yáng dān qī xīn shì dù yǒu dào qī yán shì wáng hún qī zhōng shì zhèng mào qī cáo shì mǐn huái tài zǐ fēi wáng shì zhèng xiū qī shí shì táo kǎn mǔ chén shì gǔ hún qī zōng shì liáng wěi qī xīn shì xǔ yán qī dù shì yú tán mǔ sūn shì zhōu yǐ mǔ lǐ shì zhāng mào qī lù shì yǐn yú èr nǚ xún sōng xiǎo nǚ guàn wáng níng zhī qī xiè shì liú zhēn qī chén shì pí jīng qī lóng shì mèng chǎng qī zhōu shì hé wú jì mǔ liú shì liú cōng qī liú shì wáng guǎng nǚ shǎn fù rén jìn kāng nǚ wéi chěng mǔ sòng shì zhāng tiān xī qiè yán shì xuē shì fú jiān qiè zhāng shì dòu tāo qī sū shì fú dēng qī máo shì mù róng chuí qī duàn shì duàn fēng qī mù róng shì lǚ zuǎn qī yáng shì li xuán shèng hòu yǐn shì
○羊耽妻辛氏杜有道妻严氏王浑妻钟氏郑袤妻曹氏愍怀太子妃王氏郑休妻石氏陶侃母湛氏贾浑妻宗氏梁纬妻辛氏许延妻杜氏虞潭母孙氏周 𫖮母李氏张茂妻陆氏尹虞二女荀崧小女灌王凝之妻谢氏刘臻妻陈氏皮京妻龙氏孟昶妻周氏何无忌母刘氏刘聪妻刘氏王广女陕妇人靳康女韦逞母宋氏张天锡妾阎氏薛氏苻坚妾张氏窦滔妻苏氏苻登妻毛氏慕容垂妻段氏段丰妻慕容氏吕纂妻杨氏李玄盛后尹氏
fu sān cái fēn wèi shì jiā zhī dào kè lóng
夫三才分位，室家之道克隆；
èr zú jiāo tàn zhēn liè zhī fēng sī zhe
二族交叹，贞烈之风斯著。
zhèn gāo qíng ér dú xiù lǔ cè yú shì fēi huá
振高情而独秀，鲁册于是飞华；
tǐng jùn jié ér gū biāo zhōu piān yú yān téng mào
挺峻节而孤标，周篇于焉腾茂。
huī liè jiān shào róu shùn wú qiān gé dài xiāng wàng liàng fēi yī xù
徽烈兼劭，柔顺无愆，隔代相望，谅非一绪。
rán zé yú xìng guī ruì xià shèng tú shān yǒu sōng yǒu xīn nǚ guǎng lóng yīn zhī yè dà rèn dà sì yǎn chāng jī zhī huà mǎ dèng gōng jiǎn hàn cháo tuī dé xuān zhāo yì shū wèi dài yáng fēn sī jiē lǐ jí zhōng wéi yì shū yuè shì zhě yǐ
然则虞兴妫汭，夏盛涂山，有娀、有{新女}广隆殷之业，大任、大姒衍昌姬之化，马邓恭俭，汉朝推德，宣昭懿淑，魏代扬芬，斯皆礼极中闱，义殊月室者矣。
zhì ruò gōng jiāng shì jié mèng mǔ qiú rén huá lǜ fu ér jīng qí fán shòu guī ér bà chǔ jī wén bó yú fèng jiàn ràng zǐ fā yú fēn shū shǎo jūn zhī cóng yuē lǐ mèng guāng zhī fú yǐn zhì jì zhāo fù zé qiě shàn mǔ yí
至若恭姜誓节，孟母求仁，华率傅而经齐，樊授规而霸楚，讥文伯于奉剑，让子发于分菽，少君之从约礼，孟光之符隐志，既昭妇则，且擅母仪。
zi zhèng jī zhī yú qián yuán kǎi biān zhī yú hòu jù xuān guī fàn yǒu bì yīn xùn
子政缉之于前，元凯编之于后，具宣闺范，有裨阴训。
gù shàng cóng tài shǐ xià qì gōng ān yī cāo kě chēng yī yì kě jì xián jiē zhuàn lù wèi zhī chuán yún
故上从泰始，下迄恭安，一操可称，一艺可纪， 咸皆撰录，为之传云。
huò wèi jí hòu fēi huò shì yīn fū zǐ gè suí běn chuán jīn suǒ bù lù
或位极后妃，或事因夫子，各随本传，今所不录。
zài zhū wěi guó zàn zǔ wáng yóu tiān xià zhī shàn zú yǐ chéng quàn yì tóng sōu cì fù yú piān mò
在诸伪国， 暂阻王猷，天下之善，足以惩劝，亦同搜次，附于篇末。
yáng dān qī xīn shì zì xiàn yīng lǒng xī rén wèi shì zhōng pí zhī nǚ yě
羊耽妻辛氏，字宪英，陇西人，魏侍中毗之女也。
cōng lǎng yǒu cái jiàn
聪朗有才鉴。
chū wèi wén dì de lì wèi tài zǐ bào pí xiàng wèi zhī yuē xīn jūn zhī wǒ xǐ bù
初，魏文帝得立为太子，抱毗项谓之曰：“辛君知我喜不？
pí yǐ gào xiàn yīng xiàn yīng tàn yuē tài zǐ dài jūn zhǔ zōng miào shè jì zhě yě
”毗以告宪英，宪英叹曰：“太子， 代君主宗庙社稷者也。
dài jūn bù kě yǐ bù qi zhǔ guó bù kě yǐ bù jù yi qi ér xǐ hé yǐ néng jiǔ
代君不可以不戚，主国不可以不惧，宜戚而喜，何以能久！
wèi qí bù chāng hu
魏其不昌乎？
dì chang wèi dà jiàng jūn cáo shuǎng cān jūn xuān dì jiāng zhū shuǎng yīn qí cóng wèi dì chū ér bì chéng mén shuǎng sī mǎ lǔ zhī lǜ fǔ bīng zhǎn guān fù shuǎng hū chang tóng qù
弟敞为大将军曹爽参军，宣帝将诛爽，因其从魏帝出而闭城门，爽司马鲁芝率府兵斩关赴爽，呼敞同去。
chang jù wèn xiàn yīng yuē tiān zǐ zài wài tài fù bì chéng mén rén yún jiāng bù lì guó jiā yú shì kě de ěr hu
敞惧，问宪英曰：“天子在外，太傅闭城门，人云将不利国家，于事可得尔乎？
xiàn yīng yuē shì yǒu bù kě zhī rán yǐ wú dù zhī tài fù dài bù dé bù ěr
”宪英曰：“事有不可知，然以吾度之，太傅殆不得不尔。
míng huáng dì lín bēng bǎ tài fù bì shǔ yǐ hòu shì cǐ yán yóu zài cháo shì zhī ěr
明皇帝临崩，把太傅臂，属以后事，此言犹在朝士之耳。
qiě cáo shuǎng yǔ tài fù jù shòu jì tuō zhī rèn ér dú zhuān quán shì yú wáng shì bù zhōng yú rén dào bù zhí cǐ jǔ bù guò yǐ zhū shuǎng ěr
且曹爽与太傅俱受寄托之任，而独专权势，于王室不忠，于人道不直，此举不过以诛爽耳。
chang yuē rán zé chang wú chū hu
”敞曰：“然则敞无出乎？
xiàn yīng yuē ān kě yǐ bù chū
”宪英曰：“安可以不出！
zhí shǒu rén zhī dà yì yě
职守，人之大义也。
fán rén zài nán yóu huò xù zhī
凡人在难，犹或恤之；
wéi rén zhí biān ér qì qí shì bù xiáng yě
为人执鞭而弃其事，不祥也。
