mù róng chuí zì dào míng huàng zhī dì wǔ zi yě
慕容垂，字道明，皝之第五子也。
shǎo qí nì yǒu qì dù shēn cháng qī chǐ qī cùn shǒu chuí guò xī
少岐嶷有器度，身长七尺七寸，手垂过膝。
huàng shén chǒng zhī cháng mù ér wèi zhū dì yuē cǐ r kuò dá hào qí zhōng néng pò rén jiā huò néng chéng rén jiā
皝甚宠之，常目而谓诸弟曰：“此儿阔达好奇，终能破人家，或能成人家。
gù míng bà zì dào yè ēn yù yú yú shì zǐ jùn gù jùn bù néng píng zhī
”故名霸，字道业，恩遇逾于世子俊，故俊不能平之。
yǐ miè yǔ wén zhī gōng fēng dōu xiāng hòu
以灭宇文之功，封都乡侯。
shí jì lóng lái fá jì hái yóu yǒu jiān bìng zhī zhì qiǎn jiàng shān héng lǜ zhòng shù wàn zhūn yú lè ān yíng gōng qǔ zhī bèi
石季龙来伐，既还，犹有兼并之志，遣将邓恒率众数万屯于乐安，营攻取之备。
chuí shù tú hé yǔ héng xiāng chí héng dàn ér bù gǎn qīn
垂戍徒河， 与恒相持，恒惮而不敢侵。
chuí shǎo hǎo tián yóu yīn liè zhuì mǎ shé chǐ mù róng jùn jiàn jí wáng wèi gǎi míng wài yǐ mù xì wèi míng nèi shí è ér gǎi zhī
垂少好畋游，因猎坠马折齿，慕容俊僭即王位，改名， 外以慕郤为名，内实恶而改之。
xún yǐ chèn jì zhī wén nǎi qù guài yǐ chuí wèi míng yān
寻以谶记之文，乃去“夬”，以“垂”为名焉，
shí jì lóng zhī sǐ yě zhào wèi luàn chuí wèi jùn yuē shí lái yì shī fù jī zài sù jiān ruò gōng mèi jīn qí shí yǐ
石季龙之死也，赵魏乱，垂谓俊曰：“时来易失，赴机在速，兼弱攻昧，今其时矣。
jùn yǐ xīn zāo dà sàng bù xǔ
”俊以新遭大丧，不许。
mù yú gēn yán yú jùn yuē wáng zǐ zhī yán qiān zǎi yī shí bù kě shī yě
慕舆根言于俊曰：“王子之言，千载一时，不可失也。
jùn nǎi cóng zhī yǐ chuí wèi qián fēng dū du
”俊乃从之，以垂为前锋都督。
jùn jì kè yōu zhōu jiāng kēng jiàng zú chuí jiàn yuē diào fá zhī yì xiān dài cháng diǎn
俊既克幽州，将坑降卒，垂谏曰：“吊伐之义， 先代常典。
jīn fāng píng zhōng yuán yi suí huái yǐ dé kēng lù zhī xíng bù kě wèi wáng shī zhī xiān shēng
今方平中原，宜绥怀以德，坑戮之刑不可为王师之先声。
jùn cóng zhī
”俊从之。
jí jùn jiàn chēng zūn hào fēng chuí wú wáng xǐ zhèn xìn dōu yǐ shì zhōng yòu jìn jiāng jūn lù liú tái shì dà shōu dōng běi zhī lì
及俊僭称尊号，封垂吴王，徙镇信都，以侍中、右禁将军录留台事，大收东北之利。
yòu wèi zhēng nán jiāng jūn jīng yǎn èr zhōu mù yǒu shēng yú liáng chu zhī nán
又为征南将军、荆、兖二州牧，有声于梁、楚之南。
zài wèi sī lì wěi wáng gōng yǐ xià mò bù lèi jī
再为司隶，伪王公已下莫不累迹。
shí mò róng sì wěi wèi mù róng kè wèi tài zǎi
时莫容嗣伪位，慕容恪为太宰。
kè shén zhòng chuí cháng wèi yuē wú wáng jiàng xiàng zhī cái shí bèi yú chén xiān dì yǐ zhǎng yòu zhī cì yǐ chén xiān zhī chén sǐ zhī hòu yuàn bì xià wěi zhèng wú wáng kě wèi qīn xián jiān jǔ
恪甚重垂，常谓曰：“吴王将相之才十倍于臣，先帝以长幼之次，以臣先之，臣死之后，愿陛下委政吴王，可谓亲贤兼举。
jí bài huán wēn yú fāng tóu wēi míng dà zhèn
” 及败桓温于枋头，威名大振。
mù róng píng shēn jì è zhī nǎi móu zhū chuí
慕容评深忌恶之，乃谋诛垂。
chuí jù huò jí jǐ yǔ shì zǐ quán bēn yú fú jiān
垂惧祸及己，与世子全奔于苻坚。
zì kè zú hòu jiān mì yǒu tú zhī móu dàn chuí wēi míng ér wèi fā
自恪卒后，坚密有图之谋，惮垂威名而未发。
jí wén qí zhì jiān dà yuè jiāo yíng zhí shǒu lǐ zhī shén zhòng
及闻其至，坚大悦，郊迎执手， 礼之甚重。
jiān xiāng wáng měng è chuí xióng lüè quàn jiān shā zhī
坚相王猛恶垂雄略，劝坚杀之。
jiān bù cóng yǐ wéi guàn jūn jiāng jūn fēng bīn dōu hóu shí huá yīn zhī wǔ bǎi hù
坚不从，以为冠军将军，封宾都侯，食华阴之五百户。
wáng měng fá luò yǐn quán wèi cān jūn
王猛伐洛，引全为参军。
měng nǎi lìng rén guǐ chuán chuí yǔ yú quán yuē wú yǐ dōng hái rǔ kě wèi jì yě
猛乃令人诡传垂语于全曰：“吾已东还， 汝可为计也。
quán xìn zhī nǎi bēn
”全信之，乃奔。
měng biǎo quán pàn zhuàng chuí jù ér dōng bēn jí lán tián wèi zhuī qí suǒ huò
猛表全叛状，垂惧而东奔，及蓝田，为追骑所获。
jiān yǐn jiàn dōng táng wèi miǎn zhī yuē qīng jiā guó shī hé wěi shēn tóu zhèn
坚引见东堂，慰勉之曰：“卿家国失和，委身投朕。
xián zǐ zhì bù wàng běn yóu huái shǒu qiū
贤子志不忘本，犹怀首丘。
shū bù yún hū fù fù zǐ zi wú xiāng jí yě
《书》不云乎：“父父子子，无相及也。
qīng hé wéi guò jù ér láng bèi ruò sī yě
”卿何为过惧而狼狈若斯也！
yú shì fù chuí jué wèi ēn dài rú chū
”于是复垂爵位，恩待如初。
jí jiān qín chuí suí jiān rù yè shōu jí zhū zǐ duì zhī bēi tòng jiàn qí gù lì yǒu bú yuè zhī sè
及坚擒，垂随坚入邺，收集诸子，对之悲恸，见其故吏，有不悦之色。
qián láng zhōng lìng gāo bì sī yú chuí yuē dài wáng yǐ mìng shì zhī zī zāo wú wàng zhī yùn zhūn zhān qī fú jiān yì zhì yǐ
前郎中令高弼私于垂曰：“大王以命世之姿，遭无妄之运，迍邅妻伏，艰亦至矣。
tiān qǐ jiā huì líng mìng zàn qiān cǐ nǎi hóng jiàn zhī shǐ lóng biàn zhī chū shēn yuàn rén cí yǒu yǐ wèi zhī
天启嘉会，灵命暂迁，此乃鸿渐之始，龙变之初，深愿仁慈有以慰之。
qiě fú gāo shì zhī lüè bì huái yí sú zhī guī fāng dāng wǎng lòu tūn zhōu yǐ hóng bāo yǎng zhī yì
且夫高世之略必怀遗俗之规，方当网漏吞舟，以弘苞养之义；
shōu nà jiù chén zhī zhòu yǐ chéng wéi shān zhī gōng nài hé yǐ yī nù juān zhī
