xiào huái huáng dì huì chì zì fēng dù wǔ dì dì èr shí wǔ zi yě
孝怀皇帝讳炽，字丰度，武帝第二十五子也。
tài xī yuán nián fēng yù zhāng jùn wáng
太熙元年，封豫章郡王。
shǔ xiào huì zhī shí zōng shì gòu huò dì chōng sù zì shǒu mén jué bīn yóu bù jiāo shì shì zhuān wán shǐ jí yǒu yù yú shí
属孝惠之时，宗室构祸，帝冲素自守，门绝宾游，不交世事，专玩史籍，有誉于时。
chū bài sàn qí cháng shì jí zhào wáng lún cuàn jiàn shōu
初拜散骑常侍，及赵王伦篡，见收。
lún bài wèi shè shēng xiào wèi
伦败，为射声校尉。
lèi qiān chē qí dà jiàng jūn dū du qīng zhōu zhū jūn shì
累迁车骑大将军、都督青州诸军事。
wèi zhī zhèn
未之镇。
yǒng xīng yuán nián gǎi shòu zhèn běi dà jiāng jūn dū du yè chéng shǒu zhū jūn shì
永兴元年，改授镇北大将军、都督邺城守诸军事。
shí èr yuè dīng hài lì wèi huáng tài dì
十二月丁亥，立为皇太弟。
dì yǐ qīng hé wáng tán běn tài zǐ yě jù bù gǎn dāng
帝以清河王覃本太子也，惧不敢当。
diǎn shū lìng lú líng xiū sù yuē èr xiāng jīng yíng wáng shì zhì níng shè jì chǔ èr zhī zhòng yi guī shí wàng qīn xián zhī jǔ fēi dài wáng ér shuí
典书令庐陵修肃曰：“二相经营王室，志宁社稷，储贰之重，宜归时望，亲贤之举，非大王而谁？
qīng hé yòu ruò wèi yǔn zhòng xīn shì yǐ jì shēng dōng gōng fù zàn fān guó
清河幼弱，未允众心，是以既升东宫，复赞籓国。
jīn chéng yú bō yuè èr gōng jiǔ kuàng cháng kǒng dī qiāng yìn mǎ yú jīng chuān yǐ zhòng kòng xián yú bà shuǐ
今乘舆播越，二宫久旷，常恐氐羌饮马于泾川，蚁众控弦于霸水。
yi jí jí chén shí dēng chǔ fù shàng yì dà jià zǎo níng dōng jīng xià yǔn qián shǒu yóng yóng zhī wàng
宜及吉辰，时登储副，上翼大驾，早宁东京，下允黔首喁喁之望。
dì yuē qīng wú zhī sòng chāng yě
”帝曰：“卿，吾之宋昌也。
nǎi cóng zhī
”乃从之。
guāng xī yuán nián shí yī yuè gēng wǔ xiào huì dì bēng
光熙元年十一月庚午，孝惠帝崩。
yáng huáng hòu yǐ yú tài dì wèi sǎo bù dé wèi tài hòu cuī qīng hé wáng tán rù yǐ zhì shàng shū gé shì zhōng huá hùn děng jí zhào tài dì
羊皇后以于太弟为嫂，不得为太后，催清河王覃入，已至尚书阁，侍中华混等急召太弟。
guǐ yǒu jí huáng dì wèi dà shè zūn huáng hòu yáng shì wèi huì huáng hòu jū hóng xun gōng zhuī zūn suǒ shēng tài fēi wáng shì wèi huáng tài hòu lì fēi liáng shì wèi huáng hòu
癸酉，即皇帝位，大赦，尊皇后羊氏为惠皇后，居弘训宫，追尊所生太妃王氏为皇太后，立妃梁氏为皇后。
shí èr yuè rén wǔ shuò rì yǒu shí zhī
十二月壬午朔，日有蚀之。
jǐ hài fēng péng chéng wáng zhí zi róng wéi lè chéng xiàn wáng
己亥，封彭城王植子融为乐城县王。
nán yáng wáng mó shā hé jiān wáng yóng yú yōng gǔ
南阳王模杀河间王颙于雍谷。
xīn chǒu yǐ zhōng shū jiān wēn xiàn wèi sī tú shàng shū zuǒ pú yè wáng yǎn wèi sī kōng
辛丑，以中书监温羡为司徒，尚书左仆射王衍为司空。
jǐ yǒu zàng xiào huì huáng dì yú tài yáng líng
己酉，葬孝惠皇帝于太阳陵。
li xióng bié shuài li lí kòu liáng zhōu
李雄别帅李离寇梁州。
yǒng jiā yuán nián chūn zhèng yuè guǐ chǒu shuò dà shè gǎi yuán chú sān zú xíng
永嘉元年春正月癸丑朔，大赦，改元，除三族刑。
yǐ tài fu dōng hǎi wáng yuè fǔ zhèng shā yù shǐ zhōng chéng zhū gě méi
以太傅、东海王越辅政，杀御史中丞诸葛玫。
èr yuè xīn sì dōng lái rén wáng mí qǐ bīng fǎn kòu qīng xú èr zhōu zhǎng guǎng tài shǒu sòng pí dōng móu tài shǒu páng kàng bìng yù hài
二月辛巳，东莱人王弥起兵反，寇青、徐二州，长广太守宋罴、东牟太守庞伉并遇害。
sān yuè jǐ wèi shuò píng dōng jiāng jūn zhōu fù zhǎn sòng chén mǐn shǒu
三月己未朔，平东将军周馥斩送陈敏首。
dīng mǎo gǎi zàng wǔ dào yáng huáng hòu
丁卯，改葬武悼杨皇后。
gēng wǔ lì yù zhāng wáng quán wèi huáng tài zǐ
庚午，立豫章王诠为皇太子。
xīn wèi dà shè
辛未，大赦。
gēng chén dōng hǎi wáng yuè chū zhèn xǔ chāng
庚辰，东海王越出镇许昌。
yǐ zhēng dōng jiāng jūn gāo mì wáng jiǎn wèi zhēng nán dà jiàng jūn dū du jīng zhōu zhū jūn shì zhèn xiāng yáng
以征东将军、高密王简为征南大将军、都督荆州诸军事，镇襄阳；
gǎi fēng ān běi jiāng jūn dōng yàn wáng téng wèi xīn cài wáng dū du sī jì èr zhōu zhū jūn shì zhèn yè
改封安北将军、东燕王腾为新蔡王、都督司冀二州诸军事，镇邺；
yǐ zhēng nán jiāng jūn nán yáng wáng mó wèi zhēng xi dà jiàng jūn dū du qín yōng liáng yì sì zhōu zhū jūn shì zhèn cháng ān
以征南将军、南阳王模为征西大将军、都督秦雍梁益四州诸军事，镇长安。
bīng zhōu zhū jùn wèi liú yuán hǎi suǒ xiàn cì shǐ liú kūn dú bǎo jìn yáng
并州诸郡为刘元海所陷，刺史刘琨独保晋阳。
xià wǔ yuè mǎ mù shuài jí sāng jù zhòng fǎn bài wèi jùn tài shǒu féng sōng suì xiàn yè chéng hài xīn cài wáng téng
夏五月，马牧帅汲桑聚众反，败魏郡太守冯嵩，遂陷邺城，害新蔡王腾。
shāo yè gōng huǒ xún rì bù miè
烧邺宫，火旬日不灭。
yòu shā qián yōu zhōu cì shǐ shí xiān yú lè líng rù lüè píng yuán shān yáng gōng liú qiū yù hài
又杀前幽州刺史石鲜于乐陵，入掠平原，山阳公刘秋遇害。
luò yáng bù guǎng lǐ dì xiàn yǒu èr é chū sè cāng zhě chōng tiān bái zhě bù néng fēi
洛阳步广里地陷，有二鹅出，色苍者冲天，白者不能飞。
jiàn níng jùn yí gōng xiàn níng zhōu sǐ zhě sān qiān yú rén
建宁郡夷攻陷宁州，死者三千余人。
qiū qī yuè jǐ yǒu shuò dōng hǎi wáng yuè jìn tún guān dù yǐ tǎo jí sāng
秋七月己酉朔，东海王越进屯官渡，以讨汲桑。
jǐ wèi yǐ píng dōng jiāng jūn láng yá wáng ruì wèi ān dōng jiāng jūn dū du yáng zhōu jiāng nán zhū jūn shì jiǎ jié zhèn jiàn yè
己未，以平东将军、琅邪王睿为安东将军、都督扬州江南诸军事、假节，镇建邺。
bā yuè jǐ mǎo shuò fǔ jūn jiāng jūn gǒu xī bài jí sāng yú yè
八月己卯朔，抚军将军苟晞败汲桑于邺。
jiǎ chén qǔ shè yōu bìng sī jì yǎn yù děng liù zhōu
甲辰，曲赦幽、并、司、冀、兖、豫等六州。
fēn jīng zhōu jiāng zhōu bā jùn wèi xiāng zhōu
分荆州、江州八郡为湘州。
jiǔ yuè wù shēn gǒu xī yòu pò jí sāng xiàn qí jiǔ lěi
九月戊申，苟晞又破汲桑，陷其九垒。
xīn hài yǒu dà xīng rú rì xiǎo zhě rú dòu zì xī fāng liú yú dōng běi tiān jǐn chì é yǒu shēng rú léi
辛亥，有大星如日，小者如斗，自西方流于东北，天尽赤，俄有声如雷。
shǐ xiū qiān jīn ài yú xǔ chāng yǐ tōng yùn
始修千金堨于许昌以通运。
dōng shí yī yuè wù shēn shuò rì yǒu shí zhī
冬十一月戊申朔，日有蚀之。
jiǎ yín yǐ shàng shū yòu pú yè hé yù wèi zhēng běi jiāng jūn zhèn yè
甲寅，以尚书右仆射和郁为征北将军，镇邺。
shí èr yuè wù yín bīng zhōu rén tián lán báo shèng děng zhǎn jí sāng yú lè líng
十二月戊寅，并州人田兰、薄盛等斩汲桑于乐陵。
jiǎ wǔ yǐ qián tài fù liú shí wèi tài wèi
甲午，以前太傅刘寔为太尉。
gēng zǐ yǐ guāng lù dài fu yán líng gōng gāo guāng wèi shàng shū lìng
庚子，以光禄大夫、延陵公高光为尚书令。
dōng hǎi wáng yuè jiǎo zhào qiú qīng hé wáng tán yú jīn yōng chéng
东海王越矫诏囚清河王覃于金墉城。
guǐ mǎo yuè zì wèi chéng xiàng
癸卯，越自为丞相。
yǐ fǔ jūn jiāng jūn gǒu xī wèi zhēng dōng dà jiàng jūn
以抚军将军苟晞为征东大将军。
èr nián chūn zhēng yuè bǐng zǐ shuò rì yǒu shí zhī rì yǒu shí zhī
二年春正月丙子朔，日有蚀之，日有蚀之。
dīng wèi dà shè
丁未，大赦。
èr yuè xīn mǎo qīng hé wáng tán wèi dōng hǎi wáng yuè suǒ hài
二月辛卯，清河王覃为东海王越所害。
gēng zǐ shí lè kòu cháng shān ān běi jiāng jūn wáng jùn tǎo pò zhī
庚子，石勒寇常山，安北将军王浚讨破之。
sān yuè dōng hǎi wáng yuè zhèn juàn chéng
三月，东海王越镇鄄城。
liú yuán hǎi qīn jí jùn lüè yǒu dùn qiū hé nèi zhī de
