mù róng chāo zì zǔ míng dé xiōng běi hǎi wáng nà zhī zǐ
慕容超字祖明，德兄北海王纳之子。
fú jiān pò yè yǐ nà wèi guǎng wǔ tài shǒu shù suì qù guān jiā yú zhāng yè
苻坚破邺，以纳为广武太守，数岁去官， 家于张掖。
dé zhī nán zhēng liú jīn dāo ér qù
德之南征，留金刀而去。
jí chuí qǐ bīng shān dōng fú chāng shōu nà jí dé zhū zǐ jiē zhū zhī
及垂起兵山东，苻昌收纳及德诸子，皆诛之。
nà mǔ gōng sūn shì yǐ mào huò miǎn nà qī duàn shì fāng shēn wèi jué qiú zhī yú jùn yù
纳母公孙氏以耄获免，纳妻段氏方娠，未决，囚之于郡狱。
yù yuàn hū yán píng dé zhī gù lì yě cháng yǒu sǐ zuì dé miǎn zhī
狱掾呼延平，德之故吏也，尝有死罪，德免之。
zhì shì jiāng gōng sūn jí duàn shì táo yú qiāng zhōng ér shēng chāo yān
至是，将公孙及段氏逃于羌中，而生超焉。
nián shí suì ér gōng sūn shì zú lín zhōng shòu chāo yǐ jīn dāo yuē ruò tiān xià tài píng rǔ de dōng guī kě yǐ cǐ dāo hái rǔ shū yě
年十岁而公孙氏卒，临终授超以金刀，曰：“若天下太平，汝得东归，可以此刀还汝叔也。
píng yòu jiāng chāo mǔ zǐ bēn yú lǚ guāng
”平又将超母子奔于吕光。
jí lǚ lóng jiàng yú yáo xìng chāo yòu suí liáng zhōu rén xǐ yú cháng ān
及吕隆降于姚兴，超又随凉州人徙于长安。
chāo mǔ wèi chāo yuē wú mǔ zǐ quán jì hū yán shì zhī lì
超母谓超曰： “吾母子全济，呼延氏之力。
píng jīn suī sǐ wú yù wèi rǔ nà qí nǚ yǐ dá hòu huì
平今虽死，吾欲为汝纳其女以答厚惠。
yú shì qǔ zhī
”于是娶之。
chāo zì yǐ zhū fù zài dōng kǒng wèi yáo shì suǒ lù nǎi yáng kuáng xíng qǐ
超自以诸父在东，恐为姚氏所录，乃阳狂行乞。
qín rén jiàn zhī wéi yáo shào jiàn ér yì yān quàn xìng jū yǐ jué wèi
秦人贱之，惟姚绍见而异焉，劝兴拘以爵位。
zhào jiàn yǔ yǔ chāo shēn zì huì nì xìng dà bǐ zhī wèi shào yuē yàn yún yán pí bù guǒ chī gǔ wàng yǔ ěr
召见与语，超深自晦匿，兴大鄙之，谓绍曰：“谚云‘妍皮不裹痴骨’， 妄语耳。
yóu shì de qù lái wú jìn
”由是得去来无禁。
dé qiǎn shǐ yíng zhī chāo bù gào mǔ qī nǎi guī
德遣使迎之，超不告母妻乃归。
jí zhì guǎng gù chéng yǐ jīn dāo jù xuān zǔ mǔ lín zhōng zhī yán dé fǔ zhī hào tòng
及至广固，呈以金刀， 具宣祖母临终之言，德抚之号恸。
chāo shēn cháng bā chǐ yāo dài jiǔ wéi jīng cǎi xiù fā róng zhǐ kě guān
超身长八尺，腰带九围，精彩秀发，容止可观。
dé shén jiā lǐ yù shǐ míng zhī yuē chāo fēng běi hǎi wáng bài shì zhōng piào qí dà jiàng jūn sī lì xiào wèi kāi fǔ zhì zuǒ lì
德甚加礼遇，始名之曰超，封北海王，拜侍中、骠骑大将军、司隶校尉，开府，置佐吏。
dé wú zi yù yǐ chāo wèi sì gù wèi chāo qǐ dì yú wàn chūn mén nèi zhāo xī guān zhī
德无子，欲以超为嗣， 故为超起第于万春门内，朝夕观之。
chāo yì shēn dá dé zhǐ rù zé jìn huān chéng fèng chū zé qīng shēn xià shì yú shì nèi wài chēng měi yān
超亦深达德旨，入则尽欢承奉，出则倾身下士， 于是内外称美焉。
qǐng zhī lì wèi tài zǐ
顷之，立为太子。
jí dé sǐ yǐ yì xī yuán nián jiàn sì wěi wèi dà shè jìng nèi gǎi yuán yuē tài shàng
及德死，以义熙元年僭嗣伪位，大赦境内，改元曰太上。
zūn dé qī duàn shì wèi huáng tài hòu
尊德妻段氏为皇太后。
yǐ mù róng zhōng dū du zhōng wài zhū jūn lù shàng shū shì
以慕容钟都督中外诸军、录尚书事，
mù róng fǎ wèi zhēng nán dū du xú yǎn yáng nán yǎn sì zhōu zhū jūn shì
慕容法为征南、都督徐、兖、扬、南兖四州诸军事，
mù róng zhèn jiā kāi fǔ yí tóng sān sī shàng shū lìng
慕容镇加开府仪同三司、尚书令，
fēng fú wèi tài wèi
封孚为太尉，
jū zhòng wèi sī kōng
鞠仲为司空，
pān cōng wèi zuǒ guāng lù dài fū
潘聪为左光禄大夫，
fēng sōng wèi shàng shū zuǒ pú yè
封嵩为尚书左仆射，
zì yú fēng bài gè yǒu chà
自余封拜各有差。
hòu yòu yǐ zhōng wèi qīng zhōu mù duàn hóng wèi xú zhōu là shǐ gōng sūn wǔ lóu wèi wǔ wèi jiāng jūn lǐng tún qí xiào wèi nèi cān zhèng shì
后又以钟为青州牧，段宏为徐州剌史， 公孙五楼为武卫将军、领屯骑校尉，内参政事。
fēng fú yán yú chāo yuē chén wén wǔ dà bù zài biān wǔ xì bù zài tíng
封孚言于超曰：“臣闻五大不在边， 五细不在庭。
zhōng guó zhī zōng chén shè jì suǒ lài
钟，国之宗臣，社稷所赖；
hóng wài qī yì wàng qīn xián jù zhān
宏，外戚懿望，亲贤具瞻。
zhèng yīng cān yì bǎi kuí bù yí yuǎn zhèn fāng wài
正应参翼百揆， 不宜远镇方外。
jīn zhōng děng chū fān wǔ lóu nèi fǔ chén qiè wèi ān
今锺等出籓，五楼内辅，臣窃未安。
chāo xīn jí wèi hài zhōng děng quán bī yǐ wèn wǔ lóu
”超新即位，害钟等权逼，以问五楼。
