yáo xìng zì zi lüè cháng zhī zhǎng zǐ yě
姚兴，字子略，苌之长子也。
fú jiān shí wéi tài zǐ shè rén
苻坚时为太子舍人。
cháng zhī zài mǎ mù xìng zì cháng ān mào nán bēn cháng cháng lì wèi huáng tài zǐ
苌之在马牧，兴自长安冒难奔苌，苌立为皇太子。
cháng chū zhēng tǎo cháng liú tǒng hòu shì
苌出征讨，常留统后事。
jí zhèn cháng ān shén yǒu wēi huì
及镇长安，甚有威惠。
yǔ qí zhōng shè rén liáng xǐ xiǎn mǎ fàn xù děng jiǎng lùn jīng jí bù yǐ bīng nán fèi yè shí rén xián huà zhī
与其中舍人梁喜、洗马范勖等讲论经籍，不以兵难废业，时人咸化之。
cháng sǐ xìng mì bù fā sāng yǐ qí shū fù xù zhèn ān dìng shuò dé zhèn yīn mì dì chóng shǒu cháng ān
苌死，兴秘不发丧，以其叔父绪镇安定，硕德镇阴密，弟崇守长安。
shuò dé jiàng zuǒ yán yú shuò dé yuē gōng wēi míng sù zhòng bù qǔ zuì qiáng jīn sàng dài zhī jì cháo tíng bì xiāng cāi jì fēi yǒng ān zhī dào yě
硕德将佐言于硕德曰：“公威名宿重，部曲最强，今丧代之际，朝廷必相猜忌，非永安之道也。
yi bēn qín zhōu guān wàng shì shì
宜奔秦州，观望事势。
shuò dé yuē tài zǐ zhì dù kuān míng bì wú yí zǔ
”硕德曰：“太子志度宽明，必无疑阻。
jīn fú dēng wèi miè ér zì xún gān gē suǒ wèi zhuī èr yuán zhī zōng shòu shǒu yú rén
今苻登未灭而自寻干戈，所谓追二袁之踪，授首与人。
wú sǐ ér yǐ zhōng bù ruò sī
吾死而已，终不若斯。
jí zhì xìng yōu lǐ ér qiǎn zhī
”及至，兴优礼而遣之。
xìng zì chēng dà jiàng jūn yǐ yǐn wěi wèi zhǎng shǐ dí bó zhī wèi sī mǎ lǜ zhòng fá fú dēng
兴自称大将军，以尹纬为长史，狄伯支为司马，率众伐苻登。
xián yáng tài shǒu liú jì nú jù bì shì bǎo yǐ pàn xìng xí jì nú qín zhī
咸阳太守刘忌奴据避世堡以叛，兴袭忌奴，擒之。
fú dēng zì liù mò xiàng fèi qiáo shǐ píng tài shǒu yáo xiáng jù mǎ wéi bǎo yǐ jù dēng
苻登自六陌向废桥，始平太守姚详据马嵬堡以距登。
dēng zhòng shén shèng xìng lǜ xiáng bù néng è nǎi zì jiāng jīng qí yǐ pò dēng qiǎn yǐn wěi lǐng bù zú fù xiáng
登众甚盛，兴虑详不能遏，乃自将精骑以迫登，遣尹纬领步卒赴详。
wěi yòng xiáng jì jù fèi qiáo yǐ kàng dēng
纬用详计， 据废桥以抗登。
dēng yīn jí gōng wěi wěi jiāng chū zhàn xìng chí qiǎn dí bó zhī wèi wěi yuē bīng fǎ bù zhàn ér zhì rén zhě gài wèi cǐ yě
登因急攻纬，纬将出战，兴驰遣狄伯支谓纬曰：“兵法不战而制人者，盖为此也。
fú dēng qióng kòu yi chí zhòng bù kě qīng zhàn
苻登穷寇，宜持重，不可轻战。
wěi yuē xiān dì dēng xiá rén qíng rǎo jù jīn bù yīn sī fèn zhī lì xiāo tiǎn nì shù dà shì qù yǐ
”纬曰：“先帝登遐，人情扰惧， 今不因思奋之力，枭殄逆竖，大事去矣。
wěi gǎn yǐ sǐ zhēng
纬敢以死争。
suì yǔ dēng zhàn dà pò zhī dēng zhòng kě sǐ zhě shí èr sān qí yè dà kuì dēng bēn yōng
”遂与登战，大破之，登众渴死者十二三，其夜大溃，登奔雍。
xìng nǎi fā sāng xíng fú
兴乃发丧行服。
tài yuán shí jiǔ nián jiàn jí dì wèi yú huái lǐ dà shè jìng nèi gǎi yuán yuē huáng chū suì rú ān dìng
太元十九年，僭即帝位于槐里， 大赦境内，改元曰皇初，遂如安定。
xiān shì fú dēng shǐ dì guǎng shǒu yōng zi chóng zhūn hú kōng bǎo wén dēng bài gè qì shǒu zǒu
先是，苻登使弟广守雍，子崇屯胡空堡，闻登败，各弃守走。
dēng wú suǒ tóu jù suì bēn píng liáng lǜ qí yú zhòng rù mǎ máo shān
登无所投据，遂奔平凉，率其余众入马毛山。
xìng zì ān dìng rú jīng yáng yǔ dēng zhàn yú shān nán zhǎn dēng
兴自安定如泾阳，与登战于山南，斩登。
sàn qí bù zhòng guī fù nóng yè
散其部众， 归复农业。
xǐ yīn mì sān wàn hù yú cháng ān fēn dà yíng hù wèi sì zhì sì jūn yǐ lǐng zhī
徙阴密三万户于长安，分大营户为四，置四军以领之。
ān nán qiáng xī zhèn yuǎn yáng duō pàn tuī dòu chōng wèi méng zhǔ suǒ zài rǎo luàn
安南强熙、镇远杨多叛，推窦冲为盟主，所在扰乱。
xìng lǜ zhū jiāng tǎo zhī jūn cì wǔ gōng duō xiōng zi liáng guó shā duō ér jiàng
兴率诸将讨之，军次武功， 多兄子良国杀多而降。
chōng dì zhāng wǔ yǔ chōng lí èr chōng bēn qiáng xī
冲弟彰武与冲离贰，冲奔强熙。
xī wén xìng jiāng zhì lǜ hù èr qiān bēn qín zhōu
熙闻兴将至，率户二千奔秦州。
dòu chōng zǒu qiān chuān qiān chuān dǐ chóu gāo zhí sòng zhī
窦冲走汧川，汧川氐仇高执送之。
chōng cóng dì tǒng shuài qí zhòng jiàng yú xìng
冲从弟统率其众降于兴。
fēng zhēng lǔ xù wèi jìn wáng zhēng xi shuò dé wèi lǒng xī wáng zhēng nán jìng děng jí gōng chén yǐn wěi qí nán yáng fú sōng děng bìng wèi gōng hóu qí yú fēng jué gè yǒu chà
封征虏绪为晋王，征西硕德为陇西王，征南靖等及功臣尹纬、齐难、杨佛嵩等并为公侯，其余封爵各有差。
xiān bēi xuē bó yú èr chéng wèi wèi jūn suǒ fá qiǎn shǐ qǐng jiù shǐ yáo chóng fù jiù
鲜卑薛勃于贰城为魏军所伐，遣使请救，使姚崇赴救。
wèi shī jì hái xuē bó fù pàn chóng fá ér zhí zhī dà shōu qí shì mǎ ér hái
魏师既还，薛勃复叛， 崇伐而执之，大收其士马而还。
xìng zhuī zūn qí shù mǔ sūn shì wèi huáng tài hòu pèi xiǎng tài miào
兴追尊其庶母孙氏为皇太后，配飨太庙。
yáng shèng bǎo chóu chí qiǎn shǐ qǐng mìng bài shǐ chí jié zhèn nán jiāng jūn chóu chí gōng