刘元海侵汲郡，略有顿丘、河内之地。
wáng mí kòu qīng xú yǎn yù sì zhōu
王弥寇青、徐、兖、豫四州。
xià sì yuè dīng hài rù xǔ chāng zhū jùn shǒu jiāng jiē bēn zǒu
夏四月丁亥，入许昌，诸郡守将皆奔走。
wǔ yuè jiǎ zǐ mí suì kòu luò yáng sī tú wáng yǎn shuài zhòng yù zhī mí tuì zǒu
五月甲子，弥遂寇洛阳，司徒王衍帅众御之，弥退走。
qiū qī yuè jiǎ chén liú yuán hǎi kòu píng yáng tài shǒu sòng chōu bēn jīng shī hé dōng tài shǒu lù shù lì zhàn sǐ zhī
秋七月甲辰，刘元海寇平阳，太守宋抽奔京师，河东太守路述力战，死之。
bā yuè dīng hài dōng hǎi wáng yuè zì juàn chéng qiān zhūn yú pú yáng
八月丁亥，东海王越自鄄城迁屯于濮阳。
jiǔ yuè shí lè kòu zhào jùn zhēng běi jiāng jūn hé yù zì yè bēn yú wèi guó
九月，石勒寇赵郡，征北将军和郁自邺奔于卫国。
dōng shí yuè jiǎ xū liú yuán hǎi jiàn dì hào yú píng yáng réng chēng hàn
冬十月甲戌，刘元海僭帝号于平阳，仍称汉。
shí yī yuè yǐ sì shàng shū lìng gāo guāng zú
十一月乙巳，尚书令高光卒；
dīng mǎo yǐ tài zi shǎo fù xún fān wèi shàng shū lìng
丁卯，以太子少傅荀籓为尚书令。
jǐ yǒu shí lè kòu yè wèi jùn tài shǒu wáng cuì zhàn bài sǐ zhī
己酉，石勒寇邺，魏郡太守王粹战败，死之。
shí èr yuè xīn wèi shuò dà shè
十二月辛未朔，大赦。
lì cháng shā wáng yì zi shuò wèi cháng shā wáng xiān wèi lín huái wáng
立长沙王乂子硕为长沙王，鲜为临淮王。
sān nián chūn zhēng yuè jiǎ wǔ péng chéng wáng shì hōng
三年春正月甲午，彭城王释薨。
sān yuè wù shēn zhēng nán dà jiàng jūn gāo mì wáng jiǎn hōng
三月戊申，征南大将军、高密王简薨。
yǐ shàng shū zuǒ pú yè shān jiǎn wèi zhēng nán jiāng jūn dū wèi jīng xiāng jiāo guǎng děng sì zhōu zhū jūn shì sī lì xiào wèi liú tūn wèi shàng shū zuǒ pú yè
以尚书左仆射山简为征南将军、都尉荆湘交广等四州诸军事，司隶校尉刘暾为尚书左仆射。
dīng sì dōng hǎi wáng yuè guī jīng shī
丁巳，东海王越归京师。
yǐ chǒu lè bīng rén gōng yú dì cè shōu jìn chén zhōng shū lìng miào bō dì jiù wáng yán děng shí yú rén bìng hài zhī
乙丑，勒兵人宫，于帝侧收近臣中书令缪播、帝舅王延等十余人，并害之。
bǐng yín qǔ shè hé nán jùn
丙寅，曲赦河南郡。
dīng mǎo tài wèi liú shí qǐng lǎo yǐ sī tú wáng yǎn wèi tài wèi
丁卯，太尉刘寔请老，以司徒王衍为太尉。
dōng hǎi wáng yuè lǐng sī tú
东海王越领司徒。
liú yuán hǎi guān lí yáng qiǎn chē qí jiāng jūn wáng kān jī zhī wáng shī bài jì yú yán jīn sǐ zhě sān wàn yú rén
刘元海冠黎阳，遣车骑将军王堪击之，王师败绩于延津，死者三万余人。
dà hàn jiāng hàn hé luò jiē jié kě shè
大旱，江、汉、河、洛皆竭，可涉。
xià sì yuè zuǒ jī nǔ jiāng jūn zhū dàn pàn bēn yú liú yuán hǎi
夏四月，左积弩将军朱诞叛奔于刘元海。
shí lè gōng xiàn jì zhōu jùn xiàn bǎi yú bì
石勒攻陷冀州郡县百余壁。
qiū qī yuè wù chén dāng yáng dì liè sān suǒ gè guǎng sān zhàng cháng sān bǎi yú bù
秋七月戊辰，当阳地裂三所，各广三丈，长三百余步。
xīn wèi píng yáng rén liú máng dàng zì chēng hàn hòu kuáng yòu qiāng róng jiàn dì hào yú mǎ lán shān
辛未，平阳人刘芒荡自称汉后，诳诱羌戎，僭帝号于马兰山。
zhī hú wǔ dǒu sōu hǎo suǒ jù zhòng shù qiān wéi luàn zhūn xīn fēng yǔ máng dàng hé dǎng
支胡五斗叟、郝索聚众数千为乱，屯新丰，与芒荡合党。
liú yuán hǎi qiǎn zi cōng jí wáng mí kòu shàng dǎng wéi hú guān
刘元海遣子聪及王弥寇上党，围壶关。
bīng zhōu cì shǐ liú kūn shǐ bīng jiù zhī wèi cōng suǒ bài
并州刺史刘琨使兵救之，为聪所败。
huái nán nèi shǐ wáng kuàng jiāng jūn shī róng cáo chāo jí cōng zhàn yòu bài chāo róng sǐ zhī
淮南内史王旷、将军施融、曹超及聪战，又败，超、融死之。
shàng dǎng tài shǒu páng chún yǐ jùn jiàng zéi
上党太守庞淳以郡降贼。
jiǔ yuè bǐng yín liú cōng wéi jùn yí qiǎn píng běi jiāng jūn cáo wǔ tǎo zhī
九月丙寅，刘聪围浚仪，遣平北将军曹武讨之。
dīng chǒu wáng shī bài jì
丁丑，王师败绩。
dōng hǎi wáng yuè rén bǎo jīng chéng
东海王越人保京城。
cōng zhì xi míng mén yuè yù zhī zhàn yú xuān yáng mén wài dà pò zhī
聪至西明门，越御之，战于宣阳门外，大破之。
shí lè kòu cháng shān ān běi jiāng jūn wáng jùn shǐ xiān bēi qí jiù zhī dà pò lēi yú fēi lóng shān
石勒寇常山，安北将军王浚使鲜卑骑救之，大破勒于飞龙山。
zhēng xi dà jiàng jūn nán yáng wáng mó shǐ qí jiāng chún yú dìng pò liú máng dàng wǔ dǒu sōu bìng zhǎn zhī
征西大将军、南阳王模使其将淳于定破刘芒荡、五斗叟，并斩之。
shǐ chē qí jiāng jūn wáng kān píng běi jiāng jūn cáo wǔ tǎo liú cōng wáng shī bài jì kān bēn hái jīng shī
使车骑将军王堪、平北将军曹武讨刘聪，王师败绩，堪奔还京师。
li xióng bié shuài luō xiàn yǐ zǐ tóng guī shùn
李雄别帅罗羡以梓潼归顺。
liú cōng gōng luò yáng xi míng mén bù kè
刘聪攻洛阳西明门，不克。
yí dū yí dào shān bēng jīng xiāng èr zhōu dì zhèn
宜都夷道山崩，荆、湘二州地震。
dōng shí yī yuè shí lè xiàn cháng lè ān běi jiāng jūn wáng bīn yù hài
冬十一月，石勒陷长乐，安北将军王斌遇害。
yīn tú lí yáng
因屠黎阳。
qǐ huó shuài li yùn báo shèng děng shuài zhòng jiù jīng shī cōng tuì zǒu
乞活帅李恽、薄盛等帅众救京师，聪退走。
yùn děng yòu pò wáng mí yú xīn jí
恽等又破王弥于新汲。
shí èr yuè yǐ hài yè yǒu bái qì rú dài zì de shēng tiān nán běi gè èr zhàng
十二月乙亥，夜有白气如带，自地升天，南北各二丈。
sì nián chūn zhēng yuè yǐ chǒu shuò dà shè
四年春正月乙丑朔，大赦。
èr yuè shí lè xí juàn chéng yǎn zhōu cì shǐ yuán fú zhàn bài wèi qí bù xià suǒ hài
二月，石勒袭鄄城，兖州刺史袁孚战败，为其部下所害。
lēi yòu xí bái mǎ chē qí jiāng jūn wáng kān sǐ zhī
勒又袭白马，车骑将军王堪死之。
li xióng jiāng wén shuò shā xióng dà jiāng jūn li guó yǐ bā xī guī shùn
李雄将文硕杀雄大将军李国，以巴西归顺。
wù wǔ wú xīng rén qián huì fǎn zì chēng píng xī jiāng jūn
戊午，吴兴人钱㻅反，自称平西将军。
sān yuè chéng xiàng cāng cáo shǔ zhōu shuài xiāng rén tǎo huì zhǎn zhī
三月，丞相仓曹属周帅乡人讨㻅，斩之。
xià sì yuè dà shuǐ
夏四月，大水。
jiāng jūn qí hóng pò liú yuán hǎi jiāng liú líng yào yú guǎng zōng
将军祁弘破刘元海将刘灵曜于广宗。
li xióng xiàn zǐ tóng
李雄陷梓潼。
yǎn zhōu dì zhèn
兖州地震。
wǔ yuè shí lè kòu jí jùn zhí tài shǒu hú chǒng suì nán jì hé xíng yáng tài shǒu péi chún bēn jiàn yè
五月，石勒寇汲郡，执太守胡宠，遂南济河，荥阳太守裴纯奔建邺。
dà fēng zhé mù
大风折木。
dì zhèn
发生地震。
yōu bìng sī jì qín yōng děng liù zhōu dà huáng shí cǎo mù niú mǎ máo jiē jǐn
幽、并、司、冀、秦、雍等六州大蝗，食草木，牛马毛皆尽。
liù yuè liú yuán hǎi sǐ qí zi hé sì wěi wèi hé dì cōng shā hé ér zì lì
六月，刘元海死，其子和嗣伪位，和弟聪杀和而自立。
qiū qī yuè liú cōng cóng dì yào jí qí jiāng shí lè wéi huái zhào zhēng lǔ jiāng jūn sòng chōu jiù zhī wèi yào suǒ bài chōu sǐ zhī
秋七月，刘聪从弟曜及其将石勒围怀，诏征虏将军宋抽救之，为曜所败，抽死之。
jiǔ yuè hé nèi rén lè yǎng zhí tài shǒu péi zhěng pàn jiàng yú shí lè
九月，河内人乐仰执太守裴整叛，降于石勒。
xú zhōu jiān jūn wáng lóng zì xià pī qì jūn bēn yú zhōu fù
徐州监军王隆自下邳弃军奔于周馥。
yōng zhōu rén wáng rú jǔ bīng fǎn yú wǎn shā hài lìng zhǎng zì hào dà jiàng jūn sī yōng èr zhōu mù dà lüè hàn miǎn xīn píng rén páng shí féng yì rén yán yí jīng zhào rén hóu tuō děng gè qǐ bīng yīng zhī
雍州人王如举兵反于宛，杀害令长，自号大将军、司雍二州牧，大掠汉沔，新平人庞寔、冯翊人严嶷、京兆人侯脱等各起兵应之。
