liú sòng zì zi yā guǎng líng rén hàn guǎng líng lì wáng xū zhī hòu yě
刘颂，字子雅，广陵人，汉广陵厉王胥之后也。
shì wèi míng zú
世为名族。
tóng jùn yǒu léi jiǎng gǔ lǔ sì xìng jiē chū qí xià shí rén wèi zhī yǔ yuē léi jiǎng gǔ lǔ liú zuì wéi zǔ
同郡有雷、蒋、谷、鲁四姓，皆出其下，时人为之语曰“雷、蒋、谷、鲁，刘最为祖。
fù guān píng yáng tài shǒu
”父观，平阳太守。
sòng shǎo néng biàn wù lǐ wéi shí rén suǒ chēng
颂少能辨物理，为时人所称。
chá xiào lián jǔ xiù cái jiē bù jiù
察孝廉，举秀才，皆不就。
wén dì pì wèi xiāng fǔ yuàn fèng shǐ yú shǔ
文帝辟为相府掾，奉使于蜀。
shí shǔ xīn píng rén jī tǔ huāng sòng biǎo qiú zhèn dài bù dài bào ér xíng yóu shì chú míng
时蜀新平，人饥土荒，颂表求振贷，不待报而行，由是除名。
wǔ dì jiàn zuò bài shàng shū sān gōng láng diǎn kē lǜ shēn yuān sòng
武帝践阼，拜尚书三公郎，典科律，申冤讼。
lèi qiān zhōng shū shì láng
累迁中书侍郎。
xián níng zhōng zhào sòng yǔ sàn qí láng bái bāo xún fǔ jīng yáng yǐ fèng shǐ chēng zhǐ zhuǎn huáng mén láng
咸宁中，诏颂与散骑郎白褒巡抚荆、扬，以奉使称旨，转黄门郎。
qiān yì láng shǒu tíng wèi
迁议郎，守廷尉。
shí shàng shū lìng shǐ hù yín fēi zuì xià yù zhào shǐ kǎo jìng sòng zhí jù wú zuì yín suì de miǎn shí rén yǐ sòng bǐ zhāng shì zhī
时尚书令史扈寅非罪下狱，诏使考竟，颂执据无罪，寅遂得免，时人以颂比张释之。
zài zhí liù nián hào wèi xiáng píng
在职六年，号为详平。
huì miè wú zhū jiāng zhēng gōng qiǎn sòng xiào qí shì yǐ wáng hún wéi shàng gōng wáng jùn wèi zhōng gōng
会灭吴，诸将争功，遣颂校其事，以王浑为上功，王浚为中功。
dì yǐ sòng chí fǎ shī lǐ zuǒ qiān jīng zhào tài shǒu bù xíng zhuǎn rèn hé nèi
帝以颂持法失理，左迁京兆太守，不行，转任河内。
lín fā shàng pián yí duō suǒ nà yòng
临发，上便宜，多所纳用。
jùn jiè duō gōng zhǔ shuǐ duì è sāi liú shuǐ zhuǎn wéi jìn hài sòng biǎo ba zhī bǎi xìng huò qí biàn lì
郡界多公主水碓，遏塞流水，转为浸害，颂表罢之，百姓获其便利。
xún yǐ mǔ yōu qù zhí
寻以母忧去职。
fú què chú huái nán xiāng
服阕，除淮南相。
zài guān yán zhěng shén yǒu zhèng jī
在官严整，甚有政绩。
jiù xiū què pí nián yòng shù wàn rén háo qiáng jiān bìng gū pín shī yè sòng shǐ dà xiǎo lù lì jì gōng shòu fēn bǎi xìng gē qí píng huì
旧修芍陂，年用数万人，豪强兼并，孤贫失业，颂使大小戮力，计功受分，百姓歌其平惠。
sòng zài jùn shàng shū yuē
颂在郡，上疏曰：
chén xī tiǎn hé nèi lín cí shòu zhào qīng suǒ yán xī yào shì yi dà xiǎo shù yǐ wén
臣昔忝河内，临辞受诏：“卿所言悉要事，宜大小数以闻。
héng kǔ duō shì huò bù néng xī yǒu bào wù yǐ wéi yí
恒苦多事，或不能悉有报，勿以为疑。
chén shòu zhào zhī rì xǐ jù jiāo jí yì sī zì jié yòng wàng qí bǐ yuàn yǐ yíng zhú zēng huī chóng guāng
”臣受诏之日，喜惧交集，益思自竭，用忘其鄙，愿以萤烛，增晖重光。
dào jùn cǎo jù suǒ chén rú zuǒ wèi jí shū shàng huì chén yīng dīng tiān fá qǐn dùn lěi nián jīn jǐn fēng shàng qián shì
到郡草具所陈如左，未及书上，会臣婴丁天罚，寝顿累年，今谨封上前事。
chén suī cái bù jīng guó yán qiǎn duō wéi yóu yuàn bì xià chuí shěng shǐ chén wēi chéng de jīng shèng jiàn bù zǒng qì yú cháng àn
臣虽才不经国，言浅多违，犹愿陛下垂省，使臣微诚得经圣鉴，不总弃于常案。
rú yǒu zú cǎi jì bǔ wàn yī
如有足采，冀补万一。
fú jiàn zhào shū kāi qǐ tǔ yǔ yǐ zhī bǎi shì fēng jiàn qī shǔ xián chū zhī fān fu qǐ bù huái gōng lǐ rán yě
伏见诏书，开启土宇，以支百世，封建戚属，咸出之籓，夫岂不怀，公理然也。
shù guó quán zhì shǐ chéng yú jīn chāo qín hàn wèi shì zhī jú jié shào wǔ dì sān dài zhī jué jì
树国全制，始成于今，超秦、汉、魏氏之局节，绍五帝三代之绝迹。
gōng bèi wú wài guāng liú hòu yì wēi wēi shèng měi sān wǔ zhī jūn dài yǒu cán dé
功被无外，光流后裔，巍巍盛美，三五之君殆有惭德。
hé zé
为什么呢？
bǐ yīn zì rán ér jiù zhī yì hu jué jì zhī hòu gèng chuàng zhī
彼因自然而就之，异乎绝迹之后更创之。
suī rán fēng yòu zhì huáng zǐ yú wú shǔ chén zhī yú lǜ wèi wèi jìn shàn
虽然，封幼稚皇子于吴、蜀，臣之愚虑，谓未尽善。
fu wú yuè piāo qīng yōng shǔ xiǎn jué cǐ gù biàn xìn zhī suǒ chū yì shēng fēng chén zhī de
夫吴、越剽轻，庸、蜀险绝，此故变衅之所出，易生风尘之地。
qiě zì wú píng yǐ lái dōng nán liù zhōu jiàng shì gèng shǒu jiāng biǎo cǐ shí zhī zhì huàn yě
且自吴平以来，东南六州将士更守江表，此时之至患也。
yòu nèi bīng wài shǒu wú rén yǒu bù zì xìn zhī xīn yi de zhuàng zhǔ yǐ zhèn fǔ zhī shǐ nèi wài gè ān qí jiù
又内兵外守，吴人有不自信之心，宜得壮主以镇抚之，使内外各安其旧。
yòu sūn shì wèi guó wén wǔ zhòng zhí shù nǐ tiān cháo yī dàn yīn tì tóng yú biān hù
又孙氏为国，文武众职，数拟天朝，一旦堙替，同于编户。
bù shí suǒ méng gēng shēng zhī ēn ér zāi kùn bī shēn zì wèi shī dì yòng huái bù jìng
不识所蒙更生之恩，而灾困逼身，自谓失地，用怀不靖。
jīn de cháng wáng yǐ lín qí guó suí cái shòu rèn wén wǔ bìng xù shì zú bǎi yì bù chū qí xiāng qiú fù guì zhě qǔ zhī yú guó nèi
今得长王以临其国，随才授任，文武并叙，士卒百役不出其乡，求富贵者取之于国内。
nèi bīng de sàn xīn bāng yì ān liǎng huò qí suǒ yú shì wéi yi
内兵得散，新邦乂安，两获其所，于事为宜。
yi qǔ tóng xìng zhū wáng nián èr shí yǐ shàng rén cái gāo zhě fēn wáng wú shǔ
宜取同姓诸王年二十以上人才高者，分王吴、蜀。
yǐ qí qù jìn jiù yuǎn gē liè tǔ yǔ lìng bèi yú jiù
以其去近就远，割裂土宇，令倍于旧。
yǐ xǐ fēng gù dì yòng wáng yòu zhì xū huáng zǐ zhǎng nǎi qiǎn jūn zhī yú shì wú wǎn yě
以徙封故地，用王幼稚，须皇子长乃遣君之，于是无晚也。
jí suǒ xū de jiāo de cháng zhǔ cǐ shì yi yě
急所须地，交得长主，此事宜也。
chén suǒ chén fēng jiàn jīn dà yì yǐ jǔ rán yú zhòng shì tǎng yǒu zú cǎi yǐ cān chéng zhì gù jiē bìng liè běn shì
臣所陈封建，今大义已举，然余众事，傥有足采，以参成制，故皆并列本事。
chén wén bù dàn wēi huǐ zhī huàn ér yuàn xiàn suǒ jiàn zhě jìn zhōng zhī chén yě
臣闻：不惮危悔之患，而愿献所见者，尽忠之臣也；
chuí tīng nì ěr gān nà kǔ yán zhě jì shì zhī jūn yě
垂听逆耳，甘纳苦言者，济世之君也。
chén yǐ qī yùn xìng yù wú huì zhī cháo
臣以期运，幸遇无讳之朝。
suī cháng kàng shū chén cí fàn lùn zhèng tǐ yóu wèi xī suǒ jiàn zhǐ yán dé shī tú hé ēn chǒng bù yì fán liú
虽尝抗疏陈辞，泛论政体，犹未悉所见，指言得失，徒荷恩宠，不异凡流。
chén qiè zì kuì bù jìn zhōng guī wú yǐ shàng bào jǐn liè suǒ jiàn rú zuǒ
臣窃自愧，不尽忠规，无以上报，谨列所见如左。
chén chéng wèi zì xǔ suǒ yán bì dāng rán yào yǐ bù yǐn suǒ huái wéi shàng bào zhī jié
臣诚未自许所言必当，然要以不隐所怀为上报之节。
ruò wàn yī zú cǎi zé wēi chén gēng shēng zhī nián
若万一足采，则微臣更生之年；
rú jiē gǔ wàng zé guó zhī fú yě
如皆瞽妄，则国之福也。
yuàn bì xià quē bàn rì zhī jiān chuí shěng chén yán
愿陛下缺半日之间，垂省臣言。
fú wéi bì xià suī yìng tiān shùn rén lóng fēi jiàn zuò wèi chuàng jī zhī zhǔ rán suǒ yù zhī shí shí shì shū shì
伏惟陛下虽应天顺人，龙飞践阼，为创基之主，然所遇之时，实是叔世。
hé zé
为什么呢？
hàn mò ling chi yān shù yòng shì xiǎo rén zhuān cháo jūn zǐ zài yě zhèng huāng zhòng sàn suì yǐ luàn wáng
汉末陵迟，阉竖用事，小人专朝，君子在野，政荒众散，遂以乱亡。
wèi wǔ dì yǐ jīng lüè zhī cái bō fán lǐ luàn jiān sù wén jiào jī shù shí nián zhì yú yán kāng zhī chū rán hòu lì qīng xià shùn fǎ shǐ dà xíng
魏武帝以经略之才，拨烦理乱，兼肃文教，积数十年，至于延康之初，然后吏清下顺，法始大行。
dǎi zhì wén míng èr dì shē yín jiāo zòng qīng dài zhī zhǔ yě
逮至文、明二帝，奢淫骄纵，倾殆之主也。
rán nèi shèng tái xiè shēng sè zhī yú wài dāng sān fāng yīng háo yán dí shì chéng kè jǔ shǎo yǒu qiān wéi qí gù hé yě
然内盛台榭声色之娱，外当三方英豪严敌，事成克举，少有愆违，其故何也？
shí lài qián xù yǐ jì xūn yè
实赖前绪，以济勋业。
rán fǎ wù zhèng xíng gù yǐ jiàn tuí yǐ
然法物政刑，固已渐穨矣。
zì jiā píng zhī chū jìn zuò shǐ jī dǎi yú xián xī zhī mò qí jiān lěi nián
自嘉平之初，晋祚始基，逮于咸熙之末，其间累年。