杨盛保仇池，遣使请命，拜使持节、镇南将军、仇池公。
xiān bēi yuè zhì jié guī lǜ hù èr wàn pàn qǐ fú qián guī jiàng yú xìng xìng chù zhī yú chéng jì bài shǐ chí jié zhèn xi jiāng jūn píng xiāng gōng
鲜卑越质诘归率户二万叛乞伏干归，降于兴，兴处之于成纪，拜使持节、镇西将军、平襄公。
yáo shuò dé tǎo píng liáng hú jīn bào yú luò chéng kè zhī
姚硕德讨平凉胡金豹于洛城，克之。
chū shàng guī jiāng rǔ jù běn xiàn yǐ pàn zì chēng qín zhōu cì shǐ
初，上邽姜乳据本县以叛，自称秦州刺史。
shuò dé jìn tǎo zhī rǔ lǜ zhòng jiàng
硕德进讨之，乳率众降。
yǐ shuò dé wèi qín zhōu mù lǐng hù dōng qiāng xiào wèi zhèn shàng guī
以硕德为秦州牧，领护东羌校尉，镇上邽。
zhēng rǔ wèi shàng shū
征乳为尚书。
qiáng xī jí lüè yáng háo zú quán gān chéng lǜ zhòng sān wàn wéi shàng guī shuò dé jī pò zhī
强熙及略阳豪族权干城率众三万围上邽，硕德击破之。
xī nán bēn chóu chí suì jiǎ dào guī jìn
熙南奔仇池，遂假道归晋。
shuò dé xi tǎo gān chéng gān chéng jiàng
硕德西讨干城，干城降。
xìng lìng jùn guó gè suì gòng qīng xíng xiào lián yī rén
兴令郡国各岁贡清行孝廉一人。
mù róng yǒng jì wèi mù róng chuí suǒ miè hé dōng tài shǒu liǔ gōng děng gè zǔ bīng zì shǒu xìng qiǎn yáo xù tǎo zhī
慕容永既为慕容垂所灭，河东太守柳恭等各阻兵自守，兴遣姚绪讨之。
gōng děng yī hé jù shǒu xù bù dé jì
恭等依河距守，绪不得济。
zhèn dōng xuē qiáng xiān jù yáng shì bì yǐn xù cóng lóng mén jì hé suì rù pú bǎn
镇东薛强先据杨氏壁，引绪从龙门济河，遂入蒲坂。
gōng shì qū qǐng xiáng
恭势屈， 请降。
xǐ xīn píng ān dìng xīn hù liù qiān yú pú bǎn
徙新平、安定新户六千于蒲坂。
xìng mǔ shé shì sǐ xìng āi huǐ guò lǐ bù qīn shù zhèng
兴母虵氏死，兴哀毁过礼，不亲庶政。
qún chén yì qǐng yī hàn wèi gù shì jì zàng jí jí
群臣议请依汉、魏故事，既葬即吉。
xìng shàng shū láng li sōng shàng shū yuē sān wáng yì zhì wǔ dì shū lǐ
兴尚书郎李嵩上疏曰“三王异制，五帝殊礼。
xiào zhì tiān xià xiān wáng zhī gāo shì yě yi zūn shèng xìng yǐ guāng dào xun
孝治天下，先王之高事也，宜遵圣性， 以光道训。
jì zàng zhī hòu yīng sù fú lín cháo shuài xiān tiān xià rén xiào zhī jǔ yě
既葬之后，应素服临朝，率先天下，仁孝之举也。
yǐn wěi bó yuē dì wáng sàng zhì hàn wèi wéi zhǔn
”尹纬驳曰：“帝王丧制，汉、魏为准。
sōng jiǎo cháng yuè lǐ qiān yú guǐ dù qǐng fù yǒu sī yǐ zhuān shàn lùn
嵩矫常越礼，愆于轨度，请付有司，以专擅论。
jì zàng jí jí qǐ yī qián yì
既葬即吉，乞依前议。
xìng yuē sōng zhōng chén xiào zǐ yǒu hé jiù hu
”兴曰：“嵩忠臣孝子，有何咎乎？
yǐn pú yè qì xiān wáng zhī diǎn ér yù zūn hàn wèi zhī quán zhì qǐ suǒ wàng yú cháo xián zāi
尹仆射弃先王之典，而欲遵汉、魏之权制，岂所望于朝贤哉！
qí yī yī sōng yì
其一依嵩议。
xiān bēi xuē bó pàn bēn lǐng běi shàng jùn èr chuān zá hú jiē yīng zhī suì wéi ān yuǎn jiāng jūn yáo xiáng yú jīn chéng
鲜卑薛勃叛奔岭北，上郡、贰川杂胡皆应之，遂围安远将军姚详于金城。
qiǎn yáo chóng yǐn wěi tǎo zhī
遣姚崇、尹纬讨之。
bó zì sān jiāo qù jīn chéng chóng liè yíng jǐ zhī ér zū yùn bù jì sān jūn dà jī
勃自三交趣金城，崇列营掎之，而租运不继，三军大饥。
wěi yán yú chóng yuē fǔ guó mí jiě gāo dì jiàn jié dù chéng děng jiē zhū bù zhī háo wèi bān sān pǐn dū yùn jī liú lìng sān jūn fá jué yi míng zhì xíng shū yǐ chéng bù sù
纬言于崇曰：“辅国弥姐高地、建节杜成等皆诸部之豪，位班三品，督运稽留，令三军乏绝， 宜明置刑书，以惩不肃。
suì zhǎn zhī
”遂斩之。
zhū bù dà zhèn zū rù zhě wǔ shí yú wàn
诸部大震，租入者五十余万。
xìng lǜ bù qí èr wàn qīn tǎo zhī bó jù qì qí zhòng bēn yú gāo píng gōng méi yì yú yú zhí ér sòng zhī
兴率步骑二万亲讨之，勃惧，弃其众奔于高平公没奕于，于执而送之。
xuàn shì nán yáo mǎi de yù yīn xìng zàng mǔ shé shì shā xìng huì yǒu gào zhī zhě xìng wèi zhī xìn qiǎn li sōng zhà wǎng
泫氏男姚买得欲因兴葬母虵氏杀兴，会有告之者，兴未之信，遣李嵩诈往。
mǎi de jù yǐ gào sōng sōng hái yǐ wén xìng nǎi cì mǎi de sǐ zhū qí dǎng yǔ
买得具以告嵩，嵩还，以闻，兴乃赐买得死，诛其党与。
xìng xià shū jìn bǎi xìng zào jǐn xiù jí yín sì
兴下书禁百姓造锦绣及淫祀。
xìng lǜ zhòng kòu hú chéng jìn hóng nóng tài shǒu táo zhòng shān huà shān tài shǒu dǒng mài jiē jiàng yú xìng
兴率众寇湖城，晋弘农太守陶仲山、华山太守董迈皆降于兴。
suì rú shǎn chéng jìn kòu shàng luò xiàn zhī
遂如陕城，进寇上洛，陷之。
qiǎn yáo chóng kòu luò yáng jìn hé nán tài shǒu xià hóu zōng zhī gù shǒu jīn yōng chóng gōng zhī bù kè nǎi xiàn bǎi gǔ xǐ liú rén xī hé yán yàn hé dōng péi qí hán xí děng èr wàn yú hù ér hái
遣姚崇寇洛阳，晋河南太守夏侯宗之固守金墉，崇攻之不克，乃陷柏谷，徙流人西河严彦、河东裴岐、韩袭等二万余户而还。
xìng xià shū lìng shì zú zhàn wáng zhě shǒu zǎi suǒ zài mái cáng zhī qiú qí jìn qīn wèi zhī lì hòu
兴下书，令士卒战亡者守宰所在埋藏之，求其近亲为之立后。