收纳旧臣之胄，以成为山之功，奈何以一怒捐之？
qiè wèi dài wáng bù qǔ
窃为大王不取。
chuí shēn nà zhī
”垂深纳之。
chuí zài jiān cháo lì wèi jīng zhào yǐn jìn fēng quán zhōu hóu suǒ zài zhēng fá jiē zài dà gōng
垂在坚朝，历位京兆尹，进封泉州侯， 所在征伐，皆在大功。
jiān zhī bài yú huái nán yě chuí jūn dú quán jiān yǐ qiān yú qí bēn chuí
坚之败于淮南也，垂军独全，坚以千余骑奔垂。
chuí shì zi bǎo yán yú chuí yuē jiā guó qīng sàng huáng gāng fèi chí zhì zūn míng mìng zhe zhī tú lù dāng lóng zhōng xìng zhī yè jiàn shào kāng zhī gōng
垂世子宝言于垂曰：“家国倾丧，皇纲废驰，至尊明命著之图箓，当隆中兴之业，建少康之功。
dàn shí lái zhī yùn wèi zhì gù tāo guāng sì fèn ěr
但时来之运未至， 故韬光俟奋耳。
jīn tiān yàn luàn dé xiōng zhòng tǔ bēng kě wèi qián qǐ shén jī shòu zhī yú wǒ
今天厌乱德，凶众土崩，可谓干启神机，授之于我。
qiān zǎi yī shí jīn qí huì yě yi gōng chéng huáng tiān zhī yì yīn ér qǔ zhī
千载一时，今其会也，宜恭承皇天之意，因而取之。
qiě fú lì dà gōng zhě bù gù xiǎo jié xíng dà rén zhě bù niàn xiǎo huì
且夫立大功者不顾小节，行大仁者不念小惠。
qín jì dàng fù èr jīng kōng rǔ shén qì chóu chǐ zhī shēn mò shén yú cǐ yuàn bù yǐ yì qì wēi ēn ér wàng shè jì zhī zhòng
秦既荡覆二京，空辱神器，仇耻之深，莫甚于此，愿不以意气微恩而忘社稷之重。
wǔ mù zhī xiáng jīn qí zhì yǐ
五木之祥，今其至矣。
chuí yuē rǔ yán shì yě
”垂曰：“汝言是也。
rán bǐ yǐ chì xīn tóu mìng ruò hé hài zhī
然彼以赤心投命，若何害之！
gǒu tiān suǒ qì tú zhī duō biàn
苟天所弃，图之多便。
qiě zòng lìng běi hái gèng dài qí xìn jì bù fù sù xīn kě yǐ yì qǔ tiān xià
且纵令北还，更待其衅，既不负宿心，可以义取天下。
chuí dì dé jìn yuē fu lín guó xiāng tūn yǒu zì lái yǐ
”垂弟德进曰：“夫邻国相吞，有自来矣。
qín qiáng ér bìng yàn qín ruò ér tú zhī cǐ wèi bào chóu xuě rǔ qǐ suǒ wèi fù sù xīn yě
秦强而并燕，秦弱而图之，此为报仇雪辱，岂所谓负宿心也！
xī shān qí hòu bù nà sān shēng zhī yán zhōng wèi chu suǒ miè
昔邓祁侯不纳三甥之言，终为楚所灭；
wú wáng fū chāi wéi zǐ xū zhī jiàn qǔ huò jù jiàn
吴王夫差违子胥之谏，取祸句践。
qián shì zhī bù wàng hòu shì zhī shī biǎo yě
前事之不忘，后事之师表也。
yuàn bù qì tāng wǔ zhī chéng zōng zhuī hán xìn zhī bài jì chéng bǐ tǔ bēng gōng xíng tiān fá zhǎn nì dǐ fù zōng sì jiàn zhōng xìng jì hóng liè tiān xià dà jī fú yi shī yě
愿不弃汤、武之成踪，追韩信之败迹，乘彼土崩，恭行天罚，斩逆氐，复宗祀，建中兴，继洪烈，天下大机，弗宜失也。
ruò shì shù wàn zhī zhòng shòu gàn jiàng zhī bǐng shì xì tiān shí ér dài hòu hài fēi zhì jì yě
若释数万之众， 授干将之柄，是郤天时而待后害，非至计也。
yǔ yuē dāng duàn bù duàn fǎn shòu qí luàn
语曰：‘当断不断，反受其乱。
yuàn xiōng wú yí
’愿兄无疑。
chuí yuē wú xī wèi tài fù suǒ bù róng tóu shēn yú qín zhǔ yòu wèi wáng měng suǒ zèn fù jiàn zhāo liàng guó shì zhī lǐ měi shēn bào dé zhī fēn wèi yī
”垂曰：“吾昔为太傅所不容，投身于秦主，又为王猛所谮，复见昭亮， 国士之礼每深，报德之分未一。
rú shǐ qín yùn bì qióng lì shǔ guī wǒ zhě shòu shǒu zhī biàn hé lǜ wú zhī
如使秦运必穷，历数归我者，授首之便，何虑无之。
guān xī zhī de huì fēi wú yǒu zì dāng yǒu rǎo zhī zhě wú kě duān gǒng ér dìng guān dōng
关西之地，会非吾有，自当有扰之者，吾可端拱而定关东。
jūn zǐ bù hù luàn bù wéi huò xiān qiě kě guān zhī
君子不怙乱，不为祸先， 且可观之。
nǎi yǐ bīng shǔ jiān
”乃以兵属坚。
chū bǎo zài cháng ān yǔ hán huáng li gēn děng yīn chū pú bǎo wēi zuò zhěng róng shì zhī yuē shì yún chū pú yǒu shén qǐ xū yě zāi
初，宝在长安，与韩黄、李根等因摴蒱，宝危坐整容， 誓之曰：“世云摴蒱有神，岂虚也哉！
ruò fù guì kě qī pín de sān lú
若富贵可期，频得三卢。
yú shì sān zhì jǐn lú bǎo bài ér shòu cì gù yún wǔ mù zhī xiáng
”于是三掷尽卢， 宝拜而受赐，故云五木之祥。
jiān zhì miǎn chí chuí qǐng zhì yè zhǎn bài líng mù yīn zhāng guó wēi xíng yǐ ān róng dí
坚至渑池，垂请至邺展拜陵墓，因张国威刑，以安戎狄。
jiān xǔ zhī quán yì jiàn yuē chuí zhǎo yá míng jiàng suǒ wèi jīn zhī hán bái shì háo dōng xià zhì bù wéi rén yòng
坚许之，权翼谏曰： “垂爪牙名将，所谓今之韩、白，世豪东夏，志不为人用。
qǐng yǐ bì huò guī chéng fēi mù dé ér zhì liè tǔ gān chéng wèi kě yǐ mǎn qí zhì guàn jūn zhī hào qǐ zú yǐ chēng qí xīn
顷以避祸归诚，非慕德而至，列土干城未可以满其志，冠军之号岂足以称其心！
qiě chuí yóu yīng yě jī zé fù rén bǎo biàn gāo yáng yù fēng chén zhī huì bì yǒu líng xiāo zhī zhì
且垂犹鹰也，饥则附人， 饱便高飏，遇风尘之会，必有陵霄之志。
wéi yi jí qí jī bàn bù kě rèn qí suǒ yù
惟宜急其羁靽，不可任其所欲。
jiān bù cóng qiǎn qí jiāng li mán mǐn liàng yǐn guó lǜ zhòng sān qiān sòng chuí yòu qiǎn shí yuè shù yè zhāng cì shù bīng zhōu
”坚不从， 遣其将李蛮、闵亮、尹国率众三千送垂，又遣石越戍邺，张蚝戍并州。
shí jiān zi pī xiān zài yè jí chuí zhì pī guǎn zhī yú yè xi chuí jù shuō huái nán bài zhuàng
时坚子丕先在邺，及垂至，丕馆之于邺西，垂具说淮南败状。
huì jiān jiāng fú huī gào dīng líng dí bīn jù zhòng móu bī luò yáng wāi wèi chuí yuē wéi bīn xiōng dì yīn wáng shī xiǎo shī gǎn sì xiōng bó zǐ mǔ zhī jūn dài nán wéi dí fēi guàn jūn yīng lüè mò kě yǐ miè yě
