào wèi xī qiāng dū du
那玄孙柯回为魏镇西将军、绥戎校尉、西羌都督。
huí shēng yì zhòng shǎo yīng yì bù yíng chǎn yè wéi yǐ shōu xù wèi wu zhòng jiē wèi ér qīn zhī
回生弋仲， 少英毅，不营产业，唯以收恤为务，众皆畏而亲之。
yǒng jiā zhī luàn dōng xǐ yú méi róng xià qiǎng fù suí zhī zhě shù wàn zì chēng hù xī qiāng xiào wèi yōng zhōu cì shǐ fú fēng gōng
永嘉之乱，东徙榆眉，戎夏襁负随之者数万，自称护西羌校尉、雍州刺史、扶风公。
liú yào zhī píng chén ān yě yǐ yì zhòng wèi píng xī jiāng jūn fēng píng xiāng gōng yì zhī yú lǒng shàng
刘曜之平陈安也，以弋仲为平西将军，封平襄公，邑之于陇上。
jí shí jì lóng kè shàng guī yì zhòng shuō zhī yuē míng gōng wò bīng shí wàn gōng gāo yī shí zhèng shì xíng quán lì cè zhī rì
及石季龙克上邽，弋仲说之曰：“明公握兵十万，功高一时，正是行权立策之日。
lǒng shàng duō háo qín fēng měng jìn dào lóng hòu fú dào wū xiān pàn yi xǐ lǒng shàng háo qiáng xū qí xīn fù yǐ shí jī diàn
陇上多豪，秦风猛劲，道隆后服，道洿先叛，宜徙陇上豪强，虚其心腹，以实畿甸。
jì lóng nà zhī qǐ lēi yǐ yì zhòng xíng ān xi jiāng jūn liù yí zuǒ dū du
”季龙纳之， 启勒以弋仲行安西将军、六夷左都督。
hòu jìn yù zhōu cì shǐ zǔ yuē bēn yú lēi lēi lǐ dài zhī yì zhòng shàng shū yuē zǔ yuē cán zéi jìn cháo bī shā tài hòu bù zhōng yú zhǔ ér bì xià chǒng zhī chén kǒng jiān luàn zhī méng cǐ qí shǐ yǐ
后晋豫州刺史祖约奔于勒，勒礼待之，弋仲上疏曰：“祖约残贼晋朝，逼杀太后，不忠于主，而陛下宠之，臣恐奸乱之萌，此其始矣。
lēi shàn zhī hòu jìng zhū yuē
”勒善之，后竟诛约。
lēi jì sǐ jì lóng zhí quán sī yì zhòng zhī yán suì xǐ qín yōng háo jié yú guān dōng
勒既死，季龙执权，思弋仲之言，遂徙秦、雍豪杰于关东。
yì zhòng lǜ bù zhòng shù wàn qiān yú qīng hé bài fèn wǔ jiāng jūn xī qiāng dà dū dū fēng xiāng píng xiàn gōng
弋仲率部众数万迁于清河，拜奋武将军、西羌大都督，封襄平县公。
jí jì lóng fèi shí hóng zì lì yì zhòng chēng jí bù hè
及季龙废石弘自立，弋仲称疾不贺。
jì lóng lèi zhào zhī nǎi fù zhèng sè wèi jì lóng yuē nài hé bǎ bì shòu tuō ér fǎn duó zhī hu
季龙累召之，乃赴，正色谓季龙曰：“奈何把臂受托而反夺之乎！
jì lóng dàn qí qiáng zhèng ér bù zhī zé
”季龙惮其强正而不之责。
qiān chí jié shí jùn liù yí dà dū dū guàn jūn dà jiàng jūn
迁持节、十郡六夷大都督、冠军大将军。
xìng qīng jiǎn gěng zhí bù xiū wēi yí lǚ xiàn dǎng yán wú suǒ huí bì jì lóng shén zhòng zhī
性清俭鲠直，不修威仪， 屡献谠言，无所回避，季龙甚重之。
cháo zhī dà yì mǐ bù cān jué gōng qīng yì dàn ér tuī xià zhī
朝之大议，靡不参决，公卿亦惮而推下之。
wǔ chéng zuǒ wèi jì lóng chǒng jī zhī dì yě céng rǎo qí bù yì zhòng zhí wèi shù yǐ pò xié zhī zhuàng mìng zuǒ yòu zhǎn zhī
武城左尉，季龙宠姬之弟也，曾扰其部，弋仲执尉，数以迫胁之状，命左右斩之。
wèi kòu tóu liú xiě zuǒ yòu jiàn nǎi zhǐ
尉叩头流血，左右谏，乃止。
qí gāng zhí bù huí jiē cǐ lèi yě
其刚直不回，皆此类也。
jì lóng mò liáng dú bài li nóng yú xíng yáng jì lóng dà jù chí zhào yì zhòng
季龙末，梁犊败李农于荥阳，季龙大惧，驰召弋仲。
yì zhòng lǜ qí bù zhòng bā qiān yú rén zhūn yú nán jiāo qīng jì zhì yè
弋仲率其部众八千余人屯于南郊，轻骑至邺。
shí jì lóng bìng bù shí jiàn yì zhòng yǐn rù lǐng jūn shěng cì qí suǒ shí zhī shí
时季龙病，不时见弋仲，引入领军省，赐其所食之食。
yì zhòng nù bù shí yuē zhào wǒ jī zéi qǐ lái mì shí yá
弋仲怒不食，曰：“召我击贼，岂来觅食邪！
wǒ bù zhī shàng cún wáng ruò yī jiàn suī sǐ wú hèn
我不知上存亡，若一见，虽死无恨。
zuǒ yòu yán zhī nǎi yǐn jiàn
”左右言之，乃引见。
yì zhòng shù jì lóng yuē r sǐ lái chóu yá
弋仲数季龙曰：“儿死来愁邪？
nǎi zhì yú jí
乃至于疾！
r xiǎo shí bù néng shǐ hǎo rén fǔ xiāng zhì lìng xiāng shā
儿小时不能使好人辅相， 至令相杀。
r zì yǒu guò zé qí xià rén tài shèn gù fǎn ěr
儿自有过，责其下人太甚，故反耳。
rǔ bìng jiǔ suǒ lì r xiǎo ruò bù chà tiān xià bì luàn
汝病久，所立儿小，若不差，天下必乱。
dāng yi yōu cǐ bù fán yōu zéi yě
当宜忧此，不烦忧贼也。
dú děng yīn sī guī zhī xīn gòng wèi jiān dào suǒ xíng cán zéi cǐ chéng qín ěr
犊等因思归之心，共为奸盗，所行残贼，此成擒耳。
lǎo qiāng qǐng xiào sǐ qián fēng shǐ yī jǔ ér le
老羌请效死前锋，使一举而了。
yì zhòng xìng juàn zhí sú wú zūn bēi jiē rǔ zhī jì lóng shù ér bù zé yú zuò shòu shǐ chí jié shì zhōng zhēng xi dà jiàng jūn cì yǐ kǎi mǎ
”弋仲性狷直，俗无尊卑皆汝之，季龙恕而不责， 于坐授使持节、侍中、征西大将军，赐以铠马。
yì zhòng yuē rǔ kàn lǎo qiāng kān pò zéi yǐ bù
弋仲曰：“汝看老羌堪破贼以不？
yú shì guàn jiǎ kuà mǎ yú tíng zhōng cè mǎ nán chí bù cí ér chū suì miè liáng dú
” 于是贯钾跨马于庭中，策马南驰，不辞而出，遂灭梁犊。
yǐ gōng jiā jiàn lǚ shàng diàn rù cháo bù qū jìn fēng xī píng jùn gōng
以功加剑履上殿，入朝不趋，进封西平郡公。
rǎn mǐn zhī luàn yì zhòng lǜ zhòng tǎo mǐn cì yú hùn qiáo
冉闵之乱，弋仲率众讨闵，次于混桥。
shí zhī jiàn hào yú xiāng guó yǐ yì zhòng wèi yòu chéng xiàng dài yǐ shū lǐ
石祗僭号于襄国，以弋仲为右丞相，待以殊礼。
zhī yǔ mǐn xiāng gōng yì zhòng qiǎn qí zi xiāng jiù zhī jiè xiāng yuē rǔ cái shí bèi yú mǐn ruò bù xiāo qín bù xū fù jiàn wǒ yě
