xī zhě xiān wáng liàng dì yǐ zhì yì dù de yǐ jū mín yīn sān cái yǐ jié qí wu jìng sì xù yǐ chéng qí yè guān qí yáo sú ér zhèng qí jì gāng
昔者先王量地以制邑，度地以居民，因三才以节其务，敬四序以成其业，观其谣俗而正其纪纲。
xù nóng sāng zhī běn tōng yú yán zhī lì dēng liáng shān ér cǎi fú yù fàn yíng hǎi ér zhào zhū jī
勖农桑之本，通鱼盐之利，登良山而采符玉，泛瀛海而罩珠玑。
rì zhōng wéi shì zǒng tiān xià zhī lì xiān zhū bù bó jì yǐ huò quán mào qiān yǒu wú gè dé qí suǒ
日中为市，总天下之隶，先诸布帛，继以货泉，贸迁有无，各得其所。
zhōu lǐ zhēng yuè shǐ hé nǎi bù jiào yú xiàng wèi
《周礼》，正月始和，乃布教于象魏。
ruò nǎi yī fū zhī shì shí mǔ zhī zhái sān rì zhī yáo jiǔ jūn zhī fù shī yáng lǐ yǐ xìng qí ràng mìng chūn shè yǐ xù qí gēng
若乃一夫之士，十亩之宅，三日之徭，九均之赋，施阳礼以兴其让，命春社以勖其耕。
tiān zhī suǒ guì zhě rén yě míng zhī suǒ qiú zhě xué yě zhì jīng rù guān zé jūn zǐ zhī dào yān
天之所贵者人也，明之所求者学也，治《经》入官，则君子之道焉。
shī yuē sān zhī rì yú sì zhī rì jǔ zhǐ
《诗》曰：“三之日于，四之日举趾。
shì yǐ nóng guān zé yú gè yǒu yōu cì fù xiōng zhī xí bù wán ér chéng shí wǔ cóng wu shǐ shèng yī fú xiāng wú yóu shǒu yì bù fèi shí suǒ wèi jué chū shēng mín gè cóng qí shì zhě yě
”是以农官泽虞，各有攸次，父兄之习，不玩而成，十五从务，始胜衣服，乡无游手，邑不废时，所谓厥初生民，各从其事者也。
shì yǐ tài gōng tōng shì jǐng zhī huò yǐ zhì qí guó zhī qiáng
是以太公通市井之货，以致齐国之强；
chī yí shàn fā liǎn zhī jū yǐ shèng zhōng táo zhī yè
鸱夷善发敛之居，以盛中陶之业。
xī zài jīn tiān qín yú mín shì mìng chūn hù yǐ gēng jià zhào xià hù yǐ yún chú qiū hù suǒ yǐ shōu liǎn dōng hù yú yān gài cáng
昔在金天，勤于民事，命春鳸以耕稼，召夏鳸以耘锄，秋鳸所以收敛，冬鳸于焉盖藏。
shū yuē lì xiàng rì yuè xīng chén jìng shòu mín shí
《书》曰：“历象日月星辰，敬授民时。
chuán yuē yǔ jì gōng jià ér yǒu tiān xià
”传曰：“禹稷躬稼而有天下。
ruò nǎi jiǔ tǔ jì fū
”若乃九土既敷，
sì mín chéng fàn
四民承范，
dōng wú yǒu chǐ jiǎo zhī ráo
东吴有齿角之饶，
xī shǔ yǒu dān shā zhī fù
西蜀有丹沙之富，
yǎn yù qī sī zhī kuài
兖豫漆丝之廥，
yàn qí guài shí zhī fǔ
燕齐怪石之府，
qín bīn máo yǔ
秦邠旄羽，
jiǒng dài láng gān
迥带琅玕，
jīng yǐng guì lín
荆郢桂林，
páng tōng zhú jiàn
旁通竹箭，
jiāng gān jú yòu
江干橘柚，
hé wài zhōu chē
河外舟车，
liáo xī zhān jì zhī xiāng
辽西旃罽之乡，
cōng yòu pú shāo zhī jùn
葱右蒲梢之骏，
zhí wù guài cuò
殖物怪错，
yú hé bù yǒu
于何不有。
ruò nǎi shàng fǎ xīng xiàng xià liào wú wài yīn tiān dì zhī lì ér zǒng shān hǎi zhī ráo bǎi mǔ zhī tián shí yī ér shuì jiǔ nián gōng jià ér yǒu sān nián zhī xù kě yǐ zhǎng rú chǐ kě yǐ yǎng qí nián
若乃上法星象，下料无外，因天地之利，而总山海之饶，百亩之田，十一而税，九年躬稼，而有三年之蓄，可以长孺齿，可以养耆年。
yīn hu rén mín yòng zhī bāng guó gōng shì yǒu dù qí zhāng yǒu xù
因乎人民，用之邦国，宫室有度，旗章有序。
cháo pìn zì qí yí yàn xiǎng yóu qí zhì jiā yīn guó fù yuǎn zhì ěr ān
朝聘自其仪，宴飨由其制，家殷国阜，远至迩安。
jiù shuǐ hàn zhī zāi xù huán yíng zhī bì rán hòu wáng zhī cháng shàn nǎi jiān shēng yōng
救水旱之灾，恤寰瀛之弊，然后王之常膳，乃间笙镛。
shāng zhōu zhī xìng yòng cǐ dào yě
商周之兴，用此道也。
xīn zhòu bào nüè wán qí jīng fèi jīn lòu qīng gōng guǎng yán bǎi lǐ yù shì lù tái chóng gāo qiān rèn gōng zhōng jiǔ shì gè yǒu nǚ sī
辛纣暴虐，玩其经费，金镂倾宫，广延百里，玉饰鹿台，崇高千仞，宫中九市，各有女司。
hòu fù yǐ shí lù tái zhī qián dà liǎn yǐ zēng jù qiáo zhī sù duō fā yāo yě yǐ chōng qīng gōng zhī lì guǎng shōu zhēn wán yǐ bèi shā qiū zhī yóu
厚赋以实鹿台之钱，大敛以增钜桥之粟，多发妖冶以充倾宫之丽，广收珍玩以备沙丘之游。
xuán ròu chéng lín jī láo wèi zhǎo shǐ nán nǚ luǒ tǐ xiāng zhú yú qí jiān fú yì jiǔ chí zhōng niú yìn zhě sān qiān yú rén gōng zhōng yǐ jǐn qǐ wèi xí líng wán wèi jiàn
悬肉成林，积醪为沼，使男女裸体相逐于其间，伏诣酒池中牛饮者三千余人，宫中以锦绮为席，绫纨为荐。
jí zhōu wáng zhū zhòu sù bài yīn xū nǎi jǐn zhèn lù cái bìng bān qiáo sù shàng tiān jiàng xiū yīn rén dà xǐ
及周王诛纣，肃拜殷墟，乃尽振鹿财，并颁桥粟，上天降休，殷人大喜。
wáng nǎn yún jì xǐ dōu xī zhōu jiǔ dǐng lún mò èr nán yīn jǐn dài yú bǎi xìng wú yǐ cháng zhī nǎi shàng céng tái yǐ bì qí zé zhōu rén wèi wáng suǒ jū wèi táo zé tái zhě yě
王赧云季，徙都西周，九鼎沦没，二南堙尽，贷于百姓，无以偿之，乃上层台以避其责，周人谓王所居为逃责台者也。
xī zhōu jī gōng zhì yǐ liù diǎn zhí fāng chén qí jiǔ gòng bān cái nèi fǔ yǒng wèi bù kān
昔周姬公制以六典，职方陈其九贡，颁财内府，永为不刊。
jí xíng zhèng líng yí jīng máo hǎn zhì lǔ hóu chū jiàn mǔ zhī shuì qín jūn shōu tài bàn zhī rù qián wáng zhī fàn mǐ yǒu jié yí
及刑政陵夷，菁茅罕至，鲁侯初践亩之税，秦君收太半之入，前王之范，靡有孑遗。
shǐ chén yuē bān gù wèi zhí huò zhì zì sān dài zhì wáng mǎng zhī zhū wǎng luó qián zǎi qí wén xiáng xī
史臣曰：班固为《殖货志》，自三代至王莽之诛，网罗前载，其文详悉。
guāng wǔ kuān rén gōng xíng tiān tǎo wáng mǎng zhī hòu chì méi xīn bài suī fù sān huī nǎi juàn ér jiǔ fù xiāo tiáo jí dé lǒng wàng shǔ lí mín ān dǔ zì cǐ shǐ xíng wǔ zhū zhī qián tián zū sān shí shuì yī mín yǒu chǎn zǐ zhě fù yǐ sān nián zhī suàn
光武宽仁，龚行天讨，王莽之后，赤眉新败，虽复三晖乃眷，而九服萧条，及得陇望蜀，黎民安堵，自此始行五铢之钱，田租三十税一，民有产子者复以三年之算。
xiǎn zōng jí wèi tiān xià ān níng mín wú héng yáo suì bǐ dēng rěn
显宗即位，天下安宁，民无横徭，岁比登稔。
yǒng píng wǔ nián zuò cháng mǎn cāng lì sù shì yú chéng dōng sù hú zhí qián èr shí
永平五年作常满仓，立粟市于城东，粟斛直钱二十。
cǎo shù yīn fù niú yáng mí wàng zuò gòng yóu qīng fǔ lǐn hái jī jiān huí bù yòng lǐ yì zhuān xíng
草树殷阜，牛羊弥望，作贡尤轻，府廪还积，奸回不用，礼义专行。
yú shí dōng fāng jì míng bǎi guān yì què qī lǐ hòu jiā zì xiāng chí wù chē rú liú shuǐ mǎ ruò fēi lóng zhào yìng xuān wǔ guāng huá qián zǎi
于时东方既明，百官诣阙，戚里侯家，自相驰骛，车如流水，马若飞龙，照映轩庑，光华前载。
chuán yuē sān tǒng zhī yuán yǒu yīn yáng zhī jiǔ yān gài tiān de zhī héng shù yě
传曰：“三统之元，有阴阳之九焉”，盖天地之恒数也。
ān dì yǒng chū sān nián tiān xià shuǐ hàn rén mín xiāng shí
安帝永初三年，天下水旱，人民相食。
dì yǐ hóng bēi zhī de jiǎ yǔ pín mín
帝以鸿陂之地假与贫民。
yǐ yòng dù bù zú sān gōng yòu zòu qǐng lìng lì mín rù qián gǔ de wèi guān nèi hóu yún
以用度不足，三公又奏请令吏民入钱谷得为关内侯云。
huán dì yǒng xīng yuán nián jùn guó shǎo bàn zāo huáng hé fàn shù qiān lǐ liú rén shí yú wàn hù suǒ zài lǐn gěi
桓帝永兴元年，郡国少半遭蝗，河泛数千里，流人十余万户，所在廪给。
dài jiàn níng yǒng hé zhī chū xī qiāng fǎn pàn èr shí yú nián bīng lián shī lǎo jūn lǚ zhī fèi sān bǎi èr shí yú yì fǔ tǎng kōng xū yán jí nèi jùn
迨建宁永和之初，西羌反叛，二十余年兵连师老，军旅之费三百二十余亿，府帑空虚，延及内郡。