zhēng nán jiāng jūn shān jiǎn jīng zhōu cì shǐ wáng chéng nán zhōng láng jiàng dù ruí bìng qiǎn bīng yuán jīng shī jí rú zhàn yú wǎn zhū jūn jiē dà bài
征南将军山简、荆州刺史王澄、南中郎将杜蕤并遣兵援京师，及如战于宛，诸军皆大败；
wáng chéng dú yǐ zhòng jìn zhì yí kǒu zhòng kuì ér guī
王澄独以众进至沶口，众溃而归。
dōng shí yuè xīn mǎo zhòu hūn zhì yú gēng zǐ
冬十月辛卯，昼昏，至于庚子。
dà xīng xī nán zhuì yǒu shēng
大星西南坠，有声。
rén yín shí lè wéi cāng yuán chén liú nèi shǐ wáng zàn jī bài zhī lēi zǒu hé běi
壬寅，石勒围仓垣，陈留内史王赞击败之，勒走河北。
rén zǐ yǐ piào qí jiāng jūn wáng jùn wèi sī kōng píng běi jiāng jūn liú kūn wèi píng běi dà jiāng jūn
壬子，以骠骑将军王浚为司空，平北将军刘琨为平北大将军。
jīng shī jī
京师饥。
dōng hǎi wáng yuè yǔ xí zhēng tiān xià bīng dì wèi shǐ zhě yuē wèi wǒ yǔ zhū zhēng zhèn ruò jīn rì shàng kě jiù hòu zé wú dǎi yǐ
东海王越羽檄征天下兵，帝谓使者曰：“为我语诸征镇，若今日，尚可救，后则无逮矣。
shí mò yǒu zhì zhě
”时莫有至者。
shí lè xiàn xiāng chéng tài shǒu cuī kuàng yù hài suì zhì wǎn
石勒攻陷襄城，太守崔旷被杀，接着攻到宛。
wáng jùn qiǎn xiān bēi wén yāng shuài qí jiù zhī lēi tuì
王浚遣鲜卑文鸯帅骑救之，勒退。
jùn yòu qiǎn bié jiāng wáng shēn shǐ tǎo lēi yú wèn shí jīn dà pò zhī
浚又遣别将王申始讨勒于汶石津，大破之。
shí yī yuè jiǎ xū dōng hǎi wáng yuè shuài zhòng chū xǔ chāng yǐ xíng tái zì suí
十一月甲戌，东海王越帅众出许昌，以行台自随。
gōng shěng wú fù shǒu wèi huāng jǐn rì shén diàn nèi sǐ rén jiāo héng fǔ sì yíng shǔ bìng jué qiàn zì shǒu dào zéi gōng xíng fú gǔ zhī yīn bù jué
宫省无复守卫，荒馑日甚，殿内死人交横，府寺营署并掘堑自守，盗贼公行，桴鼓之音不绝。
yuè jūn cì xiàng zì lǐng yù zhōu mù yǐ tài wèi wáng yǎn wèi jūn sī
越军次项，自领豫州牧，以太尉王衍为军司。
dīng chǒu liú dǐ wěi bó děng xí yí dū tài shǒu jī xī bēn jiàn yè
丁丑，流氐隗伯等袭宜都，太守嵇晞奔建邺。
wáng shēn shǐ gōng liú yào wáng mí yú píng lěi pò zhī
王申始攻刘曜、王弥于瓶垒，破之。
zhèn dōng jiāng jūn zhōu fù biǎo yíng dà jià qiān dū shòu yáng yuè shǐ péi shuò tǎo fù wèi fù suǒ bài zǒu bǎo dōng chéng qǐng jiù yú láng yá wáng ruì
镇东将军周馥表迎大驾迁都寿阳，越使裴硕讨馥，为馥所败，走保东城，请救于琅邪王睿。
xiāng yáng dà yì sǐ zhě sān qiān yú rén
襄阳大疫，死者三千余人。
jiā liáng zhōu cì shǐ zhāng guǐ ān xī jiāng jūn
加凉州刺史张轨安西将军。
shí èr yuè zhēng dōng dà jiàng jūn gǒu xī gōng wáng mí bié shuài cáo yí pò zhī
十二月，征东大将军苟晞攻王弥别帅曹嶷，破之。
yǐ yǒu píng yáng rén li hóng shuài liú rén rù dìng líng zuò luàn
乙酉，平阳人李洪帅流人入定陵作乱。
wǔ nián chūn zhēng yuè dì mì zhào gǒu xī tǎo dōng hǎi wáng yuè
五年春正月，帝密诏苟晞讨东海王越。
rén shēn xī wèi cáo yí suǒ pò
壬申，晞为曹嶷所破。
yǐ wèi yuè qiǎn cóng shì zhōng láng jiàng yáng mào xú zhōu cì shǐ péi dùn gòng jī xī
乙未，越遣从事中郎将杨瑁、徐州刺史裴盾共击晞。
guǐ yǒu shí lè rù jiāng xià tài shǒu yáng mín bēn yú wǔ chāng
癸酉，石勒入江夏，太守杨珉奔于武昌。
yǐ hài li xióng gōng xiàn fú chéng zǐ tóng tài shǒu qiáo dēng yù hài
乙亥，李雄攻陷涪城，梓潼太守谯登遇害。
xiāng zhōu liú rén dù tāo jù cháng shā fǎn
湘州流民杜搜占据长沙谋反。
wù yín ān dōng jiāng jūn láng yá wáng ruì shǐ jiāng jūn gān zhuō gōng zhèn dōng jiāng jūn zhōu fù yú shòu chūn fù zhòng kuì
戊寅，安东将军、琅邪王睿使将军甘卓攻镇东将军周馥于寿春，馥众溃。
gēng chén tài bǎo píng yuán wáng gàn hōng
庚辰，太保、平原王干薨。
èr yuè shí lè kòu rǔ nán rǔ nán wáng yòu bēn jiàn yè
二月，石勒寇汝南，汝南王祐奔建邺。
sān yuè wù wǔ zhào xià dōng hǎi wáng yuè zuì zhuàng gào fāng zhèn tǎo zhī
三月戊午，诏下东海王越罪状，告方镇讨之。
yǐ zhèng dōng dà jiàng jūn gǒu xī wèi dà jiàng jūn
以证东大将军苟晞为大将军。
bǐng zǐ dōng hǎi wáng yuè hōng
丙子，东海王越薨。
sì yuè wù zǐ shí lè zhuī dōng hǎi wáng yuè sàng jí yú dōng jùn jiāng jūn qián duān zhàn sǐ jūn kuì tài wèi wáng yǎn lì bù shàng shū liú wàng tíng wèi zhū gě quán shàng shū zhèng yù wǔ líng wáng dàn děng jiē yù hài wáng gōng yǐ xià sǐ zhě shí yú wàn rén
四月戊子，石勒追东海王越丧，及于东郡，将军钱端战死，军溃，太尉王衍、吏部尚书刘望、廷尉诸葛铨、尚书郑豫、武陵王澹等皆遇害，王公已下死者十余万人。
dōng hǎi shì zǐ pí jí zōng shì sì shí bā wáng xún yòu méi yú shí lè
东海世子毗及宗室四十八王寻又没于石勒。
zéi wáng sāng lěng dào xiàn xú zhōu cì shǐ péi dùn yù hài sāng suì jì huái zhì yú lì yáng
贼王桑、冷道陷徐州，刺史裴盾遇害，桑遂济淮，至于历阳。
wǔ yuè yì zhōu liú rén rǔ bān liáng zhōu liú rén jiǎn fǔ zuò luàn yú xiāng zhōu lǔ cì shǐ gǒu tiào nán pò líng guì zhū jùn dōng lüè wǔ chāng ān chéng tài shǒu guō chá shào líng tài shǒu zhèng róng héng yáng nèi shǐ téng yù bìng yù hài
五月，益州流人汝班、梁州流人蹇抚作乱于湘州，虏刺史苟眺，南破零、桂诸郡，东掠武昌，安城太守郭察、劭陵太守郑融、衡阳内史滕育并遇害。
jìn sī kōng wáng jùn wèi dà sī mǎ zhēng xi dà jiàng jūn nán yáng wáng mó wèi tài wèi tài zǐ tài fù fu zhī wèi sī tú shàng shū lìng xún fān wèi sī kōng ān dōng jiāng jūn láng yá wáng ruì wèi zhèn dōng dà jiàng jūn
进司空王浚为大司马，征西大将军、南阳王模为太尉，太子太傅傅祗为司徒，尚书令荀籓为司空，安东将军、琅邪王睿为镇东大将军。
dōng hǎi wáng yuè zhī chū yě shǐ hé nán yǐn pān tāo jū shǒu
东海王越之出也，使河南尹潘滔居守。
dà jiàng jūn gǒu xī biǎo qiān dū cāng yuán dì jiāng cóng zhī zhū dà chén wèi tāo bù gǎn fèng zhào qiě gōng zhōng jí huáng mén liàn zī cái bù yù chū
大将军苟晞表迁都仓垣，帝将从之，诸大臣畏滔，不敢奉诏，且宫中及黄门恋资财，不欲出。
zhì shì jī shén rén xiāng shí bǎi guān liú wáng zhě shí bā jiǔ
至是饥甚，人相食，百官流亡者十八九。
dì zhào qún chén huì yì jiāng xíng ér jǐng wèi bù bèi
帝召群臣会议，将行而警卫不备。
dì fǔ shǒu tàn yuē rú hé huì wú chē yú
帝抚手叹曰：“如何会无车舆！
nǎi shǐ sī tú fu zhī chū yì hé yīn xiū zhōu jí wèi shuǐ xíng zhī bèi
”乃使司徒傅祗出诣河阴，修舟楫，为水行之备。
cháo shì shù rén dǎo cóng
朝士数人导从。
dì bù chū xī yè mén
帝步出西掖门。
zhì tóng chí jiē wèi dào suǒ lüè bù dé jìn ér hái
至铜驰街，为盗所掠，不得进而还。
liù yuè guǐ wèi liú yào wáng mí shí lè tóng kòu luò chuān wáng shī pín wèi zéi suǒ bài sǐ zhě shén zhòng
六月癸未，刘曜、王弥、石勒同寇洛川，王师频为贼所败，死者甚众。
gēng yín sī kōng xún fān guāng lù dài fu xún zǔ bēn huán yuán tài zǐ zuǒ lǜ wēn jǐ yè kāi guǎng mò mén bēn xiǎo píng jīn
庚寅，司空荀籓、光禄大夫荀组奔轘辕，太子左率温几夜开广莫门奔小平津。
dīng yǒu liú yào wáng mí rù jīng shī
丁酉、刘曜、王弥入京师。
dì kāi huá lín yuán mén chū hé yīn ǒu chí yù xìng cháng ān wèi yào děng suǒ zhuī jí
帝开华林园门，出河阴藕池，欲幸长安，为曜等所追及。
yào děng suì fén shāo gōng miào bī rǔ fēi hòu wú wáng yàn jìng líng wáng mào shàng shū zuǒ pú yè hé yù yòu pú yè cáo fù shàng shū lǘ qiū chōng yuán càn wáng gǔn hé nán yǐn liú mò děng jiē yù hài bǎi guān shì shù sǐ zhě sān wàn yú rén
曜等遂焚烧宫庙，逼辱妃后，吴王晏、竟陵王楙、尚书左仆射和郁、右仆射曹馥、尚书闾丘冲、袁粲、王绲、河南尹刘默等皆遇害，百官士庶死者三万余人。
dì meng chen yú píng yáng liú cōng yǐ dì wèi kuài jī gōng
帝蒙尘于平阳，刘聪以帝为会稽公。
