mù róng dé zì xuán míng huàng zhī shǎo zǐ yě mǔ gōng sūn shì mèng rì rù qí zhōng zhòu qǐn ér shēng dé
慕容德，字玄明，皝之少子也，母公孙氏梦日入脐中，昼寝而生德。
nián wèi ruò guàn shēn cháng bā chǐ èr cùn zī mào xióng wěi é yǒu rì jiǎo yǎn yuè chóng wén
年未弱冠， 身长八尺二寸，姿貌雄伟，额有日角偃月重文。
bó guān qún shū xìng qīng shèn duō cái yì
博观群书，性清慎，多才艺。
mù róng jùn zhī jiàn lì yě fēng wèi liáng gōng lì yōu zhōu cì shǐ zuǒ wèi jiāng jūn
慕容俊之僭立也，封为梁公，历幽州刺史、左卫将军。
jí sì wèi gǎi fàn yáng wáng shāo qiān wèi yǐn jiā sàn qí cháng shì
及嗣位，改范阳王，稍迁魏尹， 加散骑常侍。
é ér fú jiān jiāng fú shuāng jù shǎn yǐ pàn jiān jiāng fú liǔ qǐ bīng fú hǎn jiāng yīng zhī
俄而苻坚将苻双据陕以叛，坚将苻柳起兵枹罕，将应之。
dé quàn chéng xìn tǎo jiān cí zhǐ kāng kǎi shí zhě yán qí yǒu yuǎn lüè jìng bù néng yòng
德劝乘衅讨坚，辞旨慷慨，识者言其有远略，竟不能用。
dé xiōng chuí shén zhuàng zhī yīn gòng lùn jūn guó dà móu yán bì qiē zhì
德兄垂甚壮之，因共论军国大谋， 言必切至。
chuí wèi zhī yuē rǔ qì shi zhǎng jìn fēi fù wú xià ā méng yě
垂谓之曰：“汝器识长进，非复吴下阿蒙也。
fāng tóu zhī yì dé yǐ zhēng nán jiāng jūn yǔ chuí jī bài jìn shī
”枋头之役，德以征南将军与垂击败晋师。
jí chuí bēn fú jiān dé zuò miǎn zhí
及垂奔苻坚，德坐免职。
hòu yù bài xǐ yú cháng ān fú jiān yǐ wéi zhāng yè tài shǒu shù suì miǎn guī
后遇败，徙于长安，苻坚以为张掖太守，数岁免归。
jí jiān yǐ bīng lín jiāng bài dé wèi fèn wēi jiāng jūn
及坚以兵临江，拜德为奋威将军。
jiān zhī bài yě jiān yǔ zhāng fū rén xiāng shī mù róng jiāng hù zhì zhī dé zhèng sè wèi yuē xī chu zhuāng miè chén nà wū chén zhī jiàn ér qì xià jī
坚之败也，坚与张夫人相失，慕容将护致之，德正色谓曰：“昔楚庄灭陈，纳巫臣之谏而弃夏姬。
cǐ bù xiáng zhī rén huò luàn rén zhǔ róng shì bù ěr nǚ qì qín zhī bài shī dāng yóu yú cǐ
此不祥之人，惑乱人主， 戎事不迩女器，秦之败师当由于此。
yi yǎn mù ér guò nài hé jiāng wèi zhī yě
宜掩目而过，奈何将卫之也！
bù cóng dé chí mǎ ér qù zhī
”不从，德驰马而去之。
hái cì xíng yáng yán yú yuē xī jù jiàn qī yú kuài jī zhōng huò wú guó
还次荥阳，言于曰：“昔句践栖于会稽，终获吴国。
shèng rén xiàng shí ér dòng bǎi jǔ bǎi quán
圣人相时而动， 百举百全。
tiān jiàng huǐ huò gù shǐ qín shī sàng bài yí chéng qí bì yǐ fù shè jì
天将悔祸，故使秦师丧败，宜乘其弊以复社稷。
bù nà
”不纳。
nǎi cóng chuí rú yè
乃从垂如邺。
jí chuí chēng yàn wáng yǐ dé wèi chē qí dà jiàng jūn fù fēng fàn yáng wáng jū zhōng zhèn wèi cān duàn zhèng shì
及垂称燕王，以德为车骑大将军，复封范阳王，居中镇卫，参断政事。
jiǔ zhī qiān sī xǐ
久之， 迁司徙。
yú shí mù róng yǒng jù zhǎng zǐ yǒu zhòng shí wàn chuí yì tǎo zhī
于时慕容永据长子，有众十万，垂议讨之。
qún chén xián yǐ wéi yí dé jìn yuē xī sān zǔ jī dé yí yǒng zài ěr gù bì xià lóng fēi bù móu ér huì suī yóu shèng wǔ yì yuán jiù ài yàn zhào zhī shì lè wèi yàn chén yě
群臣咸以为疑，德进曰：“昔三祖积德，遗咏在耳，故陛下龙飞，不谋而会，虽由圣武，亦缘旧爱，燕、赵之士乐为燕臣也。
jīn yǒng jì jiàn wěi hào shān dòng huá róng zhì lìng qún shù cóng héng zhú lù bù xī yi xiān chú zhī yǐ yī zhòng tīng
今永既建伪号，扇动华戎，致令群竖从横，逐鹿不息，宜先除之，以一众听。
xī guāng wǔ chí sū mào zhī nán bù gù bǎi guān zhī pí fu qǐ bù rén
昔光武驰苏茂之难，不顾百官之疲，夫岂不仁？
jī jí gù yě
机急故也。
bīng fǎ yǒu bù dé yǐ ér yòng zhī bì xià róng de yǐ hu
兵法有不得已而用之，陛下容得已乎！
chuí xiào wèi qí dǎng yuē sī tú yì yǔ wú tóng
”垂笑谓其党曰：“司徒议与吾同。
èr rén tóng xīn qí lì duàn jīn wú jì jué yǐ
二人同心，其利断金， 吾计决矣。
suì cóng zhī
”遂从之。
chuí lín zhōng chì qí zi bǎo yǐ yè chéng wěi dé
垂临终，敕其子宝以邺城委德。
bǎo jì sì wèi yǐ dé wèi shǐ chí jié dū du jì yǎn qīng xú jīng yù liù zhōu zhū jūn shì tè jìn chē qí dà jiàng jūn jì zhōu mù lǐng nán mán xiào wèi zhèn yè ba liú tái yǐ dū du zhuān zǒng nán xià
宝既嗣位，以德为使持节、 都督冀、兖、青、徐、荆、豫六州诸军事、特进、车骑大将军、冀州牧，领南蛮校尉，镇邺，罢留台，以都督专总南夏。
wèi jiāng tuò bá zhāng gōng yè dé qiǎn nán ān wáng mù róng qīng děng yè jī bài zhī
魏将拓拔章攻邺，德遣南安王慕容青等夜击，败之。
wèi shī tuì cì xīn chéng qīng děng qǐng jī zhī
魏师退次新城，青等请击之。
bié jià hán yán zhuō jìn yuē gǔ rén xiān jué shèng miào táng rán hòu gōng zhàn
别驾韩讠卓进曰：“古人先决胜庙堂，然后攻战。