qiě wéi rén rèn wéi rén sǐ qīn nì zhī zhí yě rǔ cóng zhòng ér yǐ
且为人任，为人死，亲昵之职也，汝从众而已。
chang suì chū
”敞遂出。
xuān dì guǒ zhū shuǎng
宣帝果诛爽。
shì dìng hòu chang tàn yuē wú bù móu yú zǐ jǐ bù huò yú yì
事定后，敞叹曰：“吾不谋于姊，几不获于义！
qí hòu zhōng huì wèi zhèn xi jiāng jūn xiàn yīng wèi dān cóng zǐ hù yuē zhōng shì jì hé gù xi chū
其后钟会为镇西将军，宪英谓耽从子祜曰：“钟士季何故西出？
yòu yuē jiāng wèi miè shǔ yě
”祐曰：“将为灭蜀也。
xiàn yīng yuē huì zài shì zòng zì fēi chí jiǔ chù xià zhī dào wú wèi qí yǒu tā zhì yě
”宪英曰：“会在事纵恣，非持久处下之道，吾畏其有他志也。
jí huì jiāng xíng qǐng qí zi xiù wèi cān jūn xiàn yīng yōu yuē tā rì wú wèi guó yōu jīn rì nán zhì wú jiā yǐ
”及会将行，请其子琇为参军，宪英忧曰：“他日吾为国忧，今日难至吾家矣。
xiù gù qǐng yú wén dì dì bù tīng
”琇固请于文帝，帝不听。
xiàn yīng wèi xiù yuē xíng yǐ jiè zhī
宪英谓琇曰：“行矣，戒之！
gǔ zhī jūn zǐ rù zé zhì xiào yú qīn chū zé zhì jié yú guó
古之君子入则致孝于亲，出则致节于国；
zài zhí sī qí suǒ sī zài yì sī qí suǒ lì bù yí fù mǔ yōu huàn ér yǐ
在职思其所司，在义思其所立，不遗父母忧患而已。
jūn lǚ zhī jiān kě yǐ jì zhě qí wéi rén shù hu
军旅之间可以济者，其惟仁恕乎！
huì zhì shǔ guǒ fǎn xiù jìng yǐ quán guī
”会至蜀果反，琇竟以全归。
hù cháng sòng jǐn bèi xiàn yīng xián qí huá fǎn ér fù zhī qí míng jiàn jiǎn yuē rú cǐ
祜尝送锦被，宪英嫌其华，反而覆之，其明鉴俭约如此。
tài shǐ wǔ nián zú nián qī shí jiǔ
泰始五年卒，年七十九。
dù yǒu dào qī yán shì zì xiàn jīng zhào rén yě
杜有道妻严氏，字宪，京兆人也。
zhēn shū yǒu shí liàng
贞淑有识量。
nián shí sān shì yú dù shì shí bā ér lí jū
年十三，适于杜氏，十八而嫠居。
zi zhí nǚ wěi bìng gū miǎo xiàn suī shǎo shì bù gǎi jié fǔ yù èr zi jiào yǐ lǐ dù zhí suì xiǎn míng yú shí wěi yì yǒu shū dé chuán xuán qiú wèi jì shì xiàn biàn xǔ zhī
子植、女韡并孤藐，宪虽少，誓不改节，抚育二子，教以礼度，植遂显名于时， 韡亦有淑德，传玄求为继室，宪便许之。
shí xuán yǔ hé yàn shān yáng bù mù yàn děng měi yù hài zhī shí rén mò kěn gòng hūn
时玄与何晏、邓扬不穆，晏等每欲害之， 时人莫肯共婚。
jí xiàn xǔ xuán nèi wài yǐ wéi yōu jù
及宪许玄，内外以为忧惧。
huò yuē hé shān zhí quán bì wèi xuán hài yì yóu pái shān yā luǎn yǐ tāng wò xuě ěr nài hé yǔ zhī wèi qīn
或曰：“何、邓执权，必为玄害，亦由排山压卵，以汤沃雪耳，奈何与之为亲？
xiàn yuē ěr zhī qí yī bù zhī qí tā
”宪曰：“尔知其一，不知其他。
yàn děng jiāo yí bì dāng zì bài sī mǎ tài fù shòu shuì ěr wú kǒng luǎn pò xuě xiāo xíng zì yǒu zài
晏等骄移，必当自败，司马太傅兽睡耳，吾恐卵破雪销，行自有在。
suì yǔ xuán wèi hūn
”遂与玄为婚。
yàn děng xún yì wèi xuān dì suǒ zhū
晏等寻亦为宣帝所诛。
zhí hòu wèi nán ān tài shǒu
植后为南安太守。
zhí cóng xiōng yù wèi qín zhōu cì shǐ bèi wū zhēng hái xiàn yǔ yù shū jiè zhī yuē yàn yún rěn rǔ zhì sān gōng
植从兄预为秦州刺史，被诬，征还，宪与预书戒之曰：“谚云忍辱至三公。
qīng jīn kě wèi rǔ yǐ néng rěn zhī gōng shì qīng zuò
卿今可谓辱矣，能忍之，公是卿坐。
yù hòu guǒ wèi yí tóng sān sī
”预后果为仪同三司。
xuán qián qī zi xián nián liù suì cháng suí qí jì mǔ shěng xiàn wèi xián yuē rǔ qiān lǐ jū yě bì dāng yuǎn zhì
玄前妻子咸年六岁，尝随其继母省宪，谓咸曰：“汝千里驹也，必当远至。
yǐ qí mèi zhī nǚ qī zhī
”以其妹之女妻之。
xián hòu yì yǒu míng yú hǎi nèi
咸后亦有名于海内。
qí zhī rén zhī jiàn rú cǐ
其知人之鉴如此。
nián liù shí liù zú
年六十六卒。
wáng hún qī zhōng shì zì yǎn yǐng chuān rén wèi tài fù yáo zēng sūn yě
王浑妻钟氏，字琰，颍川人，魏太傅繇曾孙也。
fù huī huáng mén láng
父徽，黄门郎。
yǎn shù suì néng zhǔ wén jí zhǎng cōng huì hóng yǎ bó lǎn jì jí
琰数岁能属文， 及长，聪慧弘雅，博览记籍。
měi róng zhǐ shàn xiào yǒng lǐ yí fǎ dù wèi zhōng biǎo suǒ zé
美容止，善啸咏，礼仪法度为中表所则。
jì shì hún shēng jì
既适浑，生济。
hún cháng gòng yǎn zuò jì qū tíng ér guò hún xīn rán yuē shēng zǐ rú cǐ zú wèi rén xīn
浑尝共琰坐，济趋庭而过，浑欣然曰：“生子如此，足慰人心。
yǎn xiào yuē ruò shǐ xīn fù de pèi cān jūn shēng zǐ gù bù chì rú cǐ
”琰笑曰： “若使新妇得配参军，生子故不翅如此。
cān jūn wèi hún zhōng dì lún yě
”参军，谓浑中弟沦也。
yǎn nǚ yì yǒu cái shū wèi qiú xián fu
琰女亦有才淑， 为求贤夫。
shí yǒu bīng jiā zi shén jùn jì yù qī zhī bái yǎn yǎn yuē yào lìng wǒ jiàn zhī
时有兵家子甚俊，济欲妻之，白琰，琰曰：“要令我见之。
jì lìng cǐ bīng yǔ qún xiǎo zá chǔ yǎn zì wéi zhōng chá zhī jì ér wèi jì yuē fēi yī zhě fēi rǔ suǒ bá hu
”济令此兵与群小杂处，琰自帏中察之，既而谓济曰：“绯衣者非汝所拔乎？
jì yuē shì
”济曰：“是。
yǎn yuē cǐ rén cái zú bá cuì rán dì hán shòu cù bù zú zhǎn qí qì yòng bù kě yǔ hūn