wǔ dū dǐ tú fēi dàn tiě děng shā lǒng dōng tài shǒu yáo huí lüè sān qiān yú jiā jù fāng shān yǐ pàn
武都氐屠飞、啖铁等杀陇东太守姚回，略三千余家，据方山以叛。
xìng qiǎn yáo shào děng tǎo zhī zhǎn fēi tiě
兴遣姚绍等讨之，斩飞、铁。
qiǎn dí bó zhī yíng liú rén cáo huì niú shòu wàn yú hù yú hàn zhōng
遣狄伯支迎流人曹会、牛寿万余户于汉中。
xìng liú xīn zhèng shì bāo róng guǎng nà yī yán zhī shàn xián jiàn lǐ yì
兴留心政事，苞容广纳，一言之善，咸见礼异。
jīng zhào dù jǐn féng yì jí mò shǐ píng zhōu bǎo děng shàng chén shí shì jiē zhuó chù měi guān
京兆杜瑾、冯翊吉默、始平周宝等上陈时事，皆擢处美官。
tiān shuǐ jiāng kān dōng píng chún yú qí féng yì guō gāo děng jiē qí rú shuò dé jīng míng xíng xiū gè mén tú shù bǎi jiào shòu cháng ān zhū shēng zì yuǎn ér zhì zhě wàn shù qiān rén
天水姜龛、东平淳于岐、冯翊郭高等皆耆儒硕德，经明行修，各门徒数百，教授长安，诸生自远而至者万数千人。
xìng měi yú tīng zhèng zhī xiá yǐn kān děng yú dōng táng jiǎng lùn dào yì cuò zōng míng lǐ
兴每于听政之暇，引龛等于东堂，讲论道艺，错综名理。
liáng zhōu hú biàn fú jiān zhī mò dōng xǐ luò yáng jiǎng shòu dì zǐ qiān yǒu yú rén guān zhōng hòu jìn duō fù zhī qǐng yè
凉州胡辩，苻坚之末，东徙洛阳，讲授弟子千有余人，关中后进多赴之请业。
xìng chì guān wèi yuē zhū shēng zī fǎng dào yì xiū jǐ lì shēn wǎng lái chū rù wù jū cháng xiàn
兴敕关尉曰：“诸生谘访道艺，修己厉身，往来出入，勿拘常限。
yú shì xué zhě xián quàn rú fēng shèng yān
”于是学者咸劝，儒风盛焉。
jǐ shì huáng mén shì láng gǔ chéng shēn zhōng shū shì láng wáng shàng shàng shū láng mǎ dài děng yǐ wén zhāng yǎ zhèng cān guǎn jī mì
给事黄门侍郎古成诜、中书侍郎王尚、 尚书郎马岱等，以文章雅正，参管机密。
shēn fēng yùn xiù jǔ què rán bù qún měi yǐ tiān xià shì fēi wèi jǐ rèn
诜风韵秀举，确然不群，每以天下是非为己任。
shí jīng zhào wéi gāo mù yuán jí zhī wéi rén jū mǔ sāng tán qín yǐn jiǔ
时京兆韦高慕阮籍之为人，居母丧，弹琴饮酒。
shēn wén ér qì yuē wú dāng sī rèn zhǎn zhī yǐ chóng fēng jiào
诜闻而泣曰：“吾当私刃斩之，以崇风教。
suì chí jiàn qiú gāo
”遂持剑求高。
gāo jù táo nì zhōng shēn bù gǎn jiàn shēn
高惧，逃匿，终身不敢见诜。
xìng qiǎn jiàng zhèn dōng yáng fú sōng gōng xiàn luò yáng
兴遣将镇东杨佛嵩攻陷洛阳。
bān mìng jùn guó bǎi xìng yīn huāng zì mài wèi nú bì zhě xī miǎn wèi liáng rén
班命郡国，百姓因荒自卖为奴婢者，悉免为良人。
xìng yǐ rì yuè báo shí zāi shěng lǚ jiàn jiàng hào chēng wáng xià shū lìng qún gōng qīng shì jiāng mù shǒu zǎi gè jiàng yī děng
兴以日月薄蚀，灾眚屡见， 降号称王，下书令群公卿士将牧守宰各降一等。
yú shì qí tài wèi zhào gōng mín děng wǔ shí sān rén shàng shū jiàn yuē fú wéi bì xià xūn gé huáng tiān gōng jì sì hǎi wēi líng zhèn yú shū yù shēng jiào jì yú xiá fāng suī chéng tāng zhī lóng yīn jī wǔ wáng zhī chóng zhōu yè wèi zú bǐ yù
于是其太尉赵公旻等五十三人上疏谏曰：“伏惟陛下勋格皇天，功济四海，威灵振于殊域，声教暨于遐方，虽成汤之隆殷基，武王之崇周业，未足比喻。
fāng dāng kuò jìng jiāng wú gào chéng zhōng yuè qǐ yi guò chuí chōng sǔn wéi huáng tiān zhī juàn mìng hu
方当廓靖江、吴，告成中岳，岂宜过垂冲损， 违皇天之眷命乎！
xìng yuē yīn tāng xià yǔ dé guān bǎi wáng rán yóu shùn shǒu qiān chōng wèi jū chóng jí kuàng zhèn guǎ mèi ān kě yǐ chù zhī zāi
”兴曰：“殷汤、夏禹德冠百王，然犹顺守谦冲，未居崇极，况朕寡昧，安可以处之哉！
nǎi qiǎn mín gào yú shè jì zōng miào dà shè gǎi yuán hóng shǐ
”乃遣旻告于社稷宗庙，大赦，改元弘始。
cì gū dú guān guǎ lì bó yǒu chà nián qī shí yǐ shàng jiā yī zhàng
赐孤独鳏寡栗帛有差，年七十已上加衣杖。
shǐ píng tài shǒu zhōu bān huái lǐ lìng li qīng shān jiē yǐ dú huò zhū yú shì jùn guó sù rán yǐ
始平太守周班、槐里令李青彡皆以黩货诛，于是郡国肃然矣。
luò yáng jì xiàn zì huái hàn yǐ běi zhū chéng duō qǐng xiáng sòng rèn
洛阳既陷，自淮、汉已北诸城，多请降送任。
xìng xià shū tīng zǔ fù mǔ kūn dì de xiāng róng yǐn
兴下书听祖父母昆弟得相容隐。
yáo xù yáo shuò dé yǐ xìng jiàng hào gù ràng wáng jué xìng fú xǔ
姚绪、姚硕德以兴降号，固让王爵，兴弗许。
jīng zhào wéi huá qiáo jùn xià hóu guǐ shǐ píng páng tiào děng lǜ xiāng yáng liú rén yī wàn pàn jìn bēn yú xìng
京兆韦华、谯郡夏侯轨、始平庞眺等率襄阳流人一万叛晋，奔于兴。
xìng yǐn jiàn dōng táng wèi huá yuē jìn zì nán qiān chéng píng yǐ jiǔ jīn zhèng huà fēng sú hé rú
兴引见东堂，谓华曰：“晋自南迁，承平已久，今政化风俗何如？
huá yuē jìn zhǔ suī yǒu nán miàn zhī zūn wú zǒng yù zhī shí zǎi fǔ zhí zhèng zhèng chū duō mén quán qù gōng jiā suì chéng xí sú xíng wǎng jùn jí fēng sú shē dàng
”华曰：“晋主虽有南面之尊，无总御之实，宰辅执政，政出多门，权去公家，遂成习俗，刑网峻急，风俗奢宕。
zì huán wēn xiè ān yǐ hòu wèi jiàn kuān měng zhī zhōng
自桓温、谢安已后，未见宽猛之中。
xìng dà yuè bài huá zhōng shū lìng
”兴大悦，拜华中书令。
xìng rú hé dōng