chōng zhì duǎn zuò huán líng bù guǐ
冲质短祚，桓灵不轨。
zhōng píng èr nián nán gōng zāi yán jí běi què
中平二年，南宫灾，延及北阙。
yú shì fù shōu tiān xià tián mǔ shí qián yòng yíng gōng yǔ
于是天下田地每亩加收十钱，用来营造宫室。
dì chū zì hóu mén jū pín jí wèi cháng yuē huán dì bù néng zuò jiā céng wú sī xù
帝出自侯门，居贫即位，常曰：“桓帝不能作家，曾无私蓄。
gù yú xī yuán zào wàn jīn táng yǐ wéi sī cáng
”故于西园造万金堂，以为私藏。
fù jì xiǎo huáng mén sī qián jiā zhì jù yì
复寄小黄门私钱，家至巨亿。
yú shì xuán hóng dōu zhī kāi mài guān zhī lù gōng qīng yǐ jiàng xī yǒu děng chà
于是悬鸿都之，开卖官之路，公卿以降，悉有等差。
tíng wèi cuī liè rù qián wǔ bǎi wàn yǐ mǎi sī tú cì shǐ èr qiān dàn qiān chú jiē zé zhù zhì gōng shì qián dà jùn zhì èr qiān wàn qián bù bì zhě huò zhì zì shā
廷尉崔烈入钱五百万以买司徒，刺史二千石迁除，皆责助治宫室钱，大郡至二千万钱，不毕者或至自杀。
xiàn dì zuò wǔ zhū qián ér yǒu sì dào lián yú biān yuán
献帝作五铢钱，而有四道连于边缘。
yǒu shí zhě yóu zhī yuē qǐ jīng shī pò huài cǐ qián sì chū yě
有识者尤之曰：“岂京师破坏，此钱四出也。
jí dǒng zhuó xún gē huǒ fén gōng shì nǎi jié luán jià xi xìng cháng ān xī huài wǔ zhū qián gèng zhù xiǎo qián jǐn shōu cháng ān jí luò yáng tóng rén fēi lián zhī shǔ yǐ chōng gǔ zhù
及董卓寻戈，火焚宫室，乃劫鸾驾，西幸长安，悉坏五铢钱，更铸小钱，尽收长安及洛阳铜人飞廉之属，以充鼓铸。
yòu qián wú lún guō wén zhāng bù biàn
又钱无轮郭，文章不便。
shí rén yǐ wéi qín shǐ huáng jiàn zhǎng rén yú lín táo nǎi zhù tóng rén
时人以为秦始皇见长人于临洮，乃铸铜人。
zhuō lín táo rén yě xīng huǐ bù tóng xiōng é xiāng lèi
卓，临洮人也，兴毁不同，凶讹相类。
jí zhuō zhū sǐ li què guō sì zì xiāng gōng fá yú cháng ān chéng zhōng yǐ wéi zhàn dì
及卓诛死，李傕、郭汜自相攻伐，于长安城中以为战地。
shì shí gǔ yī hú wǔ shí wàn dòu mài èr shí wàn rén xiāng shí dàn bái gǔ yíng jī cán hái yú ròu chòu huì dào lù
是时谷一斛五十万，豆麦二十万，人相食啖，白骨盈积，残骸余肉，臭秽道路。
dì shǐ shì yù shǐ hòu wèn chū tài cāng mǐ dòu wèi jī mín zuò mí jīng rì bān bù ér sǐ zhě yù duō
帝使侍御史侯汶出太仓米豆，为饥民作糜，经日颁布而死者愈多。
dì yú shì shǐ yí yǒu sī dào qí liáng lǐn nǎi qīn yú yù qián zì jiā lín gěi jī zhě rén jiē qì yuē jīn shǐ de ěr
帝于是始疑有司盗其粮廪，乃亲于御前自加临给，饥者人皆泣曰：“今始得耳！
dì dōng guī yě li què guō sì děng zhuī bài chéng yú yú cáo yáng yè qián dù hé liù gōng jiē bù
”帝东归也，李傕、郭汜等追败乘舆于曹阳，夜潜渡河，六宫皆步。
chū chū yíng lán hòu shǒu chí jiān shù pǐ dǒng chéng shǐ fú jié lìng sūn huī yǐ rèn xié duó zhī shā páng shì zhě xuè jiàn hòu fú
初出营栏，后手持缣数匹，董承使符节令孙徽以刃胁夺之，杀旁侍者，血溅后服。
jì zhì ān yì yù yī chuān bài wéi yǐ yě zǎo yuán cài yǐ wéi hóu liáng
既至安邑，御衣穿败，唯以野枣园菜以为糇粮。
zì cǐ cháng ān chéng zhōng jǐn kōng bìng jiē sì sàn èr sān nián jiān guān zhōng wú fù xíng rén
自此长安城中尽空，并皆四散，二三年间，关中无复行人。
jiàn ān yuán nián chē jià zhì luò yáng gōng wéi dàng dí bǎi guān pī jīng jí ér jū yān
建安元年，车驾至洛阳，宫闱荡涤，百官披荆棘而居焉。
zhōu jùn gè yōng qiáng bīng ér wěi shū bù zhì shàng shū láng guān zì chū cǎi lǚ huò bù néng zì fǎn sǐ yú xū xiàng
州郡各拥强兵，而委输不至，尚书郎官自出采稆，或不能自反，死于墟巷。
wèi wǔ zhī chū jiǔ zhōu yún rǎo gōng chéng lüè dì bǎo cǐ huái mín jūn lǚ zhī zī quán shí diào gěi
魏武之初，九州云扰，攻城掠地，保此怀民，军旅之资，权时调给。
yú shí yuán shào jūn rén jiē zī zhēn zǎo yuán shù zhàn shì qǔ gěi luǒ pú
于时袁绍军人皆资椹枣，袁术战士取给蠃蒲。
wèi wǔ yú shì nǎi mù liáng mín tún tián xǔ xià yòu yú zhōu jùn liè zhì tián guān suì yǒu shù qiān wàn hú yǐ chōng bīng róng zhī yòng
魏武于是乃募良民屯田许下，又于州郡列置田官，岁有数千万斛，以充兵戎之用。
jí chū píng yuán shì yǐ dìng yè dōu lìng shōu tián zū mǔ sù sì shēng hù juàn èr pǐ ér mián èr jīn yú jiē bù dé shàn xìng cáng qiáng fù ruò
及初平袁氏，以定邺都，令收田租亩粟四升，户绢二匹而绵二斤，余皆不得擅兴，藏强赋弱。
wén dì huáng chū èr nián yǐ gǔ guì shǐ ba wǔ zhū qián
文帝黄初二年，以谷贵，始罢五铢钱。
yú shí tiān xià wèi bìng róng chē suì dòng kǒng zǐ yuē jiā zhī yǐ shī lǚ yīn zhī yǐ jī jǐn cǐ yán bīng xiōng zhī móu ér lì qì yīng zhī yě
于时天下未并，戎车岁动，孔子曰，“加之以师旅，因之以饥馑”，此言兵凶之谋而沴气应之也。
yú shí sān fāng zhī rén zhì xiāng tūn miè zhàn shèng gōng qǔ gēng fū shì lěi jiāng huái zhī xiāng yóu quē chǔ zhì
于时三方之人，志相吞灭，战胜攻取，耕夫释耒，江淮之乡，尤缺储峙。
wú shàng dà jiàng jūn lù xùn kàng shū qǐng lìng zhū jiāng gè guǎng qí tián
吴上大将军陆逊抗疏，请令诸将各广其田。
quán bào yuē shén shàn
权报曰：“甚善。
jīn gū fù zǐ qīn zì shòu tián chē zhōng bā niú yǐ wéi sì ǒu
今孤父子亲自受田，车中八牛，以为四耦。
suī wèi jí gǔ rén yì yù yǔ zhòng jūn qí láo yě
虽未及古人，亦欲与众均其劳也。
yǒu wú zhī wù nóng zhòng gǔ shǐ yú cǐ yān
”有吴之务农重谷，始于此焉。
wèi míng dì bù gōng yín yú gōng yù bǎi liáo biān yú shǒu yì tiān xià shī qí gōng jià
魏明帝不恭，淫于宫籞，百僚编于手役，天下失其躬稼。
cǐ hòu guān dōng yù shuǐ mín wáng chǎn yè ér xīng shī liáo yáng zuò jiǎ jiāng diàn jiē yǐ guó fá jīng yòng hú kě shèng yán
此后关东遇水，民亡产业，而兴师辽阳，坐甲江甸，皆以国乏经用，胡可胜言。
shì zǔ wǔ huáng dì tài kāng yuán nián jì píng sūn hào nà bǎi wàn ér qìng sān wú zhī zī jiē qiān nián ér zǒng xī shǔ zhī yòng tāo gān gē yú fǔ kù pò zhōu chuán yú jiāng hè hé bīn hǎi àn sān qiū bā sǒu lěi nòu zhī suǒ bù zhì zhě rén jiē shòu yān
世祖武皇帝太康元年，既平孙皓，纳百万而罄三吴之资，接千年而总西蜀之用，韬干戈于府库，破舟船于江壑，河滨海岸，三丘八薮，耒耨之所不至者，人皆受焉。
nóng xiáng chén zhèng píng zhì dōng zuò hé chā yíng liáng yǒu tóng yún bù
农祥晨正，平秩东作，荷锸赢粮，有同云布。
ruò fú yīn tiān ér zī wǔ wěi yīn dì ér xìng wǔ cái shì shǔ shēng píng wù liú cāng fǔ gōng wéi zēng shì fú wán xiāng huī
若夫因天而资五纬，因地而兴五材，世属升平，物流仓府，宫闱增饰，服玩相辉。
yú shì wáng jūn fu wǔ zi shí chóng děng gēng xiāng kuā shàng yú fú dǐng zǔ zhī shèng lián héng dì shì bù jīn liè zhī quán fěn shān hú zhī shù wù shèng zé shuāi gù qí yi yě
于是王君夫、武子、石崇等更相夸尚，舆服鼎俎之盛，连衡帝室，布金埒之泉，粉珊瑚之树，物盛则衰，固其宜也。
yǒng níng zhī chū luò zhōng shàng yǒu jǐn bó sì bǎi wàn zhū bǎo jīn yín bǎi yú hú
永宁之初，洛中尚有锦帛四百万，珠宝金银百余斛。
huì hòu běi zhēng dàng yīn fǎn jià hán táo zài yù zhī jī yǐ gěi qí bù qīn liǎng fú náng qián sān qiān yǐ wéi chē jià zhī zī yān
惠后北征，荡阴反驾，寒桃在御，只鸡以给，其布衾两幅，囊钱三千，以为车驾之资焉。
huái dì wèi liú yào suǒ wéi wáng shī lèi bài fǔ tǎng jì jié bǎi guān jī shén bǐ wū bú jiàn huǒ yān jī rén zì xiāng dàn shí