祗与闵相攻，弋仲遣其子襄救祗，戒襄曰：“汝才十倍于闵，若不枭擒， 不须复见我也。
xiāng jī mǐn yú cháng lú zé dà pò zhī ér guī
”襄击闵于常卢泽，大破之而归。
yì zhòng nù xiāng zhī bù qín mǐn yě zhàng zhī yī bǎi
弋仲怒襄之不擒闵也，杖之一百。
yì zhòng bù qǔ mǎ hé luó bó xué yǒu wén cái zhāng chái zhī fǔ shí shì yě bèi yì zhòng guī chái chái yǐ wéi shàng shū láng
弋仲部曲马何罗博学有文才，张豺之辅石世也，背弋仲归豺，豺以为尚书郎。
chái bài fù guī xián quàn shā zhī
豺败，复归，咸劝杀之。
yì zhòng yuē jīn zhèng shì zhāo cái nà qí zhī rì dāng shōu qí lì yòng bù zú hài yě
弋仲曰：“今正是招才纳奇之日，当收其力用，不足害也。
yǐ wéi cān jūn
” 以为参军。
qí kuān shù rú cǐ
其宽恕如此。
yì zhòng yǒu zi sì shí èr rén cháng jiè zhū zǐ yuē wú běn yǐ jìn shì dà luàn shí shì dài wú hòu gù yù tǎo qí zéi chén yǐ bào qí dé
弋仲有子四十二人，常戒诸子曰：“吾本以晋室大乱，石氏待吾厚，故欲讨其贼臣以报其德。
jīn shí shì yǐ miè zhōng yuán wú zhǔ zì gǔ yǐ lái wèi yǒu róng dí zuò tiān zǐ zhě
今石氏已灭，中原无主，自古以来未有戎狄作天子者。
wǒ sǐ rǔ biàn guī jìn dāng jié jìn chén jié wú wéi bú yì zhī shì
我死，汝便归晋，当竭尽臣节，无为不义之事。
nǎi qiǎn shǐ qǐng xiáng
”乃遣使请降。
yǒng hé qī nián bài yì zhòng shǐ chí jié liù yí dà dū dū dū du jiāng huái zhū jūn shì chē qí dà jiàng jūn yí tóng sān sī dà chán yú fēng gāo líng jùn gōng
永和七年，拜弋仲使持节、六夷大都督、都督江、淮诸军事、车骑大将军、仪同三司、大单于，封高陵郡公。
bā nián zú shí nián qī shí sān
八年，卒，时年七十三。
zi xiāng zhī rù guān yě wèi fú shēng suǒ bài yì zhòng zhī jiù wéi shēng suǒ de shēng yǐ wáng lǐ zàng zhī yú tiān shuǐ jì xiàn
子襄之入关也，为苻生所败，弋仲之柩为生所得，生以王礼葬之于天水冀县。
cháng jiàn wèi zhuī shì yuē jǐng yuán huáng dì miào hào shǐ zǔ mù yuē gāo líng zhì yuán yì wǔ bǎi jiā
苌僭位，追谥曰景元皇帝，庙号始祖，墓曰高陵，置园邑五百家。
xiāng zì jǐng guó yì zhòng zhī dì wǔ zi yě
襄字景国，弋仲之第五子也。
nián shí qī shēn cháng bā chǐ wǔ cùn bì chuí guò xī xióng wǔ duō cái yì míng chá shàn fǔ nà shì zhòng ài jìng zhī xián qǐng wèi sì
年十七，身长八尺五寸，臂垂过膝，雄武多才艺， 明察善抚纳，士众爱敬之，咸请为嗣。
yì zhòng fú xǔ bǎi xìng gù qǐng zhě rì yǒu qiān shù nǎi shòu zhī yǐ bīng
弋仲弗许，百姓固请者日有千数，乃授之以兵。
shí zhī jiàn hào yǐ xiāng wèi shǐ chí jié piào qí jiāng jūn hù wū wán xiào wèi yù zhōu cì shǐ xīn chāng gōng
石祗僭号，以襄为使持节、骠骑将军、护乌丸校尉、豫州刺史、新昌公。
jìn qiǎn shǐ bài xiāng chí jié píng běi jiāng jūn bīng zhōu cì shǐ jí qiū xiàn gōng
晋遣使拜襄持节、平北将军、并州刺史、即丘县公。
yì zhòng sǐ xiāng mì bù fā sāng lǜ hù liù wàn nán gōng yáng píng yuán chéng fā gàn jiē pò zhī shā lüě sān qiān yú jiā zhūn yú qiāo áo jīn
弋仲死，襄秘不发丧，率户六万南攻阳平、元城、发干，皆破之，杀掠三千余家，屯于碻磝津。
yǐ tài yuán wáng liàng wèi zhǎng shǐ tiān shuǐ yǐn chì wèi sī mǎ lüè yáng fú zi chéng wéi zuǒ bù shuài nán ān liǎn qí wèi yòu bù shuài lüè yáng hēi nà wèi qián bù shuài qiáng bái wèi hòu bù shuài tài yuán xuē zàn lüè yáng wáng quán yì wèi cān jūn
以太原王亮为长史，天水尹赤为司马，略阳伏子成为左部帅，南安敛岐为右部帅，略阳黑那为前部帅，强白为后部帅，太原薛赞、略阳王权翼为参军。
nán zhì xíng yáng shǐ fā sàng xíng fú
南至荥阳，始发丧行服。
yǔ gāo chāng li lì zhàn yú má tián mǎ zhōng liú shǐ sǐ lài qí dì cháng yǐ miǎn
与高昌、李历战于麻田，马中流矢死，赖其弟苌以免。
jìn chù xiāng yú qiáo chéng qiǎn wǔ dì wèi rèn dān qí dù huái jiàn yù zhōu cì shǐ xiè shàng yú shòu chūn
晋处襄于谯城，遣五弟为任，单骑度淮，见豫州刺史谢尚于寿春。
shàng mìng qù zhàng wèi fú jīn yǐ dài zhī yī miàn jiāo kuǎn biàn ruò píng shēng
尚命去仗卫，幅巾以待之，一面交款，便若平生。
xiāng shǎo yǒu gāo míng xióng wǔ guān shì hào xué bó tōng yā shàn tán lùn yīng jì zhī chēng zhe yú nán xià
襄少有高名，雄武冠世，好学博通，雅善谈论，英济之称著于南夏。
zhōng jūn jiāng jūn yáng zhōu cì shǐ yīn hào dàn qí wēi míng nǎi yīn xiāng zhū dì pín qiǎn cì kè shā xiāng cì kè jiē tuī chéng gào shí xiāng dài zhī ruò jiù
中军将军、 扬州刺史殷浩惮其威名，乃因襄诸弟，频遣刺客杀襄，刺客皆推诚告实，襄待之若旧。
hào qián qiǎn jiàng jūn wèi jǐng lǜ wǔ qiān yú rén xí xiāng xiāng nǎi zhǎn jǐng ér bìng qí zhòng
浩潜遣将军魏憬率五千余人袭襄，襄乃斩憬而并其众。
hào yù è zhī nǎi shǐ jiāng jūn liú qǐ shǒu qiáo qiān xiāng yú liáng guó lǐ tái biǎo shòu liáng guó nèi shǐ
浩愈恶之，乃使将军刘启守谯，迁襄于梁国蠡台，表授梁国内史。
xiāng qiǎn quán yì yì hào hào yuē yáo píng běi měi jǔ dòng zì yóu qǐ suǒ wàng yě
襄遣权翼诣浩，浩曰：“姚平北每举动自由，岂所望也。
yì yuē jiāng jūn qīng nà jiān yán zì shēng yí èr yú wèi cāi xián zhī yóu bù zài yú bǐ
”翼曰：“将军轻纳奸言，自生疑贰，愚谓猜嫌之由，不在于彼。
hào yuē yáo jūn zòng fàng xiǎo rén dào qiè wú mǎ wáng chén zhī tǐ gù ruò shì hu
” 浩曰：“姚君纵放小人，盗窃吾马，王臣之体固若是乎？