jīn wèi bù kě jī zhě sì yàn bù yí dòng zhě sān
今魏不可击者四，燕不宜动者三。
wèi xuán jūn yuǎn rù lì zài yě zhàn yī bù kě jī yě
魏悬军远入，利在野战，一不可击也。
shēn rù jìn jī dùn bīng sǐ dì èr bù kě jī yě
深入近畿，顿兵死地，二不可击也。
qián fēng jì bài hòu zhèn fāng gù sān bù kě jī yě
前锋既败，后阵方固，三不可击也。
bǐ zhòng wǒ guǎ sì bù kě jī yě
彼众我寡，四不可击也。
guān jūn zì zhàn qí de yī bù yi dòng
官军自战其地，一不宜动。
dòng ér bù shèng zhòng xīn nán gù èr bù yí dòng
动而不胜，众心难固，二不宜动。
chéng guō wèi xiū dí lái wú bèi sān bù yí dòng
城郭未修，敌来无备，三不宜动。
cǐ jiē bīng jiā suǒ jì bù rú shēn gōu gāo lěi yǐ yì dài láo
此皆兵家所忌，不如深沟高垒，以逸待劳。
bǐ qiān lǐ kuì liáng yě wú suǒ lüè jiǔ zé sān jūn mǐ zī gōng zé zhòng lǚ duō bì shī lǎo xìn shēng xiáng ér tú zhī kě yǐ jié yǐ
彼千里馈粮，野无所掠，久则三军靡资，攻则众旅多毙，师老衅生，详而图之，可以捷矣。
dé yuē hán bié jià zhī yán liáng píng zhī cè yě
”德曰：“韩别驾之言，良、平之策也。
yú shì zhào qīng hái shī
”于是召青还师。
wèi yòu qiǎn liáo xī gōng hè lài lú lǜ qí yǔ zhāng wéi yè dé qiǎn qí cān jūn liú zǎo qǐng jiù yú yáo xìng qiě cān mǔ xiōng zhī wèn ér xīng shī bù zhì zhòng dà jù
魏又遣辽西公贺赖卢率骑与章围邺，德遣其参军刘藻请救于姚兴，且参母兄之问，而兴师不至，众大惧。
dé yú shì qīn xiǎng zhàn shì hòu jiā fǔ jiē rén gǎn qí ēn jiē lè wèi zhì sǐ
德于是亲飨战士，厚加抚接，人感其恩，皆乐为致死。
huì zhāng lú nèi xiāng guāi zhēng gè yǐn jūn qián dùn
会章、卢内相乖争，各引军潜遁。
zhāng sī mǎ dīng jiàn lǜ zhòng lái jiàng yán zhāng shī lǎo kě yǐ bài zhī
章司马丁建率众来降，言章师老，可以败之。
dé qiǎn jiàng zhuī pò zhāng jūn rén xīn shǐ gù
德遣将追破章军，人心始固。
shí wèi shī rù zhōng shān mù róng bǎo chū bēn yú jì mù róng xiáng yòu jiàn hào
时魏师入中山，慕容宝出奔于蓟，慕容详又僭号。
huì liú zǎo zì yáo xìng ér zhì xìng tài shǐ lìng gāo lǔ qiǎn qí shēng wáng jǐng huī suí zǎo sòng yù xǐ yī niǔ bìng tú shí mì wén yuē yǒu dé zhě chāng wú dé zhě wáng
会刘藻自姚兴而至，兴太史令高鲁遣其甥王景晖随藻送玉玺一纽，并图识秘文，曰：“有德者昌，无德者亡。
dé shòu tiān mìng róu ér fù gāng
德受天命，柔而复刚。
yòu yǒu yáo yuē dà fēng péng bó yáng chén āi bā jǐng sān dāo zú qǐ lái sì hǎi dǐng fèi zhōng shān tuí wéi yǒu dé rén jù sān tái
”又有谣曰：“大风蓬勃扬尘埃，八井三刀卒起来，四海鼎沸中山颓，惟有德人据三台。
yú shì dé zhī qún chén yì yǐ mù róng xiáng jiàn hào zhōng shān wèi shī shèng yú jì zhōu wèi shěn bǎo zhī cún wáng yīn quàn dé jí zūn hào
”于是德之群臣议以慕容详僭号中山，魏师盛于冀州， 未审宝之存亡，因劝德即尊号。
dé bù cóng
德不从。
huì mù róng dá zì lóng chéng bēn yè chēng bǎo yóu cún qún yì nǎi zhǐ
会慕容达自龙城奔邺，称宝犹存，群议乃止。
xún ér bǎo yǐ dé wèi chéng xiàng lǐng jì zhōu mù chéng zhì nán xià
寻而宝以德为丞相，领冀州牧，承制南夏。
dé xiōng zi lín zì yí tái bēn yè yīn shuō dé yuē zhōng shān jì méi wèi bì chéng shèng gōng yè suī liáng chǔ sù jī ér chéng dà nán gù qiě rén qíng jǔ dòng bù kě yǐ zhàn
德兄子麟自义台奔邺，因说德曰：“中山既没，魏必乘胜攻邺，虽粮储素积， 而城大难固，且人情沮动，不可以战。
jí wèi jūn wèi zhì yōng zhòng nán dù jiù lǔ yáng wáng hé jù huá tái ér jù bīng jī gǔ sì xì ér dòng jì zhī shàng yě
及魏军未至，拥众南渡，就鲁阳王和，据滑台而聚兵积谷，伺隙而动，计之上也。
wèi suī bá zhōng shān shì bù jiǔ liú bù guò qū lüě ér fǎn
魏虽拔中山，势不久留，不过驱掠而返。
rén bù lè xǐ lǐ zì shēng biàn rán hòu zhèn wēi yǐ yuán zhī wèi zé nèi wài shòu dí shǐ liàn jiù zhī shì yǒu suǒ yī píng guǎng kāi ēn xìn zhāo jí yí lí kě yī jǔ ér qǔ zhī
人不乐徙，理自生变，然后振威以援之，魏则内外受敌，使恋旧之士有所依凭，广开恩信，招集遗黎，可一举而取之。
xiān shì mù róng hé yì quàn dé nán xǐ yú shì xǔ zhī
”先是，慕容和亦劝德南徙，于是许之。
lóng ān èr nián nǎi lǜ hù sì wàn chē èr wàn qī qiān shèng zì yè jiāng xǐ yú huá tái
隆安二年，乃率户四万、车二万七千乘，自邺将徙于滑台。
yù fēng chuán méi wèi jūn chuí zhì zhòng jù yì yù tuì bǎo lí yáng
遇风，船没，魏军垂至，众惧， 议欲退保黎阳。
qí xī liú sī dòng hé shì yè jì shī dàn wèi shī zhì ér bīng pàn ruò yǒu shén yān
其夕流澌冻合，是夜济师，旦，魏师至而冰泮，若有神焉。
suì gǎi lí yáng jīn wèi tiān qiáo jīn
遂改黎阳津为天桥津。
jí zhì huá tái jǐng xīng jiàn yú wěi jī
及至滑台，景星见于尾箕。
zhāng shuǐ de bái yù zhuàng ruò xǐ
漳水得白玉，状若玺。