会坚将苻晖告丁零翟斌聚众谋逼洛阳，歪谓垂曰：“惟斌兄弟因王师小失，敢肆凶勃，子母之军， 殆难为敌，非冠军英略，莫可以灭也。
yù xiāng fán yī xíng kě hu
欲相烦一行可乎？
chuí yuē xià guān diàn xià zhī yīng quǎn gǎn bù wéi mìng shì tīng
”垂曰：“下官殿下之鹰犬，敢不惟命是听。
yú shì dà cì jīn bó yī wú suǒ shòu wéi qǐng jiù tián yuán
”于是大赐金帛，一无所受，惟请旧田园。
pī xǔ zhī pèi chuí bīng èr qiān qiǎn qí jiāng fú fēi lóng lǜ dǐ qí yī qiān wèi chuí zhī fù
丕许之，配垂兵二千，遣其将苻飞龙率氐骑一千为垂之副。
pī jiè fēi lóng yuē qīng wáng shì fèi fǔ nián zhì suī bēi qí shí shuài yě
丕戒飞龙曰：“卿王室肺腑，年秩虽卑， 其实帅也。
chuí wèi sān jūn zhī tǒng qīng wèi móu chuí zhī zhǔ yòng bīng zhì shèng zhī quán fáng wēi dù èr zhī lüè wěi zhī yú qīng qīng qí miǎn zhī
垂为三军之统，卿为谋垂之主，用兵制胜之权，防微杜贰之略，委之于卿，卿其勉之。
chuí qǐng rù yè chéng bài miào pī bù xǔ
”垂请入邺城拜庙，丕不许。
nǎi qián fú ér rù tíng lì jìn zhī chuí nù zhǎn lì shāo tíng ér qù
乃潜服而入，亭吏禁之，垂怒，斩吏烧亭而去。
shí yuè yán yú pī yuē chuí zhī zài yàn pò guó luàn jiā jí tóu mìng shèng cháo méng chāo cháng zhī yù hū gǎn qīng wǔ fāng zhèn shā lì fén tíng fǎn xíng yǐ lù zhōng wéi luàn jiē
石越言于丕曰：“垂之在燕，破国乱家，及投命圣朝，蒙超常之遇，忽敢轻侮方镇，杀吏焚亭，反形已露，终为乱阶。
jiāng lǎo bīng pí kě xí ér qǔ zhī yǐ
将老兵疲，可袭而取之矣。
wāi yuē huái nán zhī bài zhòng sàn qīn lí ér chuí shì wèi shèng gōng chéng bù kě wàng
”歪曰： “淮南之败，众散亲离，而垂侍卫圣躬，诚不可忘。
yuè yuē chuí jì bù zhōng yú yàn qí kěn jìn zhōng yú wǒ hu
”越曰：“垂既不忠于燕，其肯尽忠于我乎！
qiě qí wáng lǔ yě zhǔ shàng chǒng tóng gōng jiù bù néng míng zé shì zhōng ér shǒu móu wéi luàn jīn bù jī zhī bì wèi hòu hài
且其亡虏也，主上宠同功旧，不能铭泽誓忠，而首谋为乱，今不击之，必为后害。
pī bù cóng
”丕不从。
yuè tuì ér gào rén yuē gōng fù zi hǎo cún xiǎo rén bù gù tiān xià dà jì wú shǔ zhōng dāng wèi xiān bēi lǔ yǐ
越退而告人曰：“公父子好存小仁，不顾天下大计，吾属终当为鲜卑虏矣。
chuí zhì hé nèi shā fēi lóng xī zhū dǐ bīng zhào mù yuǎn jìn zhòng zhì sān wàn jì hé fén qiáo lìng yuē wú běn wài jiǎ qín shēng nèi guī xīng fù
垂至河内，杀飞龙，悉诛氐兵，召募远近，众至三万，济河焚桥，令曰：“吾本外假秦声，内规兴复。
luàn fǎ zhě jūn yǒu cháng xíng fèng mìng zhě shǎng bù yú rì tiān xià jì dìng fēng jué yǒu chà bù xiāng fù yě
乱法者军有常刑，奉命者赏不逾日，天下既定，封爵有差， 不相负也。
dí bīn wén chuí zhī jiāng jì hé yě qiǎn shǐ tuī chuí wèi méng zhǔ
翟斌闻垂之将济河也，遣使推垂为盟主。
chuí jù zhī yuē wú fù zǐ jì mìng qín cháo wēi ér huò jì hé zhǔ shàng bu shi zhī ēn méng gēng shēng zhī huì suī yuē jūn chén yì shēn fù zǐ qǐ kě yīn qí xiǎo xì biàn huái èr sān
垂距之曰：“吾父子寄命秦朝，危而获济，荷主上不世之恩，蒙更生之惠，虽曰君臣，义深父子，岂可因其小隙，便怀二三。
wú běn jiù yù zhōu bù fù jūn děng hé wéi sī yì ér jí yú wǒ
吾本救豫州，不赴君等，何为斯议而及于我！
chuí jìn yù xí jù luò yáng gù jiàn fú huī yǐ chén jié tuì yòu wèi shěn bīn zhī chéng kuǎn gù yǐ cǐ yán jù zhī
”垂进欲袭据洛阳，故见苻晖以臣节，退又未审斌之诚款，故以此言距之。
chuí zhì luò yáng huī bì mén jù shǒu bù yǔ chuí tōng
垂至洛阳，晖闭门距守，不与垂通。
bīn yòu qiǎn zhǎng shǐ hé nán guō tōng shuō chuí nǎi xǔ zhī
斌又遣长史河南郭通说垂，乃许之。
bīn lǜ zhòng huì chuí quàn chēng zūn hào chuí yuē xīn xīng hóu guó zhī zhèng tǒng gū zhī jūn yě
斌率众会垂，劝称尊号，垂曰：“新兴侯，国之正统，孤之君也。
ruò yǐ zhū jūn zhī lì de píng guān dōng dāng yǐ dà yì yù qín fèng yíng fǎn zhèng
若以诸君之力，得平关东，当以大义喻秦，奉迎反正。
wú shàng zì zūn fēi gū xīn yě
无上自尊，非孤心也。
móu yú zhòng yuē luò yáng sì miàn shòu dí běi zǔ dà hé zhì yú kòng yù yàn zhào fēi xíng shèng zhī biàn bù rú běi qǔ yè dōu jù zhī ér zhì tiān xià
”谋于众曰：“洛阳四面受敌，北阻大河，至于控驭燕、赵，非形胜之便，不如北取邺都，据之而制天下。
zhòng xián yǐ wéi rán
”众咸以为然。
nǎi yǐn shī ér dōng qiǎn jiàn wēi jiāng jūn wáng téng qǐ fú qiáo yú shí mén
乃引师而东，遣建威将军王腾起浮桥于石门。
chū chuí zhī fā yè zhōng zi nóng jí xiōng zi jiè shào běi zi zhòu wèi fú pī suǒ liú
初，垂之发邺中，子农及兄子楷、绍，北子宙，为苻丕所留。
jí zhū fēi lóng qiǎn tián shēng mì gào nóng děng shǐ qǐ bīng zhào wèi yǐ xiāng yìng
及诛飞龙，遣田生密告农等，使起兵赵、魏以相应。
yú shì nóng zhòu bēn liè rén jiè shào bēn pì yáng zhòng xián yīng zhī
于是农、宙奔列人，楷、绍奔辟阳，众咸应之。
nóng xi zhāo kù rǔ guān wěi yú shàng dǎng dōng yǐn qǐ tè guī yú dōng ē gè lǜ zhòng shù wàn fù zhī zhòng zhì shí yú wàn
农西招库辱官伟于上党，东引乞特归于东阿，各率众数万赴之，众至十余万。
pī qiǎn shí yuè tǎo nóng wèi nóng suǒ bài zhǎn yuè yú chén
丕遣石越讨农，为农所败，斩越于陈。
chuí yǐn bīng zhì xíng yáng yǐ tài yuán bā nián zì chēng dà jiàng jūn dà dū dū yàn wáng chéng zhì xíng shì jiàn yuán yuē yàn yuán