yì yuē jiāng jūn wèi yáo píng běi yǐ wēi wǔ zì qiáng zhōng wéi nán bǎo xiào bīng liàn zhòng jiāng chéng bù kè qǔ mǎ zhě yù yǐ zì wèi ěr
”翼曰：“将军谓姚平北以威武自强，终为难保，校兵练众，将惩不恪，取马者欲以自卫耳。
hào yuē hé zhì shì yě
”浩曰：“何至是也。
hào qiǎn xiè wàn tǎo xiāng xiāng nì jī pò zhī
”浩遣谢万讨襄，襄逆击破之。
hào shén nù huì wén guān zhōng yǒu biàn hào lǜ zhòng běi fá xiāng nǎi yāo jī hào yú shān sāng dà bài zhī zhǎn huò wàn jì shōu qí zī zhàng
浩甚怒，会闻关中有变，浩率众北伐，襄乃要击浩于山桑，大败之，斩获万计，收其资仗。
shǐ xiōng yì shǒu shān sāng lěi fù rú huái nán
使兄益守山桑垒，复如淮南。
hào qiǎn liú qǐ wáng bīn zhī fá shān sāng xiāng zì huái nán jī miè zhī gǔ xíng jì huái zhūn yú xū yí zhāo lüè liú rén zhòng zhì qī wàn fēn zhì shǒu zǎi quàn kè nóng sāng qiǎn shǐ jiàn yè zuì zhuàng yīn hào bìng zì chén xiè
浩遣刘启、王彬之伐山桑，襄自淮南击灭之，鼓行济淮，屯于盱眙，招掠流人，众至七万，分置守宰，劝课农桑，遣使建邺，罪状殷浩，并自陈谢。
liú rén guō yì děng qiān yú rén zhí jìn táng yì nèi shǐ liú shì jiàng yú xiāng cháo yán dà zhèn yǐ lì bù shàng shū zhōu mǐn wèi zhōng jūn jiāng jūn yuán jiāng bèi shǒu
流人郭斁等千余人执晋堂邑内史刘仕降于襄，朝延大震，以吏部尚书周闵为中军将军，缘江备守。
xiāng jiàng zuǒ bù zhòng jiē běi rén xián quàn xiāng běi hái
襄将佐部众皆北人，咸劝襄北还。
xiāng fāng guǐ běi yǐn zì chēng dà jiàng jūn dà chán yú jìn gōng wài huáng wèi jìn biān jiāng suǒ bài
襄方轨北引，自称大将军、 大单于，进攻外黄，为晋边将所败。
xiāng shōu sàn zú ér qín fǔ xù zhī yú shì fù zhèn
襄收散卒而勤抚恤之，于是复振。
nǎi jù xǔ chāng jiāng rú hé dōng yǐ tú guān yòu zì xǔ suì gōng luò yáng yú yuè bù kè
乃据许昌， 将如河东以图关右，自许遂攻洛阳，逾月不克。
qí zhǎng shǐ wáng liàng jiàn xiāng yuē gōng yīng lüè gài tiān xià shì zhòng sī xiào lì mìng bù kě sǔn wēi láo zhòng shǒu cǐ gū chéng
其长史王亮谏襄曰：“公英略盖天下，士众思效力命，不可损威劳众，守此孤城。
yi hái hé běi yǐ hóng yuǎn lüè
宜还河北，以弘远略。
xiāng yuē luò yáng suī xiǎo shān hé sì sài zhī gù yì shì yòng wǔ zhī de
”襄曰： “洛阳虽小，山河四塞之固，亦是用武之地。
wú yù xiān jù luò yáng rán hòu kāi jiàn dà yè
吾欲先据洛阳，然后开建大业。
é ér liàng zú xiāng kū zhī shén tòng yuē tiān jiàng bù yù chéng wú shì hu
”俄而亮卒，襄哭之甚恸，曰：“天将不欲成吾事乎？
wáng liàng shě wǒ qù yě
王亮舍我去也！
jìn zhēng xi dà jiàng jūn huán wēn zì jiāng líng fá xiāng zhàn yú yī shuǐ běi wèi wēn suǒ bài lǜ huī xià shù qiān jì bēn yú běi shān
晋征西大将军桓温自江陵伐襄，战于伊水北，为温所败，率麾下数千骑奔于北山。
qí yè bǎi xìng qì qī zi suí xiāng zhě wǔ qiān yú rén tún jù yáng xiāng fù zhě yòu sì qiān yú hù
其夜，百姓弃妻子随襄者五千余人，屯据阳乡，赴者又四千余户。
xiāng qián hòu bài sàng shù yǐ zhòng zhī xiāng suǒ zài zhé fú lǎo xié yòu bēn chí ér fù zhī
襄前后败丧数矣，众知襄所在，辄扶老携幼奔驰而赴之。
shí huò chuán xiāng chuàng zhòng bù jì wēn jūn suǒ de shì nǚ mò bù běi wàng huī tì
时或传襄创重不济，温军所得士女莫不北望挥涕。
qí de wù qíng rú cǐ
其得物情如此。
xiān shì hóng nóng yáng liàng guī xiāng xiāng dài yǐ kè lǐ
先是，弘农杨亮归襄，襄待以客礼。
hòu bēn huán wēn wēn wèn xiāng yú liàng liàng yuē shén míng qì yǔ sūn cè zhī chóu ér xióng wǔ guò zhī
后奔桓温，温问襄于亮，亮曰：“神明器宇，孙策之俦，而雄武过之。
qí jiàn zhòng rú shì
”其见重如是。
xiāng xún xǐ běi qū jiāng tú guān zhōng jìn tún xìng chéng qiǎn qí cóng xiōng fǔ guó yáo lán lüè dì fū chéng shǐ qí xiōng yì jí jiāng jūn wáng qīn lú zhāo jí běi dì róng xià guī fù zhě wǔ wàn yú hù
襄寻徙北屈，将图关中，进屯杏城，遣其从兄辅国姚兰略地鄜城，使其兄益及将军王钦卢招集北地戎夏，归附者五万余户。
fú shēng qiǎn qí jiāng fú fēi jù zhàn lán bài wèi fēi suǒ zhí
苻生遣其将苻飞拒战，兰败，为飞所执。
xiāng lǜ zhòng xī yǐn shēng yòu qiǎn fú jiān shān qiāng děng yào zhī
襄率众西引，生又遣苻坚、邓羌等要之。
xiāng jiāng zhàn shā mén zhì tōng gù jiàn xiāng yi lì bīng shōu zhòng gèng sī hòu jǔ
襄将战，沙门智通固谏襄，宜厉兵收众，更思后举。
xiāng yuē èr xióng bù jù lì jì tiān bù qì dé yǐ jì lí yuán wú jì jué yǐ
襄曰：“二雄不俱立，冀天不弃德以济黎元，吾计决矣。
huì qiāng shī lái bī xiāng nù suì zhǎng qū ér jìn zhàn yú sān yuán
”会羌师来逼，襄怒，遂长驱而进，战于三原。
xiāng bài wèi jiān suǒ shā shí nián èr shí qī shì suì jìn shēng píng yuán nián yě
襄败，为坚所杀，时年二十七，是岁晋升平元年也。
fú shēng yǐ gōng lǐ zàng zhī
苻生以公礼葬之。
cháng jiàn hào zhuī shì wèi wǔ wáng fēng xiāng sūn yán dìng wèi dōng chéng hóu
苌僭号，追谥魏武王，封襄孙延定为东城侯。
cháng zì jǐng mào yì zhòng dì èr shí sì zi yě
苌字景茂，弋仲第二十四子也。
shǎo cōng zhé duō quán lüè kuò luò rèn lǜ bù xiū háng yè zhū xiōng jiē qí zhī
少聪哲，多权略，廓落任率，不修行业，诸兄皆奇之。
suí xiāng zhēng fá měi cān dà móu
随襄征伐，每参大谋。