xún fān yí xí zhōu zhèn yǐ láng yá wáng wèi méng zhǔ
荀籓移檄州镇，以琅邪王为盟主。
yù zhāng wáng duān dōng bēn gǒu xī xī lì wèi huáng tài zǐ zì lǐng shàng shū lìng jù zhì guān shǔ bǎo liáng guó zhī méng xiàn
豫章王端东奔苟晞，晞立为皇太子，自领尚书令，具置官属，保梁国之蒙县。
bǎi xìng jī jiǎn mǐ hú wàn yú jià
百姓饥俭，米斛万余价。
qiū qī yuè dà sī mǎ wáng jùn chéng zhì jiǎ lì tài zǐ zhì bǎi guān shǔ zhēng zhèn
秋七月，大司马王浚承制假立太子，置百官，署征镇。
shí lè kòu gǔ yáng pèi wáng zī zhàn bài yù hài
石勒寇谷阳，沛王滋战败遇害。
bā yuè liú cōng shǐ zi càn gōng xiàn cháng ān tài wèi zhēng xi jiāng jūn nán yáng wáng mó yù hài cháng ān yí rén sì qiān yú jiā bēn hàn zhōng
八月，刘聪使子粲攻陷长安，太尉、征西将军、南阳王模遇害，长安遗人四千余家奔汉中。
jiǔ yuè guǐ hài shí lè xí yáng jiǎ zhì yú méng xiàn dà jiàng jūn gǒu xī yù zhāng wáng duān bìng méi yú zéi
九月癸亥，石勒袭阳夏，至于蒙县，大将军苟晞、豫章王端并没于贼。
dōng shí yuè lēi kòu yù zhōu zhū jūn zhì jiāng ér hái
冬十月，勒寇豫州，诸军至江而还。
shí yī yuè yī lú kòu tài yuán píng běi jiāng jūn liú kūn bù néng zhì xǐ wǔ xiàn bǎi xìng yú xīn xīng yǐ qí de jū zhī
十一月，猗卢寇太原，平北将军刘琨不能制，徙五县百姓于新兴，以其地居之。
liù nián chūn zhēng yuè dì zài píng yáng
六年春正月，帝在平阳。
liú cōng kòu tài yuán
刘聪寇太原。
gù zhèn nán fǔ yá mén jiāng hú gāng jù zhòng kòu jīng tǔ zì hào chu gōng
故镇南府牙门将胡亢聚众寇荆土，自号楚公。
èr yuè rén zǐ rì yǒu shí zhī
二月壬子，日有蚀之。
guǐ chǒu zhèn dōng dà jiàng jūn láng yá wáng ruì shàng shàng shū xí sì fāng yǐ tǎo shí lè
癸丑，镇东大将军、琅邪王睿上尚书，檄四方以讨石勒。
dà sī mǎ wáng jùn yí xí tiān xià chēng bèi zhōng zhào chéng zhì yǐ xún fān wèi tài wèi
大司马王浚移檄天下，称被中诏承制，以荀籓为太尉。
rǔ yáng wáng xī wèi shí lè suǒ hài
汝阳王熙为石勒所害。
xià sì yuè bǐng yín zhēng nán jiāng jūn shān jiǎn zú
夏四月丙寅，征南将军山简卒。
qiū qī yuè suì xīng yíng huò tài bái jù yú niú dòu
秋七月，岁星、荧惑、太白聚于牛斗。
shí lè kòu jì zhōu
石勒寇冀州。
liú càn kòu jìn yáng píng běi jiāng jūn liú kūn qiǎn bù jiàng hǎo shēn shuài zhòng yù càn shēn bài jì sǐ zhī tài yuán tài shǒu gāo qiáo yǐ jìn yáng jiàng càn
刘粲寇晋阳，平北将军刘琨遣部将郝诜帅众御粲，诜败绩，死之，太原太守高乔以晋阳降粲。
bā yuè gēng xū liú kūn bēn yú cháng shān
八月庚戌，刘琨奔于常山。
xīn hài yīn píng dū wèi dǒng chōng zhú tài shǒu wáng jiàn yǐ jùn pàn jiàng yú li xióng
辛亥，阴平都尉董冲逐太守王鉴，以郡叛降于李雄。
yǐ hài liú kūn qǐ shī yú yī lú biǎo lú wèi dài gōng
乙亥，刘琨乞师于猗卢，表卢为代公。
jiǔ yuè jǐ mǎo yī lú shǐ zǐ lì sūn fù kūn bù dé jìn
九月己卯，猗卢使子利孙赴琨，不得进。
xīn sì qián yōng zhōu cì shǐ gǔ shū tǎo liú càn yú sān fǔ zǒu zhī guān zhōng xiǎo dìng nǎi yǔ wèi jiāng jūn liáng fēn jīng zhào tài shǒu liáng zōng gòng fèng qín wáng yè wèi huáng tài zǐ yú cháng ān
辛巳，前雍州刺史贾疋讨刘粲于三辅，走之，关中小定，乃与卫将军梁芬、京兆太守梁综共奉秦王邺为皇太子于长安。
dōng shí yuè yī lú zì jiāng liù wàn qí cì yú pén chéng
冬十月，猗卢自将六万骑次于盆城。
shí yī yuè jiǎ wǔ liú càn dùn zǒu liú kūn shōu qí yí zhòng bǎo yú yáng qǔ
十一月甲午，刘粲遁走，刘琨收其遗众，保于阳曲。
shì suì dà yì
是岁大疫。
qī nián chūn zhēng yuè liú cōng dà huì shǐ dì zhe qīng yī xíng jiǔ
七年春正月，刘聪大会，使帝著青衣行酒。
shì zhōng yǔ mín hào kū cōng è zhī
侍中庾珉号哭，聪恶之。
dīng wèi dì yù shì bēng yú píng yáng shí nián sān shí
丁未，帝遇弑，崩于平阳，时年三十。
dì chū dàn yǒu jiā hé shēng yú yù zhāng zhī nán chāng
帝初诞，有嘉禾生于豫章之南昌。
xiān shì wàng qì zhě yún yù zhāng yǒu tiān zǐ qì qí hòu jìng yǐ yù zhāng wáng wèi huáng tài dì
先是望气者云“豫章有天子气”，其后竟以豫章王为皇太弟。
zài dōng gōng xún xún qiān sǔn jiē yǐn cháo shì jiǎng lùn shū jí
在东宫，恂恂谦损，接引朝士，讲论书籍。
jí jí wèi shǐ zūn jiù zhì lín tài jí diàn shǐ shàng shū láng dú shí lìng yòu yú dōng táng tīng zhèng
及即位，始遵旧制，临太极殿，使尚书郎读时令，又于东堂听政。
zhì yú yàn huì zhé yǔ qún guān lùn zhòng wù kǎo jīng jí
至于宴会，辄与群官论众务，考经籍。
huáng mén shì láng fu xuān tàn yuē jīn rì fù jiàn wǔ dì zhī shì yǐ
黄门侍郎傅宣叹曰：“今日复见武帝之世矣！
mì shū jiān xún sōng yòu cháng wèi rén yuē huái dì tiān zī qīng shào shǎo zhe yīng yóu ruò zāo chéng píng zú wèi shǒu wén jiā zhǔ
”秘书监荀崧又常谓人曰：“怀帝天姿清劭，少著英猷，若遭承平，足为守文佳主。
ér jì huì dì rǎo luàn zhī hòu dōng hǎi zhuān zhèng wú yōu lì zhī xìn ér yǒu liú wáng zhī huò
而继惠帝扰乱之后，东海专政，无幽厉之衅，而有流亡之祸。
xiào mǐn huáng dì huì yè zì yàn qí wǔ dì sūn wú xiào wáng yàn zhī zǐ yě
孝愍皇帝讳邺，字彦旗，武帝孙，吴孝王晏之子也。
chū jì hòu bó fù qín xiàn wáng jiǎn xí fēng qín wáng
出继后伯父秦献王柬，袭封秦王。
yǒng jiā èr nián bài sàn qí cháng shì fǔ jūn jiāng jūn
永嘉二年，拜散骑常侍、抚军将军。
jí luò yáng qīng fù bì nàn yú xíng yáng mì xiàn yǔ jiù xún fān xún zǔ xiāng yù zì mì nán qū xǔ yǐng
及洛阳倾覆，避难于荥阳密县，与舅荀籓、荀组相遇，自密南趋许颍。
yù zhōu cì shǐ yán dǐng yǔ qián fǔ jūn zhǎng shǐ wáng pí sī tú zhǎng shǐ liú chóu zhōng shū láng li xīn jí fān zǔ děng tóng móu fèng dì guī yú cháng ān ér chóu děng zhōng tú fù pàn dǐng zhuī shā zhī fān zǔ jǐn ér huò miǎn
豫州刺史阎鼎与前抚军长史王毗、司徒长史刘畴、中书郎李昕及籓、组等同谋奉帝归于长安，而畴等中涂复叛，鼎追杀之，籓、组仅而获免。
dǐng suì xié dì chéng niú chē zì wǎn qù wǔ guān pín yù shān zéi shì zú wáng sàn cì yú lán tián
鼎遂挟帝乘牛车，自宛趣武关，频遇山贼，士卒亡散，次于蓝田。
dǐng gào yōng zhōu cì shǐ gǔ shū shū jù qiǎn zhōu bīng yíng wèi dá yú cháng ān yòu shǐ fǔ guó jiāng jūn liáng zōng zhù shǒu zhī
鼎告雍州刺史贾疋，疋遽遣州兵迎卫，达于长安，又使辅国将军梁综助守之。
shí yǒu yù guī chū bà shuǐ shén mǎ míng chéng nán yān
时有玉龟出霸水，神马鸣城南焉。
liù nián jiǔ yuè xīn sì fèng qín wáng wèi huáng tài zǐ dēng tán gào lèi jiàn zōng miào shè jì dà shè
六年九月辛巳，奉秦王为皇太子，登坛告类，建宗庙社稷，大赦。
jiā shū zhēng xi dà jiàng jūn yǐ qín zhōu cì shǐ nán yáng wáng bǎo wèi dà sī mǎ
加疋征西大将军，以秦州刺史、南阳王保为大司马。
gǔ shū tǎo zéi zhāng lián yù hài zhòng tuī shǐ píng tài shǒu qū yǔn lǐng yōng zhōu cì shǐ wèi méng zhǔ chéng zhì xuǎn zhì
贾疋讨贼张连，遇害，众推始平太守麹允领雍州刺史，为盟主，承制选置。
jiàn xìng yuán nián xià sì yuè bǐng wǔ fèng huái dì bēng wèn jǔ āi chéng lǐ
建兴元年夏四月丙午，奉怀帝崩问，举哀成礼。
rén shēn jí huáng dì wèi dà shè gǎi yuán
壬申，即皇帝位，大赦，改元。
yǐ wèi jiāng jūn liáng fēn wèi sī tú yōng zhōu cì shǐ qū yǔn wèi shǐ chí jié lǐng jūn jiāng jūn lù shàng shū shì jīng zhào dà shǒu suǒ chēn wèi shàng shū yòu pú yè
以卫将军梁芬为司徒，雍州刺史麹允为使持节、领军将军、录尚书事，京兆大守索𬘭为尚书右仆射。
shí lè gōng lóng xiāng jiāng jūn li yùn yú shàng bái yùn bài sǐ zhī
石勒攻龙骧将军李恽于上白，恽败，死之。
wǔ yuè rén chén yǐ zhèn dōng dà jiàng jūn láng yá wáng ruì wèi shì zhōng zuǒ chéng xiàng dà dū dū shǎn dōng zhū jūn shì dà sī mǎ nán yáng wáng bǎo wèi yòu chéng xiàng dà dū dū shǎn xī zhū jūn shì