怀帝为刘曜所围，王师累败，府帑既竭，百官饥甚，比屋不见火烟，饥人自相啖食。
mǐn huáng xi zhái něi jǐn hóng duō dòu mǐ èr jīn sǐ zhě tài bàn
愍皇西宅，馁馑弘多，斗米二金，死者太半。
liú yào chén bīng nèi wài duàn jué shí zhī qū xiè ér gōng dì jūn chén xiāng gù mò bù huī tì
刘曜陈兵，内外断绝，十之曲，屑而供帝，君臣相顾，莫不挥涕。
yuán hòu dù jiāng jūn shì cǎo chuàng mán zōu dǎn bù bù yǒu héng zhǔn zhōng fǔ suǒ chǔ shù sì qiān pǐ
元后渡江，军事草创，蛮陬赕布，不有恒准，中府所储，数四千匹。
yú shí shí lè yǒng ruì shān luàn huái nán dì jù qí qīn bī shén huàn zhī nǎi zhào fāng zhèn yún yǒu zhǎn shí lè shǒu zhě shǎng bù qiān pǐ yún
于时石勒勇锐，挻乱淮南，帝惧其侵逼，甚患之，乃诏方镇云，有斩石勒首者，赏布千匹云。
hàn zì dǒng zhuó zhī luàn bǎi xìng liú lí gǔ shí zhì wǔ shí yú wàn rén duō xiāng shí
汉自董卓之乱，百姓流离，谷石至五十余万，人多相食。
wèi wǔ jì pò huáng jīn yù jīng lüè sì fāng ér kǔ jūn shí bù zú yǔ lín jiān yǐng chuān zǎo zhī jiàn zhì tún tián yì
魏武既破黄巾，欲经略四方，而苦军食不足，羽林监颍川枣祗建置屯田议。
wèi wǔ nǎi lìng yuē fu dìng guó zhī shù zài yú qiáng bīng zú shí qín rén yǐ jí nóng jiān tiān xià xiào wǔ yǐ tún tián dìng xī yù cǐ xiān shì zhī liáng shì yě
魏武乃令曰：“夫定国之术在于强兵足食，秦人以急农兼天下，孝武以屯田定西域，此先世之良式也。
yú shì yǐ rèn jùn wèi diǎn nóng zhōng láng jiàng mù bǎi xìng tún tián xǔ xià de gǔ bǎi wàn hú
”于是以任峻为典农中郎将，募百姓屯田许下，得谷百万斛。
jùn guó liè zhì tián guān shù nián zhī zhōng suǒ zài jī sù cāng lǐn jiē mǎn
郡国列置田官，数年之中，所在积粟，仓廪皆满。
zhī sǐ wèi wǔ hòu zhuī sī qí gōng fēng jué qí zi
祗死，魏武后追思其功，封爵其子。
jiàn ān chū guān zhōng bǎi xìng liú rù jīng zhōu zhě shí yú wàn jiā jí wén běn tǔ ān níng jiē qǐ wàng sī guī ér wú yǐ zì yè
建安初，关中百姓流入荆州者十余万家，及闻本土安宁，皆企望思归，而无以自业。
yú shì wèi jì yì wèi yán zhě guó zhī dà bǎo zì sāng luàn yǐ lái fàng sàn jīn yi rú jiù zhì shǐ zhě jiān mài yǐ qí zhí yì shì lí niú bǎi xìng guī zhě yǐ gōng jǐ zhī
于是卫觊议为“盐者国之大宝，自丧乱以来放散，今宜如旧置使者监卖，以其直益市犁牛，百姓归者以供给之。
qín gēng jī sù yǐ fēng zhí guān zhōng yuǎn zhě wén zhī bì duō jìng hái
勤耕积粟，以丰殖关中，远者闻之，必多竞还。
yú shì wèi wǔ qiǎn yè zhě pú yè jiān yán guān yí sī lì xiào wèi jū hóng nóng
”于是魏武遣谒者仆射监盐官，移司隶校尉居弘农。
liú rén guǒ hái guān zhōng fēng shí
流人果还，关中丰实。
jì ér yòu yǐ pèi guó liú fù wèi yáng zhōu cì shǐ zhèn hé féi guǎng tún tián xiū què pí rú bēi qī mén wú táng zhū yè yǐ gài dào tián gōng sī yǒu xù lì dài wèi lì
既而又以沛国刘馥为扬州刺史，镇合肥，广屯田，修芍陂、茹陂、七门、吴塘诸堨，以溉稻田，公私有蓄，历代为利。
gǔ kuǐ zhī wèi yù zhōu nán yǔ wú jiē xiū shǒu zhàn zhī jù yè rǔ shuǐ zào xīn bēi yòu tōng yùn qú èr bǎi yú lǐ suǒ wèi gǔ hóu qú zhě yě
贾逵之为豫州，南与吴接，修守战之具，堨汝水，造新陂，又通运渠二百余里，所谓贾侯渠者也。
dāng huáng chū zhōng sì fāng jùn shǒu kěn tián yòu jiā yǐ gù guó yòng bù kuì
当黄初中，四方郡守恳田又加，以故国用不匮。
shí jì běi yán fěi wèi jīng zhào tài shǒu jīng zhào zì mǎ chāo zhī luàn bǎi xìng bù zhuān nóng zhí nǎi wú chē niú
时济北颜斐为京兆太守，京兆自马超之乱，百姓不专农殖，乃无车牛。
fěi yòu kè bǎi xìng lìng xián yuè qǔ chē cái zhuǎn xiāng jiào jiang
斐又课百姓，令闲月取车材，转相教匠。
qí wú niú zhě lìng yǎng zhū tóu guì mài yǐ mǎi niú
其无牛者令养猪，投贵卖以买牛。
shǐ zhě jiē yǐ wéi fán yī èr nián zhōng biān hù jiē yǒu chē niú yú tián yì shěng shàn jīng zhào suì yǐ fēng wò
始者皆以为烦，一二年中编户皆有车牛，于田役省赡，京兆遂以丰沃。
zhèng hún wèi pèi jùn tài shǒu jùn jū xià shī shuǐ lào wéi huàn bǎi xìng jī fá
郑浑为沛郡太守，郡居下湿，水涝为患，百姓饥乏。
hún yú xiāo xiāng èr xuán xīng bēi ài kāi dào tián jùn rén jiē bù yǐ wèi biàn
浑于萧、相二县兴陂堨，开稻田，郡人皆不以为便。
hún yǐ wéi zhōng yǒu jīng jiǔ zhī lì suì gōng lǜ bǎi xìng xīng gōng yī dōng jiē chéng
浑以为终有经久之利，遂躬率百姓兴功，一冬皆成。
bǐ nián dà shōu qǐng mǔ suì zēng zū rù bèi cháng jùn zhōng lài qí lì kè shí sòng zhī hào yuē zhèng bēi
比年大收，顷亩岁增，租入倍常，郡中赖其利，刻石颂之，号曰郑陂。
wèi míng dì shì xú miǎo wèi liáng zhōu tǔ dì shǎo yǔ cháng kǔ fá gǔ
魏明帝世徐邈为凉州，土地少雨，常苦乏谷。
miǎo shàng xiū wǔ wēi jiǔ quán yán chí yǐ shōu lǔ gǔ
邈上修武威、酒泉盐池，以收虏谷。
yòu guǎng kāi shuǐ tián mù pín mín diàn zhī jiā jiā fēng zú cāng kù yíng yì
又广开水田，募贫民佃之，家家丰足，仓库盈溢。
jí dù zhī zhōu jiè jūn yòng zhī yú yǐ shì jīn jǐn quǎn mǎ tōng gōng zhōng guó zhī fèi xī yù rén rù gòng cái huò liú tōng jiē miǎo zhī gōng yě
及度支州界军用之余，以市金锦犬马，通供中国之费，西域人入贡，财货流通，皆邈之功也。
qí hòu huáng fǔ lóng wèi dūn huáng tài shǒu dūn huáng sú bù zuò lóu lí jí bù zhī yòng shuǐ rén niú gōng lì jì fèi ér shōu gǔ gèng shǎo
其后皇甫隆为敦煌太守，敦煌俗不作耧犁，及不知用水，人牛功力既费，而收谷更少。
lóng dào nǎi jiào zuò lóu lí yòu jiào shǐ guàn gài
隆到，乃教作耧犁，又教使灌溉。
suì zhōng lǜ jì suǒ shěng yōng lì guò bàn de gǔ jiā wǔ xī fāng yǐ fēng
岁终率计，所省庸力过半，得谷加五，西方以丰。
jiā píng sì nián guān zhōng jī xuān dì biǎo xǐ jì zhōu nóng fū wǔ qiān rén diàn shàng guī xìng jīng zhào tiān shuǐ nán ān yán chí yǐ yì jūn shí
嘉平四年，关中饥，宣帝表徙冀州农夫五千人佃上邽，兴京兆、天水、南安盐池，以益军实。
qīng lóng yuán nián kāi chéng guó qú zì chén cāng zhì huái lǐ
青龙元年，开成国渠自陈仓至槐里；
zhù lín jìn bēi yǐn qiān luò gài xì lǔ zhī de sān qiān yú qǐng guó yǐ chōng shí yān
筑临晋陂，引汧洛溉舄卤之地三千余顷，国以充实焉。
zhèng shǐ sì nián xuān dì yòu dū zhū jūn fá wú jiāng zhū gě kè fén qí jī jù kè qì chéng dùn zǒu
正始四年，宣帝又督诸军伐吴将诸葛恪，焚其积聚，恪弃城遁走。
dì yīn yù guǎng tián jī gǔ wèi jiān bìng zhī jì nǎi shǐ shān ài xíng chén xiàng yǐ dōng zhì shòu chūn de
帝因欲广田积谷，为兼并之计，乃使邓艾行陈、项以东，至寿春地。
ài yǐ wéi tián liáng shuǐ shǎo bù zú yǐ jǐn dì lì yi kāi hé qú kě yǐ dà jī jūn liáng yòu tōng yùn cáo zhī dào
艾以为田良水少，不足以尽地利，宜开河渠，可以大积军粮，又通运漕之道。
nǎi zhe jì hé lùn yǐ yù qí zhǐ
乃著《济河论》以喻其指。
yòu yǐ wéi xī pò huáng jīn yīn wèi tún tián jī gǔ xǔ dōu yǐ zhì sì fāng
又以为昔破黄巾，因为屯田，积谷许都，以制四方。
jīn sān yú yǐ dìng shì zài huái nán
今三隅已定，事在淮南。
měi dà jūn zhēng jǔ yùn bīng guò bàn gōng fèi jù yì yǐ wéi dà yì
每大军征举，运兵过半，功费巨亿，以为大役。
chén cài zhī jiān tǔ xià tián liáng kě shěng xǔ chāng zuǒ yòu zhū dào tián bìng shuǐ dōng xià
陈蔡之间，土下田良，可省许昌左右诸稻田，并水东下。
lìng huái běi èr wàn rén huái nán sān wàn rén fēn xiū qiě diàn qiě shǒu
令淮北二万人、淮南三万人分休，且佃且守。
shuǐ fēng cháng shōu sān bèi yú xi jì chú zhòng fèi suì wán wǔ bǎi wàn hú yǐ wéi jūn zī