” 琰曰：“此人才足拔萃，然地寒寿促，不足展其器用，不可与婚。
suì zhǐ
”遂止。
qí rén shù nián guǒ wáng
其人数年果亡。
yǎn míng jiàn yuǎn shí jiē cǐ lèi yě
琰明鉴远识，皆此类也。
hún dì chén qī hǎo shì yì yǒu dé xíng yǎn suī guì mén yǔ hǎo yǎ xiàng qīn zhòng hǎo bù yǐ jiàn xià yǎn yǎn bù yǐ guì líng hǎo shí rén chēng zhōng fū rén zhī lǐ hǎo fū rén zhī fǎ yún
浑弟湛妻郝氏亦有德行，琰虽贵门，与郝雅相亲重，郝不以贱下琰，琰不以贵陵郝，时人称钟夫人之礼，郝夫人之法云。
zhèng mào qī cáo shì
郑袤妻曹氏。
lǔ guó xuē rén yě
鲁国薛人也。
mào xiān qǔ sūn shì zǎo wáng pìn zhī wèi jì shì
袤先娶孙氏，早亡，娉之为继室。
shì jiù gū shén xiào gōng fǎng zhī zhī qín yǐ chōng fèng yǎng zhì yú shū mèi qún dì zhī jiān jǐn qí lǐ jié xián de huān xīn
事舅姑甚孝，躬纺织之勤，以充奉养，至于叔妹群娣之间，尽其礼节，咸得欢心。
jí mào wèi sī kōng qí zi mò děng yòu xiǎn cháo liè shí rén chēng qí róng guì
及袤为司空，其子默等又显朝列，时人称其荣贵。
cáo shì shēn jù chéng mǎn měi mò děng shēng jìn zhé yōu zhī xíng yú shēng sè
曹氏深惧盛满，每默等升进，辄忧之形于声色。
rán shí wú chóng wèi fú huàn zhuó zhī yī mào děng suǒ huò lù zhì cáo shì bì bān sàn qīn yīn wu lìng zhōu gěi jiā wú yú zī
然食无重味，服浣濯之衣，袤等所获禄秩，曹氏必班散亲姻，务令周给，家无余赀。
chū sūn shì yì yú lí yáng jí mào hōng yì zhě yǐ jiǔ sàng nán jǔ yù bù hé zàng
初，孙氏瘗于黎阳，及袤薨，议者以久丧难举，欲不合葬。
cáo shì yuē sūn shì yuán fēi lǐ dāng cóng zàng bù kě shǐ gū hún wú suǒ yī yá
曹氏曰：“孙氏元妃，理当从葬，不可使孤魂无所依邪。
yú shì bèi jí xiōng dǎo cóng zhī yí yǐ yíng zhī jù yī qīn jǐ yán qīn zhí yàn háng zhī lǐ wén zhě mò bù tàn xī yǐ wéi zhào jī zhī xià shū wěi bù zú chēng yě
”于是备吉凶导从之仪以迎之，具衣衾几筵， 亲执雁行之礼，闻者莫不叹息，以为赵姬之下叔隗，不足称也。
tài kāng yuán nián zú nián bā shí sān
太康元年卒，年八十三。
mǐn huái tài zǐ fēi wáng shì tài wèi yǎn nǚ yě zì huì fēng
愍怀太子妃王氏，太尉衍女也，字惠风。
zhēn wǎn yǒu zhì jié
贞婉有志节。
tài zǐ jì fèi jū yú jīn yōng yǎn qǐng jué hūn huì fēng hào kū ér guī xíng lù wèi zhī liú tì
太子既废居于金墉，衍请绝婚，惠风号哭而归，行路为之流涕。
jí liú yào xiàn luò yáng yǐ huì fēng cì qí jiāng qiáo shǔ shǔ jiāng qī zhī
及刘曜陷洛阳，以惠风赐其将乔属，属将妻之。
huì fēng bá jiàn jù shǔ yuē wú tài wèi gōng nǚ huáng tài zǐ fēi yì bù wéi nì hú suǒ rǔ
惠风拔剑距属曰：“吾太尉公女，皇太子妃，义不为逆胡所辱。
shǔ suì hài zhī
”属遂害之。
zhèng xiū qī shí shì bù zhī hé xǔ rén yě
郑休妻石氏，不知何许人也。
shǎo yǒu dé cāo nián shí yú suì xiāng yì chēng zhī
少有德操，年十余岁，乡邑称之。
jì guī zhèng shì wèi jiǔ zú suǒ zhòng
既归郑氏，为九族所重。
xiū qián qī nǚ jì yòu yòu xiū fù bù lín zhōng yǒu shù zǐ shěn shēng mìng qì zhī shí shì yuē nài hé shǐ jiù zhī yìn bù cún hu
休前妻女既幼，又休父布临终，有庶子沈生，命弃之，石氏曰：“奈何使舅之胤不存乎！
suì yǎng chén jí qián qī nǚ
”遂养沈及前妻女。
lì bù jiān jǔ jiǔ nián zhī zhōng sān bù jǔ zǐ
力不兼举，九年之中，三不举子。
táo kǎn mǔ chén shì yù zhāng xīn gàn rén yě
陶侃母湛氏，豫章新淦人也。
chū kǎn fù dān pìn wèi qiè shēng kǎn ér táo shì pín jiàn chén shì měi fǎng jì zī gěi zhī shǐ jiāo jié shèng jǐ
初，侃父丹娉为妾，生侃，而陶氏贫贱，湛氏每纺绩资给之，使交结胜己。
kǎn shǎo wèi xún yáng xiàn lì cháng jiān yú liáng yǐ yī gān zhǎ yí mǔ
侃少为寻阳县吏，尝监鱼梁，以一坩鲊遗母。
chén shì fēng zhǎ jí shū zé kǎn yuē ěr wèi lì yǐ guān wù yí wǒ fēi wéi bù néng yì wú nǎi yǐ zēng wú yōu yǐ
湛氏封鲊及书，责侃曰：“尔为吏，以官物遗我，非惟不能益吾，乃以增吾忧矣。
pó yáng xiào lián fàn kuǐ yù sù yú kǎn shí dà xuě chén shì nǎi chè suǒ wò qīn jiàn zì cuò gěi qí mǎ yòu mì jié fà mài yǔ lín rén gōng yáo zhuàn
”鄱阳孝廉范逵寓宿于侃，时大雪，湛氏乃彻所卧亲荐，自锉给其马，又密截发卖与邻人， 供肴馔。
kuǐ wén zhī tàn xī yuē fēi cǐ mǔ bù shēng cǐ zi
逵闻之，叹息曰：“非此母不生此子！
kǎn jìng yǐ gōng míng xiǎn
”侃竟以功名显。
gǔ hún qī zōng shì bù zhī hé xǔ rén yě
贾浑妻宗氏，不知何许人也。
hún wèi jiè xiū lìng bèi liú yuán hǎi jiāng qiáo xī gōng pò sǐ zhī
浑为介休令，被刘元海将乔晞攻破，死之。
zōng shì yǒu zī sè xī yù nà zhī
宗氏有姿色，晞欲纳之。
zōng shì mà yuē tú gè nú
宗氏骂曰：“屠各奴！
qǐ yǒu hài rén zhī fu ér yù jiā wú lǐ yú ěr ān hu
岂有害人之夫而欲加无礼，于尔安乎？
hé bù cù shā wǒ
何不促杀我！
yīn yǎng tiān dà kū
”因仰天大哭。
xī suì hài zhī shí nián èr shí yú
晞遂害之，时年二十余。
liáng wěi qī xīn shì lǒng xī dí dào rén yě
梁纬妻辛氏，陇西狄道人也。
wěi wèi sàn qí cháng shì xī dōu xiàn méi wèi liú yào suǒ hài
纬为散骑常侍，西都陷没，为刘曜所害。
xīn shì yǒu shū sè yào jiāng qī zhī
辛氏有殊色，曜将妻之。