wǔ lóu yù zhuān duàn cháo zhèng bù yù zhōng děng zài nèi lǚ yǒu jiàn yán fú shuō jìng bù xíng
五楼欲专断朝政，不欲钟等在内，屡有间言，孚说竟不行。
zhōng hóng jù yǒu bù píng zhī sè xiāng wèi yuē huáng quǎn zhī pí kǒng dāng zhōng bǔ hú qiú yě
钟、宏俱有不平之色，相谓曰：“黄犬之皮恐当终补狐裘也。
wǔ lóu wén zhī xián xì jiàn gòu
”五楼闻之，嫌隙渐遘。
chū chāo zì cháng ān xíng zhì liáng fù mù róng fǎ shí wèi yǎn zhōu zhèn nán cháng shǐ yuè shòu hái wèi fǎ yuē xiàng jiàn běi hǎi wáng zi tiān zī hóng yǎ shén shuǎng gāo mài shǐ zhī tiān zú duō qí yù lín jiē bǎo
初，超自长安行至梁父，慕容法时为兖州，镇南长史悦寿还谓法曰：“向见北海王子，天资弘雅，神爽高迈，始知天族多奇，玉林皆宝。
fǎ yuē xī chéng fāng suì zhà chēng wèi tài zǐ rén mò biàn zhī cǐ fù tiān zú hu
”法曰：“昔成方遂诈称卫太子，人莫辩之，此复天族乎？
chāo wén ér huì hèn xíng yú yán sè
”超闻而恚恨，形于言色。
fǎ yì nù chù zhī wài guǎn yóu shì jié hàn
法亦怒，处之外馆， 由是结憾。
jí dé sǐ fǎ yòu bù bēn sāng chāo qiǎn shǐ ràng yān
及德死，法又不奔丧，超遣使让焉。
fǎ cháng jù huò zhì yīn cǐ suì yǔ mù róng zhōng duàn hóng děng móu fǎn
法常惧祸至，因此遂与慕容钟、段宏等谋反。
chāo zhī ér zhēng zhī zhōng chēng jí bù fù yú shì shōu qí dǎng shì zhōng mù róng tǒng yòu wèi mù róng gēn sàn qí cháng shì duàn fēng zhū zhī chē liè pú yè fēng sōng yú dōng mén zhī wài
超知而征之，钟称疾不赴，于是收其党侍中慕容统、右卫慕容根、散骑常侍段封诛之，车裂仆射封嵩于东门之外。
xi zhōng láng jiàng fēng róng bēn yú wèi
西中郎将封融奔于魏。
chāo xún qiǎn mù róng zhèn děng gōng qīng zhōu mù róng yù děng gōng xú zhōu mù róng níng hán fàn gōng liáng fù
超寻遣慕容镇等攻青州，慕容昱等攻徐州，慕容凝、韩范攻梁父。
yù děng gōng jǔ chéng bá zhī xú zhōu cì shǐ duàn hóng bēn yú wèi
昱等攻莒城， 拔之，徐州刺史段宏奔于魏。
fēng róng yòu jí qún dào xí shí sāi chéng shā zhèn xi dà jiàng jūn yú yù qīng tǔ zhèn kǒng rén huái yì yì
封融又集群盗袭石塞城，杀镇西大将军余郁，青土振恐，人怀异议。
mù róng níng móu shā hán fàn jiāng xí guǎng gù
慕容凝谋杀韩范，将袭广固。
fàn zhī ér gōng zhī níng bēn liáng fù
范知而攻之，凝奔梁父。
fàn bìng qí zhòng gōng liáng fù kè zhī níng bēn yáo xìng mù róng fǎ chū bēn yú wèi
范并其众， 攻梁父克之，凝奔姚兴，慕容法出奔于魏。
mù róng zhèn kè qīng zhōu zhōng shā qí qī zǐ wéi dì dào ér chū dān mǎ bēn yáo xìng
慕容镇克青州，钟杀其妻子，为地道而出，单马奔姚兴。
yú shí chāo bù xù zhèng shì tián yóu shì hǎo bǎi xìng kǔ zhī
于时超不恤政事，畋游是好，百姓苦之。
qí pú yè hán yán zhuō qiē jiàn bù nà
其仆射韩讠卓切谏，不纳。
chāo yì fù ròu xíng jiǔ děng zhī xuǎn nǎi xià shū yú jìng nèi yuē
超议复肉刑、九等之选，乃下书于境内曰：
yáng jiǔ shù chán yǒng kāng duō nàn
阳九数缠，永康多难。
zì běi dōu qīng xiàn diǎn zhāng lún miè lǜ lìng fǎ xiàn mǐ yǒu cún zhě
自北都倾陷，典章沦灭，律令法宪，靡有存者。
gāng lǐ tiān xià cǐ yān wèi běn jì bù néng dǎo zhī yǐ dé bì xū qí zhī yǐ xíng
纲理天下，此焉为本，既不能导之以德，必须齐之以刑。
qiě yú shùn dà shèng yóu mìng jiù yáo zuò shì xíng zhī bù kě yǐ yǐ yě rú shì
且虞舜大圣，犹命咎繇作士，刑之不可已已也如是！
xiān dì jì xīng dà yè cǎo chuàng bīng gé shàng fán wèi huáng xiū zhì
先帝季兴，大业草创，兵革尚繁，未遑修制。
zhèn wěi yǐ bù dé sì chéng dà tǒng fǔ yù guǎ fāng zhì xiāo qiáng xìn fā suì róng mǎ shēng jiāo diǎn yí qǐn fèi
朕猥以不德，嗣承大统，抚御寡方，至萧墙衅发，遂戎马生郊，典仪寝废。
jīn sì jìng wú yú suǒ yí xiū dìng shàng shū kě zhào jí gōng qīng
今四境无虞，所宜修定， 尚书可召集公卿。
zhì rú bù zhōng bù xiào ruò fēng sōng zhī bèi xiāo zhǎn bù zú yǐ tòng zhī yi zhì pēng huán zhī fǎ yì kě fù zhī lǜ tiáo nà yǐ dà bì zhī kē
至如不忠不孝若封嵩之辈，枭斩不足以痛之，宜致烹轘之法，亦可附之律条，纳以大辟之科。
ròu xíng zhě nǎi xiān shèng zhī jīng bù kān zhī diǎn hàn wén yì zhī qīng zhòng guāi dù
肉刑者，乃先圣之经，不刊之典，汉文易之，轻重乖度。
jīn fàn zuì mí duō sǐ zhě shāo zhòng
今犯罪弥多，死者稍众。
ròu xíng zhī yú huà yě jì yù jì guǎng chéng cǎn yóu shēn guāng shòu jiàn xìng zhōng èr zǔ yǐ yì fù zhī wèi jí ér yàn jià
肉刑之于化也，济育既广，惩惨尤深，光寿、建兴中二祖已议复之，未及而晏驾。
qí lìng bó shì yǐ shàng cān kǎo jiù shì yī lǚ xíng jí hàn wèi jìn lǜ lìng xiāo xī zēng sǔn yì chéng yàn lǜ