xiāng zhī kòu luò yáng yě mèng cháng fú gǔn yī shēng yù zuò zhū qiú zhǎng jiē shì lì dàn wèi jiàng zuǒ yuē wú mèng rú cǐ cǐ r zhì dù bù héng huò néng dà qǐ wú zú
襄之寇洛阳也，梦苌服衮衣，升御坐，诸酋长皆侍立，旦谓将佐曰：“吾梦如此，此儿志度不恒，或能大起吾族。
xiāng zhī bài yú má tián yě mǎ zhōng liú shǐ sǐ cháng xià mǎ yǐ shòu xiāng xiāng yuē rǔ hé yǐ zì miǎn
”襄之败于麻田也， 马中流矢死，苌下马以授襄，襄曰：“汝何以自免？
cháng yuē dàn lìng xiōng jì shù zǐ ān gǎn hài cháng
”苌曰：“但令兄济，竖子安敢害苌！
huì jiù zhì jù miǎn
”会救至，俱免。
jí xiāng sǐ cháng lǜ zhū dì jiàng yú fú shēng
及襄死，苌率诸弟降于苻生。
fú jiān yǐ cháng wèi yáng wǔ jiàng jūn
苻坚以苌为扬武将军。
lì zuǒ wèi jiāng jūn lǒng dōng jí jùn hé dōng wǔ dū wǔ wēi bā xī fú fēng tài shǒu níng yōu yǎn sān zhōu cì shǐ fù wèi yáng wǔ jiàng jūn bù bīng xiào wèi fēng yì dōu hóu
历左卫将军，陇东、汲郡、 河东、武都、武威、巴西、扶风太守，宁、幽、兖三州刺史，复为扬武将军，步兵校尉，封益都侯。
wèi jiān jiāng lèi yǒu dà gōng
为坚将，累有大功。
chū cháng suí yáng ān fá shǔ cháng zhòu qǐn shuǐ páng shàng yǒu shén guāng huàn rán zuǒ yòu xián yì zhī
初，苌随杨安伐蜀，尝昼寝水旁，上有神光焕然，左右咸异之。
jí fú jiān kòu jìn yǐ cháng wèi lóng xiāng jiāng jūn dū yì liáng zhōu zhū jūn shì wèi cháng yuē zhèn běn yǐ lóng xiāng jiàn yè lóng xiāng zhī hào wèi zēng jiǎ rén jīn tè yǐ xiāng shòu shān nán zhī shì yī yǐ wěi qīng
及苻坚寇晋， 以苌为龙骧将军、督益、梁州诸军事，谓苌曰：“朕本以龙骧建业，龙骧之号未曾假人，今特以相授，山南之事一以委卿。
jiān zuǒ jiāng jūn dòu chōng jìn yuē wáng zhě wú xì yán cǐ jiāng bù xiáng zhī zhēng yě wéi bì xià chá zhī
”坚左将军窦冲进曰：“王者无戏言，此将不祥之征也，惟陛下察之。
jiān mò rán
”坚默然。
jiān jì bài yú huái nán guī cháng ān mù róng hóng qǐ bīng pàn jiān
坚既败于淮南，归长安，慕容泓起兵叛坚。
jiān qiǎn zi ruì tǎo zhī yǐ cháng wèi sī mǎ
坚遣子叡讨之，以苌为司马。
wèi hóng suǒ bài ruì sǐ zhī
为泓所败，叡死之。
cháng qiǎn lóng xiāng zhǎng shǐ zhào dōu yì jiān xiè zuì jiān nù shā zhī
苌遣龙骧长史赵都诣坚谢罪，坚怒，杀之。
cháng jù bēn yú wèi běi suì rú mǎ mù
苌惧，奔于渭北，遂如马牧。
xī zhōu háo zú yǐn xiáng zhào yào wáng qīn lú wáng qīn lú niú shuāng dí guǎng zhāng qián děng lǜ wǔ wàn yú jiā xián tuī cháng wèi méng zhǔ
西州豪族尹详、赵曜、王钦卢、王钦卢、牛双、狄广、张干等率五万余家， 咸推苌为盟主。
cháng jiāng jù zhī tiān shuǐ yǐn wěi shuō cháng yuē jīn bǎi liù zhī shù jì zhēn qín wáng zhī zhào yǐ jiàn yǐ jiāng jūn wēi líng mìng shì bì néng kuāng jì shí jiān gù háo jié qū chí xián tóng tuī yǎng
苌将距之，天水尹纬说苌曰：“今百六之数既臻，秦亡之兆已见， 以将军威灵命世，必能匡济时艰，故豪杰驱驰，咸同推仰。
míng gōng yi jiàng xīn cóng yì yǐ fù qún wàng bù kě zuò guān shěn nì ér bù zhěng jiù zhī
明公宜降心从议，以副群望，不可坐观沈溺而不拯救之。
cháng nǎi cóng wěi móu yǐ tài yuán jiǔ nián zì chēng dà jiàng jūn dà chán yú wàn nián qín wáng dà shè jìng nèi nián hào bái què chēng zhì xíng shì
”苌乃从纬谋，以太元九年自称大将军、大单于、 万年秦王，大赦境内，年号白雀，称制行事。
yǐ tiān shuǐ yǐn xiáng nán ān páng yǎn wèi zuǒ yòu zhǎng shǐ
以天水尹详、南安庞演为左右长史，
nán ān yáo huang yǐn wěi wèi zuǒ yòu sī mǎ
南安姚晃、尹纬为左右司马，
tiān shuǐ dí bó zhī jiāo qián liáng xī páng wèi rèn qiān wéi cóng shì zhōng láng
天水狄伯支、焦虔、梁希、庞魏、任谦为从事中郎，
jiāng xun yán zūn wèi yuàn shǔ
姜训、阎遵为掾属，
wáng jù jiāo shì jiǎng xiù yǐn yán nián niú shuāng zhāng qián wèi cān jūn
王据、焦世、蒋秀、尹延年、牛双、张干为参军，
wáng qīn lú yáo fāng chéng wáng pò lǔ yáng nán yǐn sōng péi qí zhào yào dí guǎng dǎng shān děng wéi shuài
王钦卢、姚方成、王破虏、杨难、尹嵩、裴骑、赵曜、狄广、党删等为帅。
shí mù róng chōng yǔ fú jiān xiāng gōng zhòng shén shèng
时慕容冲与苻坚相攻，众甚盛。
cháng jiāng xī shàng kǒng chōng è zhī nǎi qiǎn shǐ tōng hé yǐ zi chóng wèi zhì yú chōng jìn tún běi dì lì bīng jī sù yǐ guān shí biàn
苌将西上，恐冲遏之，乃遣使通和，以子崇为质于冲，进屯北地，厉兵积粟，以观时变。
fú jiān xiān xǐ jìn rén li xiáng děng shù qiān hù yú fū lù zhì shì jiàng yú cháng běi dì xīn píng ān dìng qiāng hú jiàng zhě shí yú wàn hù
苻坚先徙晋人李祥等数千户于敷陆，至是，降于苌，北地、新平、安定羌胡降者十余万户。
jiān lǜ zhū jiāng gōng zhī bù néng kè
坚率诸将攻之，不能克。
cháng wén róng mù chōng gōng cháng ān yì jìn qū zhī jì qún xià xián yuē yi xiān jù xián yáng yǐ zhì tiān xià
苌闻容慕冲攻长安，议进趋之计，群下咸曰：“宜先据咸阳以制天下。
cháng yuē yàn yīn huái jiù zhī shì ér qǐ bīng ruò gōng chéng shì jié xián yǒu dōng guī zhī sī ān néng jiǔ gù qín chuān
”苌曰： “燕因怀旧之士而起兵，若功成事捷，咸有东归之思，安能久固秦川！
wú yù yí bīng lǐng běi guǎng shōu zī shí xū qín bì yàn huí rán hòu chuí gǒng qǔ zhī
吾欲移兵岭北，广收资实，须秦弊燕回，然后垂拱取之。
bīng bù xuè rèn zuò dìng tiān xià cǐ biàn zhuāng dé èr zhī yì yě
兵不血刃，坐定天下，此卞庄得二之义也。