xīn shì jù dì dà kū yǎng wèi yào yuē qiè wén nán yǐ yì liè nǚ bù zài jiào
辛氏据地大哭，仰谓曜曰：“妾闻男以义烈，女不再醮。
qiè fu yǐ sǐ lǐ wú dú quán
妾夫已死，理无独全。
qiě fù rén zài rǔ míng gōng yì ān yòng zāi
且妇人再辱，明公亦安用哉！
qǐ jí jiù sǐ
乞即就死。
xià shì jiù gū
下事舅姑。
zhú hào kū bù zhǐ
逐号哭不止。
yào yuē zhēn fù yě rèn zhī
曜曰：“贞妇也，任之。
zì yì ér sǐ yào yǐ lǐ zàng zhī
”自缢而死曜以礼葬之。
xǔ yán qī dù shì bù zhī hé xǔ rén yě
许延妻杜氏，不知何许人也。
yán wèi yì zhōu bié jià wèi li xiāng suǒ hài
延为益州别驾，为李骧所害。
xiāng yù nà dù shì wèi qī dù shì hào kū shǒu fu shī mà xiāng yuē rǔ bèi nì zéi wú dào sǐ yǒu xiān hòu níng dāng jiǔ huó
骧欲纳杜氏为妻， 杜氏号哭守夫尸，骂骧曰：“汝辈逆贼无道，死有先后，宁当久活！
wǒ dù jiā nǚ qǐ wèi zéi qī yě
我杜家女，岂为贼妻也！
xiāng nù suì hài zhī
”骧怒，遂害之。
yú tán mǔ sūn shì wú jùn fù chūn rén sūn quán zú sūn nǚ yě
虞潭母孙氏，吴郡富春人，孙权族孙女也。
chū shì tán fù zhōng gōng shùn zhēn hé shén yǒu fù dé
初适潭父忠，恭顺贞和，甚有妇德。
jí zhōng wáng yí gū miǎo ěr sūn shì suī shǎo shì bù gǎi jié gōng zì fǔ yǎng qú láo bèi zhì
及忠亡，遗孤藐尔，孙氏虽少，誓不改节，躬自抚养，劬劳备至。
xìng cōng mǐn shí jiàn guò rén
性聪敏，识鉴过人。
tán shǐ zì yòu tóng biàn xun yǐ zhōng yì gù de shēng wàng yǔn qià wèi cháo tíng suǒ chēng
潭始自幼童，便训以忠义，故得声望允洽，为朝廷所称。
yǒng jiā mò tán wèi nán kāng tài shǒu zhí dù tāo gòu nì lǜ zhòng tǎo zhī
永嘉末，潭为南康太守，值杜弢构逆，率众讨之。
sūn shì miǎn tán yǐ bì sǐ zhī yì jù qīng qí zī chǎn yǐ kuì zhàn shì tán suì kè jié
孙氏勉潭以必死之义，俱倾其资产以馈战士，潭遂克捷。
jí sū jùn zuò luàn tán shí shǒu wú xīng yòu jiǎ jié zhēng jùn
及苏峻作乱，潭时守吴兴，又假节征峻。
sūn shì jiè zhī yuē wú wén zhōng chén chū xiào zi zhī mén rǔ dāng shě shēng qǔ yì wù yǐ wú lǎo wèi lèi yě
孙氏戒之曰：“吾闻忠臣出孝子之门， 汝当舍生取义，勿以吾老为累也。
réng jǐn fā qí jiā tóng lìng suí tán zhù zhàn mào qí suǒ fú huán pèi yǐ wèi jūn zī
”仍尽发其家僮，令随潭助战，贸其所服环珮以为军资。
yú shí kuài jī nèi shǐ wáng shū qiǎn zi yǔn zhī wèi dū hù sūn shì yòu wèi tán yuē wáng fǔ jūn qiǎn r zhēng rǔ hé wéi dú bù
于时会稽内史王舒遣子允之为督护，孙氏又谓潭曰：“王府君遣儿征，汝何为独不？
tán jí yǐ zi chu wèi dū hù yǔ shū yǔn zhī hé shì
”潭即以子楚为督护，与舒允之合势。
qí yōu guó zhī chéng rú cǐ
其忧国之诚如此。
bài wǔ chāng hóu tài fu rén jiā jīn zhāng zǐ shòu
拜武昌侯太夫人，加金章紫绶。
tán lì yǎng táng yú jiā wáng dǎo yǐ xià jiē jiù bài yè
潭立养堂于家，王导以下皆就拜谒。
xián hé mò zú suǒ jiǔ shí wǔ
咸和末卒，所九十五。
chéng dì qiǎn shǐ diào jì shì yuē dìng fū rén
成帝遣使吊祭，谥曰定夫人。
zhōu yǐ mǔ lǐ shì zì luò xiù rǔ nán rén yě
周𫖮母李氏，字络秀，汝南人也。
shǎo shí zài shì yǐ fù jùn wèi ān dōng jiāng jūn shí cháng chū liè yù yǔ guò zhǐ luò xiù zhī jiā
少时在室，𫖮父浚为安东将军，时尝出猎， 遇雨，过止络秀之家。
huì qí jiā fù xiōng bù zài luò xiù wén jùn zhì yǔ yī bì yú nèi zǎi zhū yáng jù shù shí rén zhī zhuàn shén jīng bàn ér bù wén rén shēng
会其家父兄不在，络秀闻浚至，与一婢于内宰猪羊，具数十人之馔，甚精办而不闻人声。
jùn guài shǐ chān zhī dú jiàn yī nǚ zǐ shén měi jùn yīn qiú wèi qiè
浚怪使觇之，独见一女子甚美，浚因求为妾。
qí fù xiōng bù xǔ luò xiù yuē mén hù tiǎn cuì hé xī yī nǚ
其父兄不许，络秀曰：“门户殄瘁，何惜一女！
ruò lián yīn guì zú jiāng lái shù yǒu dà yì yǐ
若连姻贵族，将来庶有大益矣。
fù xiōng xǔ zhī
”父兄许之。
suì shēng yǐ jí sōng mó
遂生𫖮及嵩、谟。
ér yǐ děng jì zhǎng luò xiù wèi zhī yuē wǒ qū jié wèi rǔ jiā zuò qiè mén hù jì ěr
而𫖮等既长，络秀谓之曰：“我屈节为汝家作妾，门户计耳。
rǔ bù yǔ wǒ jiā wèi qīn qīn zhě wú yì hé xī yú nián
汝不与我家为亲亲者，吾亦何惜余年！
yǐ děng cóng mìng yóu cǐ lǐ shì suì de wèi fāng yǎ zhī zú
”𫖮等从命，由此李氏遂得为方雅之族。
zhōng xīng shí yǐ děng bìng liè xiǎn wèi
中兴时，𫖮等并列显位。
cháng dōng zhì zhì jiǔ luò xiù jǔ shāng cì sān zǐ yuē wú běn dù jiāng tuō zú wú suǒ bù wèi ěr děng bìng guì liè wú mù qián wú fù hé yōu
尝冬至置酒，络秀举觞赐三子曰：“吾本渡江，托足无所，不谓尔等并贵，列吾目前，吾复何忧！
gāo qǐ yuē kǒng bù rú zūn zhǐ
”高起曰：“恐不如尊旨。
bó rén zhì dà ér cái duǎn míng zhòng ér shi àn hǎo chéng rén zhī bì cǐ fēi zì quán zhī dào
伯仁志大而才短，名重而识暗，好乘人之弊，此非自全之道。
sōng xìng kàng zhí yì bù róng yú shì
嵩性抗直，亦不容于世。
wéi ā nú lù lù dāng zài ā mǔ mù xià ěr
唯阿奴碌碌，当在阿母目下耳。
ā nú mó xiǎo zì yě
”阿奴，谟小字也。
hòu guǒ rú qí yán
后果如其言。
zhāng mào qī lù shì wú jùn rén yě
张茂妻陆氏，吴郡人也。