其令博士已上参考旧事，依《吕刑》及汉、魏、晋律令，消息增损，议成燕律。
wǔ xíng zhī shǔ sān qiān ér zuì mò dà yú bù xiào
五刑之属三千，而罪莫大于不孝。
kǒng zǐ yuē fēi shèng rén zhě wú fǎ fēi xiào zhě wú qīn cǐ dà luàn zhī dào yě
孔子曰：“非圣人者无法，非孝者无亲，此大乱之道也。
huán liè zhī xíng pēng zhǔ zhī lù suī bù zài wǔ pǐn zhī lì rán yì xíng zhī zì gǔ
”轘裂之刑，烹煮之戮，虽不在五品之例，然亦行之自古。
qú mí zhī huàn zhe zhī chūn qiū
渠弥之轘，著之《春秋》；
āi gōng zhī pēng yuán zì zhōng dài
哀公之烹，爰自中代。
shì zōng dōu qí yì mǐn xíng fá shī zhōng zī jiē qǐn shí
世宗都齐，亦愍刑罚失中，咨嗟寝食。
wáng zhě zhī yǒu xíng jiū yóu rén zhī zuǒ yòu shǒu yān
王者之有刑纠，犹人之左右手焉。
gù kǒng zǐ yuē xíng fá bù zhōng zé rén wú suǒ cuò shǒu zú
故孔子曰：“刑罚不中，则人无所措手足。
shì yǐ xiāo hé dìng fǎ lìng ér shòu fēng shū sūn tōng yǐ zhì yí wèi fèng cháng
”是以萧何定法令而受封，叔孙通以制仪为奉常。
lì gōng lì shì gǔ zhī suǒ zhòng
立功立事，古之所重。
qí míng yì sǔn yì yǐ chéng yī dài zhǔn shì
其明议损益，以成一代准式。
zhōu hàn yǒu gòng shì zhī tiáo wèi lì jiǔ pǐn zhī xuǎn èr zhě shú yù yì kě xiáng wén
周、汉有贡士之条，魏立九品之选，二者孰愈， 亦可详闻。
qún xià yì duō bù tóng nǎi zhǐ
群下议多不同，乃止。
chāo mǔ qī jì xiān zài cháng ān wèi yáo xìng suǒ jū zé chāo chēng fān qiú tài lè zhū jì ruò bù kě shǐ sòng wú kǒu qiān rén
超母妻既先在长安，为姚兴所拘，责超称籓，求太乐诸伎，若不可，使送吴口千人。
chāo xià shū qiǎn qún chén xiáng yì
超下书遣群臣详议。
zuǒ pú yè duàn huī yì yuē tài shàng qiú chu gāo zǔ bù huí
左仆射段晖议曰：“太上囚楚，高祖不回。
jīn bì xià sì shǒu shè jì bù yí yǐ sī qīn zhī gù ér jiàng tǒng tiān zhī zūn
今陛下嗣守社稷，不宜以私亲之故而降统天之尊。
yòu tài lè zhū jì jiē shì qián shì líng rén bù kě yǔ bǐ shǐ yí fēng yì sú yi lüè wú kǒu yǔ zhī
又太乐诸伎，皆是前世伶人，不可与彼，使移风易俗，宜掠吴口与之。
shàng shū zhāng huá yuē ruò qīn lüè wú biān bì chéng lín yuàn
”尚书张华曰：“若侵掠吴边，必成邻怨。
cǐ jì néng wǎng bǐ yì néng lái bīng lián huò jié fēi guó zhī fú yě
此既能往， 彼亦能来，兵连祸结，非国之福也。
xī sūn quán zhòng lí zhù zhī mìng qū jǐ yǐ chén wèi
昔孙权重黎庶之命，屈己以臣魏；
huì shī xī ài zi zhī tóu shě zhì yǐ zūn qí
惠施惜爱子之头，舍志以尊齐。
kuàng bì xià cí dé zài qín fāng cùn bēng luàn yi zàn jiàng dà hào yǐ shēn zhì xiào zhī qíng
况陛下慈德在秦，方寸崩乱，宜暂降大号，以申至孝之情。
quán biàn zhī dào diǎn mó suǒ xǔ
权变之道，典谟所许。
hán fàn zhì néng huí wù biàn zú qīng rén xī yǔ yáo xìng jù wèi qín tài zǐ zhōng shè rén kě qiǎn jiāng mìng jiàng hào xiū hé
韩范智能回物，辩足倾人，昔与姚兴俱为秦太子中舍人，可遣将命，降号修和。
suǒ wèi qū yú yī rén zhī xià shēn yú wàn rén zhī shàng yě
所谓屈于一人之下，申于万人之上也。
chāo dà yuè yuē zhāng shàng shū de wú xīn yǐ
”超大悦曰：“张尚书得吾心矣。
shǐ fàn pìn yú xìng
”使范聘于兴。
jí zhì cháng ān xìng wèi fàn yuē fēng kǎi qián lái yàn wáng yǔ zhèn kàng lǐ
及至长安，兴谓范曰：“封恺前来，燕王与朕抗礼。
jí qīng zhì yě kuǎn rán ér fù
及卿至也，款然而附。
wèi yī chūn qiū yǐ xiǎo shì dà zhī yì
为依春秋以小事大之义？
wéi dāng zhuān yǐ xiào jìng wèi mǔ qū yě
为当专以孝敬为母屈也？
fàn yuē zhōu jué wǔ děng gōng hóu yì pǐn xiǎo dà zhī lǐ yīn ér shēng yān
”范曰：“周爵五等，公侯异品，小大之礼，因而生焉。
jīn bì xià mìng shì lóng xīng guāng zhái xī qín běn cháo zhǔ shàng chéng zǔ zōng yí liè dìng dǐng dōng qí zhōng fēn tiān yào nán miàn bìng dì
今陛下命世龙兴，光宅西秦，本朝主上承祖宗遗烈，定鼎东齐，中分天曜，南面并帝。
tōng pìn jié hǎo yì shàng lián chōng biàn zhì jīn dàn gǒu shé xíng rén shū shì wú jìn zhēng méng téng xuē jìng zhǎng kǒng shāng dà qín táng táng zhī shèng yǒu sǔn huáng yàn wēi wēi zhī měi bǐ wǒ jù shī qiè wèi ān zhī
通聘结好，义尚廉冲，便至矜诞， 苟折行人，殊似吴、晋争盟，滕、薛竞长，恐伤大秦堂堂之盛，有损皇燕巍巍之美， 彼我俱失，窃未安之。
xìng nù yuē ruò rú qīng yán biàn shì fēi wéi dà xiǎo ér lái
”兴怒曰：“若如卿言，便是非为大小而来。
fàn yuē suī yóu dà xiǎo zhī yì yì yuán guǎ jūn chún xiào guò yú zhòng huá yuàn bì xià tǐ jìng qīn zhī dào pèi rán chuí mǐn
”范曰：“虽由大小之义，亦缘寡君纯孝过于重华，愿陛下体敬亲之道，霈然垂愍。