兴如河东。
shí yáo xù zhèn hé dōng xìng dài yǐ jiā rén zhī lǐ
时姚绪镇河东，兴待以家人之礼。
xià shū fēng qí xiān cháo jiù chén yáo lǘ wéi zhào è de wáng píng mǎ wàn zài huáng shì děng zǐ wèi wǔ děng zǐ nán
下书封其先朝旧臣姚驴硙、赵恶地、王平、马万载、黄世等子为五等子男。
mìng bǎi liáo jǔ shū cái yì xíng zhī shì xíng zhèng yǒu bù biàn yú shí zhě jiē chú zhī
命百僚举殊才异行之士，刑政有不便于时者，皆除之。
bīng bù láng jīn chéng biān xī shàng chén jūn lìng fán kē yi zūn jiǎn yuē
兵部郎金城边熙上陈军令烦苛，宜遵简约。
xìng lǎn ér shàn zhī nǎi yī sūn wú shì zhòng zhī fǎ yǐ sǔn yì zhī
兴览而善之，乃依孙吴誓众之法以损益之。
xīng lì lǜ xué yú cháng ān zhào jùn xiàn sàn lì yǐ shòu zhī
兴立律学于长安，召郡县散吏以授之。
qí tōng míng zhě hái zhī jùn xiàn lùn jué xíng yù
其通明者还之郡县，论决刑狱。
ruò zhōu jùn xiàn suǒ bù néng jué zhě yàn zhī tíng wèi
若州郡县所不能决者，谳之廷尉。
xìng cháng lín zī yì táng tīng duàn yí yù yú shí hào wú yuān zhì
兴常临谘议堂听断疑狱，于时号无冤滞。
yáo xù yáo shuò dé gù ràng wáng jué xǔ zhī
姚绪、姚硕德固让王爵，许之。
xù shuò dé wēi quán rì shèng xìng kǒng jiān nìng xiǎo rén jǔ huò zhī nǎi jiǎn qīng zhèng jūn zǐ wèi zhī fǔ zuǒ
绪、硕德威权日盛，兴恐奸佞小人沮惑之，乃简清正君子为之辅佐。
xìng yǐ sī lì xiào wèi guō fǔ fú fēng tài shǒu qiáng chāo cháng ān lìng yú pèi huái lǐ lìng péng míng cāng bù láng wáng nián děng qīng qín zhēn bái xià shū bāo měi zēng fǔ yì yī bǎi hù cì chāo jué guān nèi hóu pèi děng jìn wèi yī jí
兴以司隶校尉郭抚、扶风太守强超、长安令鱼佩、槐里令彭明、仓部郎王年等清勤贞白，下书褒美，增抚邑一百户，赐超爵关内侯，佩等进位一级。
shǐ shuò dé lǜ lǒng yòu zhū jūn fá qǐ fú qián guī xìng qián jūn fù zhī qián guī bài zǒu jiàng qí bù zhòng sān wàn liù qiān shōu kǎi mǎ liù wàn pǐ
使硕德率陇右诸军伐乞伏干归，兴潜军赴之，干归败走，降其部众三万六千， 收铠马六万匹。
jūn wú sī lüè bǎi xìng huái zhī
军无私掠，百姓怀之。
xìng jìn rú fú hǎn bān cì wáng gōng yǐ xià biàn yú zú wǔ
兴进如枹罕，班赐王公以下，遍于卒伍。
xìng zhī xi yě méi yì yú mì yù chéng xū xí ān dìng zhǎng shǐ huáng fǔ xù qiē jiàn nǎi zhǐ
兴之西也，没奕于密欲乘虚袭安定，长史皇甫序切谏乃止。
yú zì hèn shī yán yīn yù shā xù
于自恨失言，阴欲杀序。
qǐ fú qián guī yǐ qióng cù lái jiàng bài zhèn yuǎn jiāng jūn hé zhōu cì shǐ guī yì hóu fù yǐ qí bù zhòng pèi zhī
乞伏干归以穷蹙来降，拜镇远将军、河州刺史、归义侯，复以其部众配之。
xìng xià shū jiàng shuài zāo dà sàng fēi zài jiāng yì xiǎn yào zhī suǒ jiē tīng bēn fù jí qī nǎi cóng wáng yì
兴下书，将帅遭大丧，非在疆埸险要之所，皆听奔赴，及期，乃从王役。
lín róng zāo sàng tīng jiǎ bǎi rì
临戎遭丧，听假百日。
ruò shēn wéi biān jiāng jiā yǒu dà biàn jiāo dài wèi zhì gǎn zhé qù zhě yǐ shàn qù guān zuì zuì zhī
若身为边将，家有大变，交代未至，敢辄去者，以擅去官罪罪之。
qiǎn jìn jiāng jūn liú sōng děng èr bǎi sān shí qī rén guī yú jiàn yè
遣晋将军刘嵩等二百三十七人归于建邺。
wèi rén xí méi yì yú yú qì qí bù zhòng lǜ shù qiān jì yǔ hè lián bó bó bēn yú qín zhōu
魏人袭没奕于，于弃其部众，率数千骑与赫连勃勃奔于秦州。
wèi jūn jìn cì wǎ tíng cháng ān dà zhèn zhū chéng bì mén gù shǒu
魏军进次瓦亭， 长安大震，诸城闭门固守。
wèi píng yáng tài shǒu èr chén rù qīn hé dōng
魏平阳太守贰尘入侵河东。
xìng yú shì liàn bīng jiǎng wǔ dà yuè yú chéng xi yú yǒng zhuàng yì zhě zhào rù diàn zhōng
兴于是练兵讲武，大阅于城西，于勇壮异者召入殿中。
yǐn jiàn qún chén yú dōng táng dà yì fá wèi
引见群臣于东堂，大议伐魏。
qún chén xián jiàn yǐ wéi bù kě xìng bù cóng
群臣咸谏以为不可，兴不从。
sī lì yáo xiǎn jìn yuē bì xià tiān xià zhī zhèn bù yí qīn xíng kě shǐ zhū jiāng fēn tǎo shòu yǐ miào shèng zhī cè
司隶姚显进曰：“陛下天下之镇，不宜亲行，可使诸将分讨，授以庙胜之策。
xìng yuē wáng zhě zhèng yǐ kuò tǔ jìng luàn wèi wu wú yān de ér cí zhī
” 兴曰：“王者正以廓土靖乱为务，吾焉得而辞之！
xīng lì qí zi hóng wèi huáng tài zǐ dà shè jìng nèi cì nán zǐ wèi fù hòu zhě jué yī jí
兴立其子泓为皇太子，大赦境内，赐男子为父后者爵一级。
qiǎn yáo píng dí bó zhī děng lǜ bù qí sì wàn fá wèi yáo shuò dé yáo mù lǜ bù qí liù wàn fá lǚ lóng
遣姚平、狄伯支等率步骑四万伐魏，姚硕德、姚穆率步骑六万伐吕隆。
píng děng jūn cì hé dōng
平等军次河东，
xìng qiǎn qí guāng yuǎn dǎng é lì jié léi xīng jiàn zhōng wáng duō děng lǜ xìng chéng jí lǐng běi tū qí zì hé níng fù yuán
兴遣其光远党娥、立节雷星、建忠王多等率杏城及岭北突骑自和宁赴援，
yuè qí xiào wèi táng xiǎo fāng jī nǔ yáo liáng guó lǜ guān zhōng jìng zú wèi píng hòu jì
越骑校尉唐小方、积弩姚良国率关中劲卒为平后继，
yáo xù tǒng hé dōng jiàn bīng wèi qián jūn jié dù
姚绪统河东见兵为前军节度，
yáo shào lǜ luò dōng zhī bīng
姚绍率洛东之兵，
yáo xiáng lǜ shuò fāng jiàn qí
姚详率朔方见骑，