垂引兵至荥阳，以太元八年自称大将军、大都督、燕王，承制行事，建元曰燕元。
lìng chēng tǒng fǔ fǔ zhì sì zuǒ wáng gōng yǐ xià chēng chén fán suǒ fēng bài yī rú wáng zhě yǐ dí bīn wèi jiàn yì dà jiāng jūn fēng hé nán wáng
令称统府，府置四佐，王公已下称臣，凡所封拜，一如王者，以翟斌为建义大将军，封河南王；
dí tán wèi zhù guó dà jiàng jūn hóng nóng wáng
翟檀为柱国大将军、弘农王；
dì dé wèi chē qí dà jiàng jūn fàn yáng wáng
弟德为车骑大将军、范阳王；
xiōng zi jiè zhēng xi dà jiàng jūn tài yuán wáng
兄子楷征西大将军、太原王。
zhòng zhì èr shí yú wàn jì zì shí mén cháng qū gōng yè
众至二十余万，济自石门，长驱攻邺。
nóng jiè shào zhòu děng lǜ zhòng huì chuí
农、楷、绍、宙等率众会垂。
lì zǐ bǎo wèi yàn wáng tài zǐ fēng gōng chén wèi gōng hóu bǎi zǐ nán zhě bǎi yú rén
立子宝为燕王太子，封功臣为公侯伯子男者百余人。
fú pī nǎi qiǎn shì láng jiāng ràng wèi chuí yuē wǎng suì dà jià shī jù jūn bǎo wèi luán yú qín wáng chéng yì mài zōng qián liè
苻丕乃遣侍郎姜让谓垂曰：“往岁大驾失据，君保卫銮舆，勤王诚义，迈踪前烈。
yi shù xiū qián guī zhōng zhōng zhēn zhī jié nài hé qì chóng shān zhī gōng wèi cǐ guò jǔ
宜述修前规，终忠贞之节，奈何弃崇山之功，为此过举！
guò guì néng gǎi xiān xián zhī jiā shì yě
过贵能改，先贤之嘉事也。
shēn yi xiáng sī wù yóu wèi wǎn
深宜详思，悟犹未晚。
chuí wèi ràng yuē gū shòu zhǔ shàng bu shi zhī ēn gù yù ān quán cháng lè gōng shǐ jìn zhòng fù jīng shī rán hòu xiū fù jiā guó zhī yè yǔ qín yǒng wèi lín hǎo
”垂谓让曰：“孤受主上不世之恩，故欲安全长乐公， 使尽众赴京师，然后修复家国之业，与秦永为邻好。
hé gù àn yú jī yùn bù yǐ yè jiàn guī yě
何故暗于机运，不以邺见归也？
dà yì miè qīn kuàng yú yì qì zhī gù
大义灭亲，况于意气之顾！
gōng ruò mí ér bù fǎn zhě gū yì yù qiè bīng shì ěr
公若迷而不返者，孤亦欲窃兵势耳。
jīn shì yǐ rán kǒng dān mǎ qǐ mìng bù kě de yě
今事已然，恐单马乞命不可得也。
ràng lì sè zé chuí yuē jiāng jūn bù róng yú jiā guó tóu mìng yú shèng cháo yàn zhī chǐ tǔ jiāng jūn qǐ yǒu fèn hu
”让厉色责垂曰：“将军不容于家国，投命于圣朝，燕之尺土，将军岂有分乎！
zhǔ shàng yǔ jiāng jūn fēng shū lèi bié chòu wèi bù tóng qí jiāng jūn yú yī jiàn tuō jiāng jūn yǐ duàn jīn chǒng yú zōng jiù rèn qí yì fān zì gǔ jūn chén míng qì zhī zhòng qǐ shén cǐ yá
主上与将军风殊类别，臭味不同，奇将军于一见，托将军以断金，宠逾宗旧，任齐懿籓，自古君臣冥契之重，岂甚此邪！
fāng fù jiāng jūn yǐ liù chǐ zhī gū wàn lǐ zhī mìng nài hé wáng shī xiǎo bài biàn yǒu èr tú
方付将军以六尺之孤，万里之命，奈何王师小败，便有二图！
fu shī qǐ wú míng zhōng zé fú chéng tiān zhī suǒ fèi rén bù néng zhī
夫师起无名，终则弗成，天之所废，人不能支。
jiāng jūn qǐ wú míng zhī shī ér yù xìng tiān suǒ fèi qiè wèi jiàn qí kě
将军起无名之师，而欲兴天所废，窃未见其可。
cháng lè gōng zhǔ shàng zhī yuán zǐ shēng dé mài yú táng wèi jū shǎn dōng zhī rèn wèi cháo tíng wéi chéng qí kě shù shǒu shū jiāng jūn yǐ bǎi chéng zhī de
长乐公主上之元子，声德迈于唐、卫， 居陕东之任，为朝廷维城，其可束手输将军以百城之地！
dài fū sǐ wáng shì guó jūn sǐ shè jì jiāng jūn yù liè guàn huǐ miǎn bá běn sè yuán zhě zì kě rèn jiāng jūn bīng shì hé fù duō yún
大夫死王事，国君死社稷， 将军欲裂冠毁冕，拔本塞源者，自可任将军兵势，何复多云。
dàn niàn jiāng jūn yǐ qī shí zhī nián xuán shǒu bái qí gāo shì zhī zhōng hū wèi nì guǐ qiè wèi jiāng jūn tòng zhī
但念将军以七十之年， 悬首白旗，高世之忠，忽为逆鬼，窃为将军痛之。
chuí mò rán
”垂默然。
zuǒ yòu quàn chuí shā zhī chuí yuē gǔ zhě bīng jiāo shǐ zài qí jiān quǎn gè fèi fēi qí zhǔ hé suǒ wèn yě
左右劝垂杀之，垂曰： “古者兵交，使在其间，犬各吠非其主，何所问也！
nǎi qiǎn ràng guī
”乃遣让归。
chuí shàng biǎo yú fú jiān yuē chén cái fēi gǔ rén zhì huò qǐ xiāo qiáng shēn yīng shí nán guī mìng shèng cháo
垂上表于苻坚曰：“臣才非古人，致祸起萧墙，身婴时难，归命圣朝。
bì xià ēn shēn zhōu hàn wěi tāo wēi gù zhī yù wèi wèi liè jiāng jué tiǎn tōng hóu shì zài lù lì shū chéng cháng jù bù jí
陛下恩深周、汉，猥叨微顾之遇，位为列将，爵忝通侯，誓在戮力输诚，常惧不及。
qù xià huán chōng sòng sǐ yī nǐ yún xiāo huí tǎo yún chéng fú guó wàn jì sī chéng bì xià shén suàn zhī qí pō yì yú chén wàng sǐ zhī xiào
去夏桓冲送死，一拟云消，回讨郧城，俘馘万计，斯诚陛下神算之奇，颇亦愚臣忘死之效。
fāng jiāng yìn mǎ guì zhōu xuán jīng mǐn huì bù tú tiān zhù luàn dé dà jià bān shī
方将饮马桂州，悬旌闽会，不图天助乱德，大驾班师。
bì xià dān mǎ bēn chén chén fèng wèi fěi èr qǐ bì xià shèng míng jiàn chén dān xīn huáng tiān hòu tǔ shí yì zhī zhī
陛下单马奔臣，臣奉卫匪贰，岂陛下圣明鉴臣单心，皇天后土实亦知之。
chén fèng zhào běi xún shòu zhì cháng lè
臣奉诏北巡，受制长乐。
rán pī wài shī zhòng xīn nèi duō cāi jì jīn chén yě cì wài tíng bù tīng yè miào
然丕外失众心，内多猜忌，今臣野次外庭，不听谒庙。
dīng líng nì shù kòu bī yù zhōu pī pò chén dān fù xiàn yǐ shī chéng wéi gěi bì zú èr qiān jǐn wú bīng zhàng fù lìng fēi lóng qián wèi cì kè