xìng yuē wú jiǔ bú jiàn jiǎ shēng zì wèi guò zhī jīn bù jí yǐ
”兴曰： “吾久不见贾生，自谓过之，今不及矣。
yú shì wèi fàn shè jiù jiāo zhī lǐ shēn xù píng shēng wèi fàn yuē yàn wáng zài cǐ zhèn yì jiàn zhī fēng biǎo nǎi kě yú jī biàn wèi yě
”于是为范设旧交之礼，申叙平生，谓范曰：“燕王在此，朕亦见之，风表乃可，于机辩未也。
fàn yuē dà biàn ruò nè shèng rén měi zhī kuàng ěr rì lóng qián fèng jí hé guāng tóng chén ruò shǐ fù rì yuè ér xíng zé wú jì tiān zhī yè yǐ
”范曰：“大辩若讷，圣人美之，况尔日龙潜凤戢，和光同尘，若使负日月而行，则无继天之业矣。
xìng xiào yuē kě wèi shǐ hū yán yù zhě yě
”兴笑曰： “可谓使乎延誉者也。
fàn chéng jiān chěng shuō yáo xìng dà yuè cì fàn qiān jīn xǔ yǐ chāo mǔ qī hái zhī
”范承间逞说，姚兴大悦，赐范千金，许以超母妻还之。
mù róng níng zì liáng fù bēn yú yáo xìng yán yú xìng yuē yàn wáng chēng fān běn fēi tuī dé quán wèi mǔ qū ěr
慕容凝自梁父奔于姚兴，言于兴曰：“燕王称籓，本非推德，权为母屈耳。
gǔ zhī dì wáng shàng xīng shī zhēng zhì qǐ kě xū hái qí mǔ hu
古之帝王尚兴师征质，岂可虚还其母乎！
mǔ ruò yī hái bì bù fù chén yě
母若一还，必不复臣也。
yi xiān zhì qí sòng jì rán hòu guī zhī
宜先制其送伎，然后归之。
xìng yì nǎi biàn qiǎn shǐ pìn yú chāo
” 兴意乃变，遣使聘于超。
chāo qiǎn qí pú yè zhāng huá jǐ shì zhōng zōng zhèng yuán rù cháng ān sòng tài lè jì yī bǎi èr shí rén yú yáo xìng
超遣其仆射张华、给事中宗正元入长安，送太乐伎一百二十人于姚兴。
xìng dà yuè yán huá rù yàn
兴大悦，延华入宴。
jiǔ hān lè zuò xìng huáng mén shì láng yǐn yā wèi huá yuē xī yīn zhī jiāng wáng yuè shī guī zhōu
酒酣，乐作，兴黄门侍郎尹雅谓华曰：“昔殷之将亡，乐师归周；
jīn huáng qín dào shèng yàn lè lái tíng
今皇秦道盛，燕乐来庭。
fèi xīng zhī zhào jiàn yú cǐ yǐ
废兴之兆，见于此矣。
huá yuē zì gǔ dì wáng wéi dào bù tóng quán jué zhī lǐ huì yú gōng chéng
”华曰：“自古帝王，为道不同，权谲之理，会于功成。
gù lǎo zǐ yuē jiāng yù qǔ zhī bì xiān yǔ zhī
故老子曰：‘将欲取之，必先与之。
jīn zǒng zhāng xi rù bì yóu yú dōng guī huò fú zhī yàn cǐ qí zhào hu
’今总章西入，必由余东归，祸福之验，此其兆乎！
xìng nù yuē xī qí chu jìng biàn èr guó lián shī
”兴怒曰：“昔齐、楚竞辩，二国连师。
qīng xiǎo guó zhī chén hé gǎn kàng héng cháo shì
卿小国之臣，何敢抗衡朝士！
huá xùn cí yuē fèng shǐ zhī shǐ shí yuàn jiāo huān shàng guó shàng guó jì yí xiǎo guó zhī chén rǔ jí guǎ jūn shè jì chén yì hé xīn ér bù yǎng chou
”华逊辞曰：“奉使之始，实愿交欢上国，上国既遗小国之臣，辱及寡君社稷，臣亦何心，而不仰酬！
xìng shàn zhī yú shì hái chāo mǔ qī
”兴善之，于是还超母妻。
yì xī sān nián zhuī zūn qí fù wèi mù huáng dì lì qí mǔ duàn shì wèi huáng tài hòu qī hū yán shì wèi huáng hòu
义熙三年，追尊其父为穆皇帝，立其母段氏为皇太后，妻呼延氏为皇后。
sì nán jiāo jiāng dēng tán yǒu shòu dà rú mǎ zhuàng lèi shǔ ér sè chì jí yú yuán qiū zhī cè é ér bù zhī suǒ zài
祀南郊，将登坛，有兽大如马，状类鼠而色赤，集于圆丘之侧，俄而不知所在。
xū yú dà fēng bào qǐ tiān dì zhòu hūn qí xíng gōng xí yí jiē zhèn liè
须臾大风暴起，天地昼昏，其行宫习仪皆振裂。
chāo jù mì wèn qí tài shǐ lìng chéng gōng suí duì yuē bì xià xìn yòng jiān chén zhū lù xián liáng fù liǎn fán duō shì yì yīn kǔ suǒ zhì yě
超惧，密问其太史令成公绥，对曰：“陛下信用奸臣，诛戮贤良，赋敛繁多，事役殷苦所致也。
chāo jù ér dà shè qiǎn zé gōng sūn wǔ lóu děng
”超惧而大赦，谴责公孙五楼等。
é ér fù zhī
俄而复之。
shì suì guǎng gù dì zhèn tiān qí shuǐ yǒng jǐng shuǐ yì nǚ shuǐ jié hé jì dòng hé ér miǎn shuǐ bù bīng
是岁广固地震，天齐水涌，井水溢，女水竭，河、济冻合，而渑水不冰。
chāo zhēng dàn cháo qún chén yú dōng yáng diàn wén lè zuò tàn yīn yì bù bèi huǐ sòng jì yú yáo xìng suì yì rù kòu
超正旦朝群臣于东阳殿，闻乐作，叹音佾不备，悔送伎于姚兴，遂议入寇。
qí lǐng jūn hán yán zhuō jiàn yuē xiān dì yǐ jiù jīng qīng méi ji yì sān qí gǒu shí yùn wèi kě shàng zhì chuò móu
其领军韩讠卓谏曰：“先帝以旧京倾没，辑翼三齐，苟时运未可，上智辍谋。
jīn bì xià sì shǒu chéng guī yi bì guān yǎng shì yǐ dài fù xìn bù kě jié yuàn nán lín guǎng shù chóu xì
今陛下嗣守成规，宜闭关养士，以待赋衅，不可结怨南邻，广树仇隙。
chāo yuē wǒ jì yǐ dìng bù yǔ qīng yán
”超曰：“我计已定，不与卿言。
yú shì qiǎn qí jiāng hú gǔ tí gōng sūn guī děng lǜ qí kòu sù yù xiàn zhī zhí yáng píng tài shǒu liú qiān zǎi jì yīn tài shǒu xú yuán dà lüè ér qù