五月壬辰，以镇东大将军、琅邪王睿为侍中、左丞相、大都督陕东诸军事，大司马、南阳王保为右丞相、大都督陕西诸军事。
yòu zhào èr wáng yuē fu yáng jiǔ bǎi liù zhī zāi suī zài shèng shì yóu huò gòu zhī
又诏二王曰：“夫阳九百六之灾，虽在盛世，犹或遘之。
zhèn yǐ yòu chōng zuǎn chéng hóng xù zhù píng zǔ zōng zhī líng qún gōng yì shì zhī lì dàng miè xiōng kòu zhěng bá yōu gōng zhān wàng wèi dá gān xīn fēn liè
朕以幼冲，纂承洪绪，庶凭祖宗之灵，群公义士之力，荡灭凶寇，拯拔幽宫，瞻望未达，肝心分裂。
xī zhōu shào fēn shǎn jī shì yǐ lóng
昔周邵分陕，姬氏以隆；
píng wáng dōng qiān jìn zhèng wèi fǔ
平王东迁，晋郑为辅。
jīn zuǒ yòu chéng xiàng mào dé qí shèng guó zhī nì shǔ dāng shì èr gōng sǎo chú jīng ní fèng yíng zǐ gōng kè fù zhōng xīng
今左右丞相茂德齐圣，国之昵属，当恃二公，扫除鲸鲵，奉迎梓宫，克复中兴。
lìng yōu bìng liǎng zhōu lè zú sān shí wàn zhí zào píng yáng
令幽、并两州勒卒三十万，直造平阳。
yòu chéng xiàng yi shuài qín liáng liáng yōng wǔ lǚ sān shí wàn jìng yì cháng ān
右丞相宜帅秦、凉、梁、雍武旅三十万，径诣长安。
zuǒ chéng xiàng shuài suǒ lǐng jīng bīng èr shí wàn jìng zào luò yáng
左丞相帅所领精兵二十万，径造洛阳。
fēn qiǎn qián fēng wèi yōu bìng hòu zhù
分遣前锋，为幽并后驻。
fù tóng dà xiàn kè chéng yuán xūn
赴同大限，克成元勋。
yòu zhào láng yá wáng yuē zhèn yǐ chōng mèi zuǎn chéng hóng xù wèi néng xiāo yí xiōng nì fèng yíng zǐ gōng zhěn gē fán yuān gān xīn chōu liè
”又诏琅邪王曰：“朕以冲昧，纂承洪绪，未能枭夷凶逆，奉迎梓宫，枕戈烦冤，肝心抽裂。
qián de wèi jùn biǎo zhī gōng shuài xiān sān jūn yǐ jù shòu chūn chuán xí zhū hóu xié qí wēi shì xiǎng jīn jiàn jìn yǐ dá luò yáng
前得魏浚表，知公帅先三军，已据寿春，传檄诸侯，协齐威势，想今渐进，已达洛阳。
liáng zhōu cì shǐ zhāng guǐ nǎi xīn wáng shì lián qí wàn lǐ yǐ dào shui jiān lǒng
凉州刺史张轨，乃心王室，连旗万里，已到氵幵陇；
liáng zhōu cì shǐ zhāng guāng yì qiǎn bā hàn zhī zú zhūn zài luò gǔ qín chuān xiāo yǒng qí huì rú lín
梁州刺史张光，亦遣巴汉之卒，屯在骆谷：秦川骁勇，其会如林。
jiān qiǎn shǐ shì hái jù zhī píng yáng dìng wèn yún yōu bìng lóng shèng yú hú shuāi pò rán yóu shì xiǎn dāng xū dà jǔ
间遣使适还，具知平阳定问，云幽并隆盛，余胡衰破，然犹恃险，当须大举。
wèi zhī gōng jīn suǒ dào shì yǐ xī bīng mò mǎ wèi biàn jìn jūn
未知公今所到，是以息兵秣马，未便进军。
jīn wèi yǐ zhì hé xǔ dāng xū lái zhǐ biàn shèng yú zì chū huì chú zhōng yuán yě
今为已至何许，当须来旨，便乘舆自出，会除中原也。
gōng yi sī hóng móu yóu xù jì yuǎn lüè shǐ shān líng xuán fǎn sì hǎi yǒu lài
公宜思弘谋猷，勖济远略，使山陵旋反，四海有赖。
gù qiǎn diàn zhōng dōu wèi liú shǔ sū mǎ děng jù xuān zhèn yì
故遣殿中都尉刘蜀、苏马等具宣朕意。
gōng mào dé nì shǔ xuān lóng dōng xià huī róng liù hé fēi gōng ér shuí
公茂德昵属，宣隆东夏，恢融六合，非公而谁！
dàn luò dōu líng miào bù kě kōng kuàng gōng yi zhèn fǔ yǐ suí shān dōng
但洛都陵庙，不可空旷，公宜镇抚，以绥山东。
yòu chéng xiàng dāng rù fǔ bì zhuī zōng zhōu shào yǐ lóng zhōng xìng yě
右丞相当入辅弼，追踪周邵，以隆中兴也。
liù yuè shí lè hài yǎn zhōu cì shǐ tián huī
”六月，石勒害兖州刺史田徽。
shì shí shān dōng jùn yì xiāng jì xiàn yú lēi
是时，山东郡邑相继陷于勒。
qiū bā yuè guǐ hài liú shǔ děng dá yú yáng zhōu
秋八月癸亥，刘蜀等达于扬州。
gǎi jiàn yè wèi jiàn kāng gǎi yè wèi lín zhāng
改建邺为建康，改邺为临漳。
dù tāo kòu wǔ chāng fén shāo chéng yì
杜弢寇武昌，焚烧城邑。
tāo bié jiāng wáng zhēn xí miǎn yáng jīng zhōu cì shǐ zhōu yǐ bēn yú jiàn kāng
弢别将王真袭沔阳，荆州刺史周𫖮奔于健康。
jiǔ yuè sī kōng xún fān hōng yú xíng yáng
九月，司空荀籓薨于荥阳。
liú cōng kòu hé nán hé nán yǐn zhāng máo sǐ zhī
刘聪寇河南，河南尹张髦死之。
dōng shí yuè jīng zhōu cì shǐ táo kǎn tǎo dù tāo dǎng dù céng yú shí chéng wèi céng suǒ bài
冬十月，荆州刺史陶侃讨杜弢党杜曾于石城，为曾所败。
jǐ sì dà yǔ báo
己巳，大雨雹。
gēng wǔ dà xuě
庚午，大雪。
shí yī yuè liú rén yáng wǔ gōng xiàn liáng zhōu
十一月，流人杨武攻陷梁州。
shí èr yuè hé dōng dì zhèn yǔ ròu
十二月，河东地震，雨肉。
èr nián chūn zhēng yuè jǐ sì shuò hēi wù zhe rén rú mò lián yè wǔ rì nǎi zhǐ
二年春正月己巳朔，黑雾著人如墨，连夜，五日乃止。
xīn wèi chén shí rì yǔn yú de
辛未，辰时日陨于地。
yòu yǒu sān rì xiāng chéng chū yú xī fāng ér dōng xíng
又有三日相承，出于西方而东行。
dīng chǒu dà shè
丁丑，大赦。
yáng wǔ dà lüè hàn zhōng suì bēn li xióng
杨武大略汉中，遂奔李雄。
èr yuè rén yín yǐ sī kōng wáng jùn wèi dà sī mǎ wèi jiāng jūn xún zǔ wèi sī kōng liáng zhōu cì shǐ zhāng guǐ wèi tài wèi fēng xī píng jùn gōng bīng zhōu cì shǐ liú kūn wèi dà jiàng jūn
二月壬寅，以司空王浚为大司马，卫将军荀组为司空，凉州刺史张轨为太尉，封西平郡公，并州刺史刘琨为大将军。
sān yuè guǐ yǒu shí lè xiàn yōu zhōu shā shì zhōng dà sī mǎ yōu zhōu mù bó líng gōng wáng jùn fén shāo chéng yì hài wàn yú rén
三月癸酉，石勒陷幽州，杀侍中、大司马、幽州牧、博陵公王浚，焚烧城邑，害万余人。
dù tāo bié shuài wáng zhēn xí jīng zhōu cì shǐ táo kǎn yú lín zhāng kǎn bēn shè zhōng
杜弢别帅王真袭荆州刺史陶侃于林鄣，侃奔滠中。
xià sì yuè jiǎ chén dì zhèn
夏四月甲辰，地震。
wǔ yuè rén chén tài wèi lǐng hù qiāng xiào wèi liáng zhōu cì shǐ xī píng gōng zhāng guǐ hōng
五月壬辰，太尉、领护羌校尉、凉州刺史、西平公张轨薨。
liù yuè liú yào zhào rǎn kòu xīn fēng zhū xiàn ān dōng jiāng jūn suǒ chēn tǎo pò zhī
六月，刘曜、赵冉寇新丰诸县，安东将军索𬘭讨破之。
qiū qī yuè yào rǎn děng yòu bī jīng dū lǐng jūn jiāng jūn qū yǔn tǎo pò zhī rǎn zhōng liú shǐ ér sǐ
秋七月，曜、冉等又逼京都，领军将军麹允讨破之，冉中流矢而死。
jiǔ yuè běi zhōng láng jiàng liú yǎn kè dùn qiū zhǎn shí lè suǒ shǔ tài shǒu shào pān
九月，北中郎将刘演克顿丘，斩石勒所署太守邵攀。
bǐng xū lín jiàn xiāng píng
丙戌，麟见襄平。
chán yú dài gōng yī lú qiǎn shǐ xiàn mǎ
单于代公猗卢遣使献马。
pú zi mǎ shēng rén
蒲子马生人。
sān nián chūn zhēng yuè dào shā jìn chāng tài shǒu zhào pèi
三年春正月，盗杀晋昌太守赵佩。
wú xīng rén xú fù hài tài shǒu yuán xiù
吴兴人徐馥害太守袁琇。
yǐ shì zhōng sòng zhé wèi píng dōng jiāng jūn
以侍中宋哲为平东将军。
zhūn huá yīn
屯华阴。
èr yuè bǐng zǐ jìn zuǒ chéng xiàng láng yá wáng ruì wèi dà dū dū dū zhōng wài zhū jūn shì yòu chéng xiàng nán yáng wáng bǎo wèi xiàng guó sī kōng xún zǔ wèi tài wèi dà jiàng jūn liú kūn wèi sī kōng
二月丙子，进左丞相、琅邪王睿为大都督、督中外诸军事，右丞相、南阳王保为相国，司空荀组为太尉，大将军刘琨为司空。
jìn fēng dài gōng yī lú wèi dài wáng
进封代公猗卢为代王。
jīng zhōu cì shǐ táo kǎn pò wáng zhēn yú bā líng
荆州刺史陶侃破王真于巴陵。
dù tāo bié jiāng dù hóng zhāng yàn yǔ lín chuān nèi shǐ xiè chī zhàn yú hǎi hūn chī bài jì sǐ zhī
杜弢别将杜弘、张彦与临川内史谢摛战于海昏，摛败绩，死之。
sān yuè yù lǜ nèi shǐ zhōu fǎng jī dù hóng zǒu zhī zhǎn zhāng yàn yú chén
三月，豫率内史周访击杜弘，走之，斩张彦于陈。
xià sì yuè dà shè
夏四月，大赦。
wǔ yuè liú cōng kòu bīng zhōu
五月，刘聪寇并州。
liù yuè dào fā hàn bà dù èr líng jí báo tài hòu líng tài hòu miàn rú shēng de jīn yù cǎi bó bù kě shèng jì
六月，盗发汉霸、杜二陵及薄太后陵，太后面如生，得金玉彩帛不可胜记。