jiān níng shuò jiāng jūn sòng fāng lǜ qí sān qiān cóng yún zhōng jiāng fù cháng ān cháng zì èr xiàn yào pò zhī fāng dān mǎ bēn miǎn qí sī mǎ tián huang lǜ zhòng jiàng cháng
”坚宁朔将军宋方率骑三千从云中将赴长安，苌自贰县要破之，方单马奔免， 其司马田晃率众降苌。
cháng qiǎn zhū jiāng gōng xīn píng kè zhī yīn lüè dì zhì ān dìng lǐng běi zhū chéng jǐn jiàng zhī
苌遣诸将攻新平，克之，因略地至安定，岭北诸城尽降之。
shí fú jiān wèi mù róng chōng suǒ bī zǒu rù wǔ jiāng shān
时苻坚为慕容冲所逼，走入五将山。
chōng rù cháng ān
冲入长安。
jiān sī lì xiào wèi quán yì shàng shū zhào qiān dà hóng lú huáng fǔ fù guāng lù dài fu xuē zàn fú fēng tài shǒu duàn kēng děng wén wǔ shù bǎi rén bēn yú cháng
坚司隶校尉权翼、尚书赵迁、 大鸿胪皇甫覆、光禄大夫薛赞、扶风太守段铿等文武数百人奔于苌。
cháng qiǎn xiāo qí jiāng jūn wú zhōng lǜ qí wéi jiān cháng rú xīn píng
苌遣骁骑将军吴忠率骑围坚，苌如新平。
é ér zhōng zhí jiān sòng zhī
俄而忠执坚，送之。
mù róng chōng qiǎn qí chē qí dà jiàng jūn gāo gài lǜ zhòng wǔ wàn lái fá zhàn yú xīn píng nán dà pò zhī gài lǜ huī xià shù qiān rén lái jiàng bài sàn qí cháng shì
慕容冲遣其车骑大将军高盖率众五万来伐，战于新平南，大破之，盖率麾下数千人来降，拜散骑常侍。
chōng jì lǜ zhòng dōng xià cháng ān kōng xū
冲既率众东下，长安空虚。
lú shuǐ hǎo nú chēng dì yú cháng ān wèi běi jǐn yīng zhī
卢水郝奴称帝于长安，渭北尽应之。
fú fēng wáng lín yǒu zhòng shù qiān bǎo jù mǎ wéi
扶风王𬴊有众数千，保据马嵬。
nú qiǎn dì duō gōng lín
奴遣弟多攻𬴊。
cháng fá lín pò zhī lín zǒu hàn zhōng
苌伐𬴊，破之，𬴊走汉中。
zhí duō ér jìn gōng nú jiàng zhī
执多而进攻奴，降之。
yǐ tài yuán shí yī nián cháng jiàn jí huáng dì wèi yú cháng ān dà shè gǎi yuán yuē jiàn chū guó hào dà qín gǎi cháng ān yuē cháng ān
以太元十一年苌僭即皇帝位于长安，大赦，改元曰建初，国号大秦，改长安曰常安。
lì qī shé shì wèi huáng hòu zi xīng wéi huáng tài zǐ zhì bǎi guān
立妻虵氏为皇后，子兴为皇太子，置百官。
zì wèi yǐ huǒ dé chéng fú shì mù xíng fú sè rú hàn shì chéng zhōu gù shì
自谓以火德承苻氏木行，服色如汉氏承周故事。
xǐ ān dìng wǔ qiān yú hù yú cháng ān
徙安定五千余户于长安。
yǐ dì zhēng lǔ xù wèi sī lì xiào wèi zhèn cháng ān
以弟征虏绪为司隶校尉，镇长安。
cháng rú ān dìng jī píng liáng hú jīn xī xiān bēi méi yì yú dà pò zhī
苌如安定，击平凉胡金熙、鲜卑没奕于，大破之。
suì rú qín zhōu yǔ fú jiān qín zhōu cì shǐ wáng tǒng xiāng chí tiān shuǐ tú gè lüè yáng qiāng hú yīng cháng zhě èr wàn yú hù tǒng jù nǎi jiàng
遂如秦州，与苻坚秦州刺史王统相持，天水屠各、略阳羌胡应苌者二万余户，统惧，乃降。
yīn xiǎng jiàng shì yú shàng guī nán ān rén gǔ chéng shēn jìn yuē chén zhōu rén yīn dì xiǎn jùn jié rú lín yòng wǔ zhī guó yě
因飨将士于上邽， 南安人古成诜进曰：“臣州人殷地险，俊杰如林，用武之国也。
wáng qín zhōu bù néng shōu bá xián cái sān fēn dǐng zú ér zuò wán zhū yù yǐ zhì yú cǐ
王秦州不能收拔贤才，三分鼎足，而坐玩珠玉，以至于此。
bì xià yi sàn qín zhōu jīn bó yǐ shī liù jūn jīng xián biǎo shàn yǐ fù bǐ zhōu zhī wàng
陛下宜散秦州金帛以施六军，旌贤表善以副鄙州之望。
cháng shàn zhī zhuó wèi shàng shū láng
”苌善之，擢为尚书郎。
bài dì shuò dé dū du lǒng yòu zhū jūn shì zhēng xi jiāng jūn qín zhōu cì shǐ lǐng hù dōng qiāng xiào wèi zhèn shàng guī
拜弟硕德都督陇右诸军事、征西将军、秦州刺史，领护东羌校尉，镇上邽。
cháng hái ān dìng xiū dé zhèng bù huì huà shěng fēi jí zhī fèi yǐ jiù shí bì lǘ yán zhī shì yǒu háo jiè zhī shàn zhě jiē xiǎn yì zhī
苌还安定，修德政，布惠化，省非急之费，以救时弊，闾阎之士有豪介之善者， 皆显异之。
cháng fù rú qín zhōu wèi fú dēng suǒ bài yǔ zài dēng chuán
苌复如秦州，为苻登所败，语在《登传》。
yǐ qí tài zǐ xìng zhèn cháng ān ér yǔ dēng xiāng jù
以其太子兴镇长安，而与登相距。
dēng féng yì tài shǒu lán dú yǔ fú shī nú lí èr mù róng yǒng gōng zhī dú qiǎn shǐ qǐng jiù
登冯翊太守兰犊与苻师奴离贰，慕容永攻之，犊遣使请救。
cháng jiāng fù jiù shàng shū lìng yáo mín zuǒ pú yè yǐn wěi děng yán yú cháng yuē fú dēng jìn zài wǎ tíng bì xià wèi yi qīng jǔ
苌将赴救，尚书令姚旻、 左仆射尹纬等言于苌曰：“苻登近在瓦亭，陛下未宜轻举。
cháng yuē dēng chí zhòng shǎo jué měi shī shí jī wén wú zì xíng zhèng dāng guǎng jí bīng zī bì bù néng qīng jūn shēn rù
”苌曰：“登迟重少决， 每失时机，闻吾自行，正当广集兵资，必不能轻军深入。
liǎng yuè zhī jiān zú kě kè cǐ sān shù wú shì bì yǐ
两月之间，足可克此三竖， 吾事必矣。
suì shī cì yú wò yuán
”遂师次于渥源。
shī nú lǜ zhòng lái jù dà zhàn bài zhī jǐn fú qí zhòng
师奴率众来距，大战，败之，尽俘其众。
yòu qín lán dú shōu qí shì mǎ
又擒兰犊， 收其士马。
cháng nǎi jué fú jiān shī biān tà wú shù luǒ bō yī shang jiàn zhī yǐ jí kǎn tǔ ér mái zhī
苌乃掘苻坚尸，鞭挞无数，裸剥衣裳，荐之以棘，坎土而埋之。
mù róng yǒng zhēng xi jiāng jūn wáng xuān lǜ zhòng jiàng cháng
慕容永征西将军王宣率众降苌。
chū guān xī xióng jié yǐ fú shì jì zhōng cháng xióng lüè mìng shì tiān xià zhī shì kě yī dàn ér dìng