”于是遣其将斛谷提、公孙归等率骑寇宿豫，陷之，执阳平太守刘千载、济阴太守徐阮，大掠而去。
jiǎn nán nǚ èr qiān wǔ bǎi fù tài lè jiào zhī
简男女二千五百，付太乐教之。
shí gōng sūn wǔ lóu wèi shì zhōng shàng shū lǐng zuǒ wèi jiāng jūn zhuān zǒng cháo zhèng xiōng guī wèi guàn jūn cháng shān gōng shū fù tuí wèi wǔ wèi xìng lè gōng
时公孙五楼为侍中、尚书，领左卫将军，专总朝政，兄归为冠军、常山公，叔父颓为武卫、兴乐公。
wǔ lóu zōng qīn jiē jiā fǔ zuǒ yòu wáng gōng nèi wài wú bù dàn zhī
五楼宗亲皆夹辅左右，王公内外无不惮之。
chāo lùn sù yù zhī gōng fēng hú gǔ tí děng bìng wèi jùn xiàn gōng
超论宿豫之功，封斛谷提等并为郡、县公。
mù róng zhèn jiàn yuē chén wén xiàn shǎng dài xūn fēi gōng bù hóu jīn gōng sūn guī jié huò yán bīng cán zéi bǎi xìng bì xià fēng zhī dé wú bù kě hu
慕容镇谏曰：“臣闻县赏待勋，非功不侯，今公孙归结祸延兵，残贼百姓，陛下封之，得无不可乎！
fu zhōng yán nì ěr fēi qīn bù fā
夫忠言逆耳，非亲不发。
chén suī yōng xiǔ tiǎn guó qī fān zhé jǐn yú kuǎn wéi bì xià tú zhī
臣虽庸朽，忝国戚籓，辄尽愚款，惟陛下图之。
chāo nù bù dá zì shì bǎi liáo dù kǒu mò gǎn kāi yán
”超怒，不答，自是百僚杜口，莫敢开言。
shàng shū dōu lìng shǐ wáng yǎn chǎn shì wǔ lóu qiān shàng shū láng chū wèi jǐ nán tài shǒu rù wèi shàng shū zuǒ chéng shí rén wèi zhī yǔ yuē yù de hóu shì wǔ lóu
尚书都令史王俨谄事五楼，迁尚书郎，出为济南太守，入为尚书左丞，时人为之语曰：“欲得侯，事五楼。
yòu qiǎn gōng sūn guī děng lǜ qí sān qiān rù kòu jǐ nán zhí tài shǒu zhào yuán lüè nán nǚ qiān yú rén ér qù
又遣公孙归等率骑三千入寇济南，执太守赵元，略男女千余人而去。
liú yù lǜ shī jiāng tǎo zhī chāo yǐn jiàn qún chén yú jié yáng diàn yì jù wáng shī
刘裕率师将讨之，超引见群臣于节阳殿，议距王师。
gōng sūn wǔ lóu yuē wú bīng qīng guǒ suǒ lì zài zhàn chū fēng yǒng ruì bù kě zhēng yě
公孙五楼曰：“吴兵轻果，所利在战， 初锋勇锐，不可争也。
yi jù dà xiàn shǐ bù dé rù kuàng rì yán shí jū qí ruì qì
宜据大岘，使不得入，旷日延时，沮其锐气。
kě xú jiǎn jīng qí èr qiān xún hǎi ér nán
可徐简精骑二千，循海而南。
jué qí liáng yùn bié chì duàn huī lǜ yǎn zhōu zhī jūn yuán shān dōng xià
绝其粮运，别敕段晖率兖州之军，缘山东下。
fù bèi jī zhī shàng cè yě
腹背击之，上策也。
gè mìng shǒu zǎi yī xiǎn zì gù xiào qí zī chǔ zhī wài yú xī fén dàng shān chú sù miáo shǐ dí wú suǒ zī
各命守宰，依险自固，校其资储之外，余悉焚荡，芟除粟苗，使敌无所资。
jiān bì qīng yě yǐ dài qí xìn zhōng cè yě
坚壁清野，以待其衅，中策也。
zòng zéi rù xiàn chū chéng nì zhàn xià cè yě
纵贼入岘，出城逆战，下策也。
chāo yuē jīng dū yīn shèng hù kǒu zhòng duō fēi kě yī shí rù shǒu
”超曰：“京都殷盛，户口众多，非可一时入守。
qīng miáo bù yě fēi kě zú shān
青苗布野，非可卒芟。
shè shǐ shān miáo chéng shǒu yǐ quán xìng mìng zhèn suǒ bù néng
设使芟苗城守，以全性命，朕所不能。
jīn jù wǔ zhōu zhī qiáng dài shān hé zhī gù zhàn chē wàn shèng tiě mǎ wàn qún zòng lìng guò xiàn zhì yú píng dì xú yǐ jīng qí jiàn zhī cǐ chéng qín yě
今据五州之强，带山河之固，战车万乘，铁马万群，纵令过岘，至于平地，徐以精骑践之，此成擒也。
hè lài lú kǔ jiàn bù cóng tuì wèi wǔ lóu yuē shàng bù yòng wú jì wáng wú rì yǐ
”贺赖卢苦谏，不从，退谓五楼曰：“上不用吾计，亡无日矣。
mù róng zhèn yuē ruò rú shèng zhǐ bì xū píng yuán yòng mǎ wèi biàn yi chū xiàn nì zhàn zhàn ér bù shèng yóu kě tuì shǒu
”慕容镇曰：“若如圣旨，必须平原用马为便，宜出岘逆战，战而不胜，犹可退守。
bù yí zòng dí rù xiàn zì yí jiǒng bī
不宜纵敌入岘，自贻窘逼。
xī chéng ān jūn bù shǒu jǐng xíng zhī guān zhōng qū yú hán xìn
昔成安君不守井陉之关，终屈于韩信；
zhū gě zhān bù jù shù mǎ zhī xiǎn zú qín yú shān ài
诸葛瞻不据束马之险，卒擒于邓艾。
chén yǐ wéi tiān shí bù rú dì lì zǔ shǒu dà xiàn cè zhī shàng yě
臣以为天时不如地利，阻守大岘，策之上也。
chāo bù cóng
”超不从。
zhèn chū wèi hán yán zhuō yuē zhǔ shàng jì bù néng shān miáo shǒu xiǎn yòu bù kěn xǐ rén táo kòu kù sì liú zhāng yǐ
镇出，谓韩讠卓曰：“主上既不能芟苗守险，又不肯徙人逃寇，酷似刘璋矣。
jīn nián guó miè wú bì sǐ zhī qīng děng zhōng huá zhī shì fù wéi wén shēn yǐ
今年国灭，吾必死之，卿等中华之士，复为文身矣。
chāo wén ér dà nù shōu zhèn xià yù
”超闻而大怒，收镇下狱。
nǎi shè jǔ liáng fù èr shù xiū chéng huáng jiǎn shì mǎ chù ruì yǐ dài zhī