suī fū yuè lǚ duàn jiǎn chú xiōng chǒu rán qí cún zhě xián méng zāo shí zhī ēn bù guǐ yú fǎ
虽𫓧钺屡断，翦除凶丑，然其存者咸蒙遭时之恩，不轨于法。
tài shǐ zhī chū bì xià jiàn zuò qí suǒ fú chéng jiē xiān dài gōng chén zhī yìn fēi qí zǐ sūn zé qí zēng xuán
泰始之初，陛下践阼，其所服乘皆先代功臣之胤，非其子孙，则其曾玄。
gǔ rén yǒu yán gāo liáng zhī xìng nán zhèng gù yuē shí yù shū shì
古人有言，膏粱之性难正，故曰时遇叔世。
dāng cǐ zhī qiū tiān dì zhī wèi shǐ dìng sì hǎi xǐ xīn zhěng gāng zhī huì yě
当此之秋，天地之位始定，四海洗心整纲之会也。
rán bì xià yóu yǐ yòng cái yīn yi fǎ kuān yǒu yóu jī zhī zài sù yì yú hàn wèi zhī xiān
然陛下犹以用才因宜，法宽有由，积之在素，异于汉、魏之先。
sān zǔ jué qǐ yì cháo zhī wèi wèi kě yī dàn zhí shéng yù xià chéng shí yí yě
三祖崛起，易朝之为，未可一旦直绳御下，诚时宜也。
rán zhì suǒ yǐ wéi zhèng jiǎo shì zhòng wù zì yi jiàn chū gōng tú fǎ zhèng wēi duàn rì qiān jiù sù
然至所以为政，矫世众务，自宜渐出公涂，法正威断，日迁就肃。
pì yóu xíng zhōu suī bù héng jié xùn liú rán é xiàng suǒ qù jiān mí ér wǎng zhōng de qí jì
譬由行舟，虽不横截迅流，然俄向所趣，渐靡而往，终得其济。
jī wēi shāo zhe yǐ zhì yú jīn kě yǐ yán zhèng
积微稍著，以至于今，可以言政。
ér zì tài shǐ yǐ lái jiāng sān shí nián zhèng gōng měi jī wèi chēng shèng zhǐ fán zhū shì yè bù mào jì wǎng
而自泰始以来，将三十年，政功美绩，未称圣旨，凡诸事业，不茂既往。
yǐ bì xià míng shèng yóu wèi jí shū shì zhī bì yǐ chéng shǐ chū zhī lóng chuán zhī hòu shì bù wú lǜ hu
以陛下明圣，犹未及叔世之弊，以成始初之隆，传之后世，不无虑乎！
yì zhě chén yán qǐ bù shǎo gài shèng xīn fu
意者，臣言岂不少概圣心夫！
gù wéi wàn zài zhī shì lǐ zài èr duān
顾惟万载之事，理在二端。
tiān xià dà qì yī ān nán qīng yī qīng nán zhèng
天下大器，一安难倾，一倾难正。
gù lǜ jīng hòu shì zhě bì jīng mù xià zhī zhèng zhèng ān yí yè shǐ shù shì lài zhī
故虑经后世者，必精目下之政，政安遗业，使数世赖之。
ruò nǎi jiān jiàn zhū hóu ér shù fān píng shēn gēn gù dì zé zuò yán wú qióng kě yǐ bǐ jì sān dài
若乃兼建诸侯而树籓屏，深根固蒂，则祚延无穷，可以比迹三代。
rú huò dāng shēn zhī zhèng yí fēng yú liè bù jí hòu sì suī shù qīn qī ér chéng guó zhī zhì bù jiàn shǐ fu hòu shì dú rèn zhì lì yǐ ān dà yè
如或当身之政，遗风余烈不及后嗣，虽树亲戚，而成国之制不建，使夫后世独任智力以安大业。
ruò wèi jǐn qí lǐ suī jīng yì shí yōu zé yóu zhuī zài bì xià jiāng rú zhī hé
若未尽其理，虽经异时，忧责犹追在陛下，将如之何！
yuàn bì xià shàn dāng jīn zhī zhèng shù bù bá zhī shì zé tiān xià wú yí yōu yǐ
愿陛下善当今之政，树不拔之势，则天下无遗忧矣。
fu shèng míng bu shi jí hòu sì bù bì xián cǐ tiān lǐ zhī cháng yě
夫圣明不世及，后嗣不必贤，此天理之常也。
gù shàn wèi tiān xià zhě rèn shì ér bù rèn rén
故善为天下者，任势而不任人。
rèn shì zhě zhū hóu shì yě
任势者，诸侯是也；
rèn rén zhě jùn xiàn shì yě
任人者，郡县是也。
jùn xiàn zhī chá xiǎo zhèng lǐ ér dà shì wēi
郡县之察，小政理而大势危；
zhū hóu wèi bāng jìn duō wéi ér yuǎn lǜ gù
诸侯为邦，近多违而远虑固。
shèng wáng tuī zhōng shǐ zhī bì quán qīng zhòng zhī lǐ bāo bǐ xiǎo wéi yǐ jù dà ān rán hòu zú yǐ fān gù nèi wài wéi zhèn jiǔ fù
圣王推终始之弊，，权轻重之理，包彼小违以据大安，然后足以籓固内外，维镇九服。
fu wǔ wáng shèng zhǔ yě chéng wáng xián sì yě rán wǔ wáng bù shì chéng wáng zhī xián ér guǎng fēng jiàn zhě lǜ jīng wú qióng yě
夫武王圣主也，成王贤嗣也，然武王不恃成王之贤而广封建者，虑经无穷也。
qiě shàn yán jīn zhě bì yǒu yàn zhī yú gǔ
且善言今者，必有验之于古。
táng yú yǐ qián shū wén cán quē qí shì nán xiáng
唐、虞以前，书文残缺，其事难详。
zhì yú sān dài zé bìng jiàn míng dé jí xīng wáng zhī xiǎn qīn liè jué wǔ děng kāi guó chéng jiā yǐ fān píng dì shì yán zuò jiǔ cháng jìn zhě wǔ liù bǎi suì yuǎn zhě jǐn jiāng qiān zǎi
至于三代，则并建明德，及兴王之显亲，列爵五等，开国承家，以籓屏帝室，延祚久长，近者五六百岁，远者仅将千载。
dǎi zhì qín shì ba hóu zhì shǒu zǐ dì bù fēn chǐ tǔ gū lì wú fǔ èr shì ér wáng
逮至秦氏，罢侯置守，子弟不分尺土，孤立无辅，二世而亡。
hàn chéng zhōu qín zhī hòu zá ér yòng zhī qián hòu èr dài gè èr bǎi yú nián
汉承周、秦之后，杂而用之，前后二代各二百馀年。
kuí qí fēng jiàn bù yòng suī qiáng ruò bù shì zhì dù chuǎn cuò bù jìn shì zhōng rán jī qí shuāi wáng héng zài tóng xìng shī zhí zhū hóu wēi shí bù zài qiáng shèng
揆其封建不用，虽强弱不适，制度舛错，不尽事中，然迹其衰亡，恒在同姓失职，诸侯微时，不在强盛。
xī lǚ shì zuò luàn xìng lài qí dài zhī yuán yǐ níng shè jì
昔吕氏作乱，幸赖齐、代之援，以宁社稷。
qī guó pàn nì liáng wáng hàn zhī zú mǐ qí nán
七国叛逆，梁王捍之，卒弭其难。
zì shì zhī hòu wēi quán xuē duó zhū hóu zhǐ shí zū fèng shèn zhě zhì chéng niú chē
自是之后，威权削夺，诸侯止食租奉，甚者至乘牛车。
shì yǐ wáng mǎng de shàn běn cháo suì qí jiān móu qīng dàng tiān xià dú liú shēng líng
是以王莽得擅本朝，遂其奸谋，倾荡天下，毒流生灵。
guāng wǔ shào qǐ suī fēng shù zǐ dì ér bù jiàn chéng guó zhī zhì zuò yì bù yán
光武绍起，虽封树子弟，而不建成国之制，祚亦不延。
wèi shì chéng zhī quān bì qīn qī yōu qiú zǐ dì shì yǐ shén qì sù qīng tiān mìng yí zài bì xià
魏氏承之，圈闭亲戚，幽囚子弟，是以神器速倾，天命移在陛下。
cháng duǎn zhī yīng huò fú zhī zhēng kě jiàn yú cǐ
长短之应，祸福之征，可见于此。
yòu wèi shì suī zhèng wèi jū tǐ nán miàn chēng dì rán sān fāng wèi bīn zhēng shuò yǒu suǒ bù jiā shí yǒu zhàn guó xiāng chí zhī shì
又魏氏虽正位居体，南面称帝，然三方未宾，正朔有所不加，实有战国相持之势。
dà jìn zhī xìng xuān dì dìng yàn tài zǔ píng shǔ bì xià miè wú kě wèi gōng gé tiān de tǔ guǎng sān wáng zhōu chē suǒ zhì rén jì suǒ jí jiē wéi chén qiè sì hǎi dà tóng shǐ yú jīn rì
大晋之兴，宣帝定燕，太祖平蜀，陛下灭吴，可谓功格天地，土广三王，舟车所至，人迹所及，皆为臣妾，四海大同，始于今日。
yi chéng dà xūn zhī jí jí bì xià shèng míng zhī shí kāi qǐ tǔ yǔ shǐ tóng xìng bì wáng jiàn jiǔ ān yú wàn zài chuí cháng shì yú wú qióng
宜承大勋之籍，及陛下圣明之时，开启土宇，使同姓必王，建久安于万载，垂长世于无穷。
chén yòu wén guó yǒu rèn chén zé ān yǒu zhòng chén zé luàn
臣又闻国有任臣则安，有重臣则乱。
ér wáng zhì rén jūn lì zǐ yǐ dí bù yǐ zhǎng lì dí yǐ zhǎng bù yǐ xián cǐ shì qíng zhī bù kě yì zhě yě
而王制，人君立子以嫡不以长，立嫡以长不以贤，此事情之不可易者也。
ér xián míng zhì shǎo bù xiào zhì zhòng cǐ gù tiān lǐ zhī cháng yě
而贤明至少，不肖至众，此固天理之常也。
wù lèi xiāng qiú gǎn yìng ér zhì yòu zì rán yě
物类相求，感应而至，又自然也。
shì yǐ àn jūn zài wèi zé zhòng chén yíng cháo
是以暗君在位，则重臣盈朝；
míng hòu lín zhèng zé rèn chén liè zhí
明后临政，则任臣列职。
fu rèn chén zhī yǔ zhòng chén jù zhí guó tǒng ér lì duàn zhě yě
夫任臣之与重臣，俱执国统而立断者也。
rán chéng bài xiāng fǎn xié zhèng xiāng bèi qí gù hé yě
然成败相反，邪正相背，其故何也？
zhòng chén jiǎ suǒ zī yǐ shù sī rèn chén yīn suǒ jí yǐ jǐn gōng
重臣假所资以树私，任臣因所籍以尽公。
jǐn gōng zhě zhèng zhī běn yě
尽公者，政之本也；
shù sī zhě luàn zhī yuán yě
树私者，乱之源也。
tuī sī yán zhī zé tài rì shǎo luàn rì duō zhèng jiào jiàn tuí yù guó zhī wú wēi bù kě de yě
推斯言之，则泰日少，乱日多，政教渐穨，欲国之无危，不可得也。
yòu fēi tú wéi rán ér yǐ
又非徒唯然而已。
jiè lìng yú liè zhī sì méng xiān zhé zhī yí xù dé zhōng xián zhī zuǒ ér shù guó běn gēn bù shēn wú gān fǔ zhī gù zé suǒ wèi rèn chén zhě huà ér wéi zhòng chén yǐ
借令愚劣之嗣，蒙先哲之遗绪，得中贤之佐，而树国本根不深，无干辅之固，则所谓任臣者化而为重臣矣。
hé zé
为什么呢？
guó yǒu kě qīng zhī shì zé zhí quán zhě jiàn yí zhòng yí nán yǐ zì xìn ér gān shòu sǐ wáng zhě fēi rén qíng gù yě
国有可倾之势，则执权者见疑，众疑难以自信，而甘受死亡者非人情故也。