yú shì dé yī yàn yuán gù shì chēng yuán nián dà shè jìng nèi shū sǐ yǐ xià zhì bǎi guān
于是德依燕元故事，称元年，大赦境内殊死已下，置百官。
yǐ mù róng lín wèi sī kōng lǐng shàng shū lìng mù róng fǎ wèi zhōng jūn jiāng jūn mù yú bá wèi shàng shū zuǒ pú yè dīng tōng wèi shàng shū yòu pú yè zì yú fēng shòu gè yǒu chà
以慕容麟为司空、领尚书令，慕容法为中军将军，慕舆拔为尚书左仆射，丁通为尚书右仆射，自余封授各有差。
chū hé jiān yǒu lín jiàn mù róng lín yǐ wéi yǐ ruì
初，河间有麟见，慕容麟以为已瑞。
jí cǐ qián móu wéi luàn shì jué cì sǐ
及此，潜谋为乱，事觉，赐死。
qí xià wèi jiāng hè lài lú lǜ zhòng fù zhī
其夏，魏将贺赖卢率众附之。
zhì shì mù róng bǎo zì lóng chéng nán bēn zhì lí yáng qiǎn qí zhōng huáng mén lìng zhào sī zhào mù róng zhōng lái yíng
至是，慕容宝自龙城南奔至黎阳，遣其中黄门令赵思召慕容锺来迎。
zhōng běn shǒu yì quàn dé chēng zūn hào wén ér è zhī zhí sī fù yù chí shǐ bái zhuàng
锺本首议劝德称尊号，闻而恶之，执思付狱，驰使白状。
dé wèi qí xià yuē qīng děng qián yǐ shè jì dà jì quàn wú shè zhèng
德谓其下曰：“卿等前以社稷大计， 劝吾摄政。
wú yì yǐ sì dì bēn wáng rén shén kuàng zhǔ gù quán shùn qún yì yǐ xì zhòng wàng
吾亦以嗣帝奔亡，人神旷主，故权顺群议，以系众望。
jīn tiān fāng huǐ huò sì dì de hái wú jiāng jù jià fèng yíng xiè zuì xíng quē rán hòu jiǎo jīn sī dì qīng děng yǐ wéi hé rú
今天方悔祸，嗣帝得还，吾将具驾奉迎，谢罪行阙，然后角巾私第，卿等以为何如？
qí huáng mén shì láng zhāng huá jìn yuē fu zhēng duó zhī shì fēi xióng cái bù zhèn
”其黄门侍郎张华进曰：“夫争夺之世，非雄才不振；
cóng héng zhī shí qǐ nuò fū néng jì
从横之时，岂懦夫能济！
bì xià ruò dǎo pǐ fù zhī rén shě tiān shòu zhī yè wēi quán yī qù zé shēn shǒu bù bǎo hé tuì ràng zhī yǒu hu
陛下若蹈匹妇之仁，舍天授之业，威权一去，则身首不保，何退让之有乎！
dé yuē wú yǐ gǔ rén nì qǔ shùn shǒu qí dào wèi zú suǒ yǐ zhōng lù pái huái chàng rán wèi jué ěr
”德曰：“吾以古人逆取顺守，其道未足，所以中路徘徊，怅然未决耳。
mù yú hù qǐng chí wèn bǎo xū shí dé liú tì ér qiǎn zhī
”慕舆护请驰问宝虚实，德流涕而遣之。
nǎi lǜ zhuàng shì shù bǎi suí sī ér běi yīn móu shā bǎo
乃率壮士数百，随思而北，因谋杀宝。
chū bǎo qiǎn sī zhī hòu zhī dé shè wèi jù ér běi bēn
初，宝遣思之后，知德摄位，惧而北奔。
hù zhì wú suǒ jiàn zhí sī ér hái
护至无所见，执思而还。
dé yǐ sī xián xí diǎn gù jiāng rèn zhī
德以思闲习典故，将任之。
sī yuē xī guān yǔ jiàn zhòng cáo gōng yóu bù wàng xiān zhǔ zhī ēn
思曰：“昔关羽见重曹公，犹不忘先主之恩。
sī suī xíng yú jiàn lì hé guó chǒng líng quǎn mǎ yǒu xīn ér kuàng rén hu
思虽刑余贱隶，荷国宠灵，犬马有心，而况人乎！
qǐ hái jiù shàng yǐ míng wēi jié
乞还就上， 以明微节。
dé gù liú zhī sī nù yuē zhōu shì shuāi wēi jìn zhèng jiā fǔ
”德固留之，思怒曰：“周室衰微，晋、郑夹辅；
hàn yǒu qī guó zhī nán shí lài liáng wáng
汉有七国之难，实赖梁王。
diàn xià qīn zé shū fù wèi zé shàng tái bù néng shuài xiān qún hòu yǐ kuāng wáng shì ér xìng gēn běn zhī qīng wèi zhào lún zhī shì
殿下亲则叔父，位则上台，不能率先群后以匡王室，而幸根本之倾为赵伦之事。
sī suī wú shēn xū kū qín zhī xiào yóu mù jūn bīn bù shēng mǎng shì
思虽无申胥哭秦之效，犹慕君宾不生莽世。
dé nù zhǎn zhī
”德怒，斩之。
jìn nán yáng tài shǒu lǘ qiū xiàn níng shuò jiāng jūn shān qǐ fāng lǜ zhòng èr wàn lái fá shī cì guǎn chéng
晋南阳太守闾丘羡、宁朔将军邓启方率众二万来伐，师次管城。
dé qiǎn qí zhōng jūn mù róng fǎ fǔ jūn mù róng hé děng jù zhī wáng shī bài jì
德遣其中军慕容法、抚军慕容和等距之，王师败绩。
dé nù fǎ bù qióng zhuī jìn shī zhǎn qí fǔ jūn sī mǎ jìn guī
德怒法不穷追晋师，斩其抚军司马靳瑰。
chū fú dēng jì wèi yáo xìng suǒ miè dēng dì guǎng lǜ bù luò jiàng yú dé bài guàn jūn jiāng jūn chù zhī qǐ huó bǎo
初，苻登既为姚兴所灭，登弟广率部落降于德，拜冠军将军，处之乞活堡。
huì yíng huò shǒu dōng jǐng huò yán qín dāng fù xīng zhě guǎng nǎi zì chēng qín wáng bài dé jiāng mù róng zhōng
会荧惑守东井，或言秦当复兴者，广乃自称秦王，败德将慕容钟。
shí dé shǐ dōu huá tái jiè yú jìn wèi zhī jiān de wú shí chéng zhòng bù guò shù wàn
时德始都滑台，介于晋、魏之间，地无十城，众不过数万。
jí zhōng sàng shī fǎn cè zhī tú duō guī yú guǎng
及钟丧师，反侧之徒多归于广。
dé nǎi liú mù róng hé shǒu huá tái qīn lǜ zhòng tǎo guǎng zhǎn zhī
德乃留慕容和守滑台，亲率众讨广，斩之。
chū bǎo zhī zhì lí yáng yě hé zhǎng shǐ li biàn quàn hé nà zhī hé bù cóng
初，宝之至黎阳也，和长史李辩劝和纳之，和不从。