丁零逆竖寇逼豫州，丕迫臣单赴， 限以师程，惟给弊卒二千，尽无兵杖，复令飞龙潜为刺客。
jí zhì luò yáng píng yuán gōng huī fù bù xìn nà
及至洛阳，平原公晖复不信纳。
chén qiè wéi jìn wú huái yīn gōng gāo zhī lǜ tuì wú lǐ guǎng shī lì zhī qiān jù yǒu qīng yíng jiāo luàn bái hēi dīng líng yí xià yǐ chén zhōng ér jiàn yí nǎi tuī chén wèi méng zhǔ
臣窃惟进无淮阴功高之虑，退无李广失利之愆，惧有青蝇，交乱白黑，丁零夷夏以臣忠而见疑，乃推臣为盟主。
chén shòu tuō shàn shǐ bù suí lìng zhōng qì wàng xī jīng huī tì jí mài
臣受托善始，不遂令终，泣望西京，挥涕即迈。
jūn cì shí mén suǒ zài yún fù suī fù zhōu wǔ zhī huì yú mèng jīn hàn zǔ zhī jí yú gāi xià bù qī zhī zhòng shí yǒu shèn yān
军次石门，所在云赴，虽复周武之会于孟津，汉祖之集于垓下，不期之众，实有甚焉。
yù lìng zhǎng lè gōng jǐn zhòng fù nàn yǐ lǐ fā qiǎn ér pī gù shǒu pǐ fū zhī zhì bù dá biàn tōng zhī lǐ
欲令长乐公尽众赴难，以礼发遣，而丕固守匹夫之志，不达变通之理。
chén xi nóng shōu jí gù yíng yǐ bèi bù yú ér shí yuè qīng yè chéng zhī zhòng qīng xiāng yǎn xí bīng zhèn wèi jiāo yuè yǐ yǔn shǒu
臣息农收集故营，以备不虞，而石越倾邺城之众，轻相掩袭，兵阵未交，越已陨首。
chén jì dān chē xuán zhěn guī zhě rú yún sī shí tiān fú fēi chén zhī lì
臣既单车悬轸，归者如云，斯实天符，非臣之力。
qiě yè zhě chén guó jiù dū yīng jí huì jí rán hòu xī miàn shòu zhì yǒng shǒu dōng fān shàng chéng bì xià yù chén zhī yì xià quán yú chén gǎn bào zhī chéng
且邺者臣国旧都，应即惠及，然后西面受制，永守东籓，上成陛下遇臣之意，下全愚臣感报之诚。
jīn jìn shī wéi yè bìng yù pī yǐ tiān shí rén shì
今进师围邺，并喻丕以天时人事。
ér pī bù chá jī yùn dù mén zì shòu shí chū tiǎo zhàn fēng gē lǚ jiāo héng kǒng fēi shǐ wù zhōng yǐ shāng bì xià tiān xìng zhī niàn
而丕不察机运，杜门自守，时出挑战，锋戈屡交，恒恐飞矢误中， 以伤陛下天性之念。
chén zhī cǐ chéng wèi jiǎn shén tīng zhé è bīng zhǐ ruì bù gǎn qiè gōng
臣之此诚，未简神听，辄遏兵止锐，不敢窃攻。
fu yùn yǒu tuī yí qù lái cháng shì wéi bì xià chá zhī
夫运有推移， 去来常事，惟陛下察之。
jiān bào yuē zhèn yǐ bù dé tiǎn chéng líng mìng jūn lín wàn bāng sān shí nián yǐ
坚报曰：“朕以不德，忝承灵命，君临万邦，三十年矣。
xiá fāng yōu yì mò bù lái tíng wéi dōng nán yī yú gǎn wéi wáng mìng
遐方幽裔，莫不来庭， 惟东南一隅，敢违王命。
zhèn yuán fèn liù shī gōng xíng tiān fá ér xuán jī bù diào wáng shī bài jì
朕爰奋六师，恭行天罚，而玄机不吊，王师败绩。
lài qīng zhōng chéng zhī zhì fǔ yì zhèn gōng shè jì zhī bù yǔn qīng zhī lì yě
赖卿忠诚之至，辅翼朕躬，社稷之不陨，卿之力也。
shī yún zhōng xīn cáng zhī hé rì wàng zhī
《诗》云：‘中心藏之，何日忘之。
fāng rèn qīng yǐ yuán xiāng jué qīng yǐ jùn hòu zhù hóng jì jiān nán jìng chóu xūn liè hé tú bó yí hū huǐ bīng cāo liǔ huì shū wèi yín fū
’ 方任卿以元相，爵卿以郡侯，庶弘济艰难，敬酬勋烈，何图伯夷忽毁冰操，柳惠倏为淫夫！
lǎn biǎo wǎn rán yǒu cán cháo shì
览表惋然，有惭朝士。
qīng jì bù róng yú běn cháo pǐ mǎ ér tóu mìng zhèn zé chǒng qīng yǐ jiāng wèi lǐ qīng yǐ shàng bīn rèn tóng jiù chén jué qí xūn fǔ shà xuè duàn jīn pī xīn xiāng fù
卿既不容于本朝，匹马而投命，朕则宠卿以将位， 礼卿以上宾，任同旧臣，爵齐勋辅，歃血断金，披心相付。
wèi qīng shí shèn huái yīn bǎo zhī xié lǎo
谓卿食椹怀音，保之偕老。
qǐ yì chù shuǐ fù zhōu yǎng shòu fǎn hài huǐ zhī shì qí jiāng hé suǒ jí
岂意畜水覆舟，养兽反害，悔之噬脐，将何所及！
dàn yán hài zhòng kuā nǐ fēi cháng zhōu wǔ zhī shì qǐ qīng yōng rén suǒ kě lùn zāi
诞言骇众，夸拟非常，周武之事，岂卿庸人所可论哉！
shī lóng zhī niǎo fēi luō suǒ jī
失笼之鸟，非罗所羁；
tuō wǎng zhī jīng qǐ gǔ suǒ zhì
脱网之鲸，岂罟所制！
qiào lù rèn huái hé xū wén yě
翘陆任怀， 何须闻也。
niàn qīng chuí lǎo lǎo ér wèi zéi shēng wèi pàn chén sǐ wèi nì guǐ zhū zhāng yōu xiǎn bù dú cún wáng zhōng yuán shì nǚ hé tòng rú zhī
念卿垂老，老而为贼，生为叛臣，死为逆鬼，侏张幽显，布毒存亡，中原士女，何痛如之！
zhèn zhī lì yùn xìng sàng qǐ fù yóu qīng
朕之历运兴丧，岂复由卿！
dàn cháng lè píng yuán yǐ wèi lì zhī nián yù qīng yú liǎng dū lǜ qí jīng lüè wèi chēng zhèn xīn suǒ hèn zhě cǐ yān ér yǐ
但长乐、平原以未立之年，遇卿于两都，虑其经略未称朕心，所恨者此焉而已。
chuí gōng bá yè fú pī gù shǒu zhōng chéng chuí qiàn ér wéi zhī fēn qiǎn lǎo ruò yú wèi jùn féi xiāng zhù xīn xīng chéng yǐ zhì zī zhòng yōng zhāng shuǐ yǐ guàn zhī
垂攻拔邺郛，丕固守中城，垂堑而围之，分遣老弱于魏郡、肥乡，筑新兴城以置辎重，拥漳水以灌之。
dí bīn qián fěng dīng líng jí xī rén qǐng bīn wèi shàng shū lìng
翟斌潜讽丁零及西人，请斌为尚书令。
chuí fǎng zhī qún liáo qí ān dōng jiāng jūn fēng héng lì sè yuē mǎ néng qiān lǐ bù miǎn jī bàn míng chù shēng bù kě yǐ rén yù yě
垂访之群僚，其安东将军封衡厉色曰： “马能千里，不免羁靽，明畜生不可以人御也。
bīn róng dí xiǎo rén zāo shí jì huì xiōng dì fēng wáng zì huān dōu yǐ lái wèi yǒu cǐ fú
斌戎狄小人，遭时际会，兄弟封王， 自驩兜已来，未有此福。
hū lǚ yíng wàng zhǐ fù yǒu sī qiú hún shuǎng cuò luàn bì sǐ bù chū nián yě
忽履盈忘止，复有斯求，魂爽错乱，必死不出年也。