ruò nǎi jiàn jī jì hòu fān píng qiáng yù suī zhì yòu jūn chì zǐ ér tiān xià bù jù nǎng zhī suǒ wèi zhòng chén zhě jīn xī fǎn zhōng ér wèi rèn chén yǐ
若乃建基既厚，籓屏强御，虽置幼君赤子而天下不惧，曩之所谓重臣者，今悉反忠而为任臣矣。
hé zé
为什么呢？
lǐ wú wēi shì huái bù zì cāi zhōng chéng de zhe bù tì yú yá gù yě
理无危势，怀不自猜，忠诚得著，不惕于邪故也。
shèng wáng zhī xián zhé zhī bu shi jí gù lì xiāng chí zhī shì yǐ yù qí chén
圣王知贤哲之不世及，故立相持之势以御其臣。
shì yǐ wǔ děng jì liè chén wú zhōng màn tóng yú jié jié yǐ xùn qí shàng
是以五等既列，臣无忠慢，同于竭节，以徇其上。
qún hòu jì jiàn jì tǐ xián bǐ yì jūn yī qì děng yú wú lǜ
群后既建，继体贤鄙，亦均一契，等于无虑。
qiě shù guó gǒu gù zé suǒ rèn zhī chén de xián yì lǐ cì wěi zhōng zhì yì zú yǐ ān
且树国苟固，则所任之臣，得贤益理，次委中智，亦足以安。
hé zé
为什么呢？
shì gù yì chí gù yě
势固易持故也。
rán zé jiàn bāng gǒu jǐn qí lǐ zé wú xiàng bù kě
然则建邦苟尽其理，则无向不可。
shì yǐ zhōu shì zì chéng kāng yǐ xià dǎi zhì xuān wáng xuān wáng zhī hòu dào yú nǎn wáng qí jiān lì zǎi cháo wú míng chén ér zōng miào bù yǔn zhě zhū hóu wéi chí zhī yě
是以周室自成、康以下，逮至宣王，宣王之后，到于赧王，其间历载，朝无名臣，而宗庙不陨者，诸侯维持之也。
gù yuē wèi shè jì jì mò ruò jiàn guó
故曰，为社稷计，莫若建国。
fu xié zhèng nì shùn zhě rén xīn zhī suǒ xì fú yě
夫邪正逆顺者，人心之所系服也。
jīn zhī jiàn zhì yi shěn liàng shì shì shǐ zhū hóu lǜ yì ér dòng tóng fèn jù fèn lìng qí lì zú yǐ wéi dài jīng yì
今之建置，宜审量事势，使诸侯率义而动，同忿俱奋，令其力足以维带京邑。
ruò bāo cáng huò xīn tì yú yá ér qǐ gū lì wú dǎng suǒ méng zhī jí bù zú dú yǐ yǒu wéi
若包藏祸心，惕于邪而起，孤立无党，所蒙之籍不足独以有为。
rán qí cǐ shén nán bì xià yi yǔ dá gǔ jīn shàn shí shì shì zhī shì shēn gòng chóu zhī
然齐此甚难，陛下宜与达古今善识事势之士深共筹之。
jiàn hòu zhī lǐ shǐ jūn lè qí guó chén róng qí cháo gè liú fú zuò chuán zhī wú qióng
建侯之理，使君乐其国，臣荣其朝，各流福祚，传之无穷。
shàng xià yī xīn ài guó rú jiā shì bǎi xìng rú zi rán hòu néng bǎo hé tiān lù jiān yì wáng shì
上下一心，爱国如家，视百姓如子，然后能保荷天禄，兼翼王室。
jīn zhū wáng liè tǔ jiē jiān yú gǔ zhī zhū hóu ér jūn jiàn qí jué chén chǐ qí wèi mò yǒu ān zhì qí gù hé yě
今诸王裂土，皆兼于古之诸侯，而君贱其爵，臣耻其位，莫有安志，其故何也？
fǎ tóng jùn xiàn wú chéng guó zhī zhì gù yě
法同郡县，无成国之制故也。
jīn zhī jiàn zhì yi shǐ shuài yóu jiù zhāng yī rú gǔ diǎn
今之建置，宜使率由旧章，一如古典。
rán rén xīn xì cháng bù lèi shí nián hào wù wèi gǎi qíng yuàn wèi yí
然人心系常，不累十年，好恶未改，情愿未移。
chén zhī yú lǜ yǐ wéi yi zǎo chuàng dà zhì chí huí zhòng wàng yóu zài shí nián zhī wài rán hòu néng lìng jūn chén gè ān qí wèi róng qí suǒ méng shàng xià xiāng chí yòng chéng fān fǔ
臣之愚虑，以为宜早创大制，迟回众望，犹在十年之外，然后能令君臣各安其位，荣其所蒙，上下相持，用成籓辅。
rú jīn zhī wèi shì zú yǐ kuī tiān fǔ zhī cáng tú qì gǔ bó zhī zī wú bǔ zhèn guó wèi shàng zhī shì yě
如今之为，适足以亏天府之藏，徒弃谷帛之资，无补镇国卫上之势也。
gǔ zhě fēng jiàn jì dìng gè yǒu qí guó hòu suī wáng zhī zǐ sūn wú fù chǐ tǔ cǐ jīn shì zhī bì bù xíng zhě yě
古者封建既定，各有其国，后虽王之子孙，无复尺土，此今事之必不行者也。
ruò tuī qīn shū zhuǎn yǒu suǒ fèi yǐ yǒu suǒ shù zé shì jùn xiàn zhī zhí fēi jiàn guó zhī zhì
若推亲疏，转有所废，以有所树，则是郡县之职，非建国之制。
jīn yi yù kāi cǐ dì lìng shí shì zhī nèi shǐ qīn zhě de zhuǎn chù jìn
今宜豫开此地，令十世之内，使亲者得转处近。
shí shì zhī yuǎn jìn jiāo de jǐn rán hòu qīn shū xiāng wéi bù dé fù rú shí shì zhī nèi
十世之远，近郊地尽，然后亲疏相维，不得复如十世之内。
rán yóu shù qīn yǒu suǒ chí tiān xià dōu mǎn yǐ mí shù bǎi qiān nián yǐ
然犹树亲有所，迟天下都满，已弥数百千年矣。
jīn fāng shǐ fēng ér qīn shū dào shī shén fēi suǒ yi
今方始封而亲疏倒施，甚非所宜。
yi gèng dà liàng tiān xià tǔ tián fāng lǐ zhī shù dōu gèng liè tǔ fēn rén yǐ wáng tóng xìng shǐ qīn shū yuǎn jìn bù cuò qí yi rán hòu kě yǐ yǒng ān
宜更大量天下土田方里之数，都更裂土分人，以王同姓，使亲疏远近不错其宜，然后可以永安。
gǔ zhě fēng guó dà zhě bù guò tǔ fāng bǎi lǐ rán hòu rén shù yīn zhòng jìng nèi bì yíng qí lì zú yǐ bèi chōng zhì dù
古者封国，大者不过土方百里，然后人数殷众，境内必盈其力，足以备充制度。
jīn suī yī guó zhōu huán jìn jiāng qiān lǐ rán lì shí guǎ bù zú yǐ fèng guó diǎn
今虽一国周环近将千里，然力实寡，不足以奉国典。
suǒ yù bù tóng gù dāng yīn shí zhì yí yǐ jǐn shì shì jīn
所遇不同，故当因时制宜，以尽事适今。
yi lìng zhū wáng guó róng shǎo ér jūn róng duō rán yú gǔ diǎn suǒ yīng yǒu zhě xī lì qí zhì rán fēi jí suǒ xū jiàn ér bèi zhī bù dé dùn shè yě
宜令诸王国容少而军容多，然于古典所应有者悉立其制，然非急所须，渐而备之，不得顿设也。
xū chē jiǎ qì xiè jì jù qún chén nǎi fú cǎi zhāng
须车甲器械既具，群臣乃服彩章；
cāng lǐn yǐ shí nǎi yíng gōng shì
仓廪已实，乃营宫室；
bǎi xìng yǐ zú nǎi bèi guān sī
百姓已足，乃备官司；
jìng nèi chōng shí nǎi zuò lǐ lè
境内充实，乃作礼乐。
wéi zōng miào shè jì zé xiān jiàn zhī
唯宗庙社稷，则先建之。
zhì yú jìng nèi zhī zhèng guān rén yòng cái zì fēi nèi shǐ guó xiāng mìng yú tiān zǐ qí yú zhòng zhí jí sǐ shēng zhī duàn gǔ bó zī shí qìng shǎng xíng wēi fēi fēng jué zhě xī de zhuān zhī
至于境内之政，官人用才，自非内史、国相命于天子，其余众职及死生之断、谷帛资实、庆赏刑威、非封爵者，悉得专之。
jīn chén suǒ jǔ èr duān gài shì zhī dà jiào qí suǒ bù zài yīng zài èr duān zhī zhǔ zhě yǐ cǐ wéi lǜ
今臣所举二端，盖事之大较，其所不载，应在二端之属者，以此为率。
jīn zhū guó běn yī jùn zhī zhèng ěr ruò bèi jiù diǎn zé guān sī yǐ shù shì suǒ bù xū ér yǐ xū zhì sǔn shí lì
今诸国本一郡之政耳，若备旧典，则官司以数，事所不须，而以虚制损实力。
zhì yú qìng shǎng xíng duàn suǒ yǐ wèi xià zhī quán bù zhòng zé wú yǐ wēi zhòng rén ér wèi shàng
至于庆赏刑断，所以卫下之权，不重则无以威众人而卫上。
gù chén zhī yú lǜ yù lìng zhū hóu quán jù guó róng shǎo ér jūn róng duō rán yì zhōng yú bì bèi jīn shì wéi yi
故臣之愚虑，欲令诸侯权具，国容少而军容多，然亦终于必备今事为宜。
zhōu zhī jiàn hòu zhǎng xiǎng qí guó yǔ wáng zhě bìng yuǎn zhě jǐn jiāng qiān zǎi jìn zhě yóu shù bǎi nián
周之建侯，长享其国，与王者并，远者仅将千载，近者犹数百年；
hàn zhī zhū wáng chuán zuò jì zhì zēng xuán
汉之诸王，传祚暨至曾玄。
rén xìng bù shèn xiāng yuǎn gǔ jīn yī kuí ér duǎn cháng shén wéi qí gù hé yá
人性不甚相远，古今一揆，而短长甚违，其故何邪？
lì yì běn shū ér zhì bù tóng gù yě
立意本殊而制不同故也。
zhōu zhī fēng jiàn shǐ guó zhòng yú jūn gōng hóu zhī shēn qīng yú shè jì gù wú dào zhī jūn bù miǎn zhū fàng
周之封建，使国重于君，公侯之身轻于社稷，故无道之君不免诛放。
dūn xīng miè jì jué zhī yì gù guó zuò bù mǐn
敦兴灭继绝之义，故国祚不泯。
bù miǎn zhū fàng zé qún hòu sī jù
不免诛放，则群后思惧；
yìn sì bì jì shì wú wáng guó yě
胤嗣必继，是无亡国也。
zhū hóu sī jù rán hòu guǐ dào xià wú wáng guó tiān zǐ chéng zhī lǐ shì zì ān cǐ zhōu shì suǒ yǐ zhǎng zài yě
诸侯思惧，然后轨道，下无亡国，天子乘之，理势自安，此周室所以长在也。
hàn zhī shù zhì jūn guó qīng zhòng bù shū gù zhū wáng shī dù xiàn yú zuì lù guó suí yǐ wáng
汉之树置君国，轻重不殊，故诸王失度，陷于罪戮，国随以亡。
bù chóng xīng miè jì jué zhī xù gù xià wú gù guó
不崇兴灭继绝之序，故下无固国。
xià wú gù guó tiān zǐ jū shàng shì gū wú fǔ gù jiān chén shàn cháo yì qīng dà yè
下无固国，天子居上，势孤无辅，故奸臣擅朝，易倾大业。
jīn yi fǎn hàn zhī bì xiū zhōu jiù jì
今宜反汉之弊，修周旧迹。
guó jūn suī huò shī dào xiàn yú zhū jué yòu wú zi yīng chú gǒu yǒu shǐ fēng zhī yìn bù wèn yuǎn jìn bì shào qí zuò
国君虽或失道，陷于诛绝，又无子应除，苟有始封支胤，不问远近，必绍其祚。