乃摄莒、梁父二戍，修城隍，简士马，畜锐以待之。
qí xià wáng shī cì dōng guǎn chāo qiǎn qí zuǒ jūn duàn huī fǔ guó hè lài lú děng liù jiāng bù qí wǔ wàn jìn jù lín qú
其夏，王师次东莞，超遣其左军段晖、辅国贺赖卢等六将步骑五万，进据临朐。
é ér wáng shī dù xiàn chāo jù lǜ zú sì wàn jiù huī děng yú lín qú wèi gōng sūn wǔ lóu yuē yi jìn jù chuān yuán jìn jūn zhì ér shī shuǐ yì bù néng zhàn yǐ
俄而王师度岘，超惧，率卒四万就晖等于临朐，谓公孙五楼曰：“宜进据川源，晋军至而失水，亦不能战矣。
wǔ lóu chí qí jù zhī
”五楼驰骑据之。
liú yù qián qū jiāng jūn mèng lóng fú yǐ zhì chuān yuán wǔ lóu zhàn bài ér fǎn
刘裕前驱将军孟龙符已至川源，五楼战败而返。
yù qiǎn zī yì cān jūn tán sháo lǜ ruì zú gōng pò lín qú chāo dà jù dān qí bēn duàn huī yú chéng nán
裕遣谘议参军檀韶率锐卒攻破临朐，超大惧，单骑奔段晖于城南。
huī zhòng yòu zhàn bài yù jūn rén zhǎn huī
晖众又战败，裕军人斩晖。
chāo yòu bēn hái guǎng gù xǐ guō nèi rén rù bǎo xiǎo chéng shǐ qí shàng shū láng zhāng gāng qǐ shī yú yáo xìng
超又奔还广固，徙郭内人入保小城，使其尚书郎张纲乞师于姚兴。
shè mù róng zhèn jìn lù shàng shū dū du zhōng wài zhū jūn shì
赦慕容镇，进录尚书、都督中外诸军事。
yǐn jiàn qún chén xiè zhī yuē zhèn sì fèng chéng yè bù néng wěi xián rèn shàn ér zhuān gù zì yóu fù shuǐ bù shōu huǐ jiāng hé jí
引见群臣，谢之曰：“朕嗣奉成业， 不能委贤任善，而专固自由，覆水不收，悔将何及！
zhì shì chěng móu bì zài shì wēi zhōng chén lì jié yì zài lín nàn zhū jūn qí miǎn sī liù qí gòng jì jiān yùn
智士逞谋，必在事危，忠臣立节，亦在临难，诸君其勉思六奇，共济艰运。
zhèn jìn yuē bǎi xìng zhī xīn xì yú yī rén
”镇进曰：“百姓之心，系于一人。
bì xià jì gōng lǜ liù jūn shēn xiān bēn bài qún chén jiě xīn shì shù sàng qì nèi wài zhī qíng bù kě fù shì
陛下既躬率六军，身先奔败，群臣解心，士庶丧气，内外之情，不可复恃。
rú wén xi qín zì yǒu nèi nán kǒng bù xiá fēn bīng jiù rén zhèng dāng gèng jué yī zhàn yǐ zhēng tiān mìng
如闻西秦自有内难，恐不暇分兵救人，正当更决一战，以争天命。
jīn sàn zú hái zhě yóu yǒu shù wàn kě xī chū jīn bó gōng nǚ ěr lìng yī zhàn
今散卒还者，犹有数万， 可悉出金帛、宫女，饵令一战。
tiān ruò xiāng wǒ zú yǐ pò zéi
天若相我，足以破贼。
rú qí bù jì sǐ shàng wèi měi bù kě bì mén zuò shòu wéi jī
如其不济，死尚为美，不可闭门坐受围击。
sī tú mù róng huì yuē bù rán
”司徒慕容惠曰：“不然。
jīn jìn jūn chéng shèng yǒu líng rén zhī qì bài jūn zhī jiàng hé yǐ yù zhī
今晋军乘胜，有陵人之气，败军之将， 何以御之！
qín suī yǔ bó bó xiāng chí bù zú wéi huàn
秦虽与勃勃相持，不足为患。
qiě èr guó lián héng shì chéng chún chǐ jīn yǒu kòu nán qín bì jiù wǒ
且二国连横，势成唇齿，今有寇难，秦必救我。
dàn zì gǔ qǐ yuán bù qiǎn dà chén zé bù zhì zhòng bīng shì yǐ zhào lì sān qǐng chu shī bù chū
但自古乞援，不遣大臣则不致重兵，是以赵隶三请，楚师不出；
píng yuán yī shǐ yuán zhì cóng chéng
平原一使， 援至从成。
shàng shū lìng hán fàn dé wàng jù zhān yàn qín suǒ zhòng yi qiǎn qǐ yuán yǐ jì shí nán
尚书令韩范德望具瞻，燕秦所重，宜遣乞援，以济时难。
yú shì qiǎn fàn yǔ wáng pú qǐ shī yú yáo xìng
”于是遣范与王蒲乞师于姚兴。
wèi jǐ yù shī wéi chéng sì miàn jiē hé
未几，裕师围城，四面皆合。
rén yǒu qiè gào yù jūn yuē ruò de zhāng gāng wèi gōng jù zhě chéng nǎi kě de ěr
人有窃告裕军曰：“若得张纲为攻具者，城乃可得耳。
shì yuè gāng zì cháng ān guī suì bēn yú yù
”是月，纲自长安归，遂奔于裕。
yù lìng gāng zhōu chéng dà hū yuē bó bó dà pò qín jūn wú bīng xiāng jiù
裕令纲周城大呼曰：“勃勃大破秦军，无兵相救。
chāo nù fú nǔ shè zhī nǎi tuì
”超怒，伏弩射之，乃退。
yòu pú yè zhāng huá zhōng chéng fēng kǎi bìng wèi yù jūn suǒ huò
右仆射张华、中丞封恺并为裕军所获。
yù lìng huá kǎi yǔ chāo shū quàn lìng zǎo jiàng
裕令华、 恺与超书，劝令早降。
chāo nǎi yí yù shū qǐng wèi fān chén yǐ dà xiàn wèi jiè bìng xiàn mǎ qiān qū yǐ tōng hé hǎo yù fú xǔ
超乃遗裕书，请为籓臣，以大岘为界，并献马千区，以通和好，裕弗许。
jiāng nán jì bīng xiāng xún ér zhì
江南继兵相寻而至。
shàng shū zhāng jùn zì cháng ān hái yòu jiàng yú yù shuō róng yuē jīn yàn rén suǒ yǐ gù shǒu zhě wài zhàng hán fàn jì de qín yuán
尚书张俊自长安还，又降于裕，说容曰：“今燕人所以固守者，外杖韩范，冀得秦援。