mào wèi wú jùn tài shǒu bèi chén chōng suǒ hài lù shì qīng jiā chǎn lǜ mào bù qǔ wèi xiān dēng yǐ tǎo chōng
茂为吴郡太守，被沈充所害，陆氏倾家产，率茂部曲为先登以讨充。
chōng bài lù yì què shàng shū wèi mào xiè bù kè zhī zé
充败，陆诣阙上书，为茂谢不克之责。
zhào yuē mào fū qī zhōng chéng jǔ mén yì liè yi zhuī zèng mào tài pú
诏曰：“茂夫妻忠诚，举门义烈，宜追赠茂太仆。
yǐn yú èr nǚ cháng shā rén yě
尹虞二女，长沙人也。
yú qián rèn shǐ xīng tài shǒu qǐ bīng tǎo dù tāo zhàn bài èr nǚ wèi tāo suǒ huò bìng yǒu guó sè tāo jiāng qī zhī
虞前任始兴太守，起兵讨杜弢，战败，二女为弢所获， 并有国色，弢将妻之。
nǚ yuē wǒ fù èr qiān dàn zhōng bù néng wèi zéi fù yǒu sǐ ér yǐ
女曰：“我父二千石，终不能为贼妇，有死而已！
tāo bìng hài zhī
”弢并害之。
xún sōng xiǎo nǚ guàn yòu yǒu jī jié
荀崧小女灌，幼有奇节。
sōng wèi xiāng chéng tài shǒu wèi dù céng suǒ wéi lì ruò shí jǐn yù qiú jiù yú gù lì píng nán jiāng jūn shí lǎn jì wú cóng chū
崧为襄城太守，为杜曾所围，力弱食尽，欲求救于故吏平南将军石览，计无从出。
guàn shí nián shí sān nǎi lǜ yǒng shì shù qiān rén yú chéng tū wéi yè chū
灌时年十三，乃率勇士数千人，逾城突围夜出。
zéi zhuī shén jí guàn dū lì jiàng shì qiě zhàn qiě qián de rù lǔ yáng shān huò miǎn
贼追甚急，灌督厉将士，且战且前，得入鲁阳山获免。
zì yì lǎn qǐ shī yòu wèi sōng shū yǔ nán zhōng láng jiāng zhōu fǎng qǐng yuán réng jié wèi xiōng dì fǎng jí qiǎn zi fǔ lǜ sān qiān rén huì shí lǎn jù jiù sōng
自诣览乞师，又为崧书与南中郎将周访请援，仍结为兄弟，访即遣子抚率三千人会石览俱救崧。
zéi wén bīng zhì sàn zǒu guàn zhī lì yě
贼闻兵至，散走， 灌之力也。
wáng níng zhī qī xiè shì zì dào yùn ān xī jiāng jūn yì zhī nǚ yě
王凝之妻谢氏，字道韫，安西将军奕之女也。
cōng shí yǒu cái biàn
聪识有才辩。
shū fù ān cháng wèn máo shī hé jù zuì jiā
叔父安尝问：“ 《毛诗》何句最佳？
dào yùn chēng jí fǔ zuò sòng mù rú qīng fēng
”道韫称：“吉甫作颂，穆如清风。
zhòng shān fu yǒng huái yǐ wèi qí xīn
仲山甫永怀，以慰其心。
ān wèi yǒu yǎ rén shēn zhì
” 安谓有雅人深致。
yòu cháng nèi jí é ér xuě zhòu xià ān yuē hé suǒ shì yě
又尝内集，俄而雪骤下，安曰：“何所似也？
ān xiōng zi lǎng yuē sàn yán kōng zhōng chā kě nǐ
”安兄子朗曰： “散盐空中差可拟。
dào yùn yuē wèi ruò liǔ xù yīn fēng qǐ
”道韫曰：“未若柳絮因风起。
ān dà yuè
”安大悦。
chū shì níng zhī hái shén bù lè
初适凝之，还，甚不乐。
ān yuē wáng láng yì shǎo zi bù è rǔ hé hèn yě
安曰：“王郎，逸少子，不恶，汝何恨也？
dá yuē yī mén shū fù zé yǒu ā dà zhōng láng qún cóng xiōng dì fù yǒu fēng hú jié mò bù yì tiān rǎng zhī zhōng nǎi yǒu wáng láng
”答曰： “一门叔父则有阿大、中郎，群从兄弟复有封、胡、羯、末，不意天壤之中乃有王郎！
fēng wèi xiè sháo hú wèi xiè lǎng jié wèi xiè xuán mò wèi xiè chuān jiē qí xiǎo zì yě
”封谓谢韶，胡谓谢朗，羯谓谢玄，末谓谢川，皆其小字也。
yòu cháng jī xuán xué zhí bù jìn yuē wèi chén wù jīng xīn wèi tiān fèn yǒu xiàn yá
又尝讥玄学植不进，曰：“为尘务经心，为天分有限邪？
níng zhī dì xiàn zhī cháng yǔ bīn kè tán yì cí lǐ jiāng qū dào yùn qiǎn bì bái xiàn zhī yuē yù wèi xiǎo láng jiě wéi
”凝之弟献之尝与宾客谈议，词理将屈， 道韫遣婢白献之曰：“欲为小郎解围。
nǎi shī qīng líng bù zhāng zì bì shēn xiàn zhī qián yì kè bù néng qū
”乃施青绫步鄣自蔽，申献之前议，客不能屈。
jí zāo sūn ēn zhī nán jǔ cuò zì ruò jì wén fu jí zhū zǐ yǐ wèi zéi suǒ hài fāng mìng bì jiān yú chōu rèn chū mén
及遭孙恩之难，举厝自若，既闻夫及诸子已为贼所害，方命婢肩舆抽刃出门。
luàn bīng shāo zhì shǒu shā shù rén nǎi bèi lǔ
乱兵稍至，手杀数人，乃被虏。
qí wài sūn liú tāo shí nián shù suì zéi yòu yù hài zhī dào yùn yuē shì zài wáng mén hé guān tā zú
其外孙刘涛时年数岁，贼又欲害之，道韫曰：“事在王门，何关他族！
bì qí rú cǐ níng xiān jiàn shā
必其如此，宁先见杀。
ēn suī dú nüè wèi zhī gǎi róng nǎi bù hài tāo
”恩虽毒虐，为之改容，乃不害涛。
zì ěr lí jū kuài jī jiā zhōng mò bù yán sù
自尔嫠居会稽，家中莫不严肃。
tài shǒu liú liǔ wén qí míng qǐng yǔ tán yì
太守刘柳闻其名，请与谈议。
dào yùn sù zhī liǔ míng yì bù zì zǔ nǎi zān jì sù rù zuò yú zhàng zhōng liǔ shù xiū zhěng dài zào yú bié tà
道韫素知柳名，亦不自阻，乃簪髻素褥坐于帐中，柳束修整带造于别榻。
dào yùn fēng yùn gāo mài xù zhì qīng yǎ xiān jí jiā shì kāng kǎi liú lián xú chou wèn zhǐ cí lǐ wú zhì
道韫风韵高迈，叙致清雅，先及家事，慷慨流涟，徐酬问旨，词理无滞。
liǔ tuì ér tàn yuē shí qǐng suǒ wèi jiàn zhān chá yán qì shǐ rén xīn xíng jù fú
柳退而叹曰：“实顷所未见，瞻察言气， 使人心形俱服。
dào yùn yì yún qīn cóng diāo wáng shǐ yù cǐ shì tīng qí suǒ wèn shū kāi rén xiōng fǔ
”道韫亦云：“亲从凋亡，始遇此士，听其所问，殊开人胸府。
chū tóng jùn zhāng xuán mèi yì yǒu cái zhì shì yú gù shì xuán měi chēng zhī yǐ dí dào yùn