biàn jù móu xiè nǎi yǐn jìn jūn zhì guǎn chéng jì dé qīn lǜ shī yú hòu zuò luàn
辩惧谋泄，乃引晋军至管城，冀德亲率师，于后作乱。
huì dé bù chū yù bù zì ān
会德不出，愈不自安。
jí dé cǐ xíng yě biàn yòu quàn hé fǎn hé bù cóng
及德此行也，辩又劝和反，和不从。
biàn nù shā hé yǐ huá tái jiàng yú wèi
辩怒，杀和，以滑台降于魏。
shí jiàng shì jiā xī zài chéng nèi dé jiāng gōng zhī hán fàn yán yú dé yuē wèi shī yǐ rù chéng jù guó chéng zī kè zhǔ zhī shì fān rán fù yì rén qíng jì wēi bù kě yǐ zhàn
时将士家悉在城内，德将攻之，韩范言于德曰： “魏师已入城，据国成资，客主之势，翻然复异，人情既危，不可以战。
yi xiān jù yī fāng wèi guān zhōng zhī jī rán hòu chù lì ér tú zhī jì zhī shàng yě
宜先据一方，为关中之基，然后畜力而图之，计之上也。
dé nǎi zhǐ
”德乃止。
dé yòu wèi jiāng jūn mù róng yún zhǎn li biàn lǜ jiāng shì jiā lèi èr wàn yú rén ér chū sān jūn qìng yuè
德右卫将军慕容云斩李辩，率将士家累二万余人而出，三军庆悦。
dé móu yú zhòng yuē fú guǎng suī píng ér fǔ jūn shī jù jìn yǒu qiáng dí tuì wú suǒ tuō jì jiāng ān chū
德谋于众曰：“苻广虽平，而抚军失据， 进有强敌，退无所托，计将安出？
zhāng huá jìn yuē péng chéng zǔ dài shān chuān chu zhī jiù dū dì xiǎn rén yīn kě gōng ér jù zhī yǐ wéi jī běn
”张华进曰：“彭城阻带山川，楚之旧都，地险人殷，可攻而据之，以为基本。
mù róng zhōng mù yú hù fēng chěng hán yán zhuō děng gù quàn gōng huá tái pān cōng yuē huá tái sì tōng bā dá fēi dì wáng zhī jū
”慕容钟、慕舆护、封逞、韩讠卓等固劝攻滑台， 潘聪曰：“滑台四通八达，非帝王之居。
qiě běi tōng dà wèi xi jiē qiáng qín cǐ èr guó zhě wèi kě yǐ gāo zhěn ér dài zhī
且北通大魏，西接强秦，此二国者，未可以高枕而待之。
péng chéng tǔ kuàng rén xī dì píng wú xiǎn jìn zhī guī zhèn bì jù wáng shī
彭城土旷人稀，地平无险，晋之归镇，必距王师。
yòu mì ěr jiāng huái shuǐ lù tōng jùn qiū xià lín liáo qiān lǐ wèi hú
又密迩江、淮， 水路通浚，秋夏霖潦，千里为湖。
qiě shuǐ zhàn guó zhī suǒ duǎn wú zhī suǒ cháng jīn suī kè zhī fēi jiǔ ān zhī jì yě
且水战国之所短，吴之所长，今虽克之，非久安之计也。
qīng qí wò rǎng hào yuē dōng qín tǔ fāng èr qiān hù yú shí wàn sì sài zhī gù fù hǎi zhī ráo kě wèi yòng wǔ zhī guó
青、齐沃壤，号曰东秦，土方二千，户余十万，四塞之固，负海之饶，可谓用武之国。
sān qí yīng jié xù zhì yǐ dài shú bù sī de míng zhǔ yǐ lì chǐ cù zhī gōng
三齐英杰，蓄志以待，孰不思得明主以立尺寸之功！
guǎng gù zhě cáo yí zhī suǒ yíng shān chuān zǔ jùn zú wèi dì wáng zhī dōu
广固者，曹嶷之所营，山川阻峻，足为帝王之都。
yi qiǎn biàn shì chí shuō yú qián dà bīng jì jìn yú hòu bì lǘ hún xī fù guó ēn bì fān rán xiàng huà
宜遣辩士驰说于前，大兵继进于后，避闾浑昔负国恩，必翻然向化。
rú qí shǒu mí bù shùn dà jūn lín zhī zì rán wǎ jiě
如其守迷不顺，大军临之，自然瓦解。
jì jù zhī hòu bì guān yǎng ruì sì xì ér dòng cǐ yì èr hàn zhī yǒu guān zhōng hé nèi yě
既据之后，闭关养锐， 伺隙而动，此亦二汉之有关中、河内也。
dé yóu yù wèi jué
”德犹豫未决。
shā mén láng gōng sù zhī zhàn hòu dé yīn fǎng qí suǒ shì
沙门郎公素知占候，德因访其所适。
láng yuē jìng lǎn sān cè pān shàng shū zhī yì kě wèi xīng bāng zhī shù yǐ
郎曰：“敬览三策，潘尚书之议可谓兴邦之术矣。
jīn suì chū cháng xīng qǐ yú kuí lóu suì sǎo xū wēi ér xū wēi qí zhī fēn yě chú jiù bù xīn zhī xiàng
今岁初，长星起于奎娄，遂扫虚危，而虚危，齐之分野，除旧布新之象。
yi xiān dìng jiù lǔ xún fǔ láng yá dài qiū fēng jiè jié rán hòu běi wéi lín qí tiān zhī dào yě
宜先定旧鲁，巡抚琅邪，待秋风戒节，然后北围临齐，天之道也。
dé dà yuè yǐn shī ér nán yǎn zhōu běi bǐ zhū xiàn xī jiàng zhì shǒu zǎi yǐ fǔ zhī
”德大悦，引师而南，兖州北鄙诸县悉降，置守宰以抚之。
cún wèn gāo nián jūn wú sī lüè bǎi xìng ān zhī niú jiǔ shǔ lù
存问高年，军无私掠，百姓安之，牛酒属路。
dé qiǎn shǐ yù qí jùn tài shǒu bì lǘ hún hún bù cóng qiǎn mù róng zhōng lǜ bù qí èr wàn jī zhī
德遣使喻齐郡太守避闾浑，浑不从，遣慕容钟率步骑二万击之。
dé jìn jù láng yá xú yǎn zhī tǔ fù zhě shí yú wàn zì láng yá ér běi yíng zhě sì wàn yú rén
德进据琅邪， 徐、兖之土附者十余万，自琅邪而北，迎者四万余人。
dé jìn kòu jǔ chéng shǒu jiāng rén ān wěi chéng ér dùn yǐ pān cōng zhèn jǔ chéng
德进寇莒城，守将任安委城而遁，以潘聪镇莒城。
zhōng chuán xí qīng zhōu zhū jùn yuē lóng tì yǒu shí yì liè xī jīng
钟传檄青州诸郡曰：“隆替有时，义列昔经；
kùn nán qǐ shèng shì zhāng zhōng lù
困难启圣，事彰中箓。
shì yǐ xuān wáng lóng fēi yú wēi zhōu guāng wǔ fèng qǐ yú jué hàn sī gài lì shǔ dà qī dì wáng zhī xīng fèi yě