fàn jì shí wàng yòu yǔ yáo xìng jiù nì ruò bó bó bài hòu qín bì jiù yàn yi mì xìn yòu fàn dàn yǐ zhòng lì fàn lái zé yàn rén jué wàng zì rán jiàng yǐ
范既时望，又与姚兴旧昵，若勃勃败后，秦必救燕，宜密信诱范，啖以重利，范来则燕人绝望，自然降矣。
yù cóng zhī biǎo fàn wèi sàn qí cháng shì yí fàn shū yǐ zhāo zhī
”裕从之，表范为散骑常侍，遗范书以招之。
shí yáo xìng nǎi qiǎn qí jiāng yáo qiáng lǜ bù qí yī wàn suí fàn jiù qí jiāng yáo shào yú luò yáng bìng bīng lái yuán
时姚兴乃遣其将姚强率步骑一万，随范就其将姚绍于洛阳，并兵来援。
huì hè lián bó bó dà pò qín jūn xìng zhuī qiáng hái cháng ān
会赫连勃勃大破秦军，兴追强还长安。
fàn tàn yuē tiān qí miè yàn hu
范叹曰：“天其灭燕乎！
huì de yù shū suì jiàng yú yù
” 会得裕书，遂降于裕。
yù wèi fàn yuē qīng yù lì shēn bāo xū zhī gōng hé yǐ xū hái yě
裕谓范曰：“卿欲立申包胥之功，何以虚还也？
fàn yuē zì wáng zǔ sī kōng shì hé yàn chǒng gù qì xuè qín tíng jì kuāng huò nán
”范曰： “自亡祖司空世荷燕宠，故泣血秦庭，冀匡祸难。
shǔ xī cháo duō gù dān chéng wú xiào kě wèi tiān sàng bì yì ér zàn míng gōng
属西朝多故，丹诚无效，可谓天丧弊邑而赞明公。
zhì zhě jiàn jī ér zuò gǎn bù zhì hū
智者见机而作，敢不至乎！
yì rì yù jiāng fàn xún chéng yóu shì rén qíng lí hài wú fù gù zhì yù wèi fàn yuē qīng yi zhì chéng xià gào yǐ huò fú
”翌日，裕将范循城，由是人情离骇， 无复固志，裕谓范曰：“卿宜至城下，告以祸福。
fàn yuē suī méng shū chǒng yóu wèi rěn móu yàn
”范曰：“虽蒙殊宠，犹未忍谋燕。
yù jiā ér bù qiáng zuǒ yòu quàn chāo zhū fàn jiā yǐ zhǐ hòu pàn
”裕嘉而不强，左右劝超诛范家，以止后叛。
chāo zhī bài zài dàn xī yòu dì yán zhuō jìn zhōng wú èr gù bù zuì yān
超知败在旦夕，又弟讠卓尽忠无贰，故不罪焉。
shì suì dōng lái yǔ xuè guǎng gù chéng mén guǐ yè kū
是岁东莱雨血，广固城门鬼夜哭。
míng nián shuò dàn chāo dēng tiān mén cháo qún chén yú chéng shàng shā mǎ yǐ xiǎng jiàng shì wén wǔ jiē yǒu qiān shòu
明年朔旦，超登天门，朝群臣于城上，杀马以飨将士，文武皆有迁授。
chāo xìng jī wèi fū rén cóng chāo dēng chéng jiàn wáng shī zhī shèng wò chāo shǒu ér xiāng duì qì hán yán zhuō jiàn yuē bì xià zāo bǎi liù zhī huì zhèng shì miǎn qiǎng zhī qiū ér fǎn duì nǚ zǐ bēi qì hé qí bǐ yě
超幸姬魏夫人从超登城，见王师之盛，握超手而相对泣，韩讠卓谏曰：“陛下遭百六之会， 正是勉强之秋，而反对女子悲泣，何其鄙也！
chāo shì mù xiè zhī
”超拭目谢之。
qí shàng shū lìng dǒng ruì quàn chāo chū jiàng chāo dà nù xì zhī yú yù
其尚书令董锐劝超出降，超大怒，系之于狱。
yú shì hè lài lú gōng sūn wǔ lóu wéi dì dào chū zhàn wáng shī bù lì
于是贺赖卢、公孙五楼为地道出战王师，不利。
hé jiān rén xuán wén shuō yù yuē xī zhào gōng cáo yí wàng qì zhě yǐ wéi miǎn shuǐ dài chéng fēi kě gōng bá ruò sāi wǔ lóng kǒu chéng bì zì xiàn
河间人玄文说裕曰：“昔赵攻曹嶷，望气者以为渑水带城，非可攻拔，若塞五龙口，城必自陷。
shí jì lóng cóng zhī ér yí qǐng xiáng
石季龙从之，而嶷请降。
hòu mù róng kè zhī wéi duàn kān yì rú zhī ér kān jiàng
后慕容恪之围段龛，亦如之，而龛降。
jiàng hòu wú jǐ yòu zhèn kāi zhī
降后无几，又震开之。
jīn jiù jī yóu zài kě sài zhī
今旧基犹在，可塞之。
yù cóng qí yán
”裕从其言。
zhì shì chéng zhōng nán nǚ huàn jiǎo ruò bìng zhě tài bàn
至是，城中男女患脚弱病者太半。
chāo niǎn ér shēng chéng shàng shū yuè shòu yán yú chāo yuē tiān dì bù rén zhù kòu wèi nüè zhàn shì wāng bìng rì jiù diāo yǔn shǒu kùn qióng chéng xī wàng wài yuán tiān shí rén shì yì kě zhī yǐ
超辇而升城，尚书悦寿言于超曰：“天地不仁，助寇为虐，战士尪病，日就凋陨，守困穷城，息望外援，天时人事，亦可知矣。
gǒu lì yùn yǒu zhōng yáo shùn jiàng wèi zhuǎn huò wéi fú shèng dá yǐ xiān
苟历运有终，尧、舜降位，转祸为福， 圣达以先。
yi zhuī xǔ zhèng zhī zōng yǐ quán zōng miào zhī zhòng
宜追许、郑之踪，以全宗庙之重。
chāo tàn yuē fèi xīng mìng yě
”超叹曰：“废兴，命也。
wú níng fèn jiàn jué sǐ bù néng xián bì qiú shēng
吾宁奋剑决死，不能衔璧求生。
yú shì zhāng gāng wèi yù zào chōng chē fù yǐ bǎn wū méng zhī yǐ pí bìng shè zhū qí qiǎo chéng shàng huǒ shí gōng shǐ wú suǒ shī yòng
”于是张纲为裕造冲车，覆以版屋，蒙之以皮，并设诸奇巧， 城上火石弓矢无所施用；
yòu wèi fēi lóu xuán tī mù màn zhī shǔ yáo lín chéng shàng
又为飞楼、悬梯、木幔之属，遥临城上。
chāo dà nù xuán qí mǔ ér zhī jiě zhī
超大怒，悬其母而支解之。
chéng zhōng chū jiàng zhě xiāng jì