水丰，常收三倍于西，计除众费，岁完五百万斛以为军资。
liù qī nián jiān kě jī sān qiān wàn yú hú yú huái běi cǐ zé shí wàn zhī zhòng wǔ nián shí yě
六七年间，可积三千万余斛于淮北，此则十万之众五年食也。
yǐ cǐ chéng dí wú bù kè yǐ
以此乘敌，无不克矣。
xuān dì shàn zhī jiē rú ài jì shī xíng
宣帝善之，皆如艾计施行。
suì běi lín huái shuǐ zì zhōng lí ér nán héng shí yǐ xī jǐn bǐ shuǐ sì bǎi yú lǐ wǔ lǐ zhì yī yíng yíng liù shí rén qiě diàn qiě shǒu
遂北临淮水，自钟离而南横石以西，尽沘水四百余里，五里置一营，营六十人，且佃且守。
jiān xiū guǎng huái yáng bǎi chǐ èr qú shàng yǐn hé liú xià tōng huái yǐng dà zhì zhū bēi yú yǐng nán yǐng běi chuān qú sān bǎi yú lǐ gài tián èr wàn qǐng huái nán huái běi jiē xiāng lián jiē
兼修广淮阳、百尺二渠，上引河流，下通淮颍，大治诸陂于颍南、颍北，穿渠三百余里，溉田二万顷，淮南、淮北皆相连接。
zì shòu chūn dào jīng shī nóng guān bīng tián jī quǎn zhī shēng qiān mò xiāng zhǔ
自寿春到京师，农官兵田，鸡犬之声，阡陌相属。
měi dōng nán yǒu shì dà jūn chū zhēng fàn zhōu ér xià dá yú jiāng huái zī shí yǒu chǔ ér wú shuǐ hài ài suǒ jiàn yě
每东南有事，大军出征，泛舟而下，达于江淮，资食有储，而无水害，艾所建也。
jí jìn shòu mìng wǔ dì yù píng yī jiāng biǎo
及晋受命，武帝欲平一江表。
shí gǔ jiàn ér bù bó guì dì yù lì píng dí fǎ yòng bù bó shì gǔ yǐ wéi liáng chǔ
时谷贱而布帛贵，帝欲立平籴法，用布帛市谷，以为粮储。
yì zhě wèi jūn zī shàng shǎo bù yí yǐ guì yì jiàn
议者谓军资尚少，不宜以贵易贱。
tài shǐ èr nián dì nǎi xià zhào yuē fu bǎi xìng nián fēng zé yòng shē xiōng huāng zé qióng kuì shì xiāng bào zhī lǐ yě
泰始二年，帝乃下诏曰：“夫百姓年丰则用奢，凶荒则穷匮，是相报之理也。
gù gǔ rén quán liàng guó yòng qǔ yíng sàn zhì yǒu qīng zhòng píng dí zhī fǎ
故古人权量国用，取赢散滞，有轻重平籴之法。
lǐ cái jūn shī huì ér bù fèi zhèng zhī shàn zhě yě
理财钧施，惠而不费，政之善者也。
rán cǐ shì fèi jiǔ tiān xià xī xí qí yi
然此事废久，天下希习其宜。
jiā yǐ guān xù wèi guǎng yán zhě yì tóng cái huò wèi néng dá tōng qí zhì
加以官蓄未广，言者异同，财货未能达通其制。
gèng lìng guó bǎo sàn yú ráng suì ér shàng bù shōu pín ruò kùn yú huāng nián ér guó wú bèi
更令国宝散于穰岁而上不收，贫弱困于荒年而国无备。
háo rén fù shāng xié qīng zī yùn zhòng jī yǐ guǎn qí lì
豪人富商，挟轻资，蕴重积，以管其利。
gù nóng fū kǔ qí yè ér mò zuò bù kě jìn yě
故农夫苦其业，而末作不可禁也。
jīn zhě shěng yáo wù běn bìng lì kěn zhí yù lìng nóng gōng yì dēng gēng zhě yì quàn ér yóu huò téng yǒng zhì yú nóng rén bìng shāng
今者省徭务本，并力垦殖，欲令农功益登，耕者益劝，而犹或腾踊，至于农人并伤。
jīn yi tōng dí yǐ chōng jiǎn fá
今宜通籴，以充俭乏。
zhǔ zhě píng yì jù wèi tiáo zhì
主者平议，具为条制。
rán shì jìng wèi xíng
”然事竟未行。
shì shí jiāng nán wèi píng cháo tíng lì jīng yú jia qiáng
是时江南未平，朝廷厉精于稼墙。
sì nián zhēng yuè dīng hài dì qīn gēng jiè tián
四年正月丁亥，帝亲耕藉田。
gēng yín zhào yuē shǐ sì hǎi zhī nèi qì mò fǎn běn jìng nóng wù gōng néng fèng xuān zhèn zhì lìng bǎi xìng quàn shì lè yè zhě qí wéi jùn xiàn zhǎng lì hu
庚寅，诏曰：“使四海之内，弃末反本，竞农务功，能奉宣朕志，令百姓劝事乐业者，其唯郡县长吏乎！
xiān zhī láo zhī zài yú bù juàn
先之劳之，在于不倦。
měi niàn qí jīng yíng zhí shì yì wèi qín yǐ
每念其经营职事，亦为勤矣。
qí yǐ zhōng zuǒ diǎn mù zhǒng cǎo mǎ cì xiàn lìng zhǎng xiàng jí jùn guó chéng gè yì pǐ
其以中左典牧种草马，赐县令长相及郡国丞各一匹。
shì suì nǎi lì cháng píng cāng fēng zé dí jiǎn zé tiào yǐ lì bǎi xìng
”是岁，乃立常平仓，丰则籴，俭则粜，以利百姓。
wǔ nián zhēng yuè guǐ sì chì jiè jùn guó jì lì zhū jùn guó shǒu xiāng lìng zhǎng wu jǐn dì lì jìn yóu shí shāng fàn
五年正月癸巳，敕戒郡国计吏、诸郡国守相令长，务尽地利，禁游食商贩。
qí xiū jià zhě lìng yǔ fù xiōng tóng qí qín láo háo shì bù dé qīn yì guǎ ruò sī xiāng zhì míng
其休假者令与父兄同其勤劳，豪势不得侵役寡弱，私相置名。
shí yuè zhào yǐ sī lì xiào wèi shí jiàn suǒ shàng jí jùn tài shǒu wáng hóng qín xù bǎi xìng dǎo huà yǒu fāng dū quàn kāi huāng wǔ qiān yú qǐng yù nián pǔ jī ér jùn jiè dú wú kuì fá kě wèi néng yǐ quàn jiào shí tóng gōng yì zhě yǐ
十月，诏以“司隶校尉石鉴所上汲郡太守王宏勤恤百姓，导化有方，督劝开荒五千余顷，遇年普饥而郡界独无匮乏，可谓能以劝教，时同功异者矣。
qí cì gǔ qiān hú bù gào tiān xià
其赐谷千斛，布告天下”。
bā nián sī tú shí bāo zòu zhōu jùn nóng sāng wèi yǒu diàn zuì zhī zhì yi zēng yuàn shǔ lìng shǐ yǒu suǒ xún háng
八年，司徒石苞奏：“州郡农桑未有殿最之制，宜增掾属令史，有所循行。
dì cóng zhī
”帝从之。
shì jiàn shí bāo chuán
事见《石苞传》。
bāo jì míng yú quàn kè bǎi xìng ān zhī
苞既明于劝课，百姓安之。
shí nián guāng lù xūn xià hóu hé shàng xiū xīn qú fù shòu yóu bēi sān qú fán gài tián qiān wǔ bǎi qǐng
十年，光禄勋夏侯和上修新渠、富寿、游陂三渠，凡溉田千五百顷。
xián níng yuán nián shí èr yuè zhào yuē chū zhàn rù gēng suī zì gǔ zhī cháng rán shì lì wèi xi wèi cháng bù yǐ zhàn shì wèi niàn yě
咸宁元年十二月，诏曰：“出战入耕，虽自古之常，然事力未息，未尝不以战士为念也。
jīn yǐ yè xī guān nú bì zhe xīn chéng dài tián bīng zhǒng dào nú bì gè wǔ shí rén wéi yī tún zhūn zhì sī mǎ shǐ jiē rú tún tián fǎ
今以邺奚官奴婢著新城，代田兵种稻，奴婢各五十人为一屯，屯置司马，使皆如屯田法。
sān nián yòu zhào yuē jīn nián lín yǔ guò chà yòu yǒu chóng zāi
”三年，又诏曰：“今年霖雨过差，又有虫灾。
yǐng chuān xiāng chéng zì chūn yǐ lái lüè bù xià zhǒng shēn yǐ wéi lǜ
颍川、襄城自春以来，略不下种，深以为虑。
zhǔ zhě hé yǐ wèi bǎi xìng jì cù chǔ dāng zhī
主者何以为百姓计，促处当之。
dù yù shàng shū yuē
”杜预上疏曰：
chén zhé sī wéi jīn zhě shuǐ zāi dōng nán tè jù fēi dàn wǔ jià bù shōu jū yè bìng sǔn xià tián suǒ zài tíng wū gāo dì jiē duō qiāo jí cǐ jí bǎi xìng kùn qióng fāng zài lái nián
臣辄思惟，今者水灾东南特剧，非但五稼不收，居业并损，下田所在停污，高地皆多硗脊，此即百姓困穷方在来年。
suī zhào shū qiè gào zhǎng lì èr qiān dàn wèi zhī shè jì ér bù kuò kāi dà zhì dìng qí qù shè zhī yi kǒng tú wén jù suǒ yì gài báo
虽诏书切告长吏二千石为之设计，而不廓开大制，定其趣舍之宜，恐徒文具，所益盖薄。
dāng jīn qiū xià shū shí zhī shí ér bǎi xìng yǐ yǒu bù shàn qián zhì dōng chūn yě wú qīng cǎo zé bì zhǐ yǎng guān gǔ yǐ wéi shēng mìng
当今秋夏蔬食之时，而百姓已有不赡，前至冬春，野无青草，则必指仰官谷，以为生命。
cǐ nǎi yī fāng zhī dà shì bù kě bù yù wèi sī lǜ zhě yě
此乃一方之大事，不可不豫为思虑者也。
chén yú wèi jì yǐ shuǐ wèi kùn dāng shì yú cài luó bàng ér hóng bō fàn làn pín ruò zhě zhōng bù néng de
臣愚谓既以水为困，当恃鱼菜螺蜯，而洪波泛滥，贫弱者终不能得。
jīn zhě yi dà huài yǎn yù zhōu dōng jiè zhū bēi suí qí suǒ guī ér xuān dǎo zhī
今者宜大坏兖、豫州东界诸陂，随其所归而宣导之。
jiāo lìng jī zhě jǐn de shuǐ chǎn zhī ráo bǎi xìng bù chū jìng jiè zhī nèi dàn mù yě shí cǐ mù xià rì gěi zhī yì yě