shí yǐ cháo tíng cǎo chuàng fú zhāng duō quē chì shōu qí yú yǐ shí nèi fǔ
时以朝廷草创，服章多阙，敕收其余，以实内府。
dīng mǎo dì zhèn
丁卯，地震。
xīn sì dà shè
辛巳，大赦。
chì yōng zhōu yǎn gé mái zì xiū fù líng mù yǒu fàn zhě zhū jí sān zú
敕雍州掩骼埋胔，修复陵墓，有犯者诛及三族。
qiū qī yuè shí lè xiàn pú yáng hài tài shǒu hán hóng
秋七月，石勒陷濮阳，害太守韩弘。
liú cōng kòu shàng dǎng liú kūn qiǎn jiàng jiù zhī
刘聪寇上党，刘琨遣将救之。
bā yuè guǐ hài zhàn yú xiāng yuán wáng shī bài jì
八月癸亥，战于襄垣，王师败绩。
jīng zhōu cì shǐ táo kǎn gōng dù tāo tāo bài zǒu dào sǐ xiāng zhōu píng
荆州刺史陶侃攻杜弢，弢败走，道死，湘州平。
jiǔ yuè liú yào kòu běi dì mìng lǐng jūn jiāng jūn qū yǔn tǎo zhī
九月，刘曜寇北地，命领军将军麹允讨之。
dōng shí yuè yǔn jìn gōng qīng bái chéng
冬十月，允进攻青白城。
yǐ yù zhōu mù zhēng dōng jiāng jūn suǒ chēn wèi shàng shū pú yè dū du gōng chéng zhū jūn shì
以豫州牧、征东将军索𬘭为尚书仆射、都督宫城诸军事。
liú cōng xiàn féng yì tài shǒu liáng sù bēn wàn nián
刘聪陷冯翊，太守梁肃奔万年。
shí èr yuè liáng zhōu cì shǐ zhāng shí sòng huáng dì xíng xǐ yī niǔ
十二月，凉州刺史张寔送皇帝行玺一纽。
dào shā ān dìng tài shǒu zhào bān
盗杀安定太守赵班。
sì nián chūn sān yuè dài wáng yī lú hōng qí zhòng guī yú liú kūn
四年春三月，代王猗卢薨，其众归于刘琨。
xià sì yuè dīng chǒu liú yào kòu shàng jùn tài shǒu jí wéi lǜ qí zhòng bēn yú nán zhèng
夏四月丁丑，刘曜寇上郡，太守籍韦率其众奔于南郑。
liáng zhōu cì shǐ zhāng shí qiǎn bù qí wǔ qiān lái fù jīng dū
凉州刺史张寔遣步骑五千来赴京都。
shí lè xiàn lǐn qiū běi zhōng láng jiàng liú yǎn chū bēn
石勒陷廪丘，北中郎将刘演出奔。
wǔ yuè píng yí tài shǒu léi zhào hài nán guǎng tài shǒu mèng huán shuài èr jùn sān qiān yú jiā pàn jiàng yú li xióng
五月，平夷太守雷照害南广太守孟桓，帅二郡三千余家叛降于李雄。
liù yuè dīng sì shuò rì yǒu shí zhī
六月丁巳朔，日有蚀之。
dà huáng
发生大规模蝗灾。
qiū qī yuè liú yào gōng běi dì qū yǔn shuài bù qí sān wàn jiù zhī
秋七月，刘曜攻北地，麹允帅步骑三万救之。
wáng shī bù zhàn ér kuì běi dì tài shǒu qū chāng bēn yú jīng shī
王师不战而溃，北地太守麹昌奔于京师。
yào jìn zhì jīng yáng wèi běi zhū chéng xī kuì jiàn wēi jiāng jūn lǔ kè sàn qí cháng shì liáng wěi shào fǔ huáng fǔ yáng děng jiē sǐ zhī
曜进至泾阳，渭北诸城悉溃，建威将军鲁克、散骑常侍梁纬、少府皇甫阳等皆死之。
bā yuè
八月，
liú yào bī jīng shī
刘曜逼京师，
nèi wài duàn jué
内外断绝，
zhèn xi jiāng jūn jiāo sōng píng dōng jiāng jūn sòng zhé shǐ píng tài shǒu dǔ huī děng tóng fù guó nàn
镇西将军焦嵩、平东将军宋哲、始平太守竺恢等同赴国难，
qū yǔn yǔ gōng qīng shǒu cháng ān xiǎo chéng yǐ zì gù
麹允与公卿守长安小城以自固，
sàn qí cháng shì huá ji jiān jīng zhào féng yì hóng nóng shàng luò sì jùn bīng dōng zhūn bà shàng
散骑常侍华辑监京兆、冯翊、弘农、上洛四郡兵东屯霸上，
zhèn jūn jiāng jūn hú sōng shuài chéng xi zhū jùn bīng zhūn zhē mǎ qiáo
镇军将军胡崧帅城西诸郡兵屯遮马桥，
bìng bù gǎn jìn
并不敢进。
dōng shí yuè jīng shī jī shén mǐ dòu jīn èr liǎng rén xiāng shí sǐ zhě tài bàn
冬十月，京师饥甚，米斗金二两，人相食，死者太半。
tài cāng yǒu qū shù bǐng qū yǔn xiè wèi zhōu yǐ gōng dì zhì shì fù jǐn
太仓有曲数饼，麹允屑为粥以供帝，至是复尽。
dì qì wèi yǔn yuē jīn jiǒng è rú cǐ wài wú jiù yuán sǐ yú shè jì shì zhèn shì yě
帝泣谓允曰：“今窘厄如此，外无救援，死于社稷，是朕事也。
rán niàn jiàng shì bào lí sī kù jīn yù yīn chéng wèi xiàn wèi xiū sǐ zhī shì zhù lìng lí yuán miǎn tú làn zhī kǔ
然念将士暴离斯酷，今欲因城未陷为羞死之事，庶令黎元免屠烂之苦。
xíng yǐ qiǎn shū zhèn yì jué yǐ
行矣遣书，朕意决矣。
shí yī yuè yǐ mò shǐ shì zhōng sòng chang sòng jiān yú yào dì chéng yáng chē ròu tǎn xián bì yú chèn chū jiàng
”十一月乙末，使侍中宋敞送笺于曜，帝乘羊车，肉袒衔壁，舆榇出降。
qún chén hào qì pān chē zhí dì zhī shǒu dì yì bēi bù zì shèng
群臣号泣攀车，执帝之手，帝亦悲不自胜。
yù shǐ zhōng chéng jí lǎng zì shā
御史中丞吉朗自杀。
yào fén chèn shòu bì shǐ sòng chang fèng dì hái gōng
曜焚榇受壁，使宋敞奉帝还宫。
chū yǒu tóng yáo yuē tiān zǐ hé zài dòu tián zhōng
初，有童谣曰：“天子何在豆田中。
shí wáng jùn zài yōu zhōu yǐ dòu yǒu huò shā yǐn shì huò yuán yǐ yīng zhī
”时王浚在幽州，以豆有藿，杀隐士霍原以应之。
jí dì rú yào yíng yíng shí zài chéng dōng dòu tián bì
及帝如曜营，营实在城东豆田壁。
xīn chǒu dì meng chen yú píng yáng qū yǔn jí qún guān bìng cóng
辛丑，帝蒙尘于平阳，麹允及群官并从。
liú cōng jiǎ dì guāng lù dài fu huái ān hóu
刘聪假帝光禄大夫、怀安侯。
rén yín cōng lín diàn dì qǐ shǒu yú qián qū yǔn fú dì tòng kū yīn zì shā
壬寅，聪临殿，帝稽首于前，麹允伏地恸哭，因自杀。
shàng shū liáng yǔn shì zhōng liáng jùn sàn qí cháng shì yán dūn zuǒ chéng zāng zhèn huáng mén shì láng rèn bō zhāng wěi dù màn jí zhū jùn shǒu bìng wèi yào suǒ hài huá ji bēn nán shān
尚书梁允、侍中梁浚、散骑常侍严敦、左丞臧振、黄门侍郎任播、张伟、杜曼及诸郡守并为曜所害，华辑奔南山。
shí lè wéi lè píng sī kōng liú kūn qiǎn bīng yuán zhī wèi lēi suǒ bài lè píng tài shǒu hán jù chū bēn
石勒围乐平，司空刘琨遣兵援之，为勒所败，乐平太守韩据出奔。
sī kōng zhǎng shǐ li hóng yǐ bīng zhōu pàn jiàng yú lēi
司空长史李弘以并州叛降于勒。
shí èr yuè jiǎ shēn shuò rì yǒu shí zhī
十二月甲申朔，日有蚀之。
jǐ wèi liú kūn bēn jì yī duàn pǐ dī
己未，刘琨奔蓟，依段匹䃅。
wǔ nián chūn zhēng yuè dì zài píng yáng
五年春正月，帝在平阳。
gēng zǐ hóng ní mí tiān sān rì bìng zhào
庚子，虹霓弥天，三日并照。
píng dōng jiāng jūn sòng zhé bēn jiāng zuǒ
平东将军宋哲奔江左。
li xióng shǐ qí jiāng li gōng luō yín kòu bā dōng
李雄使其将李恭、罗寅寇巴东。
èr yuè liú cōng shǐ qí jiāng liú chàng gōng xíng yáng tài shǒu li ju jī pò zhī
二月，刘聪使其将刘畅攻荥阳，太守李矩击破之。
sān yuè láng yá wáng ruì chéng zhì gǎi yuán chēng jìn wáng yú jiàn kāng
三月，琅邪王睿承制改元，称晋王于建康。
xià wǔ yuè bǐng zǐ rì yǒu shí zhī
夏五月丙子，日有蚀之。
qiū qī yuè dà shǔ sī jì qīng yōng děng sì zhōu zhōng huáng
秋七月，大暑，司、冀、青、雍等四州螽蝗。
shí lè yì jìng qǔ bǎi xìng hé shí rén wèi zhī hú huáng
石勒亦竞取百姓禾，时人谓之“胡蝗”。
bā yuè liú cōng shǐ zhào gù xí wèi jiāng jūn huá huì yú dìng yǐng suì hài zhī
八月，刘聪使赵固袭卫将军华荟于定颍，遂害之。
dōng shí yuè bǐng zǐ rì yǒu shí zhī
冬十月丙子，日有蚀之。
liú cōng chū liè lìng dì xíng chē qí jiāng jūn róng fú zhí jǐ wèi dǎo bǎi xìng jù ér guān zhī gù lǎo huò xū xī liú tì cōng wén ér è zhī
刘聪出猎，令帝行车骑将军，戎服执戟为导，百姓聚而观之，故老或歔欷流涕，聪闻而恶之。
cōng hòu yīn dà huì shǐ dì xíng jiǔ xǐ jué fǎn ér gēng yī yòu shǐ dì zhí gài jìn chén zài zuò zhě duō shī shēng ér qì shàng shū láng xīn bīn bào dì tòng kū wèi cōng suǒ hài
聪后因大会，使帝行酒洗爵，反而更衣，又使帝执盖，晋臣在坐者多失声而泣，尚书郎辛宾抱帝恸哭，为聪所害。
shí èr yuè wù xū dì yù shì bēng yú píng yáng shí nián shí bā
十二月戊戌，帝遇弑，崩于平阳，时年十八。
dì zhī jì huáng tǒng yě shǔ yǒng jiā zhī luàn tiān xià bēng lí cháng ān chéng zhōng hù bù yíng bǎi qiáng yǔ tuí huǐ hāo jí chéng lín