城中出降者相继。
yù sì miàn jìn gōng shā shāng qí zhòng yuè shòu suì kāi mén yǐ nà wáng shī
裕四面进攻，杀伤其众，悦寿遂开门以纳王师。
chāo yǔ zuǒ yòu shù shí qí chū wáng wèi yù jūn suǒ zhí
超与左右数十骑出亡，为裕军所执。
yù shù zhī yǐ bù jiàng zhī zhuàng chāo shén sè zì ruò yī wú suǒ yán wéi yǐ mǔ tuō liú jìng xuān ér yǐ
裕数之以不降之状，超神色自若，一无所言，惟以母托刘敬宣而已。
sòng jiàn kāng shì zhǎn zhī shí nián èr shí liù
送建康市斩之，时年二十六。
zài wèi liù nián
在位六年。
dé yǐ ān dì lóng ān sì nián jiàn wèi zhì chāo èr shì fán shí yī nián yǐ yì xī liù nián miè
德以安帝隆安四年僭位，至超二世，凡十一年，以义熙六年灭。
mù róng zhōng zì dào míng dé cóng dì yě
慕容钟，字道明，德从弟也。
shǎo yǒu shí liàng xǐ nù bù xìng yú sè jī shén xiù fā yán lùn qīng biàn
少有识量，喜怒不形于色，机神秀发，言论清辩。
zhì yú lín nàn duì dí zhì yǒng jiān jì lěi jìn qí cè dé yòng zhī pō zhōng
至于临难对敌，智勇兼济，累进奇策，德用之颇中。
yóu shì zhèng wú dà xiǎo jiē yǐ wěi zhī suì wèi zuǒ mìng wú xūn
由是政无大小，皆以委之，遂为佐命无勋。
hòu gōng sūn wǔ lóu guī xié wēi quán lǜ zhōng yì jǐ yīn quàn chāo zhū zhī zhōng suì móu fǎn
后公孙五楼规挟威权，虑钟抑己，因劝超诛之，钟遂谋反。
shì bài bēn yú yáo xìng xìng bài shǐ píng tài shǒu guī yì hóu
事败，奔于姚兴，兴拜始平太守、归义侯。
fēng fú zì chù dào bó hǎi tiáo rén yě
封孚，字处道，渤海蓚人也。
zǔ quān zhèn wēi jiāng jūn
祖悛，振威将军。
fù fàng mù róng zhī shì lì bù shàng shū
父放，慕容之世吏部尚书。
fú yòu ér cōng mǐn hé yù yǒu shì jūn zǐ zhī chēng
孚幼而聪敏和裕，有士君子之称。
bǎo jiàn wèi lèi qiān lì bù shàng shū
宝僭位，累迁吏部尚书。
jí lán hàn zhī cuàn nán bēn pì lǘ hún hún biǎo wèi bó hǎi tài shǒu
及兰汗之篡，南奔辟闾浑，浑表为渤海太守。
dé zhì jǔ chéng fú chū jiàng dé yuē zhèn píng qīng zhōu bù yǐ wèi qìng xǐ yú de qīng yě
德至莒城，孚出降，德曰：“朕平青州，不以为庆，喜于得卿也。
cháng wài zǒng jī shì nèi cān mì móu suī wèi rèn chóng zhòng qiān xū bó nà shén yǒu dà chén zhī tǐ
”常外总机事，内参密谋，虽位任崇重，谦虚博纳，甚有大臣之体。
jí chāo sì wèi zhèng chū quán bì duō wéi jiù zhāng guǐ xiàn rì tuí cán nüè zī shén fú lǚ jǐn kuāng jiù chāo bù néng nà yě
及超嗣位，政出权嬖，多违旧章，轨宪日颓，残虐滋甚，孚屡尽匡救，超不能纳也。
hòu lín xuān wèi fú yuē zhèn yú bǎi wáng kě fāng shuí
后临轩谓孚曰：“朕于百王可方谁？
fú duì yuē jié zhòu zhī zhǔ
”孚对曰：“桀纣之主。
chāo dà cán nù
”超大惭怒。
fú xú bù ér chū bù wéi gǎi róng
孚徐步而出， 不为改容。
sī kōng jū zhòng shī sè wèi fú yuē yǔ tiān zi yán hé qí kàng lì yi yīng hái xiè
司空鞠仲失色，谓孚曰：“与天子言，何其亢厉，宜应还谢。
fú yuē xíng nián qī shí mù mù yǐ gǒng wéi qiú sǐ suǒ ěr
”孚曰： “行年七十，墓木已拱，惟求死所耳。
jìng bù xiè
”竟不谢。
yǐ chāo sān nián sǐ yú jiā shí nián qī shí yī
以超三年死于家，时年七十一。
wén bǐ duō chuán yú shì
文笔多传于世。
shǐ chén yuē mù róng dé yǐ jì fù zhī qīn jū yè zhōng zhī zhòng cháo wēi wèi wén qí jié jūn cún jù jiàn qí wèi qǐ rén lǐ zāi
史臣曰：慕容德以季父之亲，居邺中之重，朝危未闻其节，君存遽践其位，岂人理哉！
rán bǐng tì tǎng zhī xióng zī
然禀倜傥之雄姿，
yùn zòng héng zhī yuǎn lüè
韫纵横之远略，
shǔ fēn bēng zhī yùn
属分崩之运，
chéng jué zhú zhī zī
成角逐之资，
kuà yǒu quán qí
跨有全齐，
qiè nòng shén qì
窃弄神器，
fǔ jiàn ér zhēng héng qín wèi
抚剑而争衡秦、魏，
liàn jiǎ ér zhì jìng jīng wú
练甲而志静荆、吴，
chóng rú shù yǐ hóng fēng
崇儒术以弘风，
yán dǎng yán ér lì jǐ
延谠言而励己，
guān qí wèi guó
观其为国，
yǒu zú chēng yān
有足称焉。
chāo jì yǐ chéng zhī jī jū bà zhě zhī yè zhèng xíng mò xù tián yóu shì hǎo dù zhōng liáng ér chán nìng jìn àn tīng shòu ér xūn qī lí xiān xù é tuí jiā shēng mò zhèn xiàn sù yù ér yí huò qǐ dà xiàn ér yán dí jūn chén jiù lǔ zōng miào wèi xū
超继已成之基，居霸者之业，政刑莫恤，畋游是好，杜忠良而谗佞进，暗听受而勋戚离，先绪俄颓，家声莫振，陷宿豫而贻祸，启大岘而延敌，君臣就虏，宗庙为墟。
jī qí rén móu fēi bù xìng yě
迹其人谋，非不幸也。
zàn yuē dé shí jiān xióng zhuǎn bài wéi gōng
赞曰：德实奸雄，转败为功。
yǎn yǒu qīng tǔ yín míng yù zhōng
奄有青土，淫名域中。
chāo chéng wěi zuò náo qí guó bù
超承伪祚，挠其国步。
miào shī liáng chóu tíng bēi zhān lù
庙失良筹，庭悲沾露。