chuí yóu yǐn rěn róng zhī lìng yuē dí wáng zhī gōng yí jū shàng fǔ dàn tái jì wèi jiàn cǐ guān bù kě biàn zhì
”垂犹隐忍容之，令曰：“翟王之功宜居上辅，但台既未建，此官不可便置。
dài liù hé kuò qīng gèng dāng yì zhī
待六合廓清，更当议之。
bīn nù mì yīng fú pī qián shǐ dīng líng jué fáng kuì shuǐ
”斌怒，密应苻丕，潜使丁零决防溃水。
shì xiè chuí zhū zhī
事泄，垂诛之。
bīn xiōng zǐ zhēn lǜ qí bù zhòng běi zǒu hán dān yǐn bīng xiàng yè yù yǔ pī wèi nèi wài zhī shì chuí lìng qí tài zǐ bǎo guàn jūn mù róng lóng jī pò zhī
斌兄子真率其部众北走邯郸，引兵向邺，欲与丕为内外之势，垂令其太子宝、冠军慕容隆击破之。
zhēn zì hán dān běi zǒu yòu shǐ mù róng jiè lǜ qí zhuī zhī zhàn yú xià yì wéi zhēn suǒ bài zhēn suì zhūn yú chéng yíng
真自邯郸北走，又使慕容楷率骑追之，战于下邑，为真所败，真遂屯于承营。
chuí wèi zhū jiāng yuē fú pī qióng kòu bì shǒu sǐ bù jiàng
垂谓诸将曰：“苻丕穷寇，必守死不降。
dīng líng pàn rǎo nǎi wǒ fù xīn zhī huàn
丁零叛扰，乃我腹心之患。
wú yù qiān shī xīn chéng kāi qí yì lù jìn yǐ xiè qín zhǔ chóu xī zhī ēn tuì yǐ yán jī zhēn zhī bèi
吾欲迁师新城， 开其逸路，进以谢秦主畴昔之恩，退以严击真之备。
yú shì yǐn shī qù yè běi tún xīn chéng
”于是引师去邺，北屯新城。
mù róng nóng jìn gōng dí sōng yú huáng ní pò zhī
慕容农进攻翟嵩于黄泥，破之。
chuí wèi qí fàn yáng wáng dé yuē fú pī wú zòng zhī bù néng qù fāng yǐn jìn shī guī gù yè dōu bù kě zhì yě
垂谓其范阳王德曰：“苻丕吾纵之不能去，方引晋师规固邺都，不可置也。
jìn shī yòu gōng yè kāi qí xi bēn zhī lù
”进师又攻邺，开其西奔之路。
chuí jiāng yǒu běi dōu zhōng shān zhī yì nóng lǜ zhòng shù wàn yíng zhī
垂将有北都中山之意，农率众数万迎之。
qún liáo wén mù róng wèi fú jiān suǒ shā quàn chuí jiàn wèi
群僚闻慕容为苻坚所杀，劝垂僭位。
chuí yǐ mù róng chōng chēng hào guān zhōng bù xǔ
垂以慕容冲称号关中，不许。
jìn lóng xiāng jiāng jūn liú láo zhī lǜ zhòng jiù fú pī zhì yè chuí nì zhàn bài jì suì chè yè wéi tuì tún xīn chéng
晋龙骧将军刘牢之率众救苻丕，至邺，垂逆战，败绩，遂撤邺围，退屯新城。
chuí zì xīn chéng běi zǒu láo zhī zhuī chuí lián zhàn jiē bài
垂自新城北走，牢之追垂，连战皆败。
yòu zhàn yú wǔ qiáo zé wáng shī bài jì dé jí lóng yǐn bīng yào zhī yú wǔ zhàng qiáo láo zhī chí mǎ tiào wǔ zhàng jiàn huì fú pī jiù zhì ér miǎn
又战于五桥泽，王师败绩，德及隆引兵要之于五丈桥，牢之驰马跳五丈涧，会苻丕救至而免。
dí zhēn qù chéng yíng xǐ tún xíng táng zhēn sī mǎ xiān yú qǐ shā zhēn jǐn zhū dí shì zì lì wèi zhào wáng
翟真去承营，徙屯行唐，真司马鲜于乞杀真，尽诛翟氏，自立为赵王。
yíng rén gōng shā qǐ yíng lì zhēn cóng dì chéng wéi zhǔ zhēn zǐ liáo bēn lí yáng
营人攻杀乞，迎立真从弟成为主，真子辽奔黎阳。
gāo gōu lí kòu liáo dōng chuí píng běi mù róng zuǒ qiǎn sī mǎ hǎo jǐng lǜ zhòng jiù zhī wèi gāo gōu lí suǒ bài liáo dōng xuán tù suì méi
高句骊寇辽东，垂平北慕容佐遣司马郝景率众救之，为高句骊所败，辽东、玄菟遂没。
jiàn jié jiāng jūn xú yán pàn yú wǔ yì qū lüě sì qiān yú rén běi zǒu yōu zhōu
建节将军徐岩叛于武邑，驱掠四千余人，北走幽州。
chuí chí chì qí jiāng píng guī yuē dàn gù shǒu wù zhàn bǐ pò dīng líng wú dāng zì tǎo zhī
垂驰敕其将平规曰：“但固守勿战，比破丁零，吾当自讨之。
guī wéi mìng jù zhàn wèi yán suǒ bài
”规违命距战，为岩所败。
yán chéng shèng rù jì lüè qiān yú hù ér qù suǒ guò kòu bào suì jù lìng zhī
岩乘胜入蓟，掠千余户而去，所过寇暴，遂据令支。
dí chéng zhǎng shǐ xiān yú de zhǎn chéng ér jiàng chuí rù xíng táng xī kēng qí zhòng
翟成长史鲜于得斩成而降，垂入行唐，悉坑其众。
fú pī qì yè chéng bēn yú bīng zhōu
苻丕弃邺城，奔于并州。
mù róng nóng gōng kè lìng zhī zhǎn xú yán xiōng dì
慕容农攻克令支，斩徐岩兄弟。
shí fá gāo gōu lí fù liáo dōng xuán tú èr jùn hái zhūn lóng chéng
时伐高句骊，复辽东、玄菟二郡，还屯龙城。
chuí dìng dū zhōng shān qún liáo quàn jí zūn hào jù diǎn yí xiū jiāo liáo zhī lǐ
垂定都中山，群僚劝即尊号，具典仪，修郊燎之礼。
chuí cóng zhī yǐ tài yuán shí yī nián jiàn jí wèi
垂从之，以太元十一年僭即位。
shè qí jìng nèi gǎi yuán yuē jiàn xìng zhì bǎi guān shàn zōng miào shè jì lì bǎo wèi tài zǐ
赦其境内，改元曰建兴，置百官，缮宗庙社稷，立宝为太子。
yǐ qí zuǒ zhǎng shǐ kù rǔ guān wěi yòu zhǎng shǐ duàn chóng lóng xiāng zhāng chóng zhōng shān yǐn fēng héng wèi lì bù shàng shū mù róng dé wèi shì zhōng dū du zhōng wài zhū jūn shì lǐng sī lì xiào wèi fǔ jūn mù róng lín wèi wèi dà jiàng jūn qí yú bài shòu yǒu chà
以其左长史库辱官伟、右长史段崇、龙骧张崇，中山尹封衡为吏部尚书，慕容德为侍中、都督中外诸军事、领司隶校尉，抚军慕容麟为卫大将军，其余拜授有差。
zhuī zūn mǔ lán shì wéi wén zhāo huáng hòu qiān huàng hòu duàn shì yǐ lán shì pèi xiǎng
追尊母兰氏为文昭皇后，迁皝后段氏，以兰氏配飨。
bó shì liú xiáng dǒng mì yì yǐ yáo mǔ fēi wèi dì sān bù yǐ guì líng jiāng yuán míng shèng wáng zhī dào yǐ zhì gōng wèi xiān
博士刘详、董谧议以尧母妃位第三，不以贵陵姜嫄，明圣王之道以至公为先。
chuí bù cóng
垂不从。