bìng jí píng wàng
并集平望，
yǐ huì yú xìng
以会于兴。
shǐ méi yì yú quán zhèn shàng guī zhōng jūn guǎng líng gōng liǎn quán zhèn luò yáng yáo xiǎn jí shàng shū lìng yáo huang fǔ qí tài zǐ hóng rù zhí xī gōng
使没奕于权镇上邽，中军、广陵公敛权镇洛阳，姚显及尚书令姚晃辅其太子泓，入直西宫。
shuò dé zhì gū zāng dà bài lǚ lóng zhī zhòng fú zhǎn yī wàn
硕德至姑臧，大败吕隆之众，俘斩一万。
lóng jiāng lǚ tā děng lǜ zhòng èr wàn wǔ qiān yǐ dōng yuàn lái jiàng
隆将吕他等率众二万五千，以东苑来降。
xiān shì tū fā lì lù gū jù xī píng jǔ qú méng xùn jù zhāng yè li xuán shèng jù dūn huáng yǔ lǚ lóng xiāng chí
先是，秃发利鹿孤据西平，沮渠蒙逊据张掖，李玄盛据敦煌，与吕隆相持。
zhì shì jiē qiǎn shǐ jiàng
至是，皆遣使降。
xìng lǜ róng zú sì wàn qī qiān zì cháng ān fù yáo píng
兴率戎卒四万七千，自长安赴姚平。
píng gōng wèi qián chéng xiàn zhī zhú jù chái bì
平攻魏干城，陷之，逐据柴壁。
wèi jūn dà zhì gōng píng jié fén shuǐ yǐ shǒu zhī
魏军大至， 攻平，截汾水以守之。
xìng zhì pú bǎn dàn ér bù jìn
兴至蒲坂，惮而不进。
shí shuò dé gōng lǚ lóng fǔ nà yí xià fēn zhì shǒu zǎi jié liáng jī sù wèi chí jiǔ zhī jì
时硕德攻吕隆，抚纳夷夏，分置守宰，节粮积粟，为持久之计。
lóng jù suì jiàng
隆惧，遂降。
shuò dé jūn lìng qí zhěng qiū háo wú fàn jì xiān xián lǐ rú zhé xī tǔ yuè zhī
硕德军令齐整，秋毫无犯，祭先贤，礼儒哲，西土悦之。
yáo píng liáng jié shǐ jǐn jiāng huī xià sān shí qí fù fén shuǐ ér sǐ dí bó zhī děng shí jiāng sì wàn yú rén jiē wèi wèi suǒ qín
姚平粮竭矢尽，将麾下三十骑赴汾水而死，狄伯支等十将四万余人，皆为魏所擒。
xìng xià shū jūn shì zhàn méi zhě jiē hòu jiā bāo zèng
兴下书，军士战没者，皆厚加褒赠。
wèi jūn chéng shèng jìn gōng pú bǎn yáo xù gù shǒu bù zhàn wèi nǎi yǐn hái
魏军乘胜进攻蒲坂，姚绪固守不战，魏乃引还。
xìng xǐ hé xī háo yòu wàn yú hù yú cháng ān
兴徙河西豪右万余户于长安。
jìn fǔ guó jiāng jūn yuán qián zhī níng shuò jiāng jūn liú shòu guàn jūn jiāng jūn gāo cháng qìng lóng xiāng jiāng jūn guō gōng děng èr yú huán xuán jù ér bēn xìng
晋辅国将军袁虔之、宁朔将军刘寿、冠军将军高长庆、龙骧将军郭恭等贰于桓玄，惧而奔兴。
xìng lín dōng táng yǐn jiàn wèi qián zhī děng yuē huán xuán suī míng jìn chén qí shí jìn zéi qí cái dù dìng hé rú fù yě
兴临东堂引见，谓虔之等曰：“桓玄虽名晋臣，其实晋贼，其才度定何如父也？
néng bàn chéng dà shì yǐ bù
能办成大事以不？
qián zhī yuē xuán jí shì zī xióng jù jīng chu shǔ jìn cháo shī zhèng suì tōu qiè zǎi héng
”虔之曰：“玄籍世资，雄据荆、楚，属晋朝失政， 遂偷窃宰衡。
ān rěn wú qīn duō jì hǎo shā wèi bù cái shòu jué yǐ ài jiā wú gōng píng zhī dù bù rú qí fù yuǎn yǐ
安忍无亲，多忌好杀，位不才授，爵以爱加，无公平之度，不如其父远矣。
jīn jì wò cháo quán bì xíng cuàn duó jì fēi mìng shì zhī cái zhèng kě wèi tā rén qū chú ěr
今既握朝权，必行篡夺，既非命世之才，正可为他人驱除耳。
cǐ tiān yǐ jī biàn shòu zhī bì xià yuàn sù jiā jīng lüè kuò qīng wú chu
此天以机便授之陛下，愿速加经略，廓清吴、楚。
xìng dà yuè yǐ qián zhī wèi dà sī nóng yú jiē yǒu bài shòu
”兴大悦，以虔之为大司农，余皆有拜授。
qián zhī gù ràng qǐng jiāng yì zì xiào gǎi shòu jiǎ jié níng nán jiāng jūn guǎng zhōu cì shǐ
虔之固让，请疆埸自效，改授假节、宁南将军、广州刺史。
xīng lì qí zhāo yí zhāng shì wèi huáng hòu fēng zǐ yì bì guāng xuān chén yīn pú zhì kuǐ yù guó r jiē wèi gōng
兴立其昭仪张氏为皇后，封子懿、弼、洸、宣、谌、愔、璞、质、逵、裕、国儿皆为公。
qiǎn qí jiān dà hóng lú liáng fěi yǐ xīn píng zhāng gòu wèi fù bài tū fā nù tán chē qí jiāng jūn guǎng wǔ gōng jǔ qú méng xùn zhèn xi jiāng jūn shā zhōu cì shǐ xī hǎi hóu li xuán shèng ān xī jiāng jūn gāo chāng hòu
遣其兼大鸿胪梁斐，以新平张构为副，拜秃发傉檀车骑将军、广武公， 沮渠蒙逊镇西将军、沙州刺史、西海侯，李玄盛安西将军、高昌侯。
xìng qiǎn zhèn yuǎn zhào yào lǜ zhòng èr wàn xi zhūn jīn chéng jiàn jié wáng sōng fèn lǜ qí zhù lǚ lóng děng shǒu gū zāng
兴遣镇远赵曜率众二万西屯金城，建节王松忿率骑助吕隆等守姑臧。
sōng fèn zhì wèi ān wèi nù tán dì wén zhēn suǒ wéi zhòng kuì zhí sōng fèn sòng yú nù tán
松忿至魏安，为傉檀弟文真所围，众溃，执松忿，送于傉檀。
nù tán dà nù sòng sōng fèn hái cháng ān guī zuì wén zhēn shēn zì chén xiè
傉檀大怒，送松忿还长安，归罪文真，深自陈谢。
xìng xià shū lù mǎ wéi zhàn shí jiāng lì jǐn zhuó xù zhī qí bǎo hù gěi fù èr shí nián
兴下书，录马嵬战时将吏，尽擢叙之，其堡户给复二十年。
xìng xìng jiǎn yuē chē mǎ wú jīn yù zhī shì zì xià huà zhī mò bù dūn shàng qīng sù
兴性俭约，车马无金玉之饰，自下化之，莫不敦尚清素。
rán hǎo yóu tián pō sǔn nóng yào
然好游田，颇损农要。
jīng zhào dù shān yǐ pú yè qí nán wú kuāng fǔ zhī yì zhe fēng cǎo shī yǐ zhēn zhī féng yì xiāng yún zuò dé liè fù yǐ fěng yān
京兆杜挻以仆射齐难无匡辅之益，著《丰草诗》以箴之，冯翊相云作《德猎赋》以讽焉。