初，关西雄杰以苻氏既终，苌雄略命世，天下之事可一旦而定。
cháng jì yǔ fú dēng xiāng chí jī nián
苌既与苻登相持积年，
shù wèi dēng suǒ bài
数为登所败，
yuǎn jìn xián huái qù jiù zhī jì
远近咸怀去就之计，
wéi zhēng lǔ qí nán guàn jūn xú luò shēng fǔ guó liú guō dān guān wēi mí jiě pó chù lóng xiāng zhào è dì zhèn běi liáng guó r děng shǒu zhōng bù èr
唯征虏齐难、冠军徐洛生、辅国刘郭单、 冠威弥姐婆触、龙骧赵恶地、镇北梁国儿等守忠不贰，
bìng liú zǐ dì shǒu yíng
并留子弟守营，
gōng jì jūn liáng
供继军粮，
shēn jiāng jīng zú
身将精卒，
suí cháng zhēng fá
随苌征伐。
shí zhū yíng jì duō gù hào cháng jūn wèi dà yíng dà yíng zhī hào zì cǐ shǐ yě
时诸营既多，故号苌军为大营，大营之号自此始也。
shí tiān dà xuě cháng xià shū shēn zì zé fá sàn hòu gōng wén qǐ zhēn bǎo yǐ gōng róng shì shēn shí yī wèi qī bù zhòng cǎi
时天大雪，苌下书深自责罚，散后宫文绮珍宝以供戎事，身食一味，妻不重彩。
jiàng shuài sǐ wáng shì zhě jiā zhì èr děng shì zú zhàn méi jiē yǒu bāo zèng
将帅死王事者，加秩二等，士卒战没，皆有褒赠。
lì tài xué lǐ xiān xián zhī hòu
立太学，礼先贤之后。
dūn huáng suǒ lú yào qǐng cì fú dēng cháng yuē qīng yǐ shēn xùn nàn jiāng wèi shuí hu
敦煌索卢曜请刺苻登，苌曰：“卿以身徇难，将为谁乎？
yào yuē chén sǐ zhī hòu shēn yǐ yǒu rén lǒng xī xīn xiān yǎng tuō
”曜曰：“臣死之后， 深以友人陇西辛暹仰托。
cháng qiǎn zhī
”苌遣之。
shì fā wèi dēng suǒ shā cháng yǐ xiān wèi qí dū wèi
事发，为登所杀，苌以暹为骑都尉。
dēng jìn bī ān dìng zhū jiāng quàn cháng jué zhàn cháng yuē yǔ qióng kòu jìng shèng bīng jiā zhī xià
登进逼安定，诸将劝苌决战，苌曰：“与穷寇竞胜，兵家之下。
wú jiāng yǐ jì qǔ zhī
吾将以计取之。
yú shì liú qí shàng shū lìng yáo mín shǒu ān dìng yè xí dēng zī zhòng yú dà jiè kè zhī
” 于是留其尚书令姚旻守安定，夜袭登辎重于大界，克之。
zhū jiāng huò yù yīn dēng hài luàn jī zhī cháng yuē dēng zhòng suī luàn nù qì yóu shèng wèi kě qīng yě
诸将或欲因登骇乱击之， 苌曰：“登众虽乱，怒气犹盛，未可轻也。
suì zhǐ
”遂止。
cháng yǐ ān dìng de xiá qiě bī fú dēng shǐ yáo shuò dé zhèn ān dìng xǐ ān dìng qiān yú jiā ān yú yīn mì qiǎn dì zhēng nán jìng zhèn zhī
苌以安定地狭，且逼苻登，使姚硕德镇安定，徙安定千余家安于阴密，遣弟征南靖镇之。
lì shè jì yú cháng ān
立社稷于长安。
bǎi xìng nián qī shí yǒu dé xíng zhě bài wèi zhōng dài fū suì cì niú jiǔ
百姓年七十有德行者，拜为中大夫，岁赐牛酒。
yǐn wěi yáo huang wèi gǔ chéng shēn yuē fú dēng qióng kòu lì nián wèi miè jiān xióng chī zhì suǒ zài jiū shàn yí xià jiē èr jiāng ruò zhī hé
尹纬、姚晃谓古成诜曰：“苻登穷寇，历年未灭，奸雄鸱峙，所在纠扇，夷夏皆贰，将若之何？
shēn yuē zhǔ shàng quán lüè wú fāng xìn shǎng bì fá xián néng zhī shì xián huái lè tuī qǐ lǜ dà yè bù chéng dǐ zéi bù miè hu
”诜曰：“主上权略无方，信赏必罚，贤能之士，咸怀乐推，岂虑大业不成，氐贼不灭乎！
wěi yuē dēng qióng kòu wèi miè jiān xióng suǒ zài shàn hé wú děng níng wú jù hu
”纬曰：“登穷寇未灭，奸雄所在扇合，吾等宁无惧乎？
shēn yuē sān qín tiān fǔ zhī guó zhǔ shàng shí fēn yǐ yǒu qí bā
” 诜曰：“三秦天府之国，主上十分已有其八。
jīn suǒ zài kě lǜ zhě fú dēng yáng dìng léi è dì ěr zì yú suǒ suǒ yān zú lùn zāi
今所在可虑者，苻登、杨定、雷恶地耳，自余琐琐，焉足论哉！
rán è dì de xiá zhòng guǎ bù zú wèi yōu
然恶地地狭众寡，不足为忧。
fú dēng jiè wū hé quǎn yáng tōu cún jiǎ xi liào qí zhì yǒng fēi zhì zūn zhī pǐ
苻登藉乌合犬羊，偷存假息，料其智勇，非至尊之匹。
bà wáng zhī qǐ bì yǒu qū chú rán hòu kè dìng dà yè
霸王之起，必有驱除，然后克定大业。
xī hàn wèi zhī xìng yě jiē shí yǒu yú nián nǎi néng yī tóng yú hǎi nèi wǔ liù nián jiān wèi wéi jiǔ yě
昔汉、魏之兴也，皆十有余年，乃能一同于海内，五六年间未为久也。
zhǔ shàng shén lüè nèi míng yīng wǔ wài fā kě wèi wú dí yú tiān xià ěr qǔ dēng yǒu yú lì
主上神略内明，英武外发， 可谓无敌于天下耳，取登有余力。
yuàn bù dé xíng rén zhāo xián nà shì lì bīng mò mǎ yǐ hòu tiān jī
愿布德行仁，招贤纳士，厉兵秣马，以候天机。
rú qí hóng yè bù chéng zhě shēn qǐng yāo zhǎn yǐ xiè míng gōng
如其鸿业不成者，诜请腰斩以谢明公。
wěi yán zhī yú cháng cháng dà yuè cì shēn jué guān nèi hóu
”纬言之于苌，苌大悦，赐诜爵关内侯。
léi è dì lǜ zhòng jiàng cháng bài wèi zhèn dōng jiāng jūn
雷恶地率众降苌，拜为镇东将军。
wèi hè fēi zì chēng dà jiàng jūn chōng tiān wáng lǜ dǐ hú shù wàn rén gōng ān běi yáo dāng chéng yú xìng chéng léi è dì yīng zhī gōng zhèn dōng yáo hàn de yú li rùn
魏褐飞自称大将军、冲天王，率氐胡数万人攻安北姚当城于杏城，雷恶地应之，攻镇东姚汉得于李润。
cháng yì jiāng tǎo zhī qún chén xián yuē bì xià bù yōu liù shí lǐ fú dēng nǎi yōu liù bǎi lǐ hè fēi
苌议将讨之，群臣咸曰： “陛下不忧六十里苻登，乃忧六百里褐飞？
cháng yuē dēng fēi kě zú tiǎn wú chéng yì fēi dēng suǒ néng zú tú
”苌曰：“登非可卒殄，吾城亦非登所能卒图。
è dì duō zhì fēi cháng rén yě
恶地多智，非常人也。
nán yǐn hè fēi dōng jié dǒng chéng gān yán měi shuō yǐ chéng jiān móu ruò de xìng chéng li rùn è dì jù zhī kòng zhì yuǎn jìn xiāng wéi yǔ yì cháng ān dōng běi fēi fù wú yǒu