是以宣王龙飞于危周，光武凤起于绝汉，斯盖历数大期，帝王之兴废也。
zì wǒ yǒng kāng duō nàn cháng jīng yì wǎng huá xià sì fēn lí yuán wǔ liè
自我永康多难，长鲸逸网，华夏四分，黎元五裂。
nì zéi pì lǘ hún fù wèi xī tóng duàn kān zǔ luàn zī chuān tài zǎi dōng zhēng jiǎo jué xiōng mìng
逆贼辟闾浑父蔚，昔同段龛阻乱淄川，太宰东征，剿绝凶命。
hún yú fù cháo zhī xià méng quán luǎn zhī shī céng wēi quǎn mǎ shi yǎng zhī xīn fù xí xiōng fù lè huò zhī zhì dào jù dōng qín yuǎn fù wú yuè gē bō lí yuán wěi shū nán hǎi
浑于覆巢之下，蒙全卵之施，曾微犬马识养之心，复袭凶父乐祸之志，盗据东秦，远附吴、越，割剥黎元，委输南海。
huáng shàng yìng qī dà mìng zài jí qín bǐ yíng qiū zàn zǔ wáng lüè gù yǐ qī zhōu zhī zhòng èr shí yú wàn xún shěng dài zōng wèn zuì qí lǔ
皇上应期，大命再集，矜彼营丘，暂阻王略，故以七州之众二十余万，巡省贷宗，问罪齐、鲁。
xī hán xìn yǐ pí jiàng fá qí yǒu zhēng wú zhàn
昔韩信以裨将伐齐，有征无战；
gěng yǎn yǐ piān jūn tǎo bù kè bù yí shuò
耿弇以偏军讨步，克不移朔。
kuàng yǐ wàn shèng zhī shī sǎo yī yú zhī kòu qīng shān suì luǎn fāng zhī fēi yì
况以万乘之师，扫一隅之寇，倾山碎卵，方之非易。
gū yǐ bù cái tiǎn hé xiān qū dū du yuán róng yī shí èr wàn jiē wū wán tū qí sān hé měng shì fèn jiàn yǔ xī huǒ zhēng guāng huī gē yǔ qiū yuè jìng sè
孤以不才，忝荷先驱，都督元戎一十二万，皆乌丸突骑，三河猛士，奋剑与夕火争光，挥戈与秋月竞色。
yǐ cǐ gōng chéng hé chéng bù kè
以此攻城，何城不克；
yǐ cǐ zhòng zhàn hé dí bù píng
以此众战，何敌不平！
xī dòu róng yǐ hé xī guī hàn róng bèi yú hòu yì
昔窦融以河西归汉，荣被于后裔；
péng chǒng dào nì yú yáng shēn sǐ yú nú pú
彭宠盗逆渔阳，身死于奴仆。
jìn zé cáo yí bá hù jiàn qín yú hòu zhào
近则曹嶷跋扈，见擒于后赵；
duàn kān gàn jì qǔ miè yú qián cháo
段龛干纪，取灭于前朝。
cǐ fēi gǔ jīn zhī jí xiōng yǐ rán zhī chéng bài hu
此非古今之吉凶，已然之成败乎？
hún ruò xiān mí hòu wù róng chǒng yǒu jiā
浑若先迷后悟，荣宠有加。
rú qí gǎn kàng wáng shī bài miè bì wú qiǎn jìn
如其敢抗王师，败灭必无遣烬。
jì xià zhī xióng dài běi zhī shì yǒu néng zhǎn sòng hún zhě shǎng tóng zuǒ mìng
稷下之雄，岱北之士，有能斩送浑者，赏同佐命。
tuō lǚ jī bù fā bì yù shí jù cuī
脱履机不发，必玉石俱摧。
hún wén dé jūn jiāng zhì cóng bā qiān yú jiā rù guǎng gù
”浑闻德军将至，从八千余家入广固。
zhū jùn jiē chéng xí jiàng yú dé
诸郡皆承檄降于德。
hún jù jiāng qī zǐ bēn yú wèi
浑惧，将妻子奔于魏。
dé qiǎn shè shēng xiào wèi liú gāng zhuī zhǎn yú jǔ chéng
德遣射声校尉刘纲追斩于莒城。
hún cān jūn zhāng yīng cháng yǔ hún zuò xí cí duō bù xùn
浑参军张瑛常与浑作檄，辞多不逊。
jí cǐ dé qín ér ràng zhī
及此，德擒而让之。
yīng shén sè zì ruò xú duì yuē hún zhī yǒu chén yóu hán xìn zhī yǒu kuǎi tōng
瑛神色自若，徐对曰：“浑之有臣，犹韩信之有蒯通。
tōng yù hàn zǔ ér méng shù chén zāo bì xià ér yīng lù bǐ zhī gǔ rén qiè wèi bù xìng
通遇汉祖而蒙恕，臣遭陛下而婴戮，比之古人，窃为不幸。
fáng fēng zhī zhū chén shí gān zhī dàn kǒng yáo shùn zhī huà wèi hóng yú sì hǎi ěr
防风之诛，臣实甘之，但恐尧、舜之化未弘于四海耳。
dé chū shàn qí yán hòu jìng shā zhī
”德初善其言，后竟杀之。
dé suì rù guǎng gù
德遂入广固。
sì nián jiàn jí huáng dì wèi yú nán jiāo dà shè gǎi yuán wèi jiàn píng shè xíng miào yú gōng nán qiǎn shǐ fèng cè gào chéng yān
四年，僭即皇帝位于南郊，大赦，改元为建平，设行庙于宫南，遣使奉策告成焉。
jìn mù róng zhōng wèi sī tú mù yú bá wèi sī kōng fēng fú wèi zuǒ pú yè mù yú hù wèi yòu pú yè
进慕容钟为司徒，慕舆拔为司空，封孚为左仆射，慕舆护为右仆射。
qiǎn qí dù zhī shàng shū fēng kǎi zhōng shū shì láng fēng chěng guān shěng fēng sú suǒ zài dà xiǎng jiàng shì
遣其度支尚书封恺、中书侍郎封逞观省风俗，所在大飨将士。
yǐ qí qī duàn shì wèi huáng hòu
以其妻段氏为皇后。
jiàn lì xué guān jiǎn gōng qīng yǐ xià zǐ dì jí èr pǐn shì mén èr bǎi rén wèi tài xué shēng
建立学官， 简公卿已下子弟及二品士门二百人为太学生。
hòu yīn yàn qí qún chén jiǔ hān xiào ér yán yuē zhèn suī guǎ bó gōng jǐ nán miàn ér cháo zhū hóu zài shàng bù jiāo xī tì yú wèi kě fāng zì gǔ hé děng zhǔ yě
后因宴其群臣，酒酣，笑而言曰：“朕虽寡薄，恭己南面而朝诸侯，在上不骄， 夕惕于位，可方自古何等主也？
qí qīng zhōu cì shǐ jū zhòng yuē bì xià zhōng xīng zhī shèng hòu shào kāng guāng wǔ zhī chóu yě
”其青州刺史鞠仲曰：“陛下中兴之圣后，少康、 光武之俦也。
dé gù mìng zuǒ yòu cì zhòng bó qiān pǐ
”德顾命左右赐仲帛千匹。