ruò wú yí lèi zé xū jiàn zhī xū huáng zǐ shēng yǐ jì qí tǒng rán hòu jiàn guó wú miè
若无遗类，则虚建之，须皇子生，以继其统，然后建国无灭。
yòu bān gù chēng zhū hóu shī guó yì yóu wǎng mì jīn yòu yí dū kuān qí jiǎn
又班固称“诸侯失国亦犹网密”，今又宜都宽其检。
qiě jiàn hòu zhī lǐ běn jīng shèng shuāi dà zhì dōu dìng bān zhī qún hòu zhe shì dān qīng shū zhī yù bǎn cáng zhī jīn guì zhì zhū zōng miào fù zài yǒu sī
且建侯之理，本经盛衰，大制都定，班之群后，著誓丹青，书之玉版，藏之金匮，置诸宗庙，副在有司。
guǎ ruò xiǎo guó yóu bù kě wēi qǐ kuàng wàn shèng zhī zhǔ
寡弱小国犹不可危，岂况万乘之主！
chéng nán qīng zhī bāng ér jiā qí shàng zé zì rán yǒng jiǔ jū zhòng gù zhī ān kě wèi gēn shēn huá yuè ér sì wéi zhī yě
承难倾之邦而加其上，则自然永久居重固之安，可谓根深华岳而四维之也。
chén zhī yú yuàn bì xià zhì tiān xià yú zì ān zhī de jì dà yè yú gù chéng zhī shì zé kě yǐ wú yí yōu yǐ
臣之愚，愿陛下置天下于自安之地，寄大业于固成之势，则可以无遗忧矣。
jīn yán lǘ shǎo míng shì guān sī wú gāo néng qí gù hé yě
今阎闾少名士，官司无高能，其故何也？
qīng yì bù sù rén bù lì dé xíng zài qǔ róng gù wú míng shì
清议不肃，人不立德，行在取容，故无名士。
xià bù zhuān jú yòu wú kǎo kè lì bù jié jié gù wú gāo néng
下不专局，又无考课，吏不竭节，故无高能。
wú gāo néng zé yǒu jí shì shì
无高能，则有疾世事；
shǎo míng shì zé hòu jìn wú zhǔn gù chén sī lì lì kè ér sù qīng yì
少名士，则后进无准，故臣思立吏课而肃清议。
fu yù fù guì ér è pín jiàn rén lǐ rán yě
夫欲富贵而恶贫贱，人理然也。
shèng wáng dà ān wù qíng zhī bù kě qù gù zhí tóng gōng sī zhī lì ér guǐ qí qiú dào shǐ fu yù fù zhě bì xiān yóu pín yù guì zhě bì xiān ān jiàn
圣王大谙物情，知不可去，故直同公私之利，而诡其求道，使夫欲富者必先由贫，欲贵者必先安贱。
ān jiàn zé bù qín bù jīn rán hòu lián chǐ lì
安贱则不矜，不矜然后廉耻厉；
shǒu pín zhě bì jié yù jié yù rán hòu cāo quán
守贫者必节欲，节欲然后操全。
yǐ cǐ chù wu nǎi de jǐn gōng
以此处务，乃得尽公。
jǐn gōng zhě fù guì zhī tú yě
尽公者，富贵之徒也。
wèi wú sī zhě zhōng de qí sī gù gōng sī zhī lì tóng yě
为无私者终得其私，故公私之利同也。
jīn yù fù zhě bù yóu pín zì dé fù yù guì zhě bù ān jiàn zì dé guì gōng sī zhī tu jì guāi ér rén qíng bù néng wú sī sī lì bù kě yǐ gōng de zé héng bèi gōng ér héng wu
今欲富者不由贫自得富，欲贵者不安贱自得贵，公私之涂既乖，而人情不能无私，私利不可以公得，则恒背公而横务。
shì yǐ fēng jié rì tuí gōng lǐ jiàn tì rén shì fù guì fēi guǐ dào zhī suǒ de
是以风节日穨，公理渐替，人士富贵，非轨道之所得。
yǐ cǐ wéi zhèng xiǎo dà nán qī
以此为政，小大难期。
rán jiào tuí lái jì jiǔ nán fǎn yī zhāo
然教穨来既久，难反一朝。
yòu shì fàng dōu mǐ yíng yù bǐ jiān qún shì hún rán yōng xíng xiāng sì bù kě dùn sù shén shū chù zhì yě
又世放都靡，营欲比肩，群士浑然，庸行相似，不可顿肃，甚殊黜陟也。
qiě jiào bù qiú jìn shàn shàn zài yì yóu tóng chǐ zhī zhōng yóu yǒu shèn tài
且教不求尽善，善在抑尤，同侈之中，犹有甚泰。
shǐ fu mèi shì qíng zhī lè zhě juān qí xiǎn róng zhī guì é zài bù xiǎn zhī de
使夫昧适情之乐者，捐其显荣之贵，俄在不鲜之地；
yuē jǐ jié sù zhě méng jiǎn dé zhī bào liè yú qīng guān zhī shàng
约己洁素者，蒙俭德之报，列于清官之上。
èr yè fēn liú lìng gè yǒu méng
二业分流，令各有蒙。
rán sú fàng dōu shē bù kě dùn sù gù chén sī lǜ yuàn xiān cóng shì yú jiàn yě
然俗放都奢，不可顿肃，故臣私虑，愿先从事于渐也。
tiān xià zhì dà wàn shì zhì zhòng rén jūn zhì shǎo tóng yú tiān rì gù fēi chuí tīng suǒ de zhōu lǎn
天下至大，万事至众，人君至少，同于天日，故非垂听所得周览。
shì yǐ shèng wáng zhī huà zhí yào ér yǐ wěi wu yú xià ér bù yǐ shì zì yīng yě
是以圣王之化，执要而已，委务于下而不以事自婴也。
fēn zhí jì dìng wú suǒ yǔ yān fēi dàn rì zè zhī qín ér qiān yú yì yù zhī yú chéng yǐ zhèng tǐ yí rán shì shì zhì zhī yě
分职既定，无所与焉，非惮日昃之勤，而牵于逸豫之虞，诚以政体宜然，事势致之也。
hé zé
为什么呢？
fu zào chuàng móu shǐ nì àn shì fēi yǐ bié néng fǒu shén nán chá yě
夫造创谋始，逆暗是非，以别能否，甚难察也。
jì yǐ shī xíng yīn qí chéng bài yǐ fēn gōng zuì shén yì shi yě
既以施行，因其成败，以分功罪，甚易识也。
yì shi zài kǎo zhōng nán chá zài zào shǐ gù rén jūn héng jū qí yì zé ān rén chén bù chǔ qí nán zé luàn
易识在考终，难察在造始，故人君恒居其易则安，人臣不处其难则乱。
jīn bì xià měi jīng shì shǐ ér lüè yú kǎo zhōng gù qún lì lǜ shì huái chéng bài zhī jù qīng shì wén cǎi yǐ bì mù xià zhī qiǎn zhòng cǐ zhèng gōng suǒ yǐ wèi shàn yě
今陛下每精事始而略于考终，故群吏虑事怀成败之惧轻，饰文采以避目下之谴重，此政功所以未善也。
jīn rén zhǔ néng héng jū yì zhí yào yǐ yù qí xià rán hòu rén chén gōng zuì xíng yú chéng bài zhī zhēng wú táo qí zhū shǎng
今人主能恒居易执要以御其下，然后人臣功罪形于成败之征，无逃其诛赏。
gù zuì bù kě bì gōng bù kě wū
故罪不可蔽，功不可诬。
gōng bù kě wū zé néng zhě quàn
功不可诬，则能者劝；
zuì bù kě bì zé wéi màn rì sù cǐ wèi guó zhī dà lüè yě
罪不可蔽，则违慢日肃，此为国之大略也。
chén qiè wéi bì xià shèng xīn yì zài jìn shàn jù zhèng yǒu wéi gù jīng shì shǐ yǐ qiú wú shī
臣窃惟陛下圣心，意在尽善，惧政有违，故精事始，以求无失。
yòu yǐ zhòng guān shèng rèn zhě shǎo gù bù wěi wu níng jū rì zè yě
又以众官胜任者少，故不委务，宁居日昃也。
chén zhī yú lǜ qiè yǐ wéi jīn yù jìn shàn gù yi kǎo zhōng
臣之愚虑，窃以为今欲尽善，故宜考终。
hé zé
为什么呢？
jīng shǐ nán xiào gù yě
精始难校故也。
yòu qún guān duō bù shèng rèn yì yi wěi wu shǐ néng zhě dé yǐ chéng gōng bù néng zhě dé yǐ zhe bài
又群官多不胜任，亦宜委务，使能者得以成功，不能者得以著败。
bài zhe kě de ér fèi gōng chéng kě de suì rèn rán hòu xián néng cháng jū wèi yǐ shàn shì àn liè bù dé yǐ shī lù hài zhèng
败著可得而废，功成可得遂任，然后贤能常居位以善事，暗劣不得以尸禄害政。
rú cǐ bù yǐ zé shèng rèn zhě jiàn duō jīng nián shǎo jiǔ jí qún sī biàn de qí rén yǐ
如此不已，则胜任者渐多，经年少久，即群司遍得其人矣。
cǐ xiào cái kǎo shí zhèng zhī zhì wu yě
此校才考实，政之至务也。
jīn rén zhǔ bù wěi shì yǎng chéng ér yǔ zhū xià gòng zào shì shǐ zé gōng zuì nán fēn
今人主不委事仰成，而与诸下共造事始，则功罪难分。
xià bù zhuān shì jū guān bù jiǔ gù néng fǒu bù bié
下不专事，居官不久，故能否不别。
hé yǐ yàn zhī
何以验之？
jīn shì shì rén jué bù xī liáng néng yě yòu jué bù xī pí ruǎn yě
今世士人决不悉良能也，又决不悉疲软也。
rán jīn yù jǔ yī zhōng xián bù zhī suǒ shǎng
然今欲举一忠贤，不知所赏；
qiú yī fù bài bù zhī suǒ fá
求一负败，不知所罚。
jí qí miǎn tuì zì yǐ fàn fǎ ěr fēi bù néng yě
及其免退，自以犯法耳，非不能也。
dēng jìn zhě zì yǐ lèi zī jí rén jiān zhī yù ěr fēi gōng shí yě
登进者自以累资及人间之誉耳，非功实也。
ruò wèi bù rán zé dāng jīn zhī zhèng wèi chēng shèng zhǐ cǐ qí zhēng yě
若谓不然，则当今之政未称圣旨，此其征也。
bì xià yù jīn fǎ wéi zhèng jiāng sān shí nián ér gōng wèi rì xīn qí jiù ān zài
陛下御今法为政将三十年，而功未日新，其咎安在？
gǔ rén yǒu yán qín sè bù tiáo shèn zhě bì gǎi ér gèng zhāng
古人有言：“琴瑟不调，甚者必改而更张。
fán chén suǒ yán chéng zhèng tǐ zhī cháng rán gǔ jīn yì yí suǒ yù bù tóng
”凡臣所言，诚政体之常，然古今异宜，所遇不同。
bì xià zòng wèi de jǐn yǎng chéng zhī lǐ dōu wěi wu yú xià zhì rú jīn shì yīng zòu yù zhě juān chú bù jí shǐ yào shì de jīng kě sān fēn zhī èr
陛下纵未得尽仰成之理，都委务于下，至如今事应奏御者，蠲除不急，使要事得精可三分之二。
gǔ zhě liù qīng fēn zhí zhǒng zǎi wèi shī
古者六卿分职，冢宰为师。
qín hàn yǐ lái jiǔ liè zhí shì chéng xiàng dōu zǒng
秦、汉已来，九列执事，丞相都总。
jīn shàng shū zhì duàn zhū qīng fèng chéng yú gǔ zhì wéi zhòng shì suǒ bù xū rán jīn wèi néng shěng bìng
今尚书制断，诸卿奉成，于古制为重，事所不须，然今未能省并。
kě chū zhòng shì fù wài sì shǐ de zhuān zhī shàng shū wèi qí dū tǒng ruò chéng xiàng zhī wèi