交令饥者尽得水产之饶，百姓不出境界之内，旦暮野食，此目下日给之益也。
shuǐ qù zhī hòu tián yū zhī tián mǔ shōu shù zhōng
水去之后，填淤之田，亩收数钟。
zhì chūn dà zhǒng wǔ gǔ wǔ gǔ bì fēng cǐ yòu míng nián yì yě
至春大种五谷，五谷必丰，此又明年益也。
chén qián qǐ diǎn mù zhòng niú bù gōng gēng jià zhì yú lǎo bù chuān bí zhě wú yì yú yòng ér tú yǒu lì shì gǔ cǎo zhī fèi suì sòng rèn jià zhě shén shǎo shàng fù bù tiáo xí yi dà chū mài yǐ yì gǔ jí wèi shǎng zhí
臣前启，典牧种牛不供耕驾，至于老不穿鼻者，无益于用，而徒有吏士谷草之费，岁送任驾者甚少，尚复不调习，宜大出卖，以易谷及为赏直。
zhào yuē zī yù zhī wù bù yí jiǎn sàn
诏曰：“孳育之物，不宜减散。
shì suì tíng qǐn
”事遂停寝。
wèn zhǔ zhě jīn diǎn yú yòu diǎn mù zhǒng chǎn niú dà xiǎo xiāng tōng yǒu sì wàn wǔ qiān yú tóu
问主者，今典虞右典牧种产牛，大小相通，有四万五千余头。
gǒu bù yì shì yòng tóu shù suī duō qí fèi rì guǎng
苟不益世用，头数虽多，其费日广。
gǔ zhě pǐ mǎ qiū niú jū zé yǐ gēng chū zé yǐ zhàn fēi rú zhū yáng lèi yě
古者匹马丘牛，居则以耕，出则以战，非如猪羊类也。
jīn tú yǎng yi yòng zhī niú zhōng wèi wú yòng zhī fèi shén shī shì yi
今徒养宜用之牛，终为无用之费，甚失事宜。
dōng nán yǐ shuǐ tián wèi yè rén wú niú dú
东南以水田为业，人无牛犊。
jīn jì huài bēi kě fēn zhòng niú sān wàn wǔ qiān tóu yǐ fù èr zhōu jiāng lì shì shù shǐ jí chūn gēng
今既坏陂，可分种牛三万五千头，以付二州将吏士庶，使及春耕。
gǔ dēng zhī hòu tóu zé sān bǎi hú
谷登之后，头责三百斛。
shì wèi huà wú yòng zhī fèi de yùn shuǐ cì chéng gǔ qī bǎi wàn hú cǐ yòu shù nián hòu zhī yì yě
是为化无用之费，得运水次成谷七百万斛，此又数年后之益也。
jiā yǐ bǎi xìng jiàng qiū zhái tǔ jiāng lái gōng sī zhī ráo nǎi bù kě jì
加以百姓降丘宅土，将来公私之饶乃不可计。
qí suǒ liú hǎo zhǒng wàn tóu kě jí lìng yòu diǎn mù dū wèi guān shǔ yǎng zhī
其所留好种万头，可即令右典牧都尉官属养之。
rén duō chù shǎo kě bìng diàn mù dì míng qí kǎo kè
人多畜少，可并佃牧地，明其考课。
cǐ yòu sān wèi jìn diàn suì dāng fù rù shù shí wàn hú gǔ niú yòu jiē dāng diào xí dòng kě jià yòng jiē jīn rì zhī kě quán zhě yě
此又三魏近甸，岁当复入数十万斛谷，牛又皆当调习，动可驾用，皆今日之可全者也。
yù yòu yán
预又言：
zhū yù xiū shuǐ tián zhě jiē yǐ huǒ gēng shuǐ nòu wèi biàn
诸欲修水田者，皆以火耕水耨为便。
fēi bù ěr yě rán cǐ shì shī yú xīn tián cǎo lái yǔ bǎi xìng jū xiāng jué lí zhě ěr
非不尔也，然此事施于新田草莱，与百姓居相绝离者耳。
wǎng zhě dōng nán cǎo chuàng rén xī gù de huǒ tián zhī lì
往者东南草创人稀，故得火田之利。
zì qǐng hù kǒu rì zēng ér bēi ài suì jué liáng tián biàn shēng pú wěi rén jū jǔ zé zhī jì shuǐ lù shī yí fàng mù jué zhǒng shù mù lì kū jiē bēi zhī hài yě
自顷户口日增，而陂堨岁决，良田变生蒲苇，人居沮泽之际，水陆失宜，放牧绝种，树木立枯，皆陂之害也。
bēi duō zé tǔ báo shuǐ qiǎn lǎo bù xià rùn
陂多则土薄水浅，潦不下润。
gù měi yǒu shuǐ yǔ zhé fù héng liú yán jí lù tián
故每有水雨，辄复横流，延及陆田。
yán zhě bù sī qí gù yīn yún cǐ tǔ bù kě lù zhǒng
言者不思其故，因云此土不可陆种。
chén jì hàn zhī hù kǒu yǐ yàn jīn zhī bēi chù jiē lù yè yě
臣计汉之户口，以验今之陂处，皆陆业也。
qí huò yǒu jiù bēi jiù yè zé jiān wán xiū gù fēi jīn suǒ wèi dāng wéi rén hài zhě yě
其或有旧陂旧堨，则坚完修固，非今所谓当为人害者也。
chén qián jiàn shàng shū hú wēi qǐ yi huài bēi qí yán kěn zhì
臣前见尚书胡威启宜坏陂，其言恳至。
chén zhōng zhě yòu jiàn sòng hóu xiāng yìng zūn shàng pián yí qiú huài sì bēi xǐ yùn dào
臣中者又见宋侯相应遵上便宜，求坏泗陂，徙运道。
shí xià dū du dù zhī gòng chǔ dāng gè jù suǒ jiàn bù cóng zūn yán
时下都督度支共处当，各据所见，不从遵言。
chén àn zūn shàng shì yùn dào dōng yì shòu chūn yǒu jiù qú kě bù yóu sì bēi
臣案遵上事，运道东诣寿春，有旧渠，可不由泗陂。
sì bēi zài zūn dì jiè huài de fán wàn sān qiān yú qǐng shāng bài chéng yè
泗陂在遵地界坏地凡万三千余顷，伤败成业。
zūn xiàn lǐng yīng diàn èr qiān liù bǎi kǒu kě wèi zhì shǎo ér yóu huàn de xiá bù zú sì lì cǐ jiē shuǐ zhī wéi hài yě
遵县领应佃二千六百口，可谓至少，而犹患地狭，不足肆力，此皆水之为害也。
dāng suǒ gòng xù ér dū du dù zhī fāng fù zhí yì fēi suǒ jiàn zhī nán zhí yǐ bù tóng hài lǐ yě
当所共恤，而都督度支方复执异，非所见之难，直以不同害理也。
rén xīn suǒ jiàn jì bù tóng lì hài zhī qíng yòu yǒu yì
人心所见既不同，利害之情又有异。
jūn jiā zhī yǔ jùn xiàn shì dà fū zhī yǔ bǎi xìng qí yì mò yǒu tóng zhě cǐ jiē piān qí lì yǐ wàng qí hài zhě yě
军家之与郡县，士大夫之与百姓，其意莫有同者，此皆偏其利以忘其害者也。
cǐ lǐ zhī suǒ yǐ wèi jǐn ér shì zhī suǒ yǐ duō huàn yě
此理之所以未尽，而事之所以多患也。
chén yòu àn yù zhōu jiè èr dù zhī suǒ lǐng diàn zhě zhōu jùn dà jūn zá shì fán yòng shuǐ tián qī qiān wǔ bǎi yú qǐng ěr jì sān nián zhī chǔ bù guò èr wàn yú qǐng
臣又案，豫州界二度支所领佃者，州郡大军杂士，凡用水田七千五百余顷耳，计三年之储，不过二万余顷。
yǐ cháng lǐ yán zhī wú wéi duō jī wú yòng zhī shuǐ kuàng yú jīn zhě shuǐ lào pèn yì dà wéi zāi hài
以常理言之，无为多积无用之水，况于今者水涝湓溢，大为灾害。
chén yǐ wéi yǔ qí shī dàng níng xiè zhī bù chù
臣以为与其失当，宁泻之不滀。
yi fā míng zhào chì cì shǐ èr qiān dàn qí hàn shì jiù bēi jiù yè jí shān gǔ sī jiā xiǎo bēi jiē dāng xiū shàn yǐ jī shuǐ
宜发明诏，敕刺史二千石，其汉氏旧陂旧堨及山谷私家小陂，皆当修缮以积水。
qí zhū wèi shì yǐ lái suǒ zào lì jí zhū yīn yǔ jué yì pú wěi mǎ cháng bēi zhī lèi jiē jué lì zhī
其诸魏氏以来所造立，及诸因雨决溢蒲苇马肠陂之类，皆决沥之。
zhǎng lì èr qiān dàn gōng qīn quàn gōng zhū shí lì zhī rén bìng yī shí fù gōng lìng bǐ jí shuǐ dòng de cū kū hé qí suǒ xiū gōng shí zhī rén jiē yǐ bǐ zhī
长吏二千石躬亲劝功，诸食力之人并一时附功令，比及水冻，得粗枯涸，其所修功实之人皆以俾之。
qí jiù bēi ài gōu qú dāng yǒu suǒ bǔ sāi zhě jiē xún qiú wēi jì yī rú hàn shí gù shì yù wèi bù fèn liè shàng xū dōng dōng nán xiū bīng jiāo dài gè liú yī yuè yǐ zuǒ zhī
其旧陂堨沟渠当有所补塞者，皆寻求微迹，一如汉时故事，豫为部分列上，须冬，东南休兵交代，各留一月以佐之。
fu chuān dú yǒu cháng liú dì xíng yǒu dìng tǐ hàn shì jū rén zhòng duō yóu yǐ wú huàn jīn yīn qí suǒ huàn ér xuān xiě zhī jī gǔ shì yǐ míng jìn dà lǐ xiǎn rán kě zuò lùn ér de
夫川渎有常流，地形有定体，汉氏居人众多，犹以无患，今因其所患而宣写之，迹古事以明近，大理显然，可坐论而得。
chén bù shèng yú yì qiè wèi zuì shì jīn rì zhī shí yì yě
臣不胜愚意，窃谓最是今日之实益也。
cháo tíng cóng zhī
朝廷从之。
jí píng wú zhī hòu yǒu sī yòu zòu zhào shū wáng gōng yǐ guó wèi jiā jīng chéng bù yí fù yǒu tián zhái
及平吴之后，有司又奏：“诏书‘王公以国为家，京城不宜复有田宅。
jīn wèi xiá zuò zhū guó dǐ dāng shǐ chéng zhōng yǒu wǎng lái chù jìn jiāo yǒu chú gǎo zhī tián
今未暇作诸国邸，当使城中有往来处，近郊有刍藁之田’。
jīn kě xiàn zhī guó wáng gōng hóu jīng chéng de yǒu yī zhái zhī chù
今可限之，国王公侯，京城得有一宅之处。