初，同郡张玄妹亦有才质，适于顾氏，玄每称之，以敌道韫。
yǒu jì ní zhě yóu yú èr jiā huò wèn zhī jì ní dá yuē wáng fū rén shén qíng sàn lǎng gù yǒu lín xià fēng qì
有济尼者，游于二家，或问之，济尼答曰：“王夫人神情散朗，故有林下风气。
gù jiā fù qīng xīn yù yìng zì shì guī fáng zhī xiù
顾家妇清心玉映， 自是闺房之秀。
dào yùn suǒ zhe shī fù lěi sòng bìng chuán yú shì
”道韫所著诗赋诔颂并传于世。
liú zhēn qī chén shì zhě yì cōng biàn néng zhǔ wén
刘臻妻陈氏者，亦聪辩能属文。
cháng zhēng dàn xiàn jiāo huā sòng qí cí yuē xuán qióng zhōu huí sān cháo zhào jiàn
尝正旦献《椒花颂》，其词曰：“旋穹周回， 三朝肇建。
qīng yáng sàn huī chéng jǐng zài huàn
青阳散辉，澄景载焕。
biāo měi líng pā yuán cǎi yuán xiàn
标美灵葩，爰采爰献。
shèng róng yìng zhī yǒng shòu yú wàn
圣容映之，永寿于万。
yòu zhuàn yuán rì jí dōng zhì jìn jiàn zhī yí xíng yú shì
” 又撰元日及冬至进见之仪，行于世。
pí jīng qī lóng shì zì lián xī dào xiàn rén yě
皮京妻龙氏，字怜，西道县人也。
nián shí sān shì jīng wèi yú nián ér jīng zú jīng èr dì yì xiāng cì ér yǔn jì wú yìn sì yòu wú qī gōng zhī qīn
年十三适京，未逾年而京卒，京二弟亦相次而陨，既无胤嗣，又无期功之亲。
lián huò qí jià shí zī zhuāng gōng zì fǎng zhī shù nián jiān sān sàng jù jǔ zàng liǎn jì bì měi shí xiǎng jì wú quē
怜货其嫁时资装，躬自纺织，数年间三丧俱举， 葬敛既毕，每时享祭无阙。
zhōu lǐ wén qí xián lǚ yǒu pìn zhě lián shì bù gǎi jiào shǒu jié qióng jū wǔ shí yú zài ér zú
州里闻其贤，屡有娉者，怜誓不改醮，守节穷居五十余载而卒。
mèng chǎng qī zhōu shì chǎng dì yǐ qī yòu qí cóng mèi yě
孟昶妻周氏，昶弟𫖮妻又其从妹也。
èr jiā bìng fēng cái chǎn
二家并丰财产。
chū huán xuán yǎ zhòng chǎng ér liú mài huǐ zhī chǎng zhī shēn zì wǎn shī
初，桓玄雅重昶而刘迈毁之，昶知，深自惋失。
jí liú yù jiāng jiàn yì yǔ chǎng dìng móu chǎng yù jǐn sàn cái wù yǐ gōng jūn liáng qí qī fēi cháng fù rén kě yǔ yǐ dà shì nǎi wèi zhī yuē liú mài huǐ wǒ yú huán gōng biàn shì yī shēng lún xiàn jué dàng zuò zéi
及刘裕将建义，与昶定谋，昶欲尽散财物以供军粮，其妻非常妇人，可语以大事，乃谓之曰：“刘迈毁我于桓公，便是一生沦陷，决当作贼。
qīng xìng kě zǎo ěr lí jué tuō de fù guì xiāng yíng bù wǎn yě
卿幸可早尔离绝，脱得富贵，相迎不晚也。
zhōu shì yuē jūn fù mǔ zài táng yù jiàn fēi cháng zhī móu qǐ fù rén suǒ jiàn
”周氏曰：“君父母在堂，欲建非常之谋，岂妇人所谏！
shì zhī bù chéng dāng yú xī guān zhōng fèng yǎng dà jiā yì wú guī zhì yě
事之不成，当于奚官中奉养大家，义无归志也。
chǎng chuàng rán jiǔ zhī ér qǐ
”昶怆然久之而起。
zhōu shì zhuī chǎng zuò yún guān jūn jǔ cuò fēi móu jí fù rén zhě bù guò yù de cái wù ěr
周氏追昶坐，云：“观君举厝，非谋及妇人者，不过欲得财物耳。
shí qí suǒ shēng nǚ zài bào tuī ér shì zhī yuē cǐ ér kě mài yì dāng bù xī kuàng zī cái hu
”时其所生女在抱，推而示之曰：“此而可卖，亦当不惜，况资财乎！
suì qīng zī chǎn yǐ gěi zhī ér tuō yǐ tā yòng
”遂倾资产以给之，而托以他用。
jí shì zhī jiāng jǔ zhōu shì wèi yǐ qī yún yī zuó mèng shū bù hǎo mén nèi yi huàn zhuó mù yù yǐ chú zhī qiě bù yí chì sè wǒ dāng xī qǔ zuò qī rì cáng yàn
及事之将举，周氏谓𫖮妻云：“一昨梦殊不好，门内宜浣濯沐浴以除之， 且不宜赤色，我当悉取作七日藏厌。
yǐ qī xìn zhī suǒ yǒu jiàng sè zhě xī liǎn yǐ fù yān
”𫖮妻信之，所有绛色者悉敛以付焉。
nǎi zhì zhàng zhōng qián zì tī mián yǐ jiàng yǔ chǎng suì de shù shí rén bèi fú hè rán xī zhōu shì suǒ chū ér jiā rén bù zhī zhī yě
乃置帐中，潜自剔绵，以绛与昶，遂得数十人被服赫然，悉周氏所出，而家人不之知也。
hé wú jì mǔ liú shì zhēng lǔ jiāng jūn jiàn zhī nǚ yě
何无忌母刘氏，征虏将军建之女也。
shǎo yǒu zhì jié
少有志节。
dì láo zhī wèi huán xuán suǒ hài liú shì měi xián zhī cháng sī bào fù
弟牢之为桓玄所害，刘氏每衔之，常思报复。
jí wú jì yǔ liú yù dìng móu ér liú shì chá qí jǔ cuò yǒu yì xǐ ér bù yán
及无忌与刘裕定谋，而刘氏察其举厝有异，喜而不言。
huì wú jì yè yú píng fēng guǒ zhì xí wén liú shì qián yǐ qì fù zhú xú dēng chéng yú píng fēng shàng kuī zhī jì zhī qì ér fǔ zhī yuē wǒ bù rú dōng hǎi lǚ mǔ míng yǐ
会无忌夜于屏风裹制檄文，刘氏潜以器覆烛，徐登橙于屏风上窥之，既知，泣而抚之曰：“我不如东海吕母明矣！
jì gū qí chéng cháng kǒng shòu cù rǔ néng rú cǐ wú chóu chǐ xuě yǐ
既孤其诚，常恐寿促，汝能如此，吾仇耻雪矣。
yīn wèn qí tóng móu zhī shì zài yù mí xǐ nǎi shuō huán xuán bì bài yì shī bì chéng zhī lǐ yǐ quàn miǎn zhī
”因问其同谋， 知事在裕，弥喜，乃说桓玄必败、义师必成之理以劝勉之。
hòu guǒ rú qí yán
后果如其言。
liú cōng qī liú shì míng é zì lì huá wěi tài bǎo yīn nǚ yě
刘聪妻刘氏，名娥，字丽华，伪太保殷女也。
yòu ér cōng huì zhòu yíng nǚ gōng yè sòng shū jí fù mǔ héng zhǐ zhī é dūn xí mí lì