zhòng yǐ cì duō wèi ràng dé yuē qīng zhī diào zhèn zhèn bù zhī diào qīng hu
仲以赐多为让，德曰：“卿知调朕，朕不知调卿乎！
qīng shì duì fēi shí gù yì yǐ xū yán xiāng shǎng shǎng bù miù jiā hé zú xiè yě
卿饰对非实，故亦以虚言相赏，赏不谬加，何足谢也！
hán fàn jìn yuē chén wén tiān zǐ wú xì yán zhōng chén wú wàng duì
”韩范进曰： “臣闻天子无戏言，忠臣无妄对。
jīn rì zhī lùn shàng xià xiāng qī kě wèi jūn chén jù shī
今日之论，上下相欺，可谓君臣俱失。
dé dà yuè cì fàn juàn wǔ shí pǐ
”德大悦， 赐范绢五十匹。
zì shì chāng yán jìng jìn cháo duō zhí shì yǐ
自是昌言竞进，朝多直士矣。
dé mǔ xiōng xiān zài cháng ān qiǎn píng yuán rén dù hóng rú cháng ān wèn cún fǒu hóng yuē chén zhì cháng ān ruò bù fèng tài hòu dòng zhǐ biàn jí xi rú zhāng yè yǐ sǐ wèi xiào
德母兄先在长安，遣平原人杜弘如长安问存否，弘曰：“臣至长安，若不奉太后动止，便即西如张掖，以死为效。
chén fù xióng nián yú liù shí wèi zhān róng guì qǐ běn xiàn zhī lù yǐ shēn wū niǎo zhī qíng
臣父雄年逾六十，未沾荣贵，乞本县之禄，以申乌鸟之情。
zhāng huá jìn yuē dù hóng wèi xíng ér qiú lù yào lì qíng shēn bù kě shǐ yě
”张华进曰：“杜弘未行而求禄，要利情深，不可使也。
dé yuē wú fāng sàn suǒ qīng zhī cái zhāo suǒ zhòng zhī sǐ kuàng wèi qīn zūn ér kě lìn hu
”德曰： “吾方散所轻之财，招所重之死，况为亲尊而可吝乎！
qiě hóng wèi jūn yíng qīn wèi fù qiú lù suī wài rú yào lì nèi shí zhōng xiào
且弘为君迎亲，为父求禄， 虽外如要利，内实忠孝。
nǎi yǐ xióng wèi píng yuán lìng
”乃以雄为平原令。
hóng zhì zhāng yè wèi dào suǒ shā dé wén ér bēi zhī hòu fǔ qí qī zǐ
弘至张掖，为盗所杀，德闻而悲之， 厚抚其妻子。
míng nián dé rú qí chéng dēng yíng qiū wàng yàn yīng zhǒng gù wèi zuǒ yòu yuē lǐ dài fū bù bī chéng zàng
明年，德如齐城，登营丘，望晏婴冢，顾谓左右曰：“礼，大夫不逼城葬。
píng zhòng gǔ zhī xián rén dá lǐ zhě yě ér shēng jū jìn shì sǐ zàng jìn chéng qǐ yǒu yì hu
平仲古之贤人，达礼者也，而生居近市，死葬近城，岂有意乎？
qīng zhōu xiù cái yàn mó duì yuē kǒng zǐ chēng chén xiān rén píng zhòng xián zé xián yǐ
”青州秀才晏谟对曰： “孔子称臣先人平仲贤，则贤矣。
qǐ bù zhī gāo qí liáng fēng qí lǐ
岂不知高其梁，丰其礼？
gài zhèng zài jiā mén gù jiǎn yǐ jiáo shì
盖政在家门，故俭以矫世。
cún jū jiǎo ài zú qǐ zé dì ér zàng hu
存居湫隘，卒岂择地而葬乎！
suǒ yǐ bù yuǎn mén zhě yóu jì wù píng shēng yì yě
所以不远门者，犹冀悟平生意也。
suì yǐ mó cóng zhì hàn chéng yáng jǐng wáng miào yàn shù lǎo yú shēn chí běi dēng shè shǒu shān dōng wàng dǐng zú yīn mù niú shān ér tàn yuē gǔ wú bù sǐ
”遂以谟从至汉城阳景王庙，宴庶老于申池，北登社首山，东望鼎足，因目牛山而叹曰：“古无不死！
chuàng rán yǒu zhōng yān zhī zhì
”怆然有终焉之志。
suì wèn mó yǐ qí zhī shān chuān qiū líng xián zhé jiù shì
遂问谟以齐之山川丘陵，贤哲旧事。
mó lì duì xiáng biàn huà dì chéng tú
谟历对详辩，画地成图。
dé shēn jiā zhī bài shàng shū láng
德深嘉之，拜尚书郎。
lì yě yú shāng shān zhì yán guān yú wū cháng zé yǐ guǎng jūn guó zhī yòng
立冶于商山，置盐官于乌常泽，以广军国之用。
dé gù lì zhào róng zì cháng ān lái shǐ jù mǔ xiōng xiōng wèn dé hào tòng tù xiě yīn ér qǐn jí
德故吏赵融自长安来，始具母兄凶问，德号恸吐血，因而寝疾。
qí sī lì xiào wèi mù róng dá yīn cǐ móu fǎn qiǎn yá mén huáng qiú lǜ zhòng gōng duān mén diàn zhōng shī hóu chì méi kāi mén yīng zhī
其司隶校尉慕容达因此谋反，遣牙门皇璆率众攻端门，殿中师侯赤眉开门应之。
zhōng huáng mén xùn jìn fú dé yú chéng yǐn yú jìn shè
中黄门逊进扶德逾城，隐于进舍。
duàn hóng děng wén gōng zhōng yǒu biàn lè bīng zhūn sì mén
段宏等闻宫中有变，勒兵屯四门。
dé rù gōng zhū chì méi děng dá jù ér bēn wèi
德入宫，诛赤眉等，达惧而奔魏。
mù róng fǎ jí wèi shī zhàn yú jì běi zhī piāo yú sú wèi shī bài jì
慕容法及魏师战于济北之摽榆俗，魏师败绩。
qí shàng shū hán yán zhuó shàng shū yuē èr kòu bū zhū guó chǐ wèi xuě guān xī wèi chái láng zhī sǒu yáng yuè wèi chī xiāo zhī lín sān jīng shè jì jū wèi qiū xū sì zǔ yuán líng wú ér bù shǒu qǐ fēi yì fū fèn tàn zhī rì liè shì wàng shēn zhī qiū
其尚书韩讠卓上疏曰：“二寇逋诛，国耻未雪，关西为豺锒之薮，杨越为鸱鸮之林，三京社稷，鞠为丘墟，四祖园陵，芜而不守，岂非义夫愤叹之日，烈士忘身之秋。
ér huáng shì duō nàn wēi lüè wèi zhèn shì shǐ cháng shé fú jiǎn fēng shǐ jiǎ xī
而皇室多难，威略未振，是使长蛇弗翦，封豕假息。
rén huái fèn kǎi cháng wèi yī rì zhī ān bù kě yǐ yǒng jiǔ zhōng zhāo zhī yì wú zú suì zhī yōu
人怀愤慨，常谓一日之安不可以永久，终朝之逸无卒岁之忧。