xìng jiē lǎn ér shàn zhī cì yǐ jīn bó rán zhōng fú néng gǎi
兴皆览而善之，赐以金帛，然终弗能改。
jìn shùn yáng tài shǒu péng quán yǐ jùn jiàng xìng xìng qiǎn yáng fú sōng lǜ qí wǔ qiān yǔ qí jīng zhōu cì shǐ zhào yào yíng zhī suì kòu xiàn nán xiāng qín jiàn wēi jiāng jūn liú sōng lüè dì zhì yú liáng guó ér guī
晋顺阳太守彭泉以郡降兴，兴遣杨佛嵩率骑五千，与其荆州刺史赵曜迎之，遂寇陷南乡，擒建威将军刘嵩，略地至于梁国而归。
yòu qiǎn qí jiān sàn qí cháng shì xí què yì liáng zhōu zhēng lǚ lóng dì chāo rù shì lóng qiǎn zhī
又遣其兼散骑常侍席确诣凉州， 征吕隆弟超入侍，隆遣之。
lǚ lóng jù tū fā nù tán zhī bī biǎo qǐng nèi xǐ
吕隆惧秃发傉檀之逼，表请内徙。
xìng qiǎn qí nán jí zhèn xi yáo jí zhèn yuǎn qǐ fú qián guī zhèn yuǎn zhào yào děng bù qí sì wàn yíng lóng yú hé xī
兴遣齐难及镇西姚诘、 镇远乞伏干归、镇远赵曜等步骑四万，迎隆于河西。
nán zhì gū zāng yǐ qí sī mǎ wáng shàng xíng liáng zhōu cì shǐ pèi bīng sān qiān zhèn gū zāng yǐ jiāng jūn yán sōng wèi cāng sōng tài shǒu guō jiāng wèi fān hé tài shǒu fēn shù èr chéng xǐ lóng jí qí zōng shì liáo shǔ yú cháng ān
难至姑臧，以其司马王尚行凉州刺史，配兵三千镇姑臧，以将军阎松为仓松太守，郭将为番禾太守，分戍二城， 徙隆及其宗室僚属于长安。
jǔ qú méng xùn qiǎn dì rú zǐ gòng qí fāng wù
沮渠蒙逊遣弟如子贡其方物。
wáng shàng suí fǔ yí lí dǎo yǐ xìn yì bǎi xìng huái qí huì huà xī rán guī zhī
王尚绥抚遗黎，导以信义， 百姓怀其惠化，翕然归之。
běi bù xiān bēi bìng qiǎn shǐ gòng kuǎn
北部鲜卑并遣使贡款。
huán xuán qiǎn shǐ lái pìn qǐng xīn gōng jìng hé dàn zhī
桓玄遣使来聘，请辛恭靖、何澹之。
xìng liú gōng jìng ér qiǎn dàn zhī wèi yuē huán xuán bù tuī jì lì yùn jiāng tú cuàn nì tiān wèi wàng jìn bì jiāng yǒu yì jǔ yǐ wú guān zhī zhōng dāng qīng fù
兴留恭靖而遣澹之，谓曰：“桓玄不推计历运，将图篡逆，天未忘晋，必将有义举，以吾观之，终当倾覆。
qīng jīn chí wǎng bì féng qí bài xiāng jiàn zhī qī chí bù yún yuǎn
卿今驰往，必逢其败，相见之期，迟不云远。
chū gōng jìng zhì cháng ān yǐn jiàn xìng ér bù bài xìng yuē zhèn jiāng rèn qīng yǐ dōng nán zhī shì
”初，恭靖至长安，引见兴而不拜，兴曰：“朕将任卿以东南之事。
jìng yuē wǒ níng wèi guó jiā guǐ bù wéi qiāng zéi chén
”靖曰：“我宁为国家鬼，不为羌贼臣。
xìng nù yōu zhī bié shì
”兴怒，幽之别室。
zhì shì gōng jìng yì yú qiáng dùn guī
至是， 恭靖亦逾墙遁归。
xìng qiǎn qí jiāng yáo shuò dé yáo liǎn chéng yáo shòu dōu děng lǜ zhòng sān wàn fá yáng shèng yú chóu chí
兴遣其将姚硕德、姚敛成、姚寿都等率众三万，伐杨盛于仇池。
shòu dōu děng rù zì dàng chāng liǎn chéng cóng xià biàn ér jìn
寿都等入自宕昌，敛成从下辩而进。
shèng qiǎn qí dì shòu jù chéng cóng zǐ bīn jù dōu
盛遣其弟寿距成，从子斌距都。
dōu nì jī qín zhī jǐn fú qí zhòng
都逆击擒之，尽俘其众。
yáng shòu děng jù lǜ zhòng qǐng xiáng
杨寿等惧，率众请降。
shuò dé hái shī
硕德还师。
jìn rǔ nán tài shǒu zhào cè wěi shǒu bēn yú xìng
晋汝南太守赵策委守奔于兴。
xìng rú zhào xiāo yuán yǐn zhū shā mén yú chéng xuán táng tīng jiū mó luó shí yǎn shuō fó jīng
兴如赵逍园，引诸沙门于澄玄堂听鸠摩罗什演说佛经。
luō shén tōng biàn xià yán xún lǎn jiù jīng duō yǒu chéng miù bù yǔ hú běn xiāng yìng
罗什通辩夏言，寻览旧经，多有乘谬，不与胡本相应。
xìng yǔ luō shén jí shā mén sēng lüè sēng qiān dào shù sēng ruì dào tǎn sēng zhào yù shùn děng bā bǎi yú rén gèng chū dà pǐn luō shén chí hú běn xìng zhí jiù jīng yǐ xiāng kǎo xiào qí xīn wén yì jiù zhě jiē huì yú lǐ yì
兴与罗什及沙门僧略、僧迁、道树、僧睿、道坦、 僧肇、昙顺等八百余人，更出大品，罗什持胡本，兴执旧经，以相考校，其新文异旧者皆会于理义。
xù chū zhū jīng bìng zhū lùn sān bǎi yú juǎn
续出诸经并诸论三百余卷。
jīn zhī xīn jīng jiē luō shén suǒ yì
今之新经皆罗什所译。
xìng jì tuō yì yú fú dào gōng qīng yǐ xià mò bù qīn fù shā mén zì yuǎn ér zhì zhě wǔ qiān yú rén
兴既托意于佛道，公卿已下莫不钦附，沙门自远而至者五千余人。
qǐ fú tú yú yǒng guì lǐ lì bō ruò tái yú zhōng gōng shā mén zuò chán zhě héng yǒu qiān shù
起浮图于永贵里，立波若台于中宫，沙门坐禅者恒有千数。
zhōu jùn huà zhī shì fú zhě shí shì ér jiǔ yǐ
州郡化之，事佛者十室而九矣。
shǐ yáo shuò dé jí guān jūn xú luò shēng děng fá chóu chí yòu qiǎn jiàn wǔ zhào kūn zì dàng chāng ér jìn qiǎn qí jiāng liǎn jù kòu hàn zhōng
使姚硕德及冠军徐洛生等伐仇池，又遣建武赵琨自宕昌而进，遣其将敛俱寇汉中。
shí liú yù zhū huán xuán yíng fù ān dì xuán wèi jiāng jūn xīn ān wáng huán qiān lín yuán wáng huán yí yōng zhōu cì shǐ huán wèi zuǒ wèi jiāng jūn huán mì zhōng shū lìng huán yìn jiāng jūn hé dàn zhī děng bēn yú xìng
时刘裕诛桓玄，迎复安帝，玄卫将军、新安王桓谦，临原王桓怡，雍州刺史桓蔚，左卫将军桓谧，中书令桓胤，将军何澹之等奔于兴。