qiǎn qí zhēng xi mù róng jiè wèi jūn mù róng lín zhèn nán mù róng shào zhēng lǔ mù róng zhòu děng gōng fú jiān jì zhōu mù fú dìng zhèn dōng fú shào yōu zhōu mù fú mó zhèn běi fú liàng
遣其征西慕容楷、卫军慕容麟、镇南慕容绍、征虏慕容宙等攻苻坚冀州牧苻定、 镇东苻绍、幽州牧苻谟、镇北苻亮。
jiè yǔ dìng děng shū yù yǐ huò fú dìng děng xī jiàng
楷与定等书，喻以祸福，定等悉降。
chuí liú qí tài zǐ bǎo shǒu zhōng shān lǜ zhū jiāng nán gōng dí liáo yǐ jiè wèi qián fēng dū du
垂留其太子宝守中山，率诸将南攻翟辽，以楷为前锋都督。
liáo zhī bù zhòng jiē yàn zhào rén yě xián yuē tài yuán wáng zhī zǐ wú zhī fù mǔ
辽之部众皆燕、赵人也，咸曰：“太原王之子，吾之父母。
xiāng shuài guī fù
”相率归附。
liáo jù qiǎn shǐ qǐng xiáng
辽惧，遣使请降。
chuí zhì lí yáng liáo ròu tǎn xiè zuì chuí hòu fǔ zhī
垂至黎阳， 辽肉袒谢罪，垂厚抚之。
wèi qí tài zǐ bǎo qǐ chéng huá guān yǐ bǎo lù shàng shū zhèng shì jù xì jiē wěi zhī zhòng zǒng dà gāng ér yǐ
为其太子宝起承华观，以宝录尚书政事，巨细皆委之，重总大纲而已。
lì qí fu rén duàn shì wèi huáng hòu
立其夫人段氏为皇后。
yòu yǐ bǎo lǐng shì zhōng dà chán yú piào qí dà jiàng jūn yōu zhōu mù
又以宝领侍中、大单于、骠骑大将军、幽州牧。
jiàn liú tái yú lóng chéng yǐ gāo yáng wáng mù róng lóng lù liú tái shàng shū shì
建留台于龙城，以高阳王慕容隆录留台尚书事。
shí mù róng jí zhū zōng shì wèi fú jiān suǒ hài zhě bìng zhāo hún zàng zhī
时慕容及诸宗室为苻坚所害者，并招魂葬之。
qīng hé tài shǒu hè gēng jù zhòng dìng líng yǐ pàn nán yīng dí liáo mù róng nóng tǎo zhǎn zhī huǐ dìng líng chéng
清河太守贺耕聚众定陵以叛，南应翟辽，慕容农讨斩之，毁定陵城。
jìn shī rù yè yǐ yè chéng guǎng nán gù zhù fèng yáng mén dà dào zhī dōng wèi gé chéng
进师入邺， 以邺城广难固，筑凤阳门大道之东为隔城。
qí shàng shū láng lóu huì shàng shū yuē sān nián zhī sàng tiān xià zhī dá zhì bīng huāng shā lǐ suì yǐ yī qiè qǔ shì
其尚书郎娄会上疏曰：“三年之丧，天下之达制，兵荒杀礼，遂以一切取士。
rén xīn bēn jīng gǒu qiú róng jìn zhì nǎi shēn mào cuī dié yǐ fù shí yì qǐ bì xùn zhōng yú guó jiā yì mèi lì yú qí jiān yě
人心奔兢，苟求荣进，至乃身冒缞绖，以赴时役，岂必殉忠于国家，亦昧利于其间也。
shèng wáng shè jiào bù yǐ diān pèi ér kuī qí dào bù yǐ sāng luàn ér biàn qí huà gù néng dù háo jīng zhī mén sāi bēn bō zhī lù
圣王设教，不以颠沛而亏其道，不以丧乱而变其化，故能杜豪兢之门，塞奔波之路。
bì xià zhōng bǎi wáng zhī jì kuò zhōng xīng zhī yè tiān xià jiàn píng bīng gé fāng yǎn chéng yi juān dàng xiá huì lǜ yóu jiù zhāng
陛下钟百王之季，廓中兴之业，天下渐平，兵革方偃，诚宜蠲荡瑕秽，率由旧章。
lì zāo dà sàng tīng zhōng sān nián zhī lǐ zé sì fāng zhī huà rén sī fú lǐ
吏遭大丧，听终三年之礼，则四方知化，人斯服礼。
chuí bù cóng
”垂不从。
dí liáo sǐ zi zhāo dài lì gōng bī yè chéng mù róng nóng jī zǒu zhī
翟辽死，子钊代立，攻逼邺城，慕容农击走之。
chuí yǐn shī fá zhāo yú huá tái cì yú lí yáng jīn zhāo yú nán àn jù shǒu zhū jiāng è qí bīng jīng xián jiàn bù yí jì hé
垂引师伐钊于滑台，次于黎阳津，钊于南岸距守，诸将恶其兵精，咸谏不宜济河。
chuí xiào yuē jiān zi hé néng wéi wú jīn wèi jì děng shā zhī
垂笑曰：“坚子何能为，吾今为鲫等杀之。
suì xǐ yíng jiù xi jīn wèi niú pí chuán bǎi yú sōu zài yí bīng liè zhàng sù liú ér shàng
”遂徙营就西津，为牛皮船百余艘，载疑兵列杖，溯流而上。
zhāo xiān yǐ dà zhòng bèi lí yáng jiàn chuí xiàng xī jīn nǎi qì yíng xi jù
钊先以大众备黎阳，见垂向西津，乃弃营西距。
chuí qián qiǎn qí guì lín wáng mù róng zhèn piào qí mù róng guó yú lí yáng jīn yè jì bì yú hé nán
垂潜遣其桂林王慕容镇、骠骑慕容国于黎阳津夜济，壁于河南。
zhāo wén ér bēn hái shì zhòng pí kě zǒu guī huá tái zhāo xié qī zǐ lǜ shù bǎi qí běi qù bái lù shān
钊闻而奔还，士众疲渴，走归滑台，钊携妻子率数百骑北趣白鹿山。
nóng zhuī jī jǐn qín qí zhòng zhāo dān qí bēn zhǎng zǐ
农追击，尽擒其众，钊单骑奔长子。
zhāo suǒ tǒng qī jùn hù sān wàn bā qiān jiē ān dǔ rú gù
钊所统七郡户三万八千皆安堵如故。
xǐ xú zhōu liú rén qī qiān yú hù yú lí yáng
徙徐州流人七千余户于黎阳。
yú shì yì zhēng zhǎng zǐ
于是议征长子。
zhū jiāng xián jiàn yǐ mù róng yǒng wèi yǒu xìn lián suì zhēng yì shì zú pí dài qǐng sì tā nián
诸将咸谏，以慕容永未有衅，连岁征役，士卒疲怠，请俟他年。
chuí jiāng cóng zhī jí wén mù róng dé zhī cè xiào yuē wú jì jué yǐ
垂将从之，及闻慕容德之策，笑曰：“吾计决矣。
qiě wú tóu lǎo kòu náng dǐ zhì zú yǐ kè zhī bù fù liú nì zéi yǐ lèi zǐ sūn yě
且吾投老，扣囊底智，足以克之， 不复留逆贼以累子孙也。
nǎi fā bù qí qī wàn qiǎn qí dān yáng wáng mù róng zàn lóng xiāng zhāng chóng gōng yǒng dì zhī yú jìn yáng
”乃发步骑七万，遣其丹阳王慕容赞、龙骧张崇攻永弟支于晋阳。
yǒng qiǎn qí jiāng diāo yún mù róng zhōng lǜ zhòng wǔ wàn zhūn lù chuān
永遣其将刁云、慕容钟率众五万屯潞川。
chuí qiǎn mù róng jiè chū zì fǔ kǒu mù róng nóng rù zì hú guān chuí dùn yú yè zhī xī nán yuè yú bù jìn
垂遣慕容楷出自滏口，慕容农入自壶关，垂顿于邺之西南，月余不进。
yǒng wèi chuí guǐ dào fá zhī nǎi shè zhū jūn hái dù tài xíng zhǐ guān
永谓垂诡道伐之，乃摄诸军还杜太行轵关。