bì xià zhōng xīng dà yè wu zài zūn yǎng qín qiān méng zhī shī tǔ jiǎ zhǎng fù ér bù yì mǐn lí shù zhī xī jiān guì yīn xún ér bù rǎo
陛下中兴大业，务在遵养，矜迁萌之失土， 假长复而不役，愍黎庶之息肩，贵因循而不扰。
sī kě yǐ bǎo níng yú yíng qiū nán yǐ jīng cuò yú qín yuè
斯可以保宁于营丘，难以经措于秦、 越。
jīn qún xiōng jiàn nì shí fán yǒu tú jù wǒ sān fāng cì guó xiá xìn
今群凶僭逆，实繁有徒，据我三方，伺国瑕衅。
shēn yi shěn liàng xū shí dà xiào chéng bài yǎng bīng lì jiǎ guǎng nóng jī liáng jìn wèi xuě chǐ tǎo kòu zhī zī tuì wéi shān hé wàn quán zhī gù
深宜审量虚实，大校成败，养兵厉甲，广农积粮，进为雪耻讨寇之资，退为山河万全之固。
ér bǎi xìng yīn qín jìn zhī bì dié xiāng yīn xiàn huò bǎi shì hé hù huò qiān dīng gòng jí yī tuō chéng shè bù jù xūn shāo gōng bì kè yì shàn wèi jiān guǐ sǔn fēng huǐ xiàn fǎ suǒ bù róng dàn jiǎn jīn wèi xuān fú kě jiā lù
而百姓因秦、晋之弊， 迭相阴宪，或百室合户，或千丁共籍，依托城社，不惧熏烧，公避课役，擅为奸宄， 损风毁宪，法所不容，但检今未宣，弗可加戮。
jīn yi yǐn shí lí méng zhèng qí biān guàn zhù shàng zēng huáng cháo lǐ wù zhī míng xià yì jūn guó bīng zī zhī yòng
今宜隐实黎萌，正其编贯，庶上增皇朝理物之明，下益军国兵资之用。
ruò méng cǎi nà jì bì shān hǎi suī yù shāng yāng zhī xíng yuè wǎn zhī hài suǒ bù cí yě
若蒙采纳，冀裨山海，虽遇商鞅之刑，悦绾之害，所不辞也。
dé nà zhī qiǎn qí chē qí jiāng jūn mù róng zhèn lǜ qí sān qiān yuán biān yán fáng bèi bǎi xìng táo cuàn
”德纳之，遣其车骑将军慕容镇率骑三千，缘边严防，备百姓逃窜。
yǐ yán zhuō wèi shǐ chí jié sàn qí cháng shì xíng tái shàng shū xún jùn xiàn yǐn shí de yìn hù wǔ wàn bā qiān
以讠卓为使持节、散骑常侍、行台尚书，巡郡县隐实，得荫户五万八千。
yán zhuō gōng lián zhèng zhí suǒ zài yě cì rén bù rǎo yān
讠卓公廉正直，所在野次，人不扰焉。
dé dà jí zhū shēng qīn lín cè shì
德大集诸生，亲临策试。
jì ér xiǎng yàn
既而飨宴，
chéng gāo yuǎn zhǔ
乘高远瞩，
gù wèi qí shàng shū lǔ suì yuē qí lǔ gù duō jūn zǐ
顾谓其尚书鲁邃曰：“齐、鲁固多君子，
dāng xī quán shèng zhī shí
当昔全盛之时，
jiē shèn bā shēng chún yú zōu tián zhī tú
接、慎、巴生、淳于、邹、田之徒，
yìn xiū yán
荫修檐，
lín qīng zhǎo
临清沼，
chí zhū lún
驰朱轮，
pèi cháng jiàn
佩长剑，
zì fēi mǎ zhī xióng cí
恣非马之雄辞，
fèn tán tiān zhī yì biàn
奋谈天之逸辩，
zhǐ huī zé hóng zǐ chéng zhāng
指麾则红紫成章，
fǔ yǎng zé qiū líng shēng yùn
俯仰则丘陵生韵，
zhì yú jīn rì
至于今日，
huāng cǎo tuí fén
荒草颓坟，
qì xiāo yān miè
气消烟灭，
yǒng yán qiān zǎi
永言千载，
néng bù yī rán
能不依然！
suì dá yuē wǔ wáng fēng bǐ gàn zhī mù hàn zǔ jì xìn líng zhī fén jiē liú xīn xián zhé měi huái wǎng shì
”邃答曰：“武王封比干之墓，汉祖祭信陵之坟，皆留心贤哲，每怀往事。
bì xià cí shēn èr zhǔ zé bèi jiǔ quán ruò shǐ bǐ ér yǒu zhī níng bù xián hé yǐ
陛下慈深二主，泽被九泉， 若使彼而有知，宁不衔荷矣。
xiān shì yāo zéi wáng shǐ jù zhòng yú tài shān zì chēng tài píng huáng dì hào qí fù wèi tài shàng huáng xiōng wèi zhēng dōng jiāng jūn dì zhēng xi jiāng jūn
先是，妖贼王始聚众于太山，自称太平皇帝，号其父为太上皇，兄为征东将军， 弟征西将军。
mù róng zhèn tǎo qín zhī zhǎn yú dū shì
慕容镇讨擒之，斩于都市。
lín xíng huò wèn qí fù jí xiōng dì suǒ zài shǐ dá yuē tài shàng huáng dì meng chen yú wài zhēng dōng zhēng xi luàn bīng suǒ hài
临刑，或问其父及兄弟所在，始答曰： “太上皇帝蒙尘于外，征东、征西乱兵所害。
wéi zhèn yī shēn dú wú liáo lài
惟朕一身，独无聊赖。
qí qī nù zhī yuē zhǐ zuò cǐ kǒu yǐ zhì yú cǐ nài hé fù ěr
”其妻怒之曰： “止坐此口，以至于此，奈何复尔！
shǐ yuē huáng hòu
”始曰：“皇后！
zì gǔ qǐ yǒu bù pò zhī jiā bù wáng zhī guó yá
自古岂有不破之家，不亡之国邪！
xíng xíng zhě yǐ dāo huán zhù zhī yǎng shì yuē bēng jí bēng yǐ zhōng bù gǎi dì hào
”行刑者以刀环筑之，仰视曰：“崩即崩矣，终不改帝号。
dé wén ér shěn zhī
”德闻而哂之。
shí huán xuán jiāng xíng cuàn nì zhū bù fù jǐ zhě
时桓玄将行篡逆，诛不附己者。
jì zhōu cì shǐ liú guǐ xiāng chéng tài shǒu sī mǎ xiū zhī zhēng lǔ jiāng jūn liú jìng xuān guǎng líng xiāng gāo yǎ zhī jiāng dū zhǎng zhāng dàn bìng nèi bù zì ān jiē bēn yú dé
冀州刺史刘轨、襄城太守司马休之、征虏将军刘敬宣、广陵相高雅之、江都长张诞并内不自安，皆奔于德。
yú shì dé zhōng shū shì láng hán fàn shàng shū yuē fu dì wáng zhī dào bì chóng jīng lüè
于是德中书侍郎韩范上疏曰：“夫帝王之道，必崇经略。
yǒu qí shí wú qí rén zé hóng jì zhī gōng quē
有其时无其人，则弘济之功阙；