liú yù qiǎn dà cān jūn héng kǎi zhī yì yáo xiǎn qǐng tōng hé xiǎn qiǎn jí mò bào zhī zì shì pìn shǐ bù jué
刘裕遣大参军衡凯之诣姚显，请通和，显遣吉默报之，自是聘使不绝。
jìn qiú nán xiāng zhū jùn xīng xǔ zhī
晋求南乡诸郡，兴许之。
qún chén xián jiàn yǐ wèi bù kě xìng yuē tiān xià zhī shàn yī yě liú yù bá cuì qǐ wēi kuāng fǔ jìn shì wú hé xī shù jùn ér bù chéng qí měi hu
群臣咸谏以为不可，兴曰：“天下之善一也，刘裕拔萃起微，匡辅晋室，吾何惜数郡而不成其美乎！
suì gē nán xiāng shùn yáng xīn yě wǔ yīn děng shí èr jùn guī yú jìn
”遂割南乡、顺阳、新野、舞阴等十二郡归于晋。
yáo shuò dé děng pín bài yáng shèng shèng jù qǐng xiáng qiǎn zi nán dāng jí liáo zuǒ zǐ dì shù shí rén wéi zhì shuò dé děng yǐn hái
姚硕德等频败杨盛，盛惧，请降，遣子难当及僚佐子弟数十人为质，硕德等引还。
shǔ shèng wèi shǐ chí jié sàn qí cháng shì dū du yì níng zhōu zhū jūn shì zhēng nán dà jiàng jūn kāi fǔ yì zhōu mù wǔ dū hóu
署盛为使持节、散骑常侍、都督益、宁州诸军事、征南大将军、开府、益州牧、 武都侯。
liǎn jù xiàn chéng gù xǐ hàn zhōng liú rén guō táo děng sān qiān yú jiā yú guān zhōng
敛俱陷城固，徙汉中流人郭陶等三千余家于关中。
xìng bān gào jìng nèi jí zài cháo wén wǔ lì míng bù dé fàn shū fù xù jí shuò dé zhī míng yǐ zhāng shū lǐ
兴班告境内及在朝文武，立名不得犯叔父绪及硕德之名，以彰殊礼。
xìng qiān gōng xiào you měi jiàn xù jí shuò dé rú jiā rén zhī lǐ zhěng fú qīng sǒng yán zé chēng zì chē mǎ fú wán bì xiān èr shū rán hòu fú qí cì zhě cháo tíng dà zhèng bì zī zhī ér hòu xíng
兴谦恭孝友，每见绪及硕德，如家人之礼，整服倾悚，言则称字，车马服玩，必先二叔，然后服其次者，朝廷大政，必谘之而后行。
tài shǐ lìng guō nún yán yú xìng yuē xū hài zhī suì dāng yǒu gū kòu qǐ yú xī běi yi shèn qí fēng
太史令郭黁言于兴曰：“戌亥之岁，当有孤寇起于西北，宜慎其锋。
qǐ bīng rú liú shā sǐ zhě rú luàn má róng mǎ yōu yōu huì lǒng tóu xiān bēi wū wán jū bù ān guó cháo pí yú bēn mìng yǐ
起兵如流沙，死者如乱麻，戎马悠悠会陇头，鲜卑、乌丸居不安，国朝疲于奔命矣。
shí suǒ zài yǒu quán shuǐ yǒng chū chuán yún yǐn zé yù bìng hòu duō wú yàn
”时所在有泉水涌出，传云饮则愈病，后多无验。
lǚ yǒu yāo rén zì chēng shén nǚ lù zhī nǎi zhǐ
屡有妖人自称神女，戮之乃止。
xìng dà yuè zì dù yóu zhì yú yáng mù
兴大阅，自杜邮至于羊牧。
xìng yǐ yáo shuò dé lái cháo dà shè qí jìng nèi
兴以姚硕德来朝，大赦其境内。
jí shuò dé guī yú qín zhōu xìng sòng zhī jí yōng nǎi hái
及硕德归于秦州， 兴送之，及雍乃还。
tū fā nù tán xiàn xìng mǎ sān qiān pǐ yáng sān wàn tóu
秃发傉檀献兴马三千匹，羊三万头。
xìng yǐ wéi zhōng yú jǐ nǎi shǔ nù tán wèi liáng zhōu cì shǐ zhēng liáng zhōu cì shǐ wáng shàng hái cháng ān
兴以为忠于己，乃署傉檀为凉州刺史，征凉州刺史王尚还长安。
liáng zhōu rén shēn tú yīng děng èr bǎi yú rén qiǎn zhǔ bù hú wēi yì xìng qǐng liú shàng xìng fú xǔ
凉州人申屠英等二百余人，遣主簿胡威诣兴，请留尚，兴弗许。
yǐn wēi jiàn zhī wēi liú tì wèi xìng yuē chén zhōu fèng guó wǔ nián wáng wēi bù jiē xián dǎn qī bīng gū chéng dú shǒu zhě yǎng shì bì xià wēi líng fǔ zhàng liáng mù huì huà
引威见之，威流涕谓兴曰：“臣州奉国五年，王威不接，衔胆栖冰、孤城独守者，仰恃陛下威灵，俯杖良牧惠化。
hū wéi tiān rén zhī xīn yǐ huá tǔ zī dí
忽违天人之心，以华土资狄。
ruò rén rǔ tán cái wàng yīng dài chén qǐ gǎn yán
若亻辱檀才望应代，臣岂敢言。
qiè wén nǎi yǐ chén děng mào mǎ sān qiān pǐ yáng sān wàn kǒu rú suǒ chuán shí zhě shì wèi qì rén guì chù
窃闻乃以臣等贸马三千匹，羊三万口，如所传实者，是为弃人贵畜。
gǒu yǐ mǎ gōng jūn guó zhí fán shàng shū yī fú sān qiān yú jiā hù shū yì pǐ cháo xià xī bàn hé gù yǐ yī fāng wěi cǐ jiān hú
苟以马供军国，直烦尚书一符，三千余家户输一匹，朝下夕办，何故以一方委此奸胡！
xī hàn wǔ qīng tiān xià zhī zī kāi jiàn hé xī gé jué zhū róng duàn xiōng nú yòu bì suǒ yǐ zhōng néng tú dà yuān wáng wú guǎ
昔汉武倾天下之资，开建河西，隔绝诸戎，断匈奴右臂，所以终能屠大宛王毋寡。
jīn bì xià fāng bù zhèng yù mén liú huà xī yù nài hé yǐ wǔ jùn zhī de zī zhī quǎn yán yǔn zhōng chéng huá zú qì zhī nüè lǔ
今陛下方布政玉门，流化西域，奈何以五郡之地资之犭严狁，忠诚华族弃之虐虏！
fēi dàn chén zhōu lǐ tú tàn jù fāng wèi shèng cháo gàn shí zhī yōu
非但臣州里涂炭，惧方为圣朝旰食之忧。
xìng nǎi qiǎn xī píng rén chē pǔ chí zhǐ wáng shàng yòu qiǎn shǐ yù nù tán
”兴乃遣西平人车普驰止王尚，又遣使喻傉檀。
huì nù tán yǐ zhì gū zāng pǔ yǐ zhuàng xiān gào zhī
会傉檀已至姑臧，普以状先告之。
nù tán jù xié qiǎn wáng shàng suì rù gū zāng
傉檀惧，胁遣王尚，遂入姑臧。
shàng jì zhì cháng ān zuò nì lǚ shì gōng rén shàn shā táo rén báo hé děng jìn zhǐ nán tái
尚既至长安，坐匿吕氏宫人，擅杀逃人薄禾等，禁止南台。
liáng zhōu bié jià zōng chang zhì zhōng zhāng mù zhǔ bù biān xiàn hú wēi děng shàng shū lǐ shàng yuē
凉州别驾宗敞、治中张穆、主簿边宪、胡威等上疏理尚曰：