jìn jiāo tián dà guó tián shí wǔ qǐng cì guó shí qǐng xiǎo guó qī qǐng
近郊田，大国田十五顷，次国十顷，小国七顷。
chéng nèi wú zhái chéng wài yǒu zhě jiē tīng liú zhī
城内无宅城外有者，皆听留之。
yòu zhì hù diào zhī shì dīng nán zhī hù suì shū juàn sān pǐ mián sān jīn nǚ jí cì dīng nán wèi hù zhě bàn shū
又制户调之式：丁男之户，岁输绢三匹，绵三斤，女及次丁男为户者半输。
qí zhū biān jùn huò sān fēn zhī èr yuǎn zhě sān fēn zhī yī
其诸边郡或三分之二，远者三分之一。
yí rén shū cóng bù hù yì pǐ yuǎn zhě huò yī zhàng
夷人输賨布，户一匹，远者或一丈。
nán zǐ yī rén zhàn tián qī shí mǔ nǚ zǐ sān shí mǔ
男子一人占田七十亩，女子三十亩。
qí wài dīng nán kè tián wǔ shí mǔ dīng nǚ èr shí mǔ cì dīng nán bàn zhī nǚ zé bù kè
其外丁男课田五十亩，丁女二十亩，次丁男半之，女则不课。
nán nǚ nián shí liù yǐ shàng zhì liù shí wèi zhèng dīng shí wǔ yǐ xià zhì shí sān liù shí yī yǐ shàng zhì liù shí wǔ wèi cì dīng shí èr yǐ xià liù shí liù yǐ shàng wèi lǎo xiǎo bù shì
男女年十六已上至六十为正丁，十五已下至十三、六十一已上至六十五为次丁，十二已下六十六已上为老小，不事。
yuǎn yí bù kè tián zhě shū yì mǐ hù sān hú yuǎn zhě wǔ dǒu jí yuǎn zhě shū suàn qián rén èr shí bā wén
远夷不课田者输义米，户三斛，远者五斗，极远者输算钱，人二十八文。
qí guān pǐn dì yī zhì yú dì jiǔ
其官品第一至于第九，
gè yǐ guì jiàn zhàn tián
各以贵贱占田，
pǐn dì yī zhě zhàn wǔ shí qǐng
品第一者占五十顷，
dì èr pǐn sì shí wǔ qǐng
第二品四十五顷，
dì sān pǐn sì shí qǐng
第三品四十顷，
dì sì pǐn sān shí wǔ qǐng
第四品三十五顷，
dì wǔ pǐn sān shí qǐng
第五品三十顷，
dì liù pǐn èr shí wǔ qǐng
第六品二十五顷，
dì qī pǐn èr shí qǐng
第七品二十顷，
dì bā pǐn shí wǔ qǐng
第八品十五顷，
dì jiǔ pǐn shí qǐng
第九品十顷。
ér yòu gè yǐ pǐn zhī gāo bēi yìn qí qīn shǔ duō zhě jí jiǔ zú shǎo zhě sān shì
而又各以品之高卑荫其亲属，多者及九族，少者三世。
zōng shì guó bīn xiān xián zhī hòu jí shì rén zǐ sūn yì rú zhī
宗室、国宾、先贤之后及士人子孙亦如之。
ér yòu de yìn rén yǐ wéi yī shí kè jí diàn kè
而又得荫人以为衣食客及佃客，
pǐn dì liù yǐ shàng de yī shí kè sān rén
品第六已上得衣食客三人，
dì qī dì bā pǐn èr rén
第七第八品二人，
dì jiǔ pǐn jí jǔ niǎn jī qín qián qū yóu jī qiáng nǔ sī mǎ yǔ lín láng diàn zhōng rǒng cóng wǔ bēn diàn zhōng wǔ bēn chí zhuī fǔ wǔ qí wǔ bēn chí sà rǒng cóng wǔ bēn mìng zhòng wǔ bēn wǔ qí yī rén
第九品及举辇、迹禽、前驱、由基、强弩、司马、羽林郎、殿中冗从武贲、殿中武贲、持椎斧武骑武贲、持钑冗从武贲、命中武贲武骑一人。
qí yīng yǒu diàn kè zhě guān pǐn dì yī dì èr zhě diàn kè wú guò wǔ shí hù dì sān pǐn shí hù dì sì pǐn qī hù dì wǔ pǐn wǔ hù dì liù pǐn sān hù dì qī pǐn èr hù dì bā pǐn dì jiǔ pǐn yī hù
其应有佃客者，官品第一第二者佃客无过五十户，第三品十户，第四品七户，第五品五户，第六品三户，第七品二户，第八品第九品一户。
shì shí tiān xià wú shì fù shuì píng jūn rén xián ān qí yè ér lè qí shì
是时天下无事，赋税平均，人咸安其业而乐其事。
jí huì dì zhī hòu zhèng jiào líng yí zhì yú yǒng jiā sāng luàn mí shén
及惠帝之后，政教陵夷，至于永嘉，丧乱弥甚。
yōng zhōu yǐ dōng rén duō jī fá gēng xiāng yù mài bēn bèng liú yí bù kě shèng shǔ
雍州以东，人们多数饥饿乏困，相互变卖儿女，奔走逃亡流离迁移的，敷不过来。
yōu bìng sī jì qín yōng liù zhōu dà huáng cǎo mù jí niú mǎ máo jiē jǐn
幽、并、司、冀、秦、雍六州大蝗，草木及牛马毛皆尽。
yòu dà jí yì jiān yǐ jī jǐn
又大疾疫，兼以饥馑。
bǎi xìng yòu wèi kòu zéi suǒ shā liú shī mǎn hé bái gǔ bì yě
百姓又为寇贼所杀，流尸满河，白骨蔽野。
liú yào zhī bī cháo tíng yì yù qiān dū cāng yuán
刘曜之逼，朝廷议欲迁都仓垣。
rén duō xiāng shí jī yì zǒng zhì bǎi guān liú wáng zhě shí bā jiǔ
人多相食，饥疫总至，百官流亡者十八九。
yuán dì wèi jìn wáng kè dū nóng gōng zhào èr qiān dàn zhǎng lì yǐ rù gǔ duō shǎo wèi diàn zuì
元帝为晋王，课督农功，诏二千石长吏以入谷多少为殿最。
qí fēi sù wèi yào rèn jiē yi fù nóng shǐ jūn gè zì tián zuò jí yǐ wéi lǐn
其非宿卫要任，皆宜赴农，使军各自佃作，即以为廪。
tài xìng yuán nián zhào yuē xú yáng èr zhōu tǔ yi sān mài kě dū lìng de tóu qiū xià zhǒng zhì xià ér shú jì xīn gù zhī jiāo yú yǐ zhōu jì suǒ yì shén dà
太兴元年，诏曰：“徐、扬二州土宜三麦，可督令地，投秋下种，至夏而熟，继新故之交，于以周济，所益甚大。
xī hàn qiǎn qīng chē shǐ zhě fàn shèng zhī dū sān fǔ zhǒng mài ér guān zhōng suì ráng
昔汉遣轻车使者泛胜之督三辅种麦，而关中遂穰。
wù lìng hòu wǎn
勿令后晚。
qí hòu pín nián mài suī yǒu hàn huáng ér wèi yì yóu duō
”其后频年麦虽有旱蝗，而为益犹多。
èr nián sān wú dà jī sǐ zhě yǐ bǎi shù wú jùn tài shǒu shān yōu zhé kāi cāng lǐn zhèn zhī
二年，三吴大饥，死者以百数，吴郡太守邓攸辄开仓廪赈之。
yuán dì shí shǐ huáng mén shì láng yú fěi huán yí kāi cāng lǐn zhèn gěi bìng shěng zhòng yì
元帝时使黄门侍郎虞斐、桓彝开仓廪振给，并省众役。
bǎi guān gè shàng fēng shì hòu jūn jiāng jūn yīng zhān biǎo yuē fu yī rén bù gēng tiān xià bì yǒu shòu qí jī zhě
百官各上封事，后军将军应詹表曰：“夫一人不耕，天下必有受其饥者。
ér jūn xīng yǐ lái zhēng zhàn yùn cáo cháo tíng zōng miào bǎi guān yòng dù jì yǐ yīn guǎng xià jí gōng shāng liú yù tóng pú bù qīn nóng sāng ér yóu shí zhě yǐ shí wàn jì
而军兴以来，征战运漕，朝廷宗庙，百官用度，既已殷广，下及工商流寓僮仆不亲农桑而游食者，以十万计。
bù sī kāi lì měi lì ér wàng guó zú rén gěi qǐ bù nán zāi
不思开立美利，而望国足人给，岂不难哉！
gǔ rén yán yuē jī hán bìng zhì suī yáo shùn bù néng shǐ yě wú kòu dào
古人言曰，饥寒并至，虽尧舜不能使野无寇盗；
pín fù bìng jiān suī gāo yáo bù néng shǐ qiáng bù líng ruò
贫富并兼，虽皋陶不能使强不陵弱。
gù yǒu guó yǒu jiā zhě hé cháng bù wù nóng zhòng gǔ
故有国有家者，何尝不务农重谷。
jìn wèi wǔ huáng dì yòng zǎo zhī hán hào zhī yì guǎng jiàn tún tián yòu yú zhēng fá zhī zhōng fēn dài jiǎ zhī shì suí yí kāi kěn gù xià bù shèn láo ér dà gōng kè jǔ yě
近魏武皇帝用枣祗、韩浩之议，广建屯田，又于征伐之中，分带甲之士，随宜开垦，故下不甚劳，而大功克举也。
jiān zhě liú rén bēn dōng wú dōng wú jīn jiǎn jiē yǐ hái fǎn
间者流人奔东吴，东吴今俭，皆已还反。
jiāng xī liáng tián kuàng fèi wèi jiǔ huǒ gēng shuǐ nòu wèi gōng chà yì
江西良田，旷废未久，火耕水耨，为功差易。
yi jiǎn liú rén xīng fù nóng guān gōng láo bào shǎng jiē rú wèi shì gù shì
宜简流人，兴复农官，功劳报赏，皆如魏氏故事。
yī nián zhōng yǔ bǎi xìng èr nián fēn shuì sān nián jì fù shuì yǐ shǐ zhī gōng sī jiān jì zé cāng yíng yǔ yì kě jì rì ér dài yě
一年中与百姓，二年分税，三年计赋税以使之，公私兼济，则仓盈庾亿，可计日而待也。
yòu yuē xī gāo zǔ shǐ xiāo hé zhèn guān zhōng guāng wǔ lìng kòu xún shǒu hé nèi wèi wǔ wěi zhōng yáo yǐ xī shì gù néng shǐ bā biǎo yí dàng qū nèi jí níng
”又曰：“昔高祖使萧何镇关中，光武令寇恂守河内，魏武委钟繇以西事，故能使八表夷荡，区内辑宁。
jīn zhōng zhōu xiāo tiáo wèi méng jiāng lǐ cǐ zhào shù suǒ yǐ qǐ wàng
今中州萧条，未蒙疆理，此兆庶所以企望。