帝之继皇统也，属永嘉之乱，天下崩离，长安城中户不盈百，墙宇颓毁，蒿棘成林。
cháo tíng wú chē mǎ zhāng fú wéi sāng bǎn shǔ hào ér yǐ
朝廷无车马章服，唯桑版署号而已。
zhòng wéi yī lǚ gōng sī yǒu chē sì chéng qì xiè duō quē yùn kuì bù jì
众唯一旅，公私有车四乘，器械多阙，运馈不继。
jù huá tāo tiān dì jīng wēi jí zhū hóu wú shì wèi zhī zhì zhēng zhèn quē qín wáng zhī jǔ gù jūn chén jiǒng pò yǐ zhì shā rǔ yún
巨猾滔天，帝京危急，诸侯无释位之志，征镇阙勤王之举，故君臣窘迫，以至杀辱云。
shǐ chén yuē xī yán huī miǎo mù yīng xióng duō jiǎ yú zōng shì
史臣曰：昔炎晖杪暮，英雄多假于宗室。
jīn dé tāo huá diān pèi gòng tuī yú huái mǐn
金德韬华，颠沛共推于怀愍。
fán yáng jì liáo bīng chē mǐ huì qǐ lì bù zú ér qíng yǒu yú hu
樊阳寂寥，兵车靡会，岂力不足而情有余乎？
dié dié yí méng gǒu cún qí zhǔ pì bǐ shī rén ài qí táng shù
喋喋遗萌，苟存其主，譬彼诗人，爱其棠树。
fu yǒu fēi cháng zhī shì ér wú fēi cháng zhī gōng xiáng guān fā jì yòng fēi tiān qǐ shì yǐ yú guān chǐ jiàn kě de ér yán yān
夫有非常之事，而无非常之功，详观发迹，用非天启，是以舆棺齿剑，可得而言焉。
yú shí wǔ yuè sān tú bìng jiē lún kòu lóng zhōu niú shǒu gù yǐ lì jūn
于时五岳三涂，并皆沦寇，龙州、牛首，故以立君。
gǔ gōng fēi tiǎo zhàn zhī qiū liú shí yǒu tāo tiān zhī shì liáo jī zhōng duàn yīng gē wài jué liǎng jīng lún dí zài jià cú róng
股肱非挑战之秋，刘石有滔天之势，疗饥中断，婴戈外绝，两京沦狄，再驾徂戎。
zhōu wáng yǔn shǒu yú lí fēng wèi gōng wáng gān yú qí shàng sī wèi yī jùn qí kě de hu
周王陨首于骊峰，卫公亡肝于淇上，思为一郡，其可得乎！
gàn bǎo yǒu yán yuē
干宝有言曰：
xī gāo zǔ xuān huáng dì yǐ xióng cái shuò liàng yìng shí ér shì zhí wèi tài zǔ chuàng jī zhī chū chóu huà jūn guó jiā móu lǚ zhōng suì fú yú zhěn qū chí sān shì
昔高祖宣皇帝以雄才硕量，应时而仕，值魏太祖创基之初，筹画军国，嘉谋屡中，遂服舆轸，驱驰三世。
xìng shēn zǔ yǒu ruò chéng fǔ ér néng kuān chuo yǐ róng nà
性深阻有若城府，而能宽绰以容纳；
xíng rèn shù yǐ yù wù ér zhī rén shàn cǎi bá
行任数以御物，而知人善采拔。
gù xián yú xián huái dà xiǎo bì lì
故贤愚咸怀，大小毕力。
ěr nǎi qǔ shān ài yú nóng xì yǐn zhōu tài yú xíng yì wěi yǐ wén wǔ gè shàn qí shì
尔乃取邓艾于农隙，引州泰于行役，委以文武，各善其事。
gù néng xi qín mèng dá dōng jǔ gōng sūn nèi yí cáo shuǎng wài xí wáng lìng
故能西禽孟达，东举公孙，内夷曹爽，外袭王凌。
shén lüè dú duàn zhēng fá sì kè wéi yù qún hòu dà quán zài jǐ
神略独断，征伐四克，维御群后，大权在己。
yú shì bǎi xìng yǔ néng dà xiàng shǐ gòu
于是百姓与能，大象始构。
shì zōng chéng jī tài zǔ jì yè xuán fēng luàn nèi qīn dàn kòu wài qián móu suī mì ér zài jī bì zhào
世宗承基，太祖继业，玄丰乱内，钦诞寇外，潜谋虽密，而在机必兆；
huái pǔ zài rǎo ér xǔ luò bù zhèn xián chù yì tú yòng róng qián liè
淮浦再扰，而许洛不震：咸黜异图，用融前烈。
rán hòu tuī gǔ zhōng shān cháng qū yōng shǔ sān guān diàn sào ér liú shàn rù chén tiān fú rén shì yú shì xìn yǐ
然后推毂钟邓，长驱庸蜀，三关电埽，而刘禅入臣，天符人事，于是信矣。
shǐ dāng fēi cháng zhī lǐ zhōng shòu bèi wù zhī xī
始当非常之礼，终受备物之锡。
zhì yú shì zǔ suì xiǎng huáng jí
至于世祖，遂享皇极。
rén yǐ hòu xià jiǎn yǐ zú yòng hé ér bù chí kuān ér néng duàn gù mín yǒng wéi xīn sì hǎi yuè quàn yǐ
仁以厚下，俭以足用，和而不驰，宽而能断，故民咏维新，四海悦劝矣。
yù xiū zǔ zōng zhī zhì sī ji zhàn guó zhī kǔ
聿修祖宗之志，思辑战国之苦。
fù xīn bù tóng gōng qīng yì yì ér dú nà yáng hù zhī cè zhàng wáng dù zhī jué yì bù èr shí jiāng xiāng lái tóng
腹心不同，公卿异议，而独纳羊祜之策，杖王杜之决，役不二时，江湘来同。
yǎn táng yú zhī jiù yù bān zhēng shuò yú bā huāng tiān xià shū tóng wén chē tóng guǐ niú mǎ bèi yě yú liáng wěi mǔ gù yú shí yǒu tiān xià wú qióng rén zhī yàn
掩唐虞之旧域，班正朔于八荒，天下书同文，车同轨，牛马被野，余粮委亩，故于时有“天下无穷人”之谚。
suī tài píng wèi qià yì zú yǐ míng lì fèng qí fǎ mín yuè qí shēng yǐ
虽太平未洽，亦足以明吏奉其法，民乐其生矣。
wǔ huáng jì bēng shān líng wèi qián ér yáng jùn bèi zhū mǔ hòu fèi chù
武皇既崩，山陵未干，而杨骏被诛，母后废黜。
xún yǐ èr gōng chǔ wáng zhī biàn zōng zǐ wú wéi chéng zhī zhù shī yǐn wú jù zhān zhī guì zhì nǎi yì tiān zǐ yǐ tài shàng zhī hào ér yǒu miǎn guān zhī yáo
寻以二公、楚王之变，宗子无维城之助，师尹无具瞻之贵，至乃易天子以太上之号，而有免官之谣。
mín bú jiàn dé wéi luàn shì wén cháo wèi yī zhōu xī chéng jié zhí shàn è xiàn yú chéng bài huǐ yù xié yú shì lì nèi wài hùn xiáo shù guān shī cái míng shí fǎn cuò tiān gāng jiě niǔ
民不见德，惟乱是闻，朝为伊周，夕成桀跖，善恶陷于成败，毁誉胁于世利，内外混淆，庶官失才，名实反错，天纲解纽。
guó zhèng dié yí yú luàn rén jìn bīng wài sàn yú sì fāng fāng yuè wú jūn shí zhī zhèn guān mén wú jié cǎo zhī gù
国政迭移于乱人，禁兵外散于四方，方岳无钧石之镇，关门无结草之固。
li chén shí bīng qīng zhī yú jīng yáng yuán hǎi wáng mí náo zhī yú qīng jì róng jié chēng zhì èr dì shī zūn hé zāi
李辰、石冰倾之于荆杨，元海、王弥挠之于青冀，戎羯称制，二帝失尊，何哉？
shù lì shī quán tuō fù fēi cái sì wéi bù zhāng ér gǒu qiě zhī zhèng duō yě
树立失权，托付非才，四维不张，而苟且之政多也。
fu zuò fǎ yú zhì qí bì yóu luàn
夫作法于治，其弊犹乱；
zuò fǎ yú luàn shuí néng jiù zhī
作法于乱，谁能救之！
bǐ yuán hǎi zhě lí shí zhī jiàng bīng dū wèi
彼元海者，离石之将兵都尉；
wáng mí zhě qīng zhōu zhī sàn lì yě
王弥者，青州之散吏也。
gài jiē gōng mǎ zhī shì qū zǒu zhī rén fēi yǒu wú xiān zhǔ zhū gě kǒng míng zhī néng yě
盖皆弓马之士，驱走之人，非有吴先主、诸葛孔明之能也；
xīn qǐ zhī kòu wū hé zhī zhòng fēi wú shǔ zhī dí yě
新起之寇，乌合之众，非吴蜀之敌也；
tuō lěi wèi bīng liè cháng wèi qí fēi zhàn guó zhī qì yě
脱耒为兵，裂裳为旗，非战国之器也；
zì xià nì shàng fēi lín guó zhī shì yě
自下逆上，非邻国之势也。
rán ér rǎo tiān xià rú qū qún yáng jǔ èr dōu rú shí yí jiè jiàng xiàng wáng hóu lián jǐng yǐ shòu lù hòu pín fēi zhǔ lǔ rǔ yú róng zú qǐ bù āi zāi
然而扰天下如驱群羊，举二都如拾遗芥，将相王侯连颈以受戮，后嫔妃主虏辱于戎卒，岂不哀哉！
tiān xià dà qì yě
天下，大器也；
qún shēng zhòng chù yě
群生，重畜也。
ài è xiāng gōng lì hài xiāng duó qí shì cháng yě
爱恶相攻，利害相夺，其势常也。
ruò jī shuǐ yú fáng liǎo huǒ yú yuán wèi cháng zàn jìng yě
若积水于防，燎火于原，未尝暂静也。
qì dà zhě bù kě yǐ xiǎo dào zhì
器大者，不可以小道治；
shì zhòng zhě bù kě yǐ zhēng jìng rǎo
势重者，不可以争竞扰。
gǔ xiān zhé wáng zhī qí rán yě shì yǐ hàn qí dà huàn yù qí dà zāi
古先哲王知其然也，是以捍其大患，御其大灾。
bǎi xìng jiē zhī shàng dé zhī shēng jǐ ér bù wèi jùn jǐ yǐ shēng yě shì yǐ gǎn ér yīng zhī yuè ér guī zhī rú chén fēng zhī yù běi lín lóng yú zhī qù sǒu zé yě
百姓皆知上德之生己，而不谓浚己以生也，是以感而应之，悦而归之，如晨风之郁北林，龙鱼之趣薮泽也。
rán hòu shè lǐ wén yǐ lǐ zhī duàn xíng fá yǐ wēi zhī jǐn hǎo è yǐ shì zhī shěn huò fú yǐ yù zhī qiú míng chá yǐ guān zhī zūn cí ài yǐ gù zhī
然后设礼文以理之，断刑罚以威之，谨好恶以示之，审祸福以喻之，求明察以官之，尊慈爱以固之。
gù zhòng zhī xiàng fāng jiē lè qí shēng ér āi qí sǐ yuè qí jiào ér ān qí sú
故众知向方，皆乐其生而哀其死，悦其教而安其俗；
jūn zǐ qín lǐ xiǎo rén jìn lì lián chǐ dǔ yú jiā lǘ xié pì xiāo yú xiōng huái