幼而聪慧，昼营女工，夜诵书籍， 傅母恒止之，娥敦习弥厉。
měi yǔ zhū xiōng lùn jīng yì lǐ qù chāo yuǎn zhū xiōng shēn yǐ tàn fú
每与诸兄论经义，理趣超远，诸兄深以叹伏。
xìng xiào yǒu shàn fēng yí jìn zhǐ
性孝友， 善风仪进止。
cōng jì jiàn wèi zhào wèi yòu guì pín shén chǒng zhī
聪既僭位，召为右贵嫔，甚宠之。
é bài wèi hòu jiāng qǐ huáng yí diàn yǐ jū zhī qí tíng wèi chén yuán dá qiē jiàn cōng dà nù jiāng zhǎn zhī
俄拜为后，将起皇仪殿以居之， 其廷尉陈元达切谏，聪大怒，将斩之。
é shí zài hòu táng sī chì zuǒ yòu tíng xíng shǒu shū qǐ yuē fú wén jiāng wèi qiè yíng diàn jīn zhāo dé zú jū huáng yí fēi jí
娥时在后堂，私敕左右停刑，手疏启曰： “伏闻将为妾营殿，今昭德足居，皇仪非急。
sì hǎi wèi yī huò nán yóu fán dòng xū rén lì zī cái yóu yi shèn zhī
四海未一，祸难犹繁，动须人力资财，尤宜慎之。
tíng wèi zhī yán guó jiā dà zhèng
廷尉之言，国家大政。
fu zhōng chén zhī jiàn qǐ wéi shēn zāi
夫忠臣之谏，岂为身哉？
dì wáng jù zhī yì fēi gù shēn yě
帝王距之，亦非顾身也。
qiè yǎng wèi bì xià shàng xún míng jūn nà jiàn zhī chāng xià fèn àn zhǔ jù jiàn zhī huò yi shǎng tíng wèi yǐ měi jué chou tíng wèi yǐ liè tǔ rú hé bù wéi bù nà ér fǎn yù zhū zhī
妾仰谓陛下上寻明君纳谏之昌，下忿暗主距谏之祸，宜赏廷尉以美爵，酬廷尉以列土，如何不惟不纳，而反欲诛之？
bì xià cǐ nù yóu qiè ér qǐ tíng wèi zhī huò yóu qiè ér zhāo rén yuàn guó pí jiù guī yú qiè jù jiàn hài zhōng yì qiè zhī yóu
陛下此怒由妾而起，廷尉之祸由妾而招， 人怨国疲，咎归于妾，距谏害忠，亦妾之由。
zì gǔ bài guó sàng jiā wèi shǐ bù yóu fù rén zhě yě
自古败国丧家，未始不由妇人者也。
qiè měi lǎn gǔ shì fèn zhī wàng shí hé yì jīn rì qiè zì wèi zhī
妾每览古事，忿之忘食，何意今日妾自为之！
hòu rén zhī guān qiè yì yóu qiè zhī shì qián rén yě fù hé miàn mù yǎng shì jīn zhì qǐng guī sǐ cǐ táng yǐ sāi bì xià wù huò zhī guò
后人之观妾，亦犹妾之视前人也，复何面目仰侍巾栉，请归死此堂，以塞陛下误惑之过。
cōng lǎn zhī sè biàn wèi qí qún xià yuē zhèn bǐ de fēng jí xǐ nù guò cháng
”聪览之色变，谓其群下曰： “朕比得风疾，喜怒过常。
yuán dá zhōng chén yě zhèn shén kuì zhī
元达，忠臣也，朕甚愧之。
yǐ é biǎo shì yuán dá yuē wài fǔ rú gōng nèi fǔ rú cǐ hòu zhèn wú yōu yǐ
”以娥表示元达曰：“外辅如公，内辅如此后，朕无忧矣。
jí é sǐ wěi shì wǔ xuān huáng hòu
”及娥死，伪谥武宣皇后。
qí zǐ yīng zì lì fāng yì cōng mǐn shè xué ér wén cí jī biàn xiǎo dá zhèng shì guò yú é
其姊英，字丽芳，亦聪敏涉学，而文词机辩，晓达政事，过于娥。
chū yǔ é tóng zhào bài zuǒ guì pín xún zú wěi zhuī shì wǔ dé huáng hòu
初与娥同召拜左贵嫔，寻卒，伪追谥武德皇后。
wáng guǎng nǚ zhě bù zhī hé xǔ rén yě
王广女者，不知何许人也。
róng zhì shén měi kāng kǎi yǒu zhàng fū zhī jié
容质甚美，慷慨有丈夫之节。
guǎng shì liú cōng wèi xi yáng zhōu cì shǐ
广仕刘聪，为西扬州刺史。
mán shuài méi fāng gōng xiàn yáng zhōu ér guǎng bèi shā
蛮帅梅芳攻陷扬州，而广被杀。
wáng shí nián shí wǔ fāng nà zhī
王时年十五，芳纳之。
é yú àn shì jī fāng bù zhōng fāng jīng qǐ yuē hé gù fǎn yá
俄于暗室击芳，不中， 芳惊起曰：“何故反邪？
wáng mà yuē mán chù
”王骂曰：“蛮畜！
wǒ yù zhū fǎn zéi hé wèi fǎn hu
我欲诛反贼，何谓反乎？
wú wén fù chóu bù tóng tiān mǔ chóu bù tóng de rǔ fǎn nì wú zhuàng hài rén fù mǔ ér fù yǐ wú lǐ líng rén wú suǒ yǐ bù sǐ zhě yù zhū rǔ ěr
吾闻父仇不同天，母仇不同地，汝反逆无状，害人父母，而复以无礼陵人，吾所以不死者，欲诛汝耳！
jīn sǐ zì wú fēn bù dài rǔ shā dàn hèn bù dé xiāo rǔ shǒu yú tōng kuí yǐ sāi dà chǐ
今死自吾分，不待汝杀，但恨不得枭汝首于通逵，以塞大耻。
cí qì měng lì yán zhōng nǎi zì shā fāng zhǐ zhī bù kě
”辞气猛厉， 言终乃自杀，芳止之不可。
shǎn fù rén bù zhī xìng zì nián shí jiǔ
陕妇人，不知姓字，年十九。
liú yào shí lí jū shǎn xiàn shì shū gū shén jǐn qí jiā yù jià zhī cǐ fù huǐ miàn zì shì
刘曜时嫠居陕县，事叔姑甚谨，其家欲嫁之，此妇毁面自誓。
hòu shū gū bìng sǐ qí shū gū yǒu nǚ zài fū jiā xiān cóng cǐ fù qǐ jiǎ bù dé yīn ér wū shā qí mǔ yǒu sī bù néng chá ér zhū zhī
后叔姑病死，其叔姑有女在夫家，先从此妇乞假不得，因而诬杀其母， 有司不能察而诛之。
shí yǒu qún niǎo bēi míng shī shàng qí shēng shén āi shèng xià bào shī shí rì bù fǔ yì bù wéi chóng shòu suǒ bài qí jìng nǎi jīng suì bù yǔ
时有群鸟悲鸣尸上，其声甚哀，盛夏暴尸十日，不腐，亦不为虫兽所败，其境乃经岁不雨。
yào qiǎn hū yán mó wèi tài shǒu jì zhī qí yuān nǎi zhǎn cǐ nǚ shè shào láo yǐ jì qí mù shì yuē xiào liè zhēn fù qí rì dà yǔ
曜遣呼延谟为太守，既知其冤，乃斩此女，设少牢以祭其墓，谥曰孝烈贞妇，其日大雨。
jìn kāng nǚ zhě bù zhī hé xǔ rén yě
靳康女者，不知何许人也。
měi zī róng yǒu zhì cāo
美姿容，有志操。
liú yào zhī zhū jìn shì jiāng nà jìn nǚ wèi qiè jìn yuē bì xià jì miè qí fù mǔ xiōng dì fù hé yòng qiè wèi