yǒu qí rén wú qí shí zé yīng wǔ zhī zhì bù shēn
有其人无其时， 则英武之志不申。
zhì yú néng chéng wáng yè zhě wéi rén shí hé yě
至于能成王业者，惟人时合也。
zì jìn guó nèi nán qī zài yú zī
自晋国内难，七载于兹。
huán xuán nì cuàn nüè yú dǒng zhuó shén nù rén yuàn qí yāng jī yǐ
桓玄逆篡，虐逾董卓，神怒人怨，其殃积矣。
kě chéng zhī jī mò guò cǐ yě
可乘之机，莫过此也。
yǐ bì xià zhī shén wǔ jīng ér wěi zhī qū lè fèn zhī zú jiē yàn luàn zhī jī pì yóu shēng fā xiǎng yìng xíng dòng yǐng suí wèi zú bǐ qí yì yě
以陛下之神武，经而纬之，驱乐奋之卒，接厌乱之机，譬犹声发响应，形动影随，未足比其易也。
qiě jiāng huái nán běi hù kǒu wèi jǐ gōng sī róng mǎ bù guò shù bǎi shǒu bèi zhī shì gài yì wēi yǐ
且江、 淮南北户口未几，公私戎马不过数百，守备之事盖亦微矣。
ruò yǐ bù qí yī wàn jiàn léi tíng zhī jǔ juǎn jiá cháng qū zhǐ lín jiāng huì bì wàng qí cǎo yǎn hú jiāng shǔ lù
若以步骑一万，建雷霆之举，卷甲长驱，指临江、会，必望旗草偃，壶浆属路。
kuà dì shù qiān zhòng yú shí wàn kě yǐ xī bìng qiáng qín běi kàng dà wèi
跨地数千，众逾十万，可以西并强秦，北抗大魏。
fu yù tuò jìng kāi jiāng bǎo níng shè jì wú guò jīn yě
夫欲拓境开疆，保宁社稷，无过今也。
rú shǐ hòu jī shī huì háo jié fù qǐ xiāo chú huán xuán bù wéi xīn zhī huà xiá ěr jì níng wù wú yì wàng fēi dàn jiàn yè nán tú jiāng běi yì bù kě jì
如使后机失会，豪桀复起，枭除桓玄，布惟新之化，遐迩既宁，物无异望，非但建邺难屠，江北亦不可冀。
jī guò huàn shēng yōu bì zhì yǐ
机过患生，忧必至矣。
tiān yǔ bù qǔ huǐ jiāng jí yān
天与不取，悔将及焉。
wéi bì xià lǎn zhī
惟陛下览之。
dé yuē zì qǐng shù chán bǎi liù hóng gāng zàn chí suì lìng jiān nì luàn huá jiù jīng xū huì měi xún pǐ yùn fèn kǎi jiān huái
”德曰：“自顷数缠百六，宏纲暂弛，遂令奸逆乱华，旧京墟秽，每寻否运，愤慨兼怀。
xī shào kāng yǐ yī lǚ zhī zhòng fù xià pèi tiān kuàng zhèn jù sān qí zhī de jiè wǔ zhōu zhī zhòng jiào zhī yǐ jūn lǚ xun zhī yǐ lǐ ràng shàng xià zhī yì rén sī zì fèn shàn jiǎ dài xìn wèi rì jiǔ yǐ
昔少康以一旅之众，复夏配天，况朕据三齐之地，藉五州之众，教之以军旅，训之以礼让， 上下知义，人思自奋，缮甲待衅，为日久矣。
dàn yù xiān dìng zhōng yuán sǎo chú bū niè rán hòu xuān bù chún fēng jīng lǐ jiǔ fù yǐn mǎ cháng jiāng xuán jīng lǒng bǎn
但欲先定中原，扫除逋孽，然后宣布淳风，经理九服，饮马长江，悬旌陇坂。
cǐ zhì wèi suì qiě tāo gē ěr
此志未遂，且韬戈耳。
jīn zhě zhī shì wáng gōng qí xiáng yì zhī
今者之事，王公其详议之。
xián yǐ huán xuán xīn dé zhì wèi kě tú nǎi zhǐ
”咸以桓玄新得志，未可图，乃止。
yú shì jiǎng wǔ yú chéng xi bù bīng sān shí qī wàn chē yī wàn qī qiān shèng tiě qí wǔ wàn sān qiān zhōu gèn shān zé jīng qí mí màn zhēng gǔ zhī shēng zhèn dòng tiān dì
于是讲武于城西，步兵三十七万，车一万七千乘，铁骑五万三千，周亘山泽，旌旗弥漫，钲鼓之声，振动天地。
dé dēng gāo wàng zhī gù wèi liú guǐ gāo yǎ zhī yuē xī xì kè chóu qí zǐ xū yuàn chu zhōng néng chàng qí gāng liè míng liú qiān zǎi
德登高望之，顾谓刘轨、高雅之曰：“昔郤克仇齐，子胥怨楚，终能畅其刚烈，名流千载。
qīng děng jì zhī tóu shēn yǒu dào dāng shǐ wú cán xī rén yě
卿等既知投身有道，当使无惭昔人也。
yā zhī děng dùn shǒu dá yuē xìng méng bì xià tiān fù zhī ēn dà zào zhī zé cún wáng jì jué shí zài shèng shí suī zé wàn yǔn hé yǐ shàng bào
”雅之等顿首答曰：“幸蒙陛下天覆之恩， 大造之泽，存亡继绝，实在圣时，虽则万陨，何以上报！
é wén huán xuán bài dé yǐ mù róng zhèn wèi qián fēng mù róng zhōng wèi dà dū dū pèi yǐ bù zú èr wàn qí wǔ qiān kè qī jiāng fā ér dé qǐn jí yú shì bà bīng
”俄闻桓玄败，德以慕容镇为前锋，慕容钟为大都督，配以步卒二万，骑五千，克期将发，而德寝疾，于是罢兵。
chū dé yíng qí xiōng zi chāo yú cháng ān jí shì ér zhì
初，德迎其兄子超于长安，及是而至。
dé yè mèng qí fù yuē rǔ jì wú zi hé bù zǎo lì chāo wèi tài zǐ bù ěr è rén shēng xīn
德夜梦其父曰：“汝既无子，何不早立超为太子，不尔，恶人生心。
mèi ér gào qí qī yuē xiān dì shén míng suǒ chì guān cǐ mèng yì wú jiāng sǐ yǐ
”寐而告其妻曰：“先帝神明所敕，观此梦意，吾将死矣。
nǎi xià shū yǐ chāo wèi huáng tài zǐ dà shè jìng nèi zi wèi fù hòu zhě rén jué èr jí
”乃下书以超为皇太子，大赦境内，子为父后者人爵二级。
qí yuè sǐ jí yì xī yuán nián yě shí nián qī shí
其月死，即义熙元年也，时年七十。
nǎi yè wèi shí yú guān fēn chū sì mén qián zàng shān gǔ jìng bù zhī qí shī zhī suǒ zài
乃夜为十余棺，分出四门，潜葬山谷，竟不知其尸之所在。
zài wèi wǔ nián
在位五年。
wěi shì xiàn wǔ huáng dì
伪谥献武皇帝。