chén zhōu huāng yì lín dài kòu chóu jū tài wú chuí gǒng zhī ān yùn fǒu lí qīng fù zhī nán
臣州荒裔，邻带寇仇，居泰无垂拱之安，运否离倾覆之难。
zì zhāng shì tuí jī dé fēng jué ér mò shàn
自张氏颓基，德风绝而莫扇；
lǚ shù jiāng zhōng xiāo è yǐ zhī fān xiáng
吕数将终，枭鹗以之翻翔。
qún shēng yīng wǎng jí zhī tòng xī xià yǒu fén rú zhī huò
群生婴罔极之痛，西夏有焚如之祸。
xìng huáng jiàn jiàng juàn chún fēng yuǎn bèi
幸皇鉴降眷，纯风远被。
cì shǐ wáng shàng shòu rèn chuí miè zhī zhōu cè chéng nán quán zhī jì qīng shēn lǜ xià gōng jiǎn jié yòng láo yì fēng yuē yǔ zhòng tóng zhī quàn kè nóng sāng shí wú fèi yè
刺史王尚受任垂灭之州，策成难全之际，轻身率下，躬俭节用， 劳逸丰约，与众同之，劝课农桑，时无废业。
rán hòu zhèn wáng wēi yǐ sǎo bù tíng huí tiān bō yǐ dàng fēn huì
然后振王威以扫不庭，回天波以荡氛秽。
zé qún nì bīng cuī bù sì zhū yáng zhī yào
则群逆冰摧，不俟朱阳之曜；
ruò qiū shuāng yǔn tuò qǐ dài jìng fēng zhī wēi
若秋霜陨箨，岂待劲风之威。
hé dìng yuǎn zhī zú gāo yíng píng zhī dú měi
何定远之足高，营平之独美！
jīng shǐ fǔ ěr huì cháo suàn gǎi shòu shǐ xī shì zhī gōng bù zhōng yú bì chéng yì shī zhī jī jiàn zhī ér mò zhǎn
经始甫尔，会朝算改授，使希世之功不终于必成，易失之机践之而莫展。
dāng qí shí ér míng qí shì zhě shuí bù kǎi rán
当其时而明其事者，谁不慨然！
jì yuǎn yì xiá fāng qú láo yú wài suī xiào wèi chóu ēn ér zài gōng wú quē
既远役遐方，劬劳于外，虽效未酬恩，而在公无阙。
zì zhì jīng shī èr xún yú jīn chū chē zhī mìng mò dǎi qī fěi zhī zé wéi shēn
自至京师，二旬于今，出车之命莫逮，萋斐之责惟深。
yǐ qǔ lǚ shì gōng rén péi shì jí shā táo rén báo hé děng wéi nán tái suǒ jìn tiān jiàn xuán jìng zàn miǎn lún yǔ jī shéng zhī wén wèi lí jiǎn mò
以取吕氏宫人裴氏及杀逃人薄禾等为南台所禁，天鉴玄镜，暂免囵圄，讥绳之文，未离简墨。
péi shì nián chuí zhī mìng shǒu fā èr máo lí jū běn jiā bù zài shàng shì nián mài zī lòu hé yòng sòng wèi
裴氏年垂知命，首发二毛，嫠居本家，不在尚室，年迈姿陋，何用送为！
biān fān shuǎ hàn zhòng lì shì jì hé děng sī táo zuì yīng xiàn mò yǐ shā zhǐ shā ān biān zhī yì yě
边籓耍捍，众力是寄，禾等私逃，罪应宪墨，以杀止杀，安边之义也。
jiǎ ruò yǐ bù sòng péi shì wèi zuì zhě zhèng quē xī guān zhī yī nǚ zǐ ěr
假若以不送裴氏为罪者，正阙奚官之一女子耳。
lùn xūn zé gōng zhòng yán xiá zé guò wēi
论勋则功重， 言瑕则过微。
ér zhí xiàn chuī máo qiú cī wàng láo jì guò sī xiān zhé suǒ yǐ qì xuè yú dāng nián wēi chén suǒ yǐ yǎng tiān ér sǎ lèi
而执宪吹毛求疵，忘劳记过，斯先哲所以泣血于当年，微臣所以仰天而洒泪。
qiě shàng zhī fèng guó lì shì èr cháo néng fǒu xiào yú jì wǎng yōu liè jiǎn zài shèng xīn jiù yǒu wēi guò gōng zú xiāng bǔ yi hóng wǎng jí zhī shī yǐ zhāng fù zǎi zhī ēn
且尚之奉国，历事二朝，能否效于既往，优劣简在圣心，就有微过，功足相补， 宜弘罔极之施，以彰覆载之恩。
chén děng shēng zì xī zhōu wú hàn fēi zhī yì jiǔ chén wěi zhèng jué jìn qù zhī tú
臣等生自西州，无翰飞之翼，久沈伪政，绝进趣之途。
jí huáng huà jì zhān tóu gān zhī xīn míng fā suì cè míng wěi zhì wèi tiǎn lì duān
及皇化既沾，投竿之心冥发，遂策名委质，位忝吏端。
zhǔ rǔ chén yōu gù chóng jiǎn pī kuǎn wéi bì xià liàng zhī
主辱臣忧，故重茧披款，惟陛下亮之。
xìng lǎn zhī dà yuè wèi qí huáng mén shì láng yáo wén zǔ yuē qīng zhī zōng chang hu
兴览之大悦，谓其黄门侍郎姚文祖曰：“卿知宗敞乎？
wén zǔ yuē yǔ chén zhōu lǐ xī fāng zhī yīng jùn
”文祖曰：“与臣州里， 西方之英隽。
xìng yuē yǒu biǎo lǐ wáng shàng wén yì shén jiā dāng wáng shàng yán sī ěr
”兴曰：“有表理王尚，文义甚佳，当王尚研思耳。
wén zǔ yuē shàng zài nán tái jìn zhǐ bù yǔ bīn kè jiāo tōng chang yù yú yáng huán fēi shàng míng yǐ
”文祖曰：“尚在南台，禁止不与宾客交通，敞寓于杨桓，非尚明矣。
xìng yuē ruò ěr huán wèi cuò sī hu
”兴曰：“若尔，桓为措思乎？
wén zǔ yuē xī fāng píng chang shén zhòng yōu yú yáng huán
”文祖曰：“西方评敞甚重，优于杨桓。
chang xī yǔ lǚ chāo zhōu xuán bì xià shì kě wèn zhī
敞昔与吕超周旋，陛下试可问之。
xìng yīn wèi chāo yuē zōng chang wén cái hé rú
” 兴因谓超曰：“宗敞文才何如？
kě shì shuí bèi
可是谁辈？
chāo yuē chang zài xī tǔ shí lùn shén měi fāng chang wèi zhī chén xú jìn zhī pān lù
”超曰：“敞在西土，时论甚美，方敞魏之陈、徐，晋之潘、陆。
jí yǐ biǎo shì chāo yuē liáng zhōu xiǎo de níng yǒu cǐ cái hu
”即以表示超曰：“凉州小地，宁有此才乎？
chāo yuē chén yǐ chang yú wén bǐ zhī wèi zú chèn duō
”超曰： “臣以敞余文比之，未足称多。
lín láng chū yú kūn lǐng míng zhū shēng yú hǎi bīn ruò bì yǐ de qiú rén zé wén mìng dà xià zhī qì fū jī chāng dōng yí zhī bìn shì
琳琅出于昆岭，明珠生于海滨，若必以地求人，则文命大夏之弃夫，姬昌东夷之摈士。
dàn dāng wèn qí wén cǎi hé rú bù kě yǐ qū yǔ gé wù
但当问其文彩何如，不可以区宇格物。
xìng yuè shè shàng zhī zuì yǐ wéi shàng shū
”兴悦， 赦尚之罪，以为尚书。