可出众事付外寺，使得专之，尚书为其都统，若丞相之为。
wéi lì fǎ chuàng zhì sǐ shēng zhī duàn chú míng liú xǐ tuì miǎn dà shì jí lián dù zhī zhī shì tái nǎi zòu chù
惟立法创制，死生之断，除名流徙，退免大事，及连度支之事，台乃奏处。
qí yú wài guān jiē zhuān duàn zhī suì zhōng tái gē kè gōng xiào bù ér yǐ
其余外官皆专断之，岁终台合课功校簿而已。
cǐ wèi jiǔ qīng zào chuàng shì shǐ duàn ér xíng zhī shàng shū shū zhǔ shǎng fá shéng zhī qí shì bì yù kǎo chéng sī fēi ér yǐ
此为九卿造创事始，断而行之，尚书书主，赏罚绳之，其势必愈考成司非而已。
yú jīn qīn zhǎng zhě dòng shòu chéng yú shàng shàng zhī suǒ shī bù dé fù yǐ zuì xià suì zhōng shì gōng bù jiàn bù zhī suǒ zé yě
于今亲掌者动受成于上，上之所失，不得复以罪下，岁终事功不建，不知所责也。
fu jiān sī yǐ fǎ jǔ zuì yù guān àn hé jìn shí fǎ lì jù cí shǒu wén dà jiào suī tóng rán zhì yú shī yòng jiān sī yǔ fu fǎ yù tǐ yi xiǎo yì
夫监司以法举罪，狱官案劾尽实，法吏据辞守文，大较虽同，然至于施用，监司与夫法狱体宜小异。
yù guān wéi shí fǎ lì wéi wén jiān sī zé yù jǔ dà ér lüè xiǎo
狱官唯实，法吏唯文，监司则欲举大而略小。
hé zé
为什么呢？
fu xì guò wēi quē miù wàng zhī shī cǐ rén qíng zhī suǒ bì yǒu ér xī jiū yǐ fǎ zé cháo yě wú quán rén cǐ suǒ wèi yù lǐ ér fǎn luàn zhě yě
夫细过微阙，谬妄之失，此人情之所必有，而悉纠以法，则朝野无全人，此所谓欲理而反乱者也。
gù shàn wéi zhèng zhě gāng jǔ ér wǎng shū gāng jǔ zé suǒ luó zhě guǎng wǎng shū zé xiǎo bì lòu suǒ luó zhě guǎng zé wéi zhèng bù kē cǐ wéi zhèng zhī yào yě
故善为政者纲举而网疏，纲举则所罗者广，网疏则小必漏，所罗者广则为政不苛，此为政之要也。
ér zì jìn shì yǐ lái wèi jiān sī zhě lèi dà gāng bù zhèn ér wēi guò bì jǔ
而自近世以来，为监司者，类大纲不振而微过必举。
wēi guò bù zú yǐ hài zhèng jǔ zhī zé wēi ér yì luàn
微过不足以害政，举之则微而益乱；
dà gāng bù zhèn zé háo qiáng héng sì háo qiáng héng sì zé bǎi xìng shī zhí yǐ cǐ cuò suǒ jí ér dào suǒ wu zhī yóu yě
大纲不振，则豪强横肆，豪强横肆，则百姓失职矣，此错所急而倒所务之由也。
jīn yi lìng yǒu sī fǎn suǒ cháng zhī zhèng shǐ tiān xià kě shàn huà
今宜令有司反所常之政，使天下可善化。
jí cǐ fēi nàn yě rén zhǔ bù shàn suì mì zhī àn bì zé fàn qiáng jǔ yóu zhī zòu dāng yǐ jǐn gōng zé hài zhèng zhī jiān zì rán qín yǐ
及此非难也，人主不善碎密之案，必责犯强举尤之奏，当以尽公，则害政之奸自然禽矣。
fu dà jiān fàn zhèng ér luàn zhào shù zhī zuì zhě lèi chū fù qiáng ér háo fù zhě qí lì zú dàn qí huò zú yù shì yǐ guān zhǎng gù shì ér dùn bǐ
夫大奸犯政而乱兆庶之罪者，类出富强，而豪富者其力足惮，其货足欲，是以官长顾势而顿笔。
xià lì zòng jiān jù suǒ sī zhī bù jǔ zé jǐn mì wǎng yǐ luō wēi zuì
下吏纵奸，惧所司之不举，则谨密网以罗微罪。
shǐ zòu hé xiāng jiē zhuàng shì jǐn gōng ér náo fǎ bù liàng gù yǐ zài qí zhōng yǐ
使奏劾相接，状似尽公，而挠法不亮固已在其中矣。
fēi tú wú yì yú zhèng tǐ qīng yì nǎi yóu cǐ ér yì shāng
非徒无益于政体，清议乃由此而益伤。
gǔ rén yǒu yán yuē jūn zǐ zhī guò rú rì zhī shí yān
古人有言曰：“君子之过，如日之蚀焉。
yòu yuē guò ér néng gǎi yòu yuē bù èr guò
”又曰：“过而能改”又曰“不贰过”。
fán cǐ shù zhě jiē shì xián rén jūn zǐ bù néng wú guò zhī yán yě
凡此数者，皆是贤人君子不能无过之言也。
gǒu bù zhì yú hài zhèng zé jiē tiān wǎng zhī suǒ lòu
苟不至于害政，则皆天网之所漏；
suǒ fàn zài shèn tài rán hòu wáng zhū suǒ bì jiā cǐ jǔ zuì qiǎn shēn zhī dà lì zhě yě
所犯在甚泰，然后王诛所必加，此举罪浅深之大例者也。
gù jūn zi de quán měi yǐ shàn shì bù shàn zhě bì yí lù yǐ jǐng zhòng cǐ wéi zhèng zhū shè zhī zhǔn shì yě
故君子得全美以善事，不善者必夷戮以警众，此为政诛赦之准式也。
hé zé
为什么呢？
suǒ wèi xián rén jūn zǐ gǒu bù néng wú guò xiǎo cī bù kě yǐ fèi qí shēn ér zhé shéng yǐ fǎ zé kuì yú míng shí
所谓贤人君子，苟不能无过，小疵不可以废其身，而辄绳以法，则愧于明时。
hé zé
为什么呢？
suī yǒu suǒ fàn qīng zhòng shén shū yú shì jūn zǐ zhī xīn shòu zé bù tóng ér míng bù yì zhě gù bù guǐ zhī tú de yǐn míng zì fāng yǐ huò zhòng tīng yīn míng kě luàn jiǎ lì qǔ zhí gù qīng yì yì shāng yě
虽有所犯，轻重甚殊，于士君子之心受责不同而名不异者，故不轨之徒得引名自方，以惑众听，因名可乱，假力取直，故清议益伤也。
fán jǔ guò dàn wéi jiāng yǐ sù fēng lùn ér zhěng shì jiào jīn jǔ xiǎo guò qīng yì yì tuí
凡举过弹违，将以肃风论而整世教，今举小过，清议益穨。
shì yǐ shèng rén shēn shí rén qíng ér dá zhèng tǐ gù qí chēng yuē bù yǐ yī shěng yǎn dà dé
是以圣人深识人情而达政体，故其称曰：“不以一眚掩大德。
yòu yuē shè xiǎo guò jǔ xián cái
”又曰：“赦小过，举贤才。
yòu yuē wú qiú bèi yú yī rén
”又曰：“无求备于一人。
gù miǎn ér qián liú chōng kuàng sè ěr yì zài shàn è zhī bào bì qǔ qí yóu rán hòu jiǎn ér bù lòu dà zuì bì zhū fǎ jìn yì quán yě
”故冕而前旒，充纩塞耳，意在善恶之报必取其尤，然后简而不漏，大罪必诛，法禁易全也。
hé zé
为什么呢？
hài fǎ zài fàn yóu ér jǐn sōu wēi guò hé yì fàng sì bào yú gōng lù ér jìn shǔ dào yú yú xì
害法在犯尤，而谨搜微过，何异放兕豹于公路，而禁鼠盗于隅隙。
gǔ rén yǒu yán fū yuè bù yòng ér dāo jù rì bì bù kě yǐ wéi zhèng cǐ yán dà shì huǎn ér xiǎo shì jí yě
古人有言，“𫓧钺不用而刀锯日弊，不可以为政”，此言大事缓而小事急也。
shí zhèng suǒ shī shǎo yǒu cǐ lèi bì xià yi fǎn ér qiú zhī nǎi de suǒ wu yě
时政所失，少有此类，陛下宜反而求之，乃得所务也。
fū quán zhì bù kě yǐ jīng cháng zhèng guāi bù kě yǐ shǒu ān cǐ yán gōng shǒu zhī shù yì yě
夫权制不可以经常，政乖不可以守安，此言攻守之术异也。
bǎi xìng suī yú wàng bù xū shēng bì yīn shí ér fā
百姓虽愚，望不虚生，必因时而发。
yǒu yīn ér fā zé wàng bù kě duó
有因而发，则望不可夺；
shì biàn yì qián zé shí bù kě wéi
事变异前，则时不可违。
míng shèng dá zhèng yìng fù zhī sù bù jí xià chē gù néng dòng hé shì jī dà dé rén qíng
明圣达政，应赴之速，不及下车，故能动合事机，大得人情。
xī wèi wǔ dì fēn lí tiān xià shǐ rén yì jū hù gè zài yī fāng
昔魏武帝分离天下，使人役居户，各在一方；
jì shì shì suǒ xū qiě yì yǒu qū wèi quán jiǎ yī shí yǐ fù suǒ wu fēi zhèng diǎn yě
既事势所须，且意有曲为，权假一时，以赴所务，非正典也。
rán qūn xún zhì jīn jī nián wèi gǎi bǎi xìng suī shēn dīng qí kùn ér sī yuàn bù shēng chéng yǐ sān fāng wèi xī dàng bìng zhī shí wèi kě yǐ qiú ān xī gù yě
然逡巡至今，积年未改，百姓虽身丁其困，而私怨不生，诚以三方未悉荡并，知时未可以求安息故也。
shì yǐ gān yì rú guī shì xiǎn ruò yí
是以甘役如归，视险若夷。
zhì yú píng wú zhī rì tiān xià huái jìng ér dōng nán èr fāng liù zhōu jùn bīng jiàng shì wǔ lì shù shǒu jiāng biǎo huò gěi jīng chéng yùn cáo fù nán zǐ běi shì jiā fēn lí xián gèng bù níng
至于平吴之日，天下怀静，而东南二方，六州郡兵，将士武吏，戍守江表，或给京城运漕，父南子北，室家分离，咸更不宁。
yòu bù xí shuǐ tǔ yùn yì qín cuì bìng yǒu sǐ wáng zhī huàn shì bù kě jiǔ
又不习水土，运役勤瘁，并有死亡之患，势不可久。
cǐ yi dà jiàn chǔ fēn yǐ fù rén wàng
此宜大见处分，以副人望。
wèi shì cuò yì yì yīng gǎi jiù
魏氏错役，亦应改旧。
cǐ èr zhě gè jǐn qí lǐ rán qián shǒu gǎn ēn huái dé ōu yín lè shēng bì shí bèi yú jīn yě
此二者各尽其理，然黔首感恩怀德，讴吟乐生必十倍于今也。
zì dǒng zhuó zuò luàn yǐ zhì jīn jìn chū bǎi nián sì hǎi qín cuì dīng nán jí yǐ
自董卓作乱以至今，近出百年，四海勤瘁，丁难极矣。
liù hé hún bìng shǐ yú jīn rì zhào shù sī níng fēi xū wàng yě
六合浑并，始于今日，兆庶思宁，非虚望也。
rán gǔ jīn yì yí suǒ yù bù tóng chéng yì wèi kě yǐ xī zūn zài xī fàng xī mǎ niú
然古今异宜，所遇不同，诚亦未可以希遵在昔，放息马牛。
rán shǐ shòu bǎi yì zhě bù chū qí guó bīng bèi dài shì qí xiāng shí zài kě wèi
然使受百役者不出其国，兵备待事其乡，实在可为。
zòng fù bù dé xī rán wèi zhī gǒu jǐn qí lǐ kě jìng sān fēn zhī èr lì yì kě bù chū qiān lǐ zhī nèi
纵复不得悉然为之，苟尽其理，可静三分之二，吏役可不出千里之内。
dàn rú sī ér yǐ tiān xià suǒ méng yǐ bù zǐ yǐ