刘曜之诛靳氏，将纳靳女为妾， 靳曰：“陛下既灭其父母兄弟，复何用妾为！
qiè wén nì rén zhī zhū yě shàng wū gōng fá shù ér kuàng qí zǐ nǚ hu
妾闻逆人之诛也，尚污宫伐树，而况其子女乎！
yīn hào qì qǐng sǐ yào āi zhī miǎn kāng yī zi
”因号泣请死，曜哀之，免康一子。
wéi chěng mǔ sòng shì bù zhī hé jùn rén yě jiā shì yǐ rú xué chēng
韦逞母宋氏，不知何郡人也，家世以儒学称。
sòng shì yòu sàng mǔ qí fù gōng zì yǎng zhī
宋氏幼丧母，其父躬自养之。
jí zhǎng shòu yǐ zhōu guān yīn yì wèi zhī yuē wú jiā shì xué zhōu guān chuán yè xiāng jì cǐ yòu zhōu yǐ suǒ zhì jīng jì diǎn gào bǎi guān pǐn wù bèi yú cǐ yǐ
及长，授以《周官》音义，谓之曰：“吾家世学《周官》，传业相继，此又周以所制， 经纪典诰，百官品物，备于此矣。
wú jīn wú nán kě chuán rǔ kě shòu zhī wù lìng jīng shì
吾今无男可传，汝可受之，勿令经世。
shǔ tiān xià sāng luàn sòng shì fěng sòng bù chuò
”属天下丧乱，宋氏讽诵不辍。
qí hòu wèi shí jì lóng xǐ zhī yú shān dōng sòng shì yǔ fu zài xǐ zhōng tuī lù chē bēi fù fù suǒ shòu shū dào jì zhōu yī jiāo dōng fù rén chéng ān shòu shòu yǎng hù zhī
其后为石季龙徙之于山东，宋氏与夫在徙中，推鹿车，背负父所授书，到冀州，依胶东富人程安寿，寿养护之。
chěng shí nián xiǎo sòng shì zhòu zé qiáo cǎi yè zé jiào chěng rán fǎng jì wú fèi
逞时年小，宋氏昼则樵采，夜则教逞，然纺绩无废。
shòu měi tàn yuē xué jiā duō shì dài fū dé wú shì hu
寿每叹曰：“学家多士大夫，得无是乎！
chěng suì xué chéng míng lì shì fú jiān wèi tài cháng
”逞遂学成名立， 仕苻坚为太常。
jiān cháng xìng qí tài xué wèn bó shì jīng diǎn nǎi mǐn lǐ yuè qiǎn quē
坚尝幸其太学，问博士经典，乃悯礼乐遣阙。
shí bó shì lú kǔn duì yuē fèi xué jì jiǔ shū chuán líng luò cǐ nián zhui zhuàn zhèng jīng cū jí wéi zhōu guān lǐ zhù wèi yǒu qí shī
时博士卢壸对曰： “废学既久，书传零落，此年缀撰，正经粗集，唯周官礼注未有其师。
kuī jiàn tài cháng wéi chěng mǔ sòng shì shì xué jiā nǚ chuán qí fù yè de zhōu guān yīn yì jīn nián bā shí shì tīng wú quē zì fēi cǐ mǔ wú kě yǐ chuán shòu hòu shēng
窥见太常韦逞母宋氏世学家女，传其父业，得周官音义，今年八十，视听无阙，自非此母无可以传授后生。
yú shì jiù sòng shì jiā lì jiǎng táng zhì shēng yuán bǎi èr shí rén gé jiàng shā màn ér shòu yè hào sòng shì wèi xuān wén jūn cì shì bì shí rén
”于是就宋氏家立讲堂，置生员百二十人，隔绛纱幔而受业，号宋氏为宣文君，赐侍婢十人。
zhōu guān xué fù xíng yú shì shí chēng wéi shì sòng mǔ yān
周官学复行于世，时称韦氏宋母焉。
zhāng tiān xī qiè yán shì xuē shì bìng bù zhī hé xǔ rén yě xián yǒu chǒng yú tiān xī
张天锡妾阎氏、薛氏，并不知何许人也，咸有宠于天锡。
tiān xī qǐn jí wèi zhī yuē rǔ èr rén jiāng hé yǐ bào wǒ
天锡寝疾，谓之曰： “汝二人将何以报我？
wú sǐ hòu qǐ kě wéi rén qī hu
吾死后，岂可为人妻乎！
jiē yuē zūn ruò bù huì qiè qǐng xiào sǐ gōng sǎ sǎo dì xià shì wú tā zhì
”皆曰：“尊若不讳，妾请效死， 供洒扫地下，誓无他志。
jí qí jí dǔ èr jī jiē zì wěn
”及其疾笃，二姬皆自刎。
tiān xī jí chōu zhuī dào zhī yǐ fū rén lǐ zàng yān
天锡疾瘳，追悼之，以夫人礼葬焉。
fú jiān qiè zhāng shì bù zhī hé xǔ rén míng biàn yǒu cái shí
苻坚妾张氏，不知何许人，明辩有才识。
jiān jiāng rù kòu jiāng zuǒ qún chén qiē jiàn bù cóng
坚将入寇江左，群臣切谏不从。
zhāng shì jìn yuē qiè wén tiān dì zhī shēng wàn wù shèng wáng zhī yù tiān xià mò bù shùn qí xìng ér chàng zhī gù huáng dì fú niú chéng mǎ yīn qí xìng yě yǔ záo lóng mén jué hóng hé yīn shuǐ zhī shì yě
张氏进曰：“妾闻天地之生万物，圣王之驭天下，莫不顺其性而畅之，故黄帝服牛乘马， 因其性也，禹凿龙门，决洪河，因水之势也；
hòu jì zhī bō zhí bǎi gǔ yīn dì zhī qì yě
后稷之播殖百谷，因地之气也；
tāng wǔ zhī miè xià shāng yīn rén zhī yù yě
汤武之灭夏商，因人之欲也。
shì yǐ yǒu yīn chéng wú yīn bài
是以有因成，无因败。
jīn zhāo chén shàng xià jiē yán bù kě bì xià fù hé suǒ yīn yě
今朝臣上下皆言不可，陛下复何所因也？
shū yuē tiān cōng míng zì wǒ mín cōng míng
书曰：‘天聪明自我民聪明。
tiān yóu ruò cǐ kuàng yú rén zhǔ hu
’天犹若此，况于人主乎！
qiè wén rén jūn yǒu fá guó zhī zhì zhě bì shàng guān qián xiàng xià cǎi zhòng xiáng
妾闻人君有伐国之志者，必上观乾象，下采众祥。
tiān dào chóng yuǎn fēi qiè suǒ zhī
天道崇远，非妾所知。
yǐ rén shì yán zhī wèi jiàn qí kě
以人事言之，未见其可。
yàn yán jī yè míng zhě bù lì xíng shī quǎn qún zào zhě gōng shì bì kōng bīng dòng mǎ jīng jūn bài bù guī
谚言：“鸡夜鸣者不利行师，犬群唣者宫室必空，兵动马惊，军败不归。
qiū dōng yǐ lái měi yè qún quǎn dà háo zhòng jī yè míng fú wén jiù mǎ jīng yì wǔ kù bīng qì yǒu shēng jí xiōng zhī lǐ chéng fēi wēi qiè suǒ lùn yuàn bì xià xiáng ér sī zhī
”秋冬已来， 每夜群犬大嗥，众鸡夜鸣，伏闻厩