君子勤礼，小人尽力，廉耻笃于家闾，邪辟消于胸怀。
gù qí mín yǒu jiàn wēi yǐ shòu mìng ér bù qiú shēng yǐ hài yì yòu kuàng kě fèn bì dà hū jù zhī yǐ gàn jì zuò luàn hu
故其民有见危以授命，而不求生以害义，又况可奋臂大呼，聚之以干纪作乱乎！
jī guǎng zé nán qīng gēn shēn zé nán bá lǐ jié zé bù luàn jiāo jié zé bù qiān shì yǐ xī zhī yǒu tiān xià zhě zhī suǒ yǐ cháng jiǔ yě
基广则难倾，根深则难拔，理节则不乱，胶结则不迁，是以昔之有天下者之所以长久也。
fu qǐ wú pì zhǔ lài dào dé diǎn xíng yǐ wéi chí zhī yě
夫岂无僻主，赖道德典刑以维持之也。
xī zhōu zhī xìng yě hòu jì shēng yú jiāng yuán ér tiān mìng zhāo xiǎn wén wǔ zhī gōng qǐ yú hòu jì
昔周之兴也，后稷生于姜嫄，而天命昭显，文武之功起于后稷。
zhì yú gōng liú zāo xià rén zhī luàn qù tái zhī bīn shēn fú jué láo
至于公刘，遭夏人之乱，去邰之豳，身服厥劳。
zhì yú tài wáng wèi róng zhái suǒ bī ér bù rěn bǎi xìng zhī mìng zhàng cè ér qù zhī
至于太王，为戎翟所逼，而不忍百姓之命，杖策而去之。
gù cóng zhī rú guī shì yī nián chéng yì èr nián chéng dōu sān nián wǔ bèi qí chū
故从之如归市，一年成邑，二年成都，三年五倍其初。
zhì yú wáng jì néng mò qí dé yīn
至于王季，能貊其德音；
zhì yú wén wáng ér wéi xīn qí mìng
至于文王，而维新其命。
yóu cǐ guān zhī zhōu jiā shì jī zhōng hòu rén jí cǎo mù nèi lóng jiǔ zú wài zūn shì huáng gǒu yǐ chéng qí fú lù zhě yě
由此观之，周家世积忠厚，仁及草木，内隆九族，外尊事黄耇，以成其福禄者也。
ér qí fēi hòu gōng xíng sì jiào zūn jìng shī fū fú hàn zhuó zhī yī xiū fán rǔ zhī shì huà tiān xià yǐ chéng fù dào
而其妃后躬行四教，尊敬师傅，服瀚濯之衣，修烦辱之事，化天下以成妇道。
shì yǐ hàn bīn zhī nǚ shǒu jié bái zhī zhì zhōng lín zhī shì yǒu chún yī zhī dé shǐ yú yōu qín zhōng yú yì lè
是以汉滨之女，守洁白之志，中林之士，有纯一之德，始于忧勤，终于逸乐。
yǐ sān shèng zhī zhī fá dú fū zhī zhòu yóu zhèng qí míng jiào yuē nì qǔ shùn shǒu
以三圣之知，伐独夫之纣，犹正其名教，曰逆取顺守。
jí zhōu gōng zāo biàn chén hòu jì xiān gōng fēng huà zhī suǒ yóu zhì wáng yè zhī jiān nán zhě zé jiē nóng fū nǚ gōng yī shí zhī shì yě
及周公遭变，陈后稷先公风化之所由，致王业之艰难者，则皆农夫女工衣食之事也。
gù zì hòu jì zhī shǐ jī jìng mín shí wǔ wáng ér wén shǐ píng zhī shí liù wáng ér wǔ shǐ jū zhī shí bā wáng ér kāng kè ān zhī
故自后稷之始基靖民，十五王而文始平之，十六王而武始居之，十八王而康克安之。
gù qí jī jī shù běn jīng wěi lǐ sú jié lǐ rén qíng xù yǐn mín shì rú cǐ zhī chán mián yě
故其积基树本，经纬礼俗，节理人情，恤隐民事，如此之缠绵也。
jīn jìn zhī xìng yě gōng liè yú bǎi wáng shì jié yú sān dài
今晋之兴也，功烈于百王，事捷于三代。
xuān jǐng zāo duō nàn zhī shí zhū shù niè yǐ biàn shì bù jí xiū gōng liú tài wáng zhī rén yě
宣景遭多难之时，诛庶孽以便事，不及修公刘、太王之仁也。
shòu yí fǔ zhèng lǚ yù fèi zhì gù qí wáng bù míng bù huò sī yōng yú bó
受遗辅政，屡遇废置，故齐王不明，不获思庸于亳；
gāo guì chōng rén bù dé fù zǐ míng bì yě
高贵冲人，不得复子明辟也。
èr zǔ bī chán dài zhī qī bù xiá dài cān fēn bā bǎi zhī huì yě
二祖逼禅代之期，不暇待参分八百之会也。
shì qí chuàng jī lì běn yì yú xiān dài zhě yě
是其创基立本，异于先代者也。
jiā yǐ cháo guǎ chún dé zhī rén
加以朝寡纯德之人，
xiāng fá bù èr zhī lǎo
乡乏不贰之老，
fēng sú yín pì
风俗淫僻，
chǐ shàng shī suǒ
耻尚失所，
xué zhě yǐ lǎo zhuāng wèi zōng ér chù liù jīng
学者以老庄为宗而黜《六经》，
tán zhě yǐ xū dàng wèi biàn ér jiàn míng jiǎn
谈者以虚荡为辨而贱名检，
xíng shēn zhě yǐ fàng zhuó wèi tōng ér xiá jié xìn
行身者以放浊为通而狭节信，
jìn shì zhě yǐ gǒu de wèi guì ér bǐ jū zhèng
进仕者以苟得为贵而鄙居正，
dāng guān zhě yǐ wàng kōng wèi gāo ér xiào qín kè
当官者以望空为高而笑勤恪。
shì yǐ liú sòng lǚ yán zhì dào fu xián měi jiū xié zhèng jiē wèi zhī sú lì
是以刘颂屡言治道，傅咸每纠邪正，皆谓之俗吏；
qí yǐ zhàng xū kuàng yī ē wú xīn zhě jiē míng zhòng hǎi nèi
其倚杖虚旷，依阿无心者皆名重海内。
ruò fú wén wáng rì gàn bù xiá shí zhòng shān fu sù yè fěi xiè zhě gài gòng chī chù yǐ wéi huī chén yǐ
若夫文王日旰不暇食，仲山甫夙夜匪懈者，盖共嗤黜以为灰尘矣。
yóu shì huǐ yù luàn yú shàn è zhī shí qíng tè bēn yú huò yù zhī tu
由是毁誉乱于善恶之实，情慝奔于货欲之涂。
xuǎn zhě wéi rén zé guān guān zhě wéi shēn zé lì ér zhí jūn dāng zhóu zhī shì shēn jiān guān yǐ shí shù
选者为人择官，官者为身择利，而执钧当轴之士，身兼官以十数。
dà jí qí zūn xiǎo lù qí shuǎ ér shì zú guì qī zhī zǐ dì líng mài chāo yuè bù jū zī cì
大极其尊，小录其耍，而世族贵戚之子弟，陵迈超越，不拘资次。
yōu yōu fēng chén jiē bēn jìng zhī shì liè guān qiān bǎi wú ràng xián zhī jǔ
悠悠风尘，皆奔竞之士，列官千百，无让贤之举。
zǐ zhēn zhe chóng ràng ér mò zhī shěng zi yǎ zhì jiǔ bān ér bù dé yòng
子真著崇让而莫之省，子雅制九班而不得用。
qí fù nǚ zhuāng zhì zhī rèn jiē qǔ chéng yú bì pú wèi cháng zhī nǚ gōng sī xǐ zhī yè zhōng kuì jiǔ shí zhī shì yě
其妇女，庄栉织纴皆取成于婢仆，未尝知女工丝枲之业，中馈酒食之事也。
xiān shí ér hūn rèn qíng ér dòng gù jiē bù chǐ yín yì zhī guò bù jū dù jì zhī è fù xiōng bù zhī zuì yě tiān xià mò zhī fēi yě yòu kuàng zé zhī wén sì jiào yú gǔ xiū zhēn shùn yú jīn yǐ fǔ zuǒ jūn zǐ zhě zāi
先时而婚，任情而动，故皆不耻淫泆之过，不拘妒忌之恶，父兄不之罪也，天下莫之非也，又况责之闻四教于古，修贞顺于今，以辅佐君子者哉！
lǐ fǎ xíng zhèng yú cǐ dà huài rú shuǐ sī jī ér jué qí dī fáng rú huǒ sī chù ér lí qí xīn liǎo yě
礼法刑政于此大坏，如水斯积而决其提防，如火斯畜而离其薪燎也。
guó zhī jiāng wáng wèi bì xiān diān qí cǐ zhī wèi hu
国之将亡，未必先颠，其此之谓乎！
gù guān yuán jí zhī xíng ér jué lǐ jiào bēng chí zhī suǒ yóu yě
故观阮籍之行，而觉礼教崩驰之所由也。
chá yǔ chún gǔ chōng zhī zhēng ér jiàn shī yǐn zhī duō pì
察庾纯、贾充之争，而见师尹之多僻；
kǎo píng wú zhī gōng ér zhī jiàng shuài zhī bù ràng
考平吴之功，而知将帅之不让；
sī guō qīn zhī móu ér wù róng dí zhī yǒu xìn
思郭钦之谋，而寤戎狄之有衅；
lǎn fu xuán liú yì zhī yán ér de bǎi guān zhī yá
览傅玄、刘毅之言，而得百官之邪；
hé fu xián zhī zòu qián shén zhī lùn ér dǔ chǒng lù zhī zhāng
核傅咸之奏、《钱神》之论，而睹宠赂之彰。
mín fēng guó shì rú cǐ suī yǐ zhōng yōng zhī zhǔ zhì zhī xīn yǒu bì jiàn zhī yú jì sì jì zhá bì děi zhī yú shēng yuè fàn xiè bì wèi zhī qǐng sǐ jiǎ yì bì wèi zhī tòng kū yòu kuàng wǒ huì dì yǐ fàng dàng zhī dé lín zhī zāi
民风国势如此，虽以中庸之主治之，辛有必见之于祭祀，季札必得之于声乐，范燮必为之请死，贾谊必为之痛哭，又况我惠帝以放荡之德临之哉！
huái dì chéng luàn de wèi jī yú qiáng chén mǐn dì bēn bō zhī hòu tú cè qí xū míng tiān xià zhī zhèng jì qù fēi mìng shì zhī xióng cái bù néng qǔ zhī yǐ
怀帝承乱得位，羁于强臣，愍帝奔播之后，徒厕其虚名，天下之政既去，非命世之雄才，不能取之矣！
chún yào zhī liè wèi yū gù dà mìng zhòng jí yú zhōng zōng huáng dì
淳耀之烈未渝，故大命重集于中宗皇帝。
zàn yuē huái pèi yù xǐ mǐn jū huáng wū
赞曰：怀佩玉玺，愍居黄屋。
áo zhuì sān shān jīng tūn jiǔ fù xūn rù jīn shāng qióng jū wèi yāng
鳌坠三山，鲸吞九服，獯入金商，穹居未央。
yuán lú jǐn pū fāng zhǐ xián jiāng
圜颅尽仆，方趾咸僵。
dài fū fǎn shǒu xǐ wǒ píng yáng
大夫反首，徙我平阳。
zhǔ yōu chén kū yú hé bù zāng
主忧臣哭，于何不臧！