但如斯而已，天下所蒙已不訾矣。
zhèng wù duō duān shì shì zhī wèi jǐn lǐ zhě nán biàn yǐ shū jǔ zhèn lǐng zǒng gāng yào zài sān tiáo
政务多端，世事之未尽理者，难遍以疏举，振领总纲，要在三条。
fán zhèng yù jìng jìng zài xi yì xi yì zài wú wéi
凡政欲静，静在息役，息役在无为。
cāng lǐn yù shí shí zài lì nóng lì nóng zài píng dí
仓廪欲实，实在利农，利农在平籴。
wéi zhèng yù zhe xìn zhe xìn zài jiǎn xián jiǎn xián zài guān jiǔ
为政欲著信，著信在简贤，简贤在官久。
guān jiǔ fēi nàn yě lián qí bān jí zì fēi cái yi bù dé bàng zhuǎn yǐ zhōng qí kè zé shì shàn yǐ
官久非难也，连其班级，自非才宜，不得傍转以终其课，则事善矣。
píng dí yǐ yǒu chéng zhì qí wèi bèi zhě kě jiù zhōu zú zé gǔ jī yǐ
平籴已有成制，其未备者可就周足，则谷积矣。
wú wéi fěi tā què gōng zuò zhī qín yì shì yì ér sǔn zhī lì
无为匪他，却功作之勤，抑似益而损之利。
rú sī ér yǐ zé tiān xià jìng yǐ
如斯而已，则天下静矣。
cǐ sān zhě jì jǔ suī wèi zú yǐ hòu huà rán kě yǐ wéi ān yǒu yú yǐ
此三者既举，虽未足以厚化，然可以为安有余矣。
fu wáng zhě zhī lì zài shēng tiān dì zì rán zhī cái nóng shì yě
夫王者之利，在生天地自然之财，农是也。
suǒ lì wèi zhǐ yú cǐ shì chéng yǒu gōng yì
所立为指于此，事诚有功益。
gǒu huò fáng nóng jiē wu suǒ xi cǐ xī shì yì ér sǔn zhī wèi yě
苟或妨农，皆务所息，此悉似益而损之谓也。
rán jīn tiān xià zì yǒu shì suǒ bì xū bù dé zhǐ yǐ huò yòng gōng shén shǎo ér suǒ jì zhì zhòng
然今天下自有事所必须，不得止已，或用功甚少而所济至重。
mù xià wèi zhī suī shǎo yǒu fèi ér jì zhōng yǐ dà yì
目下为之，虽少有废，而计终已大益。
nóng guān yǒu shí bǎi zhī lì jí yǒu fáng hài zài shǐ sì rú wèi jí zhōng zuò dà huàn yi nì jiā gōng yǐ sāi qí jiàn
农官有十百之利，及有妨害，在始似如未急，终作大患，宜逆加功，以塞其渐。
rú hé biàn jiāng hé chén lái gǒu shàn zé yì bù kě xi
如河、汴将合，沈莱苟善，则役不可息。
zhū rú cǐ lèi yì bù dé yǐ yǐ
诸如此类，亦不得已已。
rán shì huàn huǎn jí quán jì qīng zhòng zì fēi jìn rú cǐ lèi zhǔn yǐ wéi lǜ nǎi kě xīng wéi qí yú jiē wu zài jìng xī
然事患缓急，权计轻重，自非近如此类，准以为率，乃可兴为，其余皆务在静息。
rán néng shàn suàn qīng zhòng quán shěn qí yi zhī kě xìng kě fèi shén nán le yě zì fēi shàng zhì yuǎn cái bù gàn cǐ rèn
然能善算轻重，权审其宜，知可兴可废，甚难了也，自非上智远才，不干此任。
fu chuàng yè zhī měi xūn zài chuí tǒng shǐ fu hòu shì méng lài yǐ ān
夫创业之美，勋在垂统，使夫后世蒙赖以安。
qí wèi ān yě suī hūn yóu míng suī yú ruò zhì
其为安也，虽昏犹明，虽愚若智。
jì shì gōng zhě shí zài shàn huà zhī wèi yào zài jìng guó
济世功者，实在善化之为，要在静国。
zhì fu xiū shì gōng shǔ fán zhū zuò yì wù wèi héng shāng guò tài bù huàn bù jǔ cǐ jiāng lái suǒ bù xū yú bì xià ér zì néng zhě yě
至夫修饰宫署，凡诸作役务为恒伤过泰，不患不举，此将来所不须于陛下而自能者也。
zhì yú yǎng méng qián xù suǒ píng rì yuè zhě shí zài yí fēng xì rén xīn yú liè kuāng yòu ruò ér jīn qín suǒ bù xū yǐ shāng suǒ píng
至于仰蒙前绪，所凭日月者，实在遗风系人心，余烈匡幼弱，而今勤所不须，以伤所凭。
jūn cǐ èr zhě hé wu shú jí bì xià shǎo chuí ēn huí lǜ xiáng zé suǒ ān zé dà lǐ jǐn yǐ
钧此二者，何务孰急，陛下少垂恩回虑，详择所安，则大理尽矣。
shì zhī sī yì qiè bǐ bì xià yú xiào wén
世之私议，窃比陛下于孝文。
chén yǐ wéi shèng dé lóng shā jiāng zài hu hòu bù zài dāng jīn
臣以为圣德隆杀，将在乎后，不在当今。
hé zé
为什么呢？
bì xià lóng fēi fèng xiáng yìng qī jiàn zuò yǒu chuàng yè zhī xūn yǐ
陛下龙飞凤翔，应期践阼，有创业之勋矣。
sǎo miè qiáng wú yǎn zhēng nán hǎi yòu yǒu zhī yǐ
扫灭强吴，奄征南海，又有之矣。
yǐ tiān zǐ zhī guì ér gōng xíng bù yī zhī suǒ nán xiào jiǎn zhī dé guān yú bǎi wáng yòu yǒu zhī yǐ
以天子之贵，而躬行布衣之所难，孝俭之德，冠于百王，又有之矣。
lǚ yi wú xì dòng chéng guǐ dù yòu yǒu zhī yǐ
履宜无细，动成轨度，又有之矣。
ruò shàn dāng shēn zhī zhèng jiàn fān píng zhī gù shǐ jìn dài jiǔ cháng hòu shì yǎng zhān yí jì xiào gōng kǎo shì shí yǔ tāng wǔ bǐ lóng hé xiào wén zú yún
若善当身之政，建籓屏之固，使晋代久长，后世仰瞻遗迹，校功考事，实与汤、武比隆，何孝文足云！
chén zhī cǐ yán fēi chén xià bāo shàng xū měi cháng cí qí shì shí rán
臣之此言，非臣下褒上虚美常辞，其事实然。
ruò suǒ yǐ zī wèi ān zhī lǐ huò wèi jìn shàn zé kǒng liáng shǐ shū xūn bù dé yuǎn jǐn hóng měi shén kě xī yě
若所以资为安之理，或未尽善，则恐良史书勋，不得远尽弘美，甚可惜也。
rán bù kě shǐ fu zhī zhèng zhī shì de cān shèng lǜ jīng nián shǎo jiǔ zhōng bì yǒu chéng
然不可使夫知政之士得参圣虑，经年少久，终必有成。
yuàn bì xià shǎo chá chén yán
愿陛下少察臣言。
yòu lùn ròu xíng jiàn xíng fǎ zhì
又论肉刑，见《刑法志》。
zhào dá yuē de biǎo chén fēng guó zhī zhì yi rú gǔ diǎn rèn xíng qí fǎ yi fù ròu xíng jí liù zhōu jiàng shì zhī yì jū zhí zhī yi zhū suǒ chén wén jù zhī qīng zhī nǎi xīn wèi guó yě
诏答曰：“得表陈封国之制，宜如古典，任刑齐法，宜复肉刑，及六州将士之役，居职之宜，诸所陈闻，具知卿之乃心为国也。
dòng jìng shù yǐ wén
动静数以闻。
yuán kāng chū cóng zhǔn nán wáng yǔn rù cháo
元康初，从准南王允入朝。
huì zhū yáng jùn sòng tún wèi diàn zhōng qí yè zhào yǐ sòng wèi sān gōng shàng shū
会诛杨骏，颂屯卫殿中，其夜，诏以颂为三公尚书。
yòu shàng shū lùn lǜ lìng shì wéi shí lùn suǒ měi
又上疏论律令事，为时论所美。
jiǔ zhī zhuǎn lì bù shàng shū jiàn jiǔ bān zhī zhì yù lìng bǎi guān jū zhí xī qiān kǎo kè néng fǒu míng qí shǎng fá
久之，转吏部尚书，建九班之制，欲令百官居职希迁，考课能否，明其赏罚。
jiǎ guō zhuān cháo shì zhě yù sù jìng bù shī xíng
贾郭专朝，仕者欲速，竟不施行。
jí zhào wáng lún zhī hài zhāng huá yě sòng kū zhī shén tòng
及赵王伦之害张华也，颂哭之甚恸。
wén huá zi de táo xǐ yuē mào xiān qīng shàng yǒu zhǒng yě
闻华子得逃，喜曰：“茂先，卿尚有种也！
lún dǎng zhāng lín wén zhī dà nù dàn sòng chí zhèng ér bù néng hài yě
”伦党张林闻之，大怒，惮颂持正而不能害也。
sūn xiù děng tuī chóng lún gōng yi jiā jiǔ cì bǎi liáo mò gǎn yì yì
孙秀等推崇伦功，宜加九锡，百僚莫敢异议。
sòng dú yuē xī hàn zhī xī wèi wèi zhī xī jìn jiē yī shí zhī yòng fēi kě tōng xíng
颂独曰：“昔汉之锡魏，魏之锡晋，皆一时之用，非可通行。
jīn zōng miào yì ān suī bì hòu bèi tuì shì chén shòu zhū zhōu bó zhū zhū lǚ ér zūn xiào wén huò guāng fèi chāng yì ér fèng xiào xuān bìng wú jiǔ cì zhī mìng
今宗庙乂安，虽嬖后被退，势臣受诛，周勃诛诸吕而尊孝文，霍光废昌邑而奉孝宣，并无九锡之命。
wéi jiù diǎn ér xí quán biàn fēi xiān wáng zhī zhì
违旧典而习权变，非先王之制。
jiǔ cì zhī yì qǐng wú suǒ shī
九锡之议，请无所施。
zhāng lín jī fèn bù yǐ yǐ sòng wèi zhāng huá zhī dǎng jiāng hài zhī
”张林积忿不已，以颂为张华之党，将害之。
sūn xiù yuē zhū zhāng péi yǐ shāng shí wàng bù kě fù zhū sòng
孙秀曰：“诛张、裴已伤时望，不可复诛颂。
lín nǎi zhǐ
”林乃止。
yú shì yǐ sòng wèi guāng lù dài fu mén shī xíng mǎ
于是以颂为光禄大夫，门施行马。
xún bìng zú shǐ shǐ zhě diào jì cì qián èr shí wàn cháo fú yī jù shì yuē zhēn
寻病卒，使使者吊祭，赐钱二十万、朝服一具，谥曰贞。
zhōng shū shì láng liú chén yì sòng dāng shí shǎo bèi yīng zèng kāi fǔ
中书侍郎刘沈议，颂当时少辈，应赠开府。
sūn xiù sù hèn zhī bù tīng
孙秀素恨之，不听。
sòng wú zi yǎng dì hé zi yōng zǎo zú gèng yǐ yōng dì xǔ zi yān wèi dí sūn xí fēng
颂无子，养弟和子雍早卒，更以雍弟诩子焉为嫡孙，袭封。
yǒng kāng yuán nián zhào yǐ sòng zhū gǔ mì dū shè zhòng shì yǒu gōng zhuī fēng liáng zōu xiàn hòu shí yì qiān wǔ bǎi hù
永康元年，诏以颂诛贾谧督摄众事有功，追封梁邹县侯，食邑千五百户。
sòng dì biāo zì zhòng yǎ cān ān dōng jūn shì
颂弟彪字仲雅，参安东军事。
fá wú huò zhāng tì lèi guān jī nǔ jiāng jūn
伐吴，获张悌，累官积弩将军。
jí wǔ kù huǒ biāo jiàn jì duàn wū dé chū zhū bǎo qì
及武库火，彪建计断屋，得出诸宝器。
lì jīng zhōu cì shǐ
历荆州刺史。
cì dì zhòng zì shì hùn lì huáng mén láng xíng yáng tài shǒu wèi zhī guān zú