chuí jìn shī rù zì tiān jǐng guān zhì yú hú bì
垂进师入自天井关，至于壶壁。
yǒng lǜ jīng zú wǔ wàn lái jù zǔ hé qū yǐ zì gù chí shǐ qǐng zhàn
永率精卒五万来距，阻河曲以自固，驰使请战。
chuí liè zhèn yú hú bì zhī nán nóng jiè fēn wéi èr yì mù róng guó fú qiān bīng yú shēn jiàn yǔ yǒng dà zhàn
垂列阵于壶避之南，农、楷分为二翼，慕容国伏千兵于深涧，与永大战。
chuí yǐn jūn wěi tuì yǒng zhuī bēn shù lǐ guó fā fú bīng chí duàn qí hòu jiè nóng jiā jī zhī yǒng shī dà bài zhǎn shǒu bā qiān yú jí yǒng bēn hái zhǎng zǐ
垂引军伪退， 永追奔数里，国发伏兵驰断其后，楷、农夹击之，永师大败，斩首八千余级，永奔还长子。
mù róng zàn gōng kè jìn yáng
慕容赞攻克晋阳。
chuí jìn wéi zhǎng zǐ yǒng jiāng gǔ tāo qián wèi nèi yìng
垂进围长子，永将贾韬潜为内应。
chuí jìn jūn rù chéng yǒng bēn běi mén wèi qián qū suǒ huò yú shì shù ér lù zhī bìng qí suǒ shǔ gōng qīng diāo yún děng sān shí yú rén
垂进军入城，永奔北门，为前驱所获，于是数而戮之，并其所署公卿刁云等三十余人。
yǒng suǒ tǒng xīn jiù bā jùn hù qī wàn liù qiān bā bǎi jí shèng yú fú yù jì lè zhēn bǎo xī huò zhī yú shì pǐn wù jù yǐ
永所统新旧八郡户七万六千八百及乘舆、服御、伎乐、珍宝悉获之，于是品物具矣。
shǐ mù róng nóng lüè dì hé nán gōng lǐn qiū yáng chéng jiē kè zhī tài shān láng yá zhū jùn jiē wěi chéng bēn kuì nóng jìn shī lín hǎi zhì shǒu zǎi ér hái
使慕容农略地河南，攻廪丘、阳城，皆克之，太山、琅邪诸郡皆委城奔溃，农进师临海，置守宰而还。
chuí gào jié yú lóng chéng zhī miào
垂告捷于龙城之庙。
qiǎn qí tài zǐ bǎo jí nóng yǔ mù róng lín děng lǜ zhòng bā wàn fá wèi mù róng dé mù róng shào yǐ bù qí yī wàn bā qiān wèi bǎo hòu jì
遣其太子宝及农与慕容麟等率众八万伐魏，慕容德、慕容绍以步骑一万八千为宝后继。
wèi wén bǎo jiāng zhì xǐ wǎng hé xī
魏闻宝将至，徙往河西。
bǎo jìn shī lín hé jù bù gǎn jì
宝进师临河，惧不敢济。
hái cì cān hé hū yǒu dà fēng hēi qì zhuàng ruò dī fáng huò gāo huò xià lín fù jūn shàng
还次参合，忽有大风黑气，状若堤防，或高或下，临覆军上。
shā mén zhī yù měng yán yú bǎo yuē fēng qì bào xùn wèi jūn jiāng zhì zhī hou yi qiǎn bīng yù zhī
沙门支昙猛言于宝曰：“风气暴迅，魏军将至之候，宜遣兵御之。
bǎo xiào ér bù nà
”宝笑而不纳。
yù měng gù yǐ wéi yán nǎi qiǎn lín lǜ qí sān wàn wèi hòu diàn yǐ yù fēi cháng
昙猛固以为言，乃遣麟率骑三万为后殿，以御非常。
lín yǐ yù měng yán wèi xū zòng qí yóu liè
麟以昙猛言为虚，纵骑游猎。
é ér huáng wù sì sài rì yuè huì míng shì yè wèi shī dà zhì sān jūn bēn kuì bǎo yǔ dé děng shù qiān jì bēn miǎn shì zhòng hái zhě shí yī èr shào sǐ zhī
俄而黄雾四塞，日月晦冥，是夜魏师大至， 三军奔溃，宝与德等数千骑奔免，士众还者十一二，绍死之。
chū bǎo zhì yōu zhōu suǒ chéng chē zhóu wú gù zì zhé
初，宝至幽州，所乘车轴无故自折。
shù shì jìn ān yǐ wéi dà xiōng gù quàn bǎo hái bǎo nù bù cóng gù jí yú bài
术士靳安以为大凶，固劝宝还，宝怒不从，故及于败。
bǎo hèn cān hé zhī bài lǚ yán wèi yǒu kě chéng zhī jī
宝恨参合之败，屡言魏有可乘之机。
mù róng dé yì yuē wèi rén niǔ yú cān hé zhī yì yǒu líng tài zǐ zhī xīn yi jí shèng lüè cuī qí ruì zhì
慕容德亦曰：“魏人狃于参合之役，有陵太子之心，宜及圣略，摧其锐志。
chuí cóng zhī liú dé shǒu zhōng shān zì lǜ dà zhòng chū cān hé záo shān kāi dào cì yú liè lǐng
”垂从之，留德守中山，自率大众出参合，凿山开道，次于猎岭。
qiǎn bǎo yǔ nóng chū tiān mén zhēng běi mù róng lóng zhēng xi mù róng shèng yú qīng shān xí wèi chén liú gōng ní yú píng chéng xiàn zhī shōu qí zhòng sān wàn yú rén ér hái
遣宝与农出天门，征北慕容隆、征西慕容盛逾青山，袭魏陈留公泥于平城，陷之，收其众三万余人而还。
chuí zhì cān hé jiàn wǎng nián zhàn chù jī hái rú shān shè diào jì zhī lǐ sǐ zhě fù xiōng yī shí hào kū jūn zhōng jiē tòng
垂至参合，见往年战处积骸如山，设吊祭之礼，死者父兄一时号哭，军中皆恸。
chuí cán fèn ōu xuè yīn ér qǐn jí chéng mǎ yú ér jìn
垂惭愤欧血，因而寝疾，乘马舆而进。
guò píng chéng běi sān shí lǐ jí dǔ zhù yàn chāng chéng ér hái
过平城北三十里，疾笃，筑燕昌城而还。
bǎo děng zhì yún zhōng wén chuí jí jiē yǐn guī
宝等至云中，闻垂疾，皆引归。
jí chuí zhì yú píng chéng huò yǒu pàn zhě bēn gào wèi yuē chuí bìng yǐ wáng yú shī zài jūn
及垂至于平城，或有叛者奔告魏曰：“垂病已亡，舆尸在军。
wèi yòu wén cān hé dà kū yǐ wéi xìn rán nǎi jìn bīng zhuī zhī zhī píng chéng yǐ xiàn ér tuì hái guǎn yīn shān
”魏又闻参合大哭，以为信然，乃进兵追之，知平城已陷而退，还馆阴山。
chuí zhì shàng gǔ zhī jū yáng yǐ tài yuán èr shí yī nián sǐ shí nián qī shí yī fán zài wèi shí sān nián
垂至上谷之沮阳，以太元二十一年死，时年七十一，凡在位十三年。
yí lìng yuē fāng jīn huò nán shàng yīn sāng lǐ yī cóng jiǎn yì cháo zhōng xī bìn shì qì chéng fú sān rì zhī hòu shì fú cóng zhèng
遗令曰：“方今祸难尚殷，丧礼一从简易，朝终夕殡，事讫成服，三日之后，释服从政。
qiáng kòu cì xì mì wù fā sāng zhì jīng rán hòu jǔ āi xíng fú
强寇伺隙，秘勿发丧，至京然后举哀行服。
bǎo děng zūn xíng zhī
”宝等遵行之。
wěi shì chéng wǔ huáng dì miào hào shì zǔ mù yuē xuān píng líng
伪谥成武皇帝，庙号世祖，墓曰宣平陵。