shòu chūn yī fāng zhī huì qù cǐ bù yuǎn yi xuǎn dū du yǒu wén wǔ jīng lüè zhě yuǎn yǐ zhèn hé luò zhī xíng shì jìn yǐ wéi xú yù zhī fān zhèn suí jí liú sàn shǐ rén yǒu yōu yī zhuān wěi nóng gōng lìng shì yǒu suǒ jú
寿春一方之会，去此不远，宜选都督有文武经略者，远以振河洛之形势，近以为徐豫之籓镇，绥集流散，使人有攸依，专委农功，令事有所局。
zhào chōng guó nóng yú jīn chéng yǐ píng xī líng
赵充国农于金城，以平西零；
zhū gě liàng gēng yú wèi bīn guī kàng shàng guó
诸葛亮耕于渭滨，规抗上国。
jīn zhū jūn zì bú duì dí jiē yi qí kè
今诸军自不对敌，皆宜齐课。
xián hé wǔ nián chéng dì shǐ dù bǎi xìng tián qǔ shí fēn zhī yī lǜ mǔ shuì mǐ sān shēng
咸和五年，成帝始度百姓田，取十分之一，率亩税米三升。
liù nián yǐ hǎi zéi kòu chāo yùn cáo bù jì fā wáng gōng yǐ xià yú dīng gè yùn mǐ liù hú
六年，以海贼寇抄，运漕不继，发王公以下余丁，各运米六斛。
shì hòu pín nián shuǐ zāi hàn huáng tián shōu bù zhì
是后频年水灾旱蝗，田收不至。
xián kāng chū suàn dù tián shuì mǐ kōng xuán wǔ shí yú wàn hú shàng shū zhě póu yǐ xià miǎn guān
咸康初，算度田税米，空悬五十余万斛，尚书褚裒以下免官。
mù dì zhī shì pín yǒu dà jūn liáng yùn bù jì zhì wáng gōng yǐ xià shí sān hù gòng jiè yī rén zhù dù zhī yùn
穆帝之世，频有大军，粮运不继，制王公以下十三户共借一人，助度支运。
shēng píng chū xún xiàn wèi běi fǔ dū du zhèn xià pī qǐ tián yú dōng yáng zhī shí biē gōng sī lì zhī
升平初，荀羡为北府都督，镇下邳，起田于东阳之石鳖，公私利之。
āi dì jí wèi nǎi jiǎn tián zū mǔ shōu èr shēng
哀帝即位，乃减田租，亩收二升。
xiào wǔ tài yuán èr nián chú dù tián shōu zū zhī zhì wáng gōng yǐ xià kǒu shuì sān hú wéi juān zài yì zhī shēn
孝武太元二年，除度田收租之制，王公以下口税三斛，唯蠲在役之身。
bā nián yòu zēng shuì mǐ kǒu wǔ dàn
八年，又增税米，口五石。
zhì yú mò nián tiān xià wú shì shí hé nián fēng bǎi xìng lè yè gǔ bó yīn fù jī hū jiā jǐ rén zú yǐ
至于末年，天下无事，时和年丰，百姓乐业，谷帛殷阜，几乎家给人足矣。
hàn qián jiù yòng wǔ zhū zì wáng mǎng gǎi gé bǎi xìng jiē bù biàn zhī
汉钱旧用五铢，自王莽改革，百姓皆不便之。
jí gōng sūn shù jiàn hào yú shǔ tóng yáo yuē huáng niú bái fù wǔ zhū dāng fù
及公孙述僭号于蜀，童谣曰：“黄牛白腹，五铢当复。
hào shì zhě qiè yán wáng mǎng chēng huáng shù yù jì zhī gù chēng bái dì
”好事者窃言，王莽称黄，述欲继之，故称白帝。
wǔ zhū hàn huò yán hàn dāng fù bìng tiān xià yě
五铢汉货，言汉当复并天下也。
zhì guāng wǔ zhōng xīng chú mǎng huò quán
至光武中兴，除莽货泉。
jiàn wǔ shí liù nián mǎ yuán yòu shàng shū yuē fù guó zhī běn zài yú shí huò yi rú jiù zhù wǔ zhū qián
建武十六年，马援又上书曰：“富国之本，在于食货，宜如旧铸五铢钱。
dì cóng zhī
”帝从之。
yú shì fù zhù wǔ zhū qián tiān xià yǐ wéi biàn
于是复铸五铢钱，天下以为便。
jí zhāng dì shí gǔ bó jià guì xiàn guān jīng yòng bù zú cháo tíng yōu zhī
及章帝时，谷帛价贵，县官经用不足，朝廷忧之。
shàng shū zhāng lín yán jīn fēi dàn gǔ guì yě bǎi wù jiē guì cǐ qián jiàn gù ěr
尚书张林言：“今非但谷贵也，百物皆贵，此钱贱故尔。
yi lìng tiān xià xī yǐ bù bó wèi zū shì mǎi jiē yòng zhī fēng qián wù chū rú cǐ zé qián shǎo wù jiē jiàn yǐ
宜令天下悉以布帛为租，市买皆用之，封钱勿出，如此则钱少物皆贱矣。
yòu yán zhě shí zhī jí yě xiàn guān kě zì mài yán wǔ dì shí shī xíng zhī míng yuē jūn shū
又，盐者食之急也，县官可自卖盐，武帝时施行之，名曰均输。
yú shì shì xià shàng shū tōng yì
”于是事下尚书通议。
shàng shū zhū huī yì yuē wáng zhì tiān zǐ bù yán yǒu wú zhū hóu bù yán duō shǎo shí lù zhě bù yǔ bǎi xìng zhēng lì
尚书朱晖议曰：“王制，天子不言有无，诸侯不言多少，食禄者不与百姓争利。
jūn shū zhī fǎ yǔ jiǎ fàn wú yì
均输之法，与贾贩无异。
yǐ bù bó wèi zū zé lì duō jiān
以布帛为租，则吏多奸。
guān zì mài yán yǔ xià zhēng lì fēi míng wáng suǒ yí xíng
官自卖盐，与下争利，非明王所宜行。
dì běn yǐ lín yán wéi shì de huī yì yīn fā nù suì yòng lín yán shǎo shí fù zhǐ
”帝本以林言为是，得晖议，因发怒，遂用林言，少时复止。
huán dì shí yǒu shàng shū yán rén yǐ huò qīng qián báo gù zhì pín kùn yi gǎi zhù dà qián
桓帝时有上书言：“人以货轻钱薄，故致贫困，宜改铸大钱。
shì xià sì fǔ qún liáo jí tài xué néng yán zhī shì
”事下四府群僚及太学能言之士。
xiào lián liú táo shàng yì yuē
孝廉刘陶上议曰：
chén fú dú zhù qián zhī zhào píng qīng zhòng zhī yì fǎng qín yōu wēi bù yí qióng jiàn shì yǐ huò shí zhī rén miù yán dǎi jí
臣伏读铸钱之诏，平轻重之义，访覃幽微，不遗穷贱，是以藿食之人， 谬延逮及。
gài yǐ dāng jīn zhī yōu bù zài yú huò zài hu rén jī
盖以当今之忧，不在于货，在乎人饥。
shì yǐ xiān wáng guān xiàng yù wù jìng shòu mín shí shǐ nán bù bū mǔ nǚ bù xià jī gù jūn chén zhī dào héng wáng lù zhī jiào tōng
是以先王观象育物，敬授民时，使男不逋亩，女不下机，故君臣之道行，王路之教通。
yóu shì yán zhī shí zhě nǎi yǒu guó zhī suǒ bǎo bǎi xìng zhī zhì guì yě
由是言之，食者乃有国之所宝，百姓之至贵也。
qiè yǐ bǐ nián yǐ lái liáng miáo jǐn yú huáng míng zhī kǒu zhù zhú kōng yú gōng sī zhī qiú
窃以比年已来，良苗尽于蝗螟之口，杼柚空于公私之求。
suǒ jí zhāo xī zhī shí suǒ huàn mí gǔ zhī shì qǐ wèi qián zhī hòu bó zhū liǎng zhī qīng zhòng zāi
所急朝夕之食，所患靡盬之事，岂谓钱之厚薄，铢两之轻重哉！
jiù shǐ dāng jīn shā lì huà wèi nán jīn wǎ shí biàn wéi hé yù shǐ bǎi xìng kě wú suǒ yǐn jī wú suǒ shí suī huáng xī zhī chún dé táng yú zhī wén míng yóu bù néng yǐ bǎo xiāo qiáng zhī nèi yě
就使当今沙砾化为南金，瓦石变为和玉，使百姓渴无所饮，饥无所食，虽皇羲之纯德，唐虞之文明，犹不能以保萧墙之内也。
gài bǎi xìng kě bǎi nián wú huò bù kě yǐ yī zhāo yǒu jī gù shí wèi zhì jí yě
盖百姓可百年无货，不可以一朝有饥，故食为至急也。
yì zhě bù dá nóng zhí zhī běn duō yán zhù yě zhī biàn huò yù yīn yuán xíng zhà yǐ jiǎ guó lì
议者不达农殖之本，多言铸冶之便，或欲因缘行诈，以贾国利。
guó lì jiāng jǐn qǔ zhě zhēng jìng zào zhù zhī duān yú shì hū shēng
国利将尽，取者争竞，造铸之端，于是乎生。
gài wàn rén zhù zhī yī rén duó zhī yóu bù néng gěi kuàng jīn yī rén zhù zhī zé wàn rén duó zhī hu
盖万人铸之，一人夺之，犹不能给，况今一人铸之则万人夺之乎！
suī yǐ yīn yáng wèi tàn wàn wù wèi tóng yì bù shí zhī mín shǐ bù jī zhī shì yóu bù néng zú wú yàn zhī qiú yě
虽以阴阳为炭，万物为铜，役不食之民，使不饥之士，犹不能足无厌之求也。
fu yù mín cái yīn fù yào zài zhǐ yì jìn duó zé bǎi xìng bù láo ér zú
夫欲民财殷阜，要在止役禁夺，则百姓不劳而足。
bì xià shèng dé mǐn hǎi nèi zhī yōu qī shāng tiān xià zhī jiān nán yù zhù qián qí huò yǐ jiù qí bì cǐ yóu yǎng yú fèi dǐng zhī zhōng qī niǎo liè huǒ zhī shàng
陛下圣德，愍海内之忧戚，伤天下之艰难，欲铸钱齐货，以救其弊，此犹养鱼沸鼎之中，栖鸟列火之上。
mù shuǐ běn yú niǎo zhī suǒ shēng yě yòng zhī bù shí bì zhì jiāo làn
木水，本鱼鸟之所生也，用之不时，必至焦烂。
yuàn bì xià kuān qiè báo zhī jìn hòu yě zhù zhī yì yě
愿陛下宽锲薄之禁，后冶铸之议也。
dì jìng bù zhù qián
帝竟不铸钱。
jí xiàn dì chū píng zhōng dǒng zhuó nǎi gèng zhù xiǎo qián yóu shì huò qīng ér wù guì gǔ yī hú zhì qián shù bǎi wàn