次弟仲字世混，历黄门郎、荥阳太守，未之官，卒。
chū sòng jià nǚ lín huái chén jiáo jiáo běn liú shì zi yǔ sòng jìn qīn chū yǎng yú gū gǎi xìng chén shì
初，颂嫁女临淮陈矫，矫本刘氏子，与颂近亲，出养于姑，改姓陈氏。
zhōng zhèng liú you jī zhī sòng yuē shùn hòu yáo yú chén tián běn tóng gēn xì ér shì jiē wèi hūn lǐ lǜ bù jīn
中正刘友讥之，颂曰：“舜后姚虞、陈田本同根系，而世皆为婚，礼律不禁。
jīn yǔ cǐ tóng yì wèi hūn kě yě
今与此同义，为婚可也。
you fāng yù liè shàng wèi chén qiān suǒ zhǐ gù dé bù hé
”友方欲列上，为陈骞所止，故得不劾。
sòng wèn míng fǎ yuàn chén mò cài jī yuē xiāng lǐ shuí zuì qū
颂问明法掾陈默、蔡畿曰：“乡里谁最屈？
èr rén jù yún liú you qū
”二人俱云：“刘友屈。
sòng zuò sè ā zhī jī yuē you yǐ sī yì mào fàn míng fǔ wèi fēi rán xiāng lǐ gōng lùn chēng qū
”颂作色呵之，畿曰：“友以私议冒犯明府为非，然乡里公论称屈。
you pì gōng fǔ yuàn shàng shū láng huáng shā yù shǐ
”友辟公府掾、尚书郎、黄沙御史。
li chóng zì mào céng jiāng xià zhōng wǔ rén yě
李重字茂曾，江夏钟武人也。
fù jǐng qín zhōu cì shǐ dū tíng dìng hóu
父景，秦州刺史、都亭定侯。
zhòng shǎo hào xué yǒu wén cí
重少好学，有文辞；
zǎo gū yǔ qún dì jū yǐ yǒu ài zhù chēng
早孤，与群弟居，以友爱著称。
ruò guàn wèi běn guó zhōng zhèng xùn ràng bù xíng
弱冠为本国中正，逊让不行。
hòu wèi shǐ píng wáng wén xué shàng shū chén jiǔ pǐn yuē xiān wáng yì zhì yǐ shí yīn gé yīn gé zhī lǐ wéi biàn suǒ shì
后为始平王文学，上疏陈九品曰：“先王议制，以时因革，因革之理，唯变所适。
jiǔ pǐn shǐ yú sāng luàn jūn zhōng zhī zhèng chéng fēi jīng guó bù kān zhī fǎ yě
九品始于丧乱，军中之政，诚非经国不刊之法也。
qiě qí jiǎn fáng zhuǎn suì zhēng xíng shī shí gù cháo yě zhī lùn qiān wèi qū dòng fēng sú wèi bì yǐ shèn
且其检防转碎，征刑失实，故朝野之论，佥谓驱动风俗，为弊已甚。
ér zhì yú yì gǎi yòu yǐ wéi yí
而至于议改，又以为疑。
chén yǐ gé fǎ chuàng zhì dāng xiān jǐn kāi sāi lì hài zhī lǐ jǔ ér cuò zhī shǐ tǐ lì dà tōng ér wú pǐ zhì yì wèi yì gù yě
臣以革法创制，当先尽开塞利害之理，举而错之，使体例大通而无否滞亦未易故也。
gǔ zhě zhū hóu zhī zhì fēn tǔ yǒu cháng guó yǒu dìng zhǔ rén wú yì wàng qīng dài fū shì lù shì wú chū wèi zhī sī chén wú yuè jìng zhī jiāo shàng xià tǐ gù rén dé guī hòu
古者诸侯之治，分土有常，国有定主，人无异望，卿大夫世禄，仕无出位之思，臣无越境之交，上下体固，人德归厚。
qín fǎn sī dào ba hóu zhì shǒu fēng sú qiǎn bó zì cǐ lái yǐ
秦反斯道，罢侯置守，风俗浅薄，自此来矣。
hàn gé qí bì zhēn zhuó zhōu qín bìng jiàn hòu shǒu yì shǐ fēn tǔ yǒu dìng ér mù sī bì gè jǔ xián gòng shì rèn zhī xiāng yì shì hé shèng diǎn bǐ zōng sān dài
汉革其弊，斟酌周、秦，并建侯守，亦使分土有定，而牧司必各举贤，贡士任之乡议，事合圣典，比踪三代。
fāng jīn shèng dé zhī lóng guāng pī sì biǎo zhào shù yóng yóng xīn dǔ tài píng
方今圣德之隆，光被四表，兆庶颙颙，欣睹太平。
rán chéng wèi shì diāo bì zhī jī rén wù bō yuè shì wú cháng cháo rén wú dìng chǔ láng lì xù yú jūn fǔ háo yòu jù yú dū yì shì tǐ bó cuò yǔ gǔ bù tóng
然承魏氏凋弊之迹，人物播越，仕无常朝，人无定处，郎吏蓄于军府，豪右聚于都邑，事体驳错，与古不同。
wèi jiǔ pǐn jì chú yi xiān kāi yí xǐ tīng xiāng bìng jiù
谓九品既除，宜先开移徙，听相并就。
qiě míng gòng jǔ zhī fǎ bù làn yú jìng wài zé guàn dài zhī lún jiāng bù fēn ér zì jūn jí tǔ duàn zhī shí xíng yǐ
且明贡举之法，不滥于境外，则冠带之伦将不分而自均，即土断之实行矣。
yòu jiàn shù guān sī gōng zài jiǎn jiǔ
又建树官司，功在简久。
jiē jí shǎo zé rén xīn dìng
阶级少，则人心定；
jiǔ qí shì zé zhèng huà chéng ér néng fǒu zhe cǐ sān dài suǒ yǐ zhí dào ér xíng yě
久其事，则政化成而能否著，此三代所以直道而行也。
yǐ wéi xuǎn lì jiǔ děng dāng jīn zhī yào suǒ yí shī yòng yě
以为选例九等，当今之要，所宜施用也。
shèng wáng zhī tiān xià zhī nán cháng cóng shì yú qí yì gù jì yǐn kuò yú lǘ wǔ zé yì wū jiē wèi yǒu sī
圣王知天下之难，常从事于其易，故寄隐括于闾伍，则邑屋皆为有司。
ruò rèn fēi suǒ yóu shì fēi suǒ hé zé suī jié shèng zhì yóu bù zú yǐ shàn qí shì
若任非所由，事非所核，则虽竭圣智，犹不足以赡其事。
yóu cǐ ér guān chéng lìng èr zhě jì xíng jí rén sī fǎn běn xiū zhī yú xiāng huá jìng zì xi ér lǐ ràng rì lóng yǐ
由此而观，诚令二者既行，即人思反本，修之于乡，华竞自息，而礼让日隆矣。
qiān tài zǐ shè rén zhuǎn shàng shū láng
迁太子舍人，转尚书郎。
shí tài zhōng dài fū tián hé biǎo chén pián yí chēng hàn kǒng guāng wèi xú gān děng yì shǐ wáng gōng yǐ xià zhì nú bì xiàn shù jí jìn bǎi xìng mài tián zhái
时太中大夫恬和表陈便宜，称汉孔光、魏徐干等议，使王公已下制奴婢限数，及禁百姓卖田宅。
zhōng shū qǐ kě shǔ zhǔ zhě wèi tiáo zhì
中书启可，属主者为条制。
chóng zòu yuē xiān wáng zhī zhì shì nóng gōng shāng yǒu fèn bù qiān qí yè suǒ yǐ lì yòng hòu shēng gè sì qí lì yě
重奏曰：“先王之制，士农工商有分，不迁其业，所以利用厚生，各肆其力也。
zhōu guān yǐ tǔ jūn zhī fǎ jīng qí tǔ dì jǐng tián zhī zhì ér biàn qí wǔ wù jiǔ děng gòng fù zhī xù rán hòu gōng sī zhì dìng shuài tǔ jūn qí
《周官》以土均之法，经其土地井田之制，而辨其五物九等贡赋之序，然后公私制定，率土均齐。
zì qín lì qiān mò jiàn jùn xiàn ér sī zhì yǐ méi
自秦立阡陌，建郡县，而斯制已没。
jiàng jí hàn wèi yīn xún jiù jì wáng fǎ suǒ jùn zhě wéi fú wù chē qì yǒu guì jiàn zhī chà lìng bù jiàn nǐ yǐ luàn zūn bēi ěr
降及汉、魏，因循旧迹，王法所峻者，唯服物车器有贵贱之差，令不僭拟以乱尊卑耳。
zhì yú nú bì sī chǎn zé shí jiē wèi cháng qū wèi zhī lì xiàn yě
至于奴婢私产，则实皆未尝曲为之立限也。
bā nián jǐ sì zhào shū shēn míng lǜ lìng zhū shì zú bǎi gōng yǐ shàng suǒ fú chéng jiē bù dé wéi zhì
八年《己巳诏书》申明律令，诸士卒百工以上，所服乘皆不得违制。
ruò yī xiàn yī suì zhī zhōng yǒu wéi fàn zhě sān jiā luò yáng xiàn shí jiā yǐ shàng guān zhǎng miǎn
若一县一岁之中，有违犯者三家，洛阳县十家已上，官长免。
rú zhào shū zhī zhǐ fǎ zhì yǐ yán
如诏书之旨，法制已严。
jīn rú hé suǒ chén ér chēng guāng gàn zhī yì cǐ jiē shuāi shì yú chǐ dāng shí zhī huàn
今如和所陈而称光、干之议，此皆衰世逾侈，当时之患。
rán shèng hàn zhī chū bù yì qí zhì guāng děng zuò ér bù xíng fēi lòu ér bù jí néng ér bù yòng yě
然盛汉之初不议其制，光等作而不行，非漏而不及，能而不用也。
gài yǐ zhū hóu zhī guǐ jì miè ér jǐng tián zhī zhì wèi fù zé wáng zhě zhī fǎ bù dé zhì rén zhī sī yě
盖以诸侯之轨既灭，而井田之制未复，则王者之法不得制人之私也。
rén zhī tián zhái jì wú dìng xiàn zé nú bì bù yí piān zhì qí shù jù tú wèi zhī fǎ shí suì ér nán jiǎn
人之田宅既无定限，则奴婢不宜偏制其数，惧徒为之法，实碎而难检。
fāng jīn shèng míng chuí zhì měi shàng jiǎn yì fǎ jìn yǐ jù hé biǎo wú shī
方今圣明垂制，每尚简易，法禁已具，和表无施。
yòu sī lì xiào wèi shí jiàn zòu yù lín tài shǒu jiè dēng yì shǐ suǒ jiān qiú zhào hái
又司隶校尉石鉴奏，郁林太守介登役使所监，求召还；
shàng shū xún kǎi yǐ wéi yuǎn jùn fēi rén qíng suǒ lè zòu dēng biǎn zhì jū guān
尚书荀恺以为远郡非人情所乐，奏登贬秩居官。
zhòng bó yuē chén wén lì fǎ wú zhì suǒ yǐ qí zhòng jiǎn xié fēi bì qū xún shì qíng ér lǐ wú suǒ yí yě
重驳曰：“臣闻立法无制，所以齐众检邪，非必曲寻事情，而理无所遗也。
gù suǒ zhì zhě guǎ ér suǒ jì zhě zhòng
故所滞者寡，而所济者众。
jīn rú dēng jùn bǐ zhě duō ruò tīng qí biǎn zhì jū guān dòng wéi zhǔn lì jù yōng cái fù yuǎn bì yǒu dú huò zhī lèi fēi suǒ yǐ sù qīng wáng huà jí níng shū yù yě
今如登郡比者多，若听其贬秩居官，动为准例，惧庸才负远，必有黩货之累，非所以肃清王化，辑宁殊域也。
chén yú yǐ wéi yi tīng jiàn suǒ shàng xiān zhào dēng hái qiě shǐ tǐ lì yǒu cháng bù wéi yuǎn jìn yì zhì
臣愚以为宜听鉴所上，先召登还，且使体例有常，不为远近异制。
zhào cóng zhī
”诏从之。
tài xī chū qiān tíng wèi píng
太熙初，迁廷尉平。
bó tíng wèi zòu hán dān zuì děng wén duō bù zài
驳廷尉奏邯郸醉等，文多不载。