南引褐飞，东结董成，甘言美说以成奸谋，若得杏城、李润，恶地据之，控制远近，相为羽翼，长安东北非复吾有。
yú shì qián jūn fù zhī
”于是潜军赴之。
cháng shí zhòng bù mǎn èr qiān hè fēi è dì zhòng zhì shù wàn dǐ hú fù zhī zhě shǒu wěi bù jué
苌时众不满二千，褐飞、恶地众至数万，氐胡赴之者首尾不绝。
cháng měi jiàn yī jūn zhì zhé yǒu xǐ sè
苌每见一军至，辄有喜色。
qún xià guài ér wèn zhī cháng yuē jīn tóng è xiāng jì jiē lái huì jí wú de chéng shèng xí juǎn yī jǔ ér fù qí cháo xué dōng běi wú fù yú yě
群下怪而问之，苌曰：“今同恶相济，皆来会集，吾得乘胜席卷，一举而覆其巢穴，东北无复余也。
hè fēi děng yǐ cháng bīng shǎo jǐn zhòng lái gōng
”褐飞等以苌兵少，尽众来攻。
cháng gù lěi bù zhàn shì zhī yǐ ruò qián qiǎn zi chóng lǜ qí shù bǎi chū qí bù yì yǐ chéng qí hòu
苌固垒不战，示之以弱， 潜遣子崇率骑数百，出其不意，以乘其后。
hè fēi bīng rǎo luàn cháng qiǎn zhèn yuǎn wáng chāo píng yuǎn tán liàng lǜ bù qí jī zhī hè fēi zhòng dà kuì zhǎn hè fēi jí shǒu jí wàn yú
褐飞兵扰乱，苌遣镇远王超、平远谭亮率步骑击之，褐飞众大溃，斩褐飞及首级万余。
è dì qǐng xiáng cháng dài zhī rú chū
恶地请降，苌待之如初。
è dì měi wèi rén yuē wú zì yán zhì yǒng suǒ shī zú wèi yī shí zhī jié
恶地每谓人曰：“吾自言智勇所施，足为一时之杰。
xiào shù zhū xióng rú wú zhī tú jiē yīng kuà jù yī fāng shòu xiào qiān lǐ
校数诸雄，如吾之徒，皆应跨据一方， 兽啸千里。
yù yáo gōng zhì lì cuī qū shì wú fēn yě
遇姚公智力摧屈，是吾分也。
è dì měng yì qīng sù bù kě gàn yǐ fēi yì lǐng běi zhū háo jiē jìng dàn zhī
”恶地猛毅清肃，不可干以非义，岭北诸豪皆敬惮之。
cháng mìng qí jiāng dāng chéng yú yíng chǔ yī shān kǒng zhōng shí shù yī gēn yǐ jīng zhàn gōng
苌命其将当城于营处一栅孔中莳树一根，以旌战功。
suì yú wèn zhī chéng yuē yíng suǒ zhì xiǎo yǐ guǎng zhī yǐ
岁余，问之，城曰：“营所至小，已广之矣。
cháng yuē shǎo lái dòu zhàn wú rú cǐ kuài yǐ qiān liù bǎi rén pò sān wàn zhòng guó zhī shì yè yóu cǐ kè jǔ
”苌曰：“少来斗战无如此快，以千六百人破三万众，国之事业，由此克举。
xiǎo nǎi wèi qí dà hé zú guì
小乃为奇，大何足贵！
èr chéng hú cáo yín wáng dá xiàn mǎ sān qiān pǐ
贰城胡曹寅、王达献马三千匹。
yǐ yín wèi zhèn běi jiāng jūn bīng zhōu cì shǐ dá zhèn yuǎn jiāng jūn jīn chéng tài shǒu
以寅为镇北将军、并州刺史，达镇远将军、金城太守。
cháng xìng jiǎn lǜ qún xià yǒu guò huò miàn jiā mà rǔ
苌性简率，群下有过，或面加骂辱。
tài cháng quán yì yán yú cháng yuē bì xià hóng dá zì rèn bù xiū xiǎo jié jià yù qún xióng bāo luó jùn yì qì xián lù shàn yǒu gāo zǔ zhī liàng
太常权翼言于苌曰：“陛下弘达自任，不修小节，驾驭群雄，苞罗俊异，弃嫌录善，有高祖之量。
rán qīng màn zhī fēng suǒ yí chú yě
然轻慢之风，所宜除也。
cháng yuē wú zhī xìng yě
” 苌曰：“吾之性也。
wú yú shùn zhī měi wèi yǒu piàn yān
吾于舜之美，未有片焉；
hàn zǔ zhī duǎn yǐ shōu qí yī
汉祖之短，已收其一。
ruò bù wén dǎng yán ān zhī guò yě
若不闻谠言， 安知过也！
nán qiāng dòu yāng lǜ hù wǔ qiān lái jiàng bài ān xī jiāng jūn
南羌窦鸯率户五千来降，拜安西将军。
cháng xià shū yǒu fù sī chóu zhě jiē zhū zhī
苌下书，有复私仇者，皆诛之。
jiāng lì wáng miè zhě gè suí suǒ qīn yǐ lì hòu zhèn gěi cháng yù zhī
将吏亡灭者，各随所亲以立后，振给长育之。
zhèn dōng gǒu yào jù nì wàn bǎo mì yǐn fú dēng
镇东苟曜据逆万堡，密引苻登。
cháng yǔ dēng zhàn bài yú mǎ tóu yuán shōu zhòng fù zhàn
苌与登战，败于马头原，收众复战。
yáo shuò dé wèi zhū jiāng yuē shàng shèn yú qīng zhàn měi yù yǐ jì qǔ zhī
姚硕德谓诸将曰：“上慎于轻战，每欲以计取之。
jīn zhàn jì shī lì ér gèng bī zéi zhě bì yǒu yóu yě
今战既失利，而更逼贼者，必有由也。
cháng wén ér wèi shuò dé yuē dēng yòng bīng chí huǎn bù shí xū shí jīn qīng bīng zhí jìn jìng jù wú dōng bì gǒu yào shù zǐ yǔ zhī lián jié yě
” 苌闻而谓硕德曰：“登用兵迟缓，不识虚实，今轻兵直进，迳据吾东，必苟曜竖子与之连结也。
shì jiǔ biàn chéng qí huò nán cè
事久变成，其祸难测。
suǒ yǐ sù zhàn zhě yù shǐ shù zǐ móu zhī wèi jiù hǎo zhī wèi shēn sàn bài qí shì ěr
所以速战者，欲使竖子谋之未就，好之未深， 散败其事耳。
jìn zhàn dà bài zhī dēng tuì tún yú méi
”进战，大败之，登退屯于郿。
dēng jiāng jīn chuí yǐ xīn píng jiàng cháng cháng qīng jiāng shù bǎi qí rù zhuì yíng
登将金槌以新平降苌，苌轻将数百骑入槌营。
qún xià jiàn zhī cháng yuē zhuì jì qù fú dēng fù yù tú wǒ jiāng ān suǒ guī
群下谏之，苌曰：“槌既去苻登，复欲图我，将安所归！
qiě huái dé chū fù tuī kuǎn wěi zhì wú fù yǐ bù xìn dài zhī hé yǐ yù wù hu
且怀德初附，推款委质，吾复以不信待之，何以御物乎！
qún dǐ guǒ yǒu yì móu zhuì bù cóng ér zhǐ
”群氐果有异谋，槌不从而止。
cháng rú yīn mì gōng dēng chì qí tài zǐ xìng yuē gǒu yào hǎo jiān biàn jiāng wèi guó hài wén wú hái běi bì lái jiàn rǔ rǔ biàn zhí zhī
苌如阴密攻登，敕其太子兴曰：“苟曜好奸变，将为国害，闻吾还北，必来见汝，汝便执之。
gǒu yào guǒ jiàn xìng yú cháng ān xìng qiǎn yǐn wěi ràng ér zhū zhī
”苟曜果见兴于长安，兴遣尹纬让而诛之。