及献帝初平中，董卓乃更铸小钱，由是货轻而物贵，谷一斛至钱数百万。
zhì wèi wǔ wèi xiāng yú shì ba zhī hái yòng wǔ zhū
至魏武为相，于是罢之，还用五铢。
shì shí bù zhù qián jì jiǔ huò běn bù duō yòu gèng wú zēng yì gù gǔ jiàn wú yǐ
是时不铸钱既久，货本不多，又更无增益，故谷贱无已。
jí huáng chū èr nián wèi wén dì ba wǔ zhū qián shǐ bǎi xìng yǐ gǔ bó wéi shì
及黄初二年，魏文帝罢五铢钱，使百姓以谷帛为市。
zhì míng dì shì qián fèi gǔ yòng jì jiǔ rén jiān qiǎo wěi jiàn duō jìng shī gǔ yǐ yào lì zuò báo juàn yǐ wéi shì suī chǔ yǐ yán xíng ér bù néng jìn yě
至明帝世，钱废谷用既久，人间巧伪渐多，竞湿谷以要利，作薄绢以为市，虽处以严刑而不能禁也。
sī mǎ zhī děng jǔ cháo dà yì yǐ wéi yòng qián fēi tú fēng guó yì suǒ yǐ shěng xíng
司马芝等举朝大议，以为用钱非徒丰国，亦所以省刑。
jīn ruò gèng zhù wǔ zhū qián zé guó fēng xíng shěng yú shì wéi biàn
今若更铸五铢钱，则国丰刑省，于事为便。
wèi míng dì nǎi gēng lì wǔ zhū qián zhì jìn yòng zhī bù wén yǒu suǒ gǎi chuàng
魏明帝乃更立五铢钱，至晋用之，不闻有所改创。
sūn quán jiā hé wǔ nián zhù dà qián yī dāng wǔ bǎi
孙权嘉禾五年，铸大钱一当五百。
chì wū yuán nián yòu zhù dāng qiān qián
赤乌元年，又铸当千钱。
gù lǚ méng dìng jīng zhōu sūn quán cì qián yī yì
故吕蒙定荆州，孙权赐钱一亿。
qián jì tài guì dàn yǒu kòng míng rén jiān huàn zhī
钱既太贵，但有空名，人间患之。
quán wén bǎi xìng bù yǐ wèi biàn shěng xī zhī zhù wèi qì wù guān wù fù chū yě
权闻百姓不以为便，省息之，铸为器物，官勿复出也。
sī jiā yǒu zhě bìng yǐ shū cáng píng bēi qí zhí wù yǒu suǒ wang
私家有者，并以输藏，平卑其直，勿有所枉。
jìn zì zhōng yuán sāng luàn yuán dì guò jiāng yòng sūn shì jiù qián qīng zhòng zá xíng dà zhě wèi zhī bǐ lún zhōng zhě wèi zhī sì wén
晋自中原丧乱，元帝过江，用孙氏旧钱，轻重杂行，大者谓之比轮，中者谓之四文。
wú xīng chén chōng yòu zhù xiǎo qián wèi zhī shěn láng qián
吴兴沈充又铸小钱，谓之沈郎钱。
qián jì bù duō yóu shì shāo guì
钱既不多，由是稍贵。
xiào wǔ tài yuán sān nián zhào yuē qián guó zhī zhòng bǎo xiǎo rén tān lì xiāo huài wú yǐ jiān sī dāng yǐ wéi yì
孝武太元三年，诏曰：“钱，国之重宝，小人贪利，销坏无已，监司当以为意。
guǎng zhōu yí rén bǎo guì tóng gǔ ér zhōu jìng sù bù chū tóng wén guān sī gǔ rén jiē yú cǐ xià tān bǐ lún qián jīn liǎng chà zhòng yǐ rù guǎng zhōu huò yǔ yí rén zhù bài zuò gǔ
广州夷人宝贵铜鼓，而州境素不出铜，闻官私贾人皆于此下贪比轮钱斤两差重，以入广州，货与夷人，铸败作鼓。
qí zhòng wèi jìn zhì de zhě kē zuì
其重为禁制，得者科罪。
ān dì yuán xìng zhōng huán xuán fǔ zhèng lì yì yù fèi qián yòng gǔ bó
”安帝元兴中，桓玄辅政，立议欲废钱用谷帛。
kǒng lín zhī yì yuē
孔琳之议曰：
hóng fàn bā zhèng huò wèi shí cì qǐ bù yǐ jiāo yì suǒ zī wèi yòng zhī zhì yào zhě hu
《洪范》八政，货为食次，岂不以交易所资，为用之至要者乎！
ruò shǐ bǎi xìng yòng lì yú wèi qián zé shì fáng wéi shēng zhī yè jìn zhī kě yě
若使百姓用力于为钱，则是妨为生之业，禁之可也。
jīn nóng zì wu gǔ gōng zì wu qì gè lì qí yè hé cháng zhì qín yú qián
今农自务谷，工自务器，各隶其业，何尝致勤于钱。
gù shèng wáng zhì wú yòng zhī huò yǐ tōng yǒu yòng zhī cái jì wú huǐ bài zhī fèi yòu shěng nán yùn zhī kǔ cǐ qián suǒ yǐ sì gōng guī bèi lì dài bù fèi zhě yě
故圣王制无用之货，以通有用之财，既无毁败之费，又省难运之苦，此钱所以嗣功龟贝，历代不废者也。
gǔ bó wèi bǎo běn chōng yī shí fēn yǐ wéi huò zé zhì sǔn shén duō
谷帛为宝，本充衣食，分以为货，则致损甚多。
yòu láo huǐ yú shāng fàn zhī shǒu hào qì yú gē jié zhī yòng cǐ zhī wèi bì zhe zì yú nǎng
又劳毁于商贩之手，秏弃于割截之用，此之为弊，著自于曩。
gù zhōng yáo yuē qiǎo wěi zhī rén jìng shī gǔ yǐ yào lì zhì báo juàn yǐ chōng zī
故钟繇曰，巧伪之人，竞湿谷以要利，制薄绢以充资。
wèi shì zhì yǐ yán xíng fú néng jìn yě
魏世制以严刑，弗能禁也。
shì yǐ sī mǎ zhī yǐ wéi yòng qián fēi tú fēng guó yì suǒ yǐ shěng xíng
是以司马芝以为用钱非徒丰国，亦所以省刑。
qián zhī bù yòng yóu yú bīng luàn jī jiǔ zì zhì yú fèi yǒu yóu ér rán hàn mò shì yě
钱之不用，由于兵乱积久，自致于废，有由而然，汉末是也。
jīn jì yòng ér fèi zhī zé bǎi xìng dùn wáng qí lì
今既用而废之，则百姓顿亡其利。
jīn kuò náng tiān xià zhī gǔ yǐ zhōu tiān xià zhī shí huò cāng lǐn chōng yì huò liáng mǐ bìng chǔ yǐ xiāng zī tōng zé pín zhě yǎng fù
今括囊天下之谷，以周天下之食，或仓廪充溢，或粮靡并储，以相资通，则贫者仰富。
zhì fù zhī dào shí jiǎ yú qián yī zhāo duàn zhī biàn wèi qì wù
致富之道，实假于钱，一朝断之，便为弃物。
shì yǒu qián wú liáng zhī rén jiē zuò ér jī kùn yǐ cǐ duàn zhī yòu lì bì yě
是有钱无粮之人，皆坐而饥困，以此断之，又立弊也。
qiě jù jīn yòng qián zhī chù bù yǐ wèi pín yòng gǔ zhī chù bù yǐ wèi fù
且据今用钱之处，不以为贫，用谷之处，不以为富。
yòu rén xí lái jiǔ gé zhī bì huò
又人习来久，革之必惑。
yǔ yuē lì bù bǎi bù yì yè kuàng yòu qián biàn yú gǔ yá
语曰，利不百，不易业，况又钱便于谷邪！
wèi míng dì shí qián fèi gǔ yòng jì jiǔ bù yǐ biàn yú rén nǎi jǔ cháo dà yì
魏明帝时钱废，谷用既久，不以便于人，乃举朝大议。
jīng cái dá zhèng zhī shì mò bù yǐ yi fù yòng qián xià wú yì qíng cháo wú yì lùn
精才达政之士莫不以宜复用钱，下无异情，朝无异论。
bǐ shàng shě gǔ bó ér yòng qián zú yǐ míng gǔ bó zhī bì zhe yú yǐ jiè yě
彼尚舍谷帛而用钱，足以明谷帛之弊著于已诫也。
shì huò wèi wèi shì bù yòng qián jiǔ jī lěi jù wàn gù yù xíng zhī lì gōng fù guó sī dài bù rán
世或谓魏氏不用钱久，积累巨万，故欲行之，利公富国，斯殆不然。
jìn wén hòu jiù fàn zhī móu ér xiān chéng jì zhī xìn yǐ wéi suī yǒu yī shí zhī xūn bù rú wàn shì zhī yì
晋文后舅犯之谋，而先成季之信，以为虽有一时之勋，不如万世之益。
yú shí míng xián zài liè jūn zǐ yíng cháo dà móu tiān xià zhī lì hài jiāng dìng jīng guó zhī yào shù
于时名贤在列，君子盈朝，大谋天下之利害，将定经国之要术。
ruò gǔ shí biàn qián yì bù mèi dāng shí zhī jìn lì ér fèi yǒng yòng zhī tōng yè duàn kě zhī yǐ
若谷实便钱，义不昧当时之近利，而废永用之通业，断可知矣。
sī shí yóu kùn ér sī gé gǎi ér gèng zhāng ěr
斯实由困而思革，改而更张耳。
jìn xiào wǔ zhī mò tiān xià wú shì shí hé nián fēng bǎi xìng lè yè gǔ bó yīn fù jī hū jiā jǐ rén zú yàn zhī shí shì qián yòu bù fáng rén yě
近孝武之末，天下无事，时和年丰，百姓乐业，谷帛殷阜，几乎家给人足，验之实事，钱又不妨人也。
qǐng bīng gé lǚ xìng huāng jǐn jiàn jí jī hán wèi zhèn shí cǐ zhī yóu
顷兵革屡兴，荒馑荐及，饥寒未振，实此之由。
gōng jì yuán ér zhěng zhī dà gé shì tīng hóng dūn běn zhī jiào míng guǎng nóng zhī kē jìng shòu rén shí gè cóng qí yè yóu dàng zhī fǎn wu mò zì xiū tóng yǐ nán mǔ jìng lì yě wú yí rǎng yǐ
公既援而拯之，大革视听，弘敦本之教，明广农之科，敬授人时，各从其业，游荡知反，务末自休，同以南亩竞力，野无遗壤矣。
yú cǐ yǐ wǎng jiāng shēng píng bì zhì hé yī shí zhī zú xù
于此以往，将升平必至，何衣食之足恤！
yú wèi jiù bì zhī shù wú qǔ yú fèi qián
愚谓救弊之术，无取于废钱。
cháo yì duō tóng lín zhī gù xuán yì bù xíng
朝议多同琳之，故玄议不行。