zài qiān zhōng shū láng měi dà shì jí yí yì zhé cān yǐ jīng diǎn chǔ jué duō jiē shī xíng
再迁中书郎，每大事及疑议，辄参以经典处决，多皆施行。
qiān shàng shū lì bù láng wu yì huá jìng bù tōng sī yè tè liú xīn yǐn yì yóu shì qún cái bì jǔ
迁尚书吏部郎，务抑华竞，不通私谒，特留心隐逸，由是群才毕举。
bá yòng běi hǎi xī guō tāng láng yá liú héng yān guó huò yuán féng yì jí móu děng wéi mì shū láng jí zhū wáng wén xué gù hǎi nèi mò bù guī xīn
拔用北海西郭汤、琅邪刘珩、燕国霍原、冯翊吉谋等为秘书郎及诸王文学，故海内莫不归心。
shí yān guó zhōng zhèng liú chén jǔ huò yuán wèi hán sù sī tú fǔ bù cóng chén yòu kàng yì zhōng shū zòu yuán ér zhōng shū fù xià sī tú cān lùn
时燕国中正刘沈举霍原为寒素，司徒府不从，沈又抗诣中书奏原，而中书复下司徒参论。
sī tú zuǒ zhǎng shǐ xún zǔ yǐ wéi hán sù zhě dāng wèi mén hán shēn sù wú shì zuò zhī zī
司徒左长史荀组以为：“寒素者，当谓门寒身素，无世祚之资。
yuán wèi liè hóu xiǎn pèi jīn zǐ xiān wéi rén jiān liú tōng zhī shì wǎn nǎi wu xué shào zhǎng yì yè nián yú shǐ lì cǎo yě zhī yù wèi qià dé lǐ wú wén bù yīng hán sù zhī mù
原为列侯，显佩金紫，先为人间流通之事，晚乃务学，少长异业，年逾始立，草野之誉未洽，德礼无闻，不应寒素之目。
chóng zòu yuē àn rú guǐ yǒu zhào shū lián ràng yi chóng fú jìng yi chù
”重奏曰：“案如《癸酉诏书》，廉让宜崇，浮竞宜黜。
qí yǒu lǚ qiān hán sù jìng gōng qiú jǐ zhě yīng yǒu yǐ xiān zhī
其有履谦寒素靖恭求己者，应有以先之。
rú zhào shū zhī zhǐ yǐ èr pǐn xì zī huò shī lián tuì zhī shì gù kāi hán sù yǐ míng shàng dé zhī jǔ
如诏书之旨，以二品系资，或失廉退之士，故开寒素以明尚德之举。
sī tú zǒng yù rén lún shí zhǎng bāng jiào dāng wù jùn zhǔn píng yǐ yī fēng liú
司徒总御人伦，实掌邦教，当务峻准评，以一风流。
rán gǔ zhī lì xíng gāo shàng zhī shì huò qī shēn yán xué huò yǐn jì qiū yuán huò kè jǐ fù lǐ huò mào qī chēng dào chū chù mò yǔ wéi yì suǒ zài
然古之厉行高尚之士，或栖身岩穴，或隐迹丘园，或克己复礼，或耄期称道，出处默语，唯义所在。
wèi kě yǐ shào zhǎng yì cāo yí qí suǒ shǒu zhī měi ér yuǎn tóng zhōng shǐ zhī zé fēi suǒ wèi nǐ rén bì yú qí lún zhī yì yě
未可以少长异操，疑其所守之美，而远同终始之责，非所谓拟人必于其伦之义也。
chéng dāng kǎo zhī yú bāng dǎng zhī lún shěn zhī yú rèn jǔ zhī zhǔ
诚当考之于邦党之伦，审之于任举之主。
chén wèi zhōng zhèng qīn zhí quán héng
沈为中正，亲执铨衡。
chén yuán yǐn jū qiú zhì dǔ gǔ hào xué xué bù wéi lì xíng bú yào míng jué jì qióng shān yùn dú dào yì wài wú xī shì zhī róng nèi quán dùn yì zhī jié xíng chéng míng lì jìn shēn mù zhī wěi zhì shòu yè zhě qiān lǐ ér yīng yǒu sūn mèng zhī fēng yán zhèng zhī cāo
陈原隐居求志，笃古好学，学不为利，行不要名，绝迹穷山，韫韣道艺，外无希世之容，内全遁逸之节，行成名立，搢绅慕之，委质受业者千里而应，有孙、孟之风，严、郑之操。
shǐ jǔ yuán xiān zī shì zhōng lǐng zhōng shū jiān huá qián zhōu dà zhōng zhèng hòu jiāng jūn yīng hé nán yǐn yì
始举原，先谘侍中、领中书监华，前州大中正、后将军婴，河南尹轶。
qù sān nián zhū zhōu hái cháo yōu zhōu cì shǐ xǔ měng tè yǐ yuán míng wén nǐ zhī xī hé qiú jiā zhēng pìn
去三年，诸州还朝，幽州刺史许猛特以原名闻，拟之西河，求加征聘。
rú chén suǒ liè zhōu dǎng zhī yì jì jǔ yòu cì shǐ bān zhào biǎo jiàn rú cǐ ér yóu wèi cǎo yě zhī yù wèi qià dé lǐ wú wén shě suǒ zhēng jiǎn zhī shí ér wú míng lǐ zhèng cí yǐ duó chén suǒ zhí
如沈所列，州党之议既举，又刺史班诏表荐，如此而犹谓草野之誉未洽，德礼无闻，舍所征检之实，而无明理正辞，以夺沈所执。
qiě yīng èr pǐn fēi suǒ qiú bèi
且应二品，非所求备。
dàn yuán dìng zhì qióng shān xiū shù rú dào yì zài kě jiā
但原定志穷山，修述儒道，义在可嘉。
ruò suì yì tì jiāng fù yōu bāng zhī wàng shāng dūn dé zhī jiào
若遂抑替，将负幽邦之望，伤敦德之教。
rú zhào shū suǒ qiú zhī zhǐ yīng wèi èr pǐn
如诏书所求之旨，应为二品。
zhào cóng zhī
”诏从之。
zhòng yǔ li yì tóng wèi lì bù láng shí wáng róng wèi shàng shū zhòng yǐ qīng shàng jiàn chēng yì yān tōng yǒu zhì shí suī èr rén cāo yì rán jù chù yào zhí róng yǐ shí huì dài zhī gè dé qí suǒ
重与李毅同为吏部郎，时王戎为尚书，重以清尚见称，毅淹通有智识，虽二人操异，然俱处要职，戎以识会待之，各得其所。
yì zì mào yàn jiù shǐ quē qí xíng shì
毅字茂彦，旧史阙其行事。
yú shí nèi guān zhòng wài guān qīng jiān jiē jí fán duō zhòng yì zhī jiàn bǎi guān zhì
于时内官重，外官轻，兼阶级繁多，重议之，见《百官志》。
yòu shàng shū yuē fán shān lín bì chǒng zhī shì suī wéi shì bèi shí chū chù shū guǐ ér xiān wáng xǔ zhī zhě jiā qí fú yīng gāo yì yě
又上疏曰：“凡山林避宠之士，虽违世背时，出处殊轨，而先王许之者，嘉其服膺高义也。
xī xiān dì huàn fēng liú zhī bì ér sī fǎn chún piáo nǎi zī xún cháo zhòng sōu qiú yǐn yì
昔先帝患风流之弊，而思反纯朴，乃谘询朝众，搜求隐逸。
xián níng èr nián shǐ yǐ tài zi zhōng shù zǐ zhēng ān dìng huáng fǔ mì sì nián yòu yǐ bó shì zhēng nán ān zhū chōng tài kāng yuán nián fù yǐ tài zi shù zǐ zhēng chōng suī jiē yǐ bìng jí bù zhì ér cháo yě yuè fú
咸宁二年，始以太子中庶子征安定皇甫谧，四年又以博士征南安朱冲，太康元年，复以太子庶子征冲，虽皆以病疾不至，而朝野悦服。
bì xià yuǎn mài xiān dì lǐ xián zhī zhǐ chén fǎng chōng zhōu yì yán qí suī nián jìn dié dié ér zhì qì kè zhuàng dān dào qióng sǒu lǎo ér mí xīn cāo shàng zhēn chún suǒ jū chéng huà chéng shān qī qí dé zú yǐ biǎo shì dǔ sú zhě yě
陛下远迈先帝礼贤之旨，臣访冲州邑，言其虽年近耋耋，而志气克壮，耽道穷薮，老而弥新，操尚贞纯，所居成化，诚山栖耆德，足以表世笃俗者也。
chén yǐ wéi yi chuí shèng ēn jí qí wèi méi xiǎn jiā yōu mìng
臣以为宜垂圣恩，及其未没，显加优命。
shí cháo tíng zhèng luàn jìng bù néng cóng
”时朝廷政乱，竟不能从。
chū wéi xíng tǎo lǔ hù jūn píng yáng tài shǒu chóng dé huà xiū xué xiào biǎo dǔ xíng bá xián néng qīng jiǎn wú yù zhèng shēn shuài xià zài zhí sān nián dàn chù sì xiàn
出为行讨虏护军、平阳太守，崇德化，修学校，表笃行，拔贤能，清简无欲，正身率下，在职三年，弹黜四县。
dì yí wáng biǎo qù guān
弟嶷亡，表去官。
yǒng kāng chū zhào wáng lún yòng wèi xiàng guó zuǒ sī mǎ yǐ yōu bī chéng jí ér zú shí nián sì shí bā
永康初，赵王伦用为相国左司马，以忧逼成疾而卒，时年四十八。
jiā pín zhái yǔ xiá xiǎo wú bìn liǎn zhī de zhào yú diǎn kè shǔ yíng sàng
家贫，宅宇狭小，无殡敛之地，诏于典客署营丧。
zhuī zèng sàn qí cháng shì shì yuē chéng
追赠散骑常侍，谥曰成。
zi shì yǒu měi míng guān zhì shì zhōng xián hé chū zú
子式，有美名，官至侍中，咸和初卒。
shǐ chén yuē zi yā shù fà dēng cháo jié chéng fèng guó guǎng chén fēng jiàn shēn zhōng jī yí xiáng biàn xíng míng gāi hé zhèng tǐ
史臣曰：子雅束发登朝，竭诚奉国，广陈封建，深中机宜，详辨刑名，该核政体。
suī wén cán huá wǎn ér lǐ guī qiè yào
虽文惭华婉，而理归切要。
yóu mù xī jīng wàng jiǎ yì ér fēi yuǎn
游目西京，望贾谊而非远；
juàn yán dōng guó gù láng yǐ ér yǒu yú
眷言东国，顾郎𫖮而有余。
dǎi yuán kāng zhī jiān zéi chén zhuān mìng jǔ cháo zhàn lì gǒu bì zū hǎi
逮元康之间，贼臣专命，举朝战栗，苟避菹醢；
sòng yǐ cǐ shí zhōng gěng bù náo kū zhāng gōng zhī fēi zuì jù zhào wáng zhī wàng xī suī gǔ yí zhí hé yǐ shàng cí
颂以此时，忠鲠不挠，哭张公之非罪，拒赵王之妄锡，虽古遗直，何以尚兹。
zhì yú yuán qí sī yì bù píng liú you yì fu zēng ér zhī shàn jǔ bù bì chóu zhě yú
至于缘其私议，不平刘友，异夫憎而知善，举不避仇者欤！
li zhòng yán yīn gé zhī lǐ bó tián chǎn zhī zhì cí qiè shì dāng gài wěi pǐ kě guān
李重言因革之理，驳田产之制，词惬事当，盖亹癖可观。
jí ruì zhì quán héng liú xīn yǐn yì jùn chōng qī zhī shí huì qǐ xū yě zāi
及锐志铨衡，留心隐逸，浚冲期之识会，岂虚也哉！
zàn yuē liú sòng gāng zhí yì xíng yú cí
赞曰：刘颂刚直，义形于词。
zì xià mó shàng bǐ shí yǒu zhī
自下摩上，彼实有之。
li zhòng qīng yǎ zhì nǎi wú sī
李重清雅，志乃无私。
tuī xián bá zhì jiā yán zài cí
推贤拔滞，嘉言在兹。
mào zāi liǎng zhé bāng jiā zhī jī
懋哉两哲，邦家之基。