cháng dà bài dēng yú ān dìng dōng zhì jiǔ gāo huì zhū jiāng xián yuē ruò zhí wèi wǔ wáng bù lìng cǐ zéi zhì jīn bì xià jiāng láo tài guò ěr
苌大败登于安定东，置酒高会，诸将咸曰：“若值魏武王，不令此贼至今，陛下将牢太过耳。
cháng xiào yuē wú bù rú wáng xiōng yǒu sì shēn cháng bā chǐ wǔ cùn bì chuí guò xī rén wàng ér wèi zhī yī yě
”苌笑曰：“吾不如亡兄有四：身长八尺五寸，臂垂过膝，人望而畏之，一也；
dāng shí wàn zhī zhòng yǔ tiān xià zhēng héng wàng huī ér jìn qián wú héng zhèn èr yě
当十万之众，与天下争衡，望麾而进，前无横阵，二也；
wēn gǔ zhī jīn jiǎng lùn dào yì jià yù yīng xióng shōu luó jùn yì sān yě
温古知今， 讲论道艺，驾驭英雄，收罗隽异，三也；
dǒng lǜ dà zhòng lǚ xiǎn ruò yí shàng xià xián yǔn rén jìn sǐ lì sì yě
董率大众，履险若夷，上下咸允，人尽死力，四也。
suǒ yǐ de jiàn lì gōng yè cè rèn qún xián zhě zhèng wàng suàn lüè zhōng yī piàn ěr
所以得建立功业，策任群贤者，正望算略中一片耳。
qún chén xián chēng wàn suì
”群臣咸称万岁。
cháng xià shū lìng liú tái zhū zhèn gè zhì xué guān wù yǒu suǒ fèi kǎo shì yōu liè suí cái zhuó xù
苌下书令留台诸镇各置学官，勿有所废，考试优劣，随才擢叙。
fú dēng piào qí jiāng jūn méi yì yú lǜ hù liù qiān jiàng bài shǐ chí jié chē qí jiāng jūn gāo píng gōng
苻登骠骑将军没奕于率户六千降，拜使持节、车骑将军、高平公。
cháng qǐn jí qiǎn yáo shuò dé zhèn li rùn yǐn wěi shǒu cháng ān zhào qí tài zǐ xìng yì xíng yíng
苌寝疾，遣姚硕德镇李润，尹纬守长安，召其太子兴诣行营。
zhēng nán yáo fāng chéng yán yú xìng yuē jīn kòu zéi wèi miè shàng fù qǐn jí wáng tǒng fú yìn děng jiē yǒu bù qǔ zhōng wéi rén hài yi jǐn chú zhī
征南姚方成言于兴曰：“今寇贼未灭，上复寝疾，王统、苻胤等皆有部曲，终为人害，宜尽除之。
xìng yú shì zhū fú yìn wáng tǒng wáng guǎng xú chéng máo shèng nǎi fù zhào
” 兴于是诛苻胤、王统、王广、徐成、毛盛，乃赴召。
xìng zhì cháng nù yuē wáng tǒng xiōng dì shì wú zhōu lǐ wú tā yuǎn zhì xú chéng děng xī zài qín cháo bìng wèi míng jiàng
兴至，苌怒曰：“王统兄弟是吾州里，无他远志，徐成等昔在秦朝，并为名将。
tiān xià xiǎo dìng wú fāng rèn zhī nài hé zhé biàn zhū hài lìng rén sàng qì
天下小定，吾方任之，奈何辄便诛害，令人丧气！
cháng xià shū bīng lì cóng zhēng fá hù zài dà yíng zhě shì shì fù qí jiā wú suǒ yù
苌下书，兵吏从征伐，户在大营者，世世复其家，无所豫。
fú dēng yǔ dòu chōng xiāng chí cháng yì jī zhī yǐn wěi yán yú cháng yuē tài zǐ chún hòu zhī chēng zhe yú xiá ěr jiāng lǐng yīng lüè wèi wèi yuǎn jìn suǒ zhī
苻登与窦冲相持，苌议击之，尹纬言于苌曰：“太子纯厚之称，著于遐迩，将领英略，未为远近所知。
yi qiǎn tài zǐ qīn xíng kě yǐ jiàn guǎng wēi wǔ fáng kuī yú zhī yuán
宜遣太子亲行，可以渐广威武，防窥窬之原。
cháng cóng zhī róng xìng yuē zéi tú zhī rǔ zhuǎn jìn bì xiāng qū rù bǎo jù ér yǎn zhī wú bù kè yǐ
”苌从之， 戎兴曰：“贼徒知汝转近，必相驱入堡，聚而掩之，无不克矣。
bǐ zhì hú kōng bǎo chōng wéi zì jiě
”比至胡空堡，冲围自解。
dēng wén xìng xiàng hú kōng bǎo yǐn hái xìng yīn xí píng liáng dà huò ér guī xián rú cháng cè
登闻兴向胡空堡，引还，兴因袭平凉，大获而归，咸如苌策。
shǐ xìng hái zhèn zhǎng ān
使兴还镇长安。
cháng xià shū chú yāo bàng zhī yán jí shè qián jiān huì yǒu xiāng hé jǔ zhě jiē yǐ qí zuì zuì zhī
苌下书除妖谤之言及赦前奸秽，有相劾举者，皆以其罪罪之。
jìn píng yuǎn jiāng jūn hù dǐ xiào wèi yáng fú sōng lǜ hú shǔ sān qiān yú hù jiàng yú cháng jìn jiāng yáng quán qī zhào mù zhuī zhī
晋平远将军、护氐校尉杨佛嵩率胡蜀三千余户降于苌，晋将杨佺期、赵睦追之。
qiǎn yáo chóng fù jiù dà bài jìn shī zhǎn zhào mù
遣姚崇赴救，大败晋师，斩赵睦。
yǐ fú sōng wèi zhèn dōng jiāng jūn
以佛嵩为镇东将军。
cháng rú cháng ān zhì yú xīn zhī bǎo jí dǔ yú jí ér jìn
苌如长安，至于新支堡，疾笃，舆疾而进。
mèng fú jiān jiāng tiān guān shǐ zhě guǐ bīng shù bǎi tū rù yíng zhōng cháng jù zǒu rù gōng gōng rén yíng cháng cì guǐ wù zhōng cháng yīn guǐ xiāng wèi yuē zhèng zhōng sǐ chù
梦苻坚将天官使者、鬼兵数百突入营中，苌惧，走入宫，宫人迎苌刺鬼，误中苌阴，鬼相谓曰：“正中死处。
bá máo chū xuè shí yú
”拔矛， 出血石余。
wù ér jīng jì suì huàn yīn zhǒng yī cì zhī chū xuè rú mèng
寤而惊悸，遂患阴肿，医刺之，出血如梦。
cháng suì kuáng yán huò chēng chén cháng shā bì xià zhě xiōng xiāng fēi chén zhī zuì yuàn bù wǎng chén
苌遂狂言，或称“臣苌，杀陛下者兄襄，非臣之罪，愿不枉臣。
zhì cháng ān zhào tài wèi yáo mín shàng shū zuǒ pú yè yǐn wěi yòu pú yè yáo huang shàng shū dí bó zhī děng rù shòu yí fǔ zhèng
”至长安，召太尉姚旻、尚书左仆射尹纬、右仆射姚晃、尚书狄伯支等入，受遗辅政。
cháng wèi xìng yuē yǒu huǐ cǐ zhū rén zhě shèn wù shòu zhī
苌谓兴曰：“有毁此诸人者，慎勿受之。
rǔ fǔ gǔ ròu yǐ rén jiē dà chén yǐ lǐ dài wù yǐ xìn yù qián shǒu yǐ ēn sì zhě jì bèi wú wú yōu yǐ
汝抚骨肉以仁，接大臣以礼，待物以信，遇黔首以恩，四者既备，吾无忧矣。
yǐ tài yuán shí bā nián sǐ shí nián liù shí sì zài wèi bā nián
”以太元十八年死，时年六十四，在位八年。
wěi shì wǔ zhāo huáng dì miào hào tài zǔ mù chēng yuán líng
伪谥武昭皇帝，庙号太祖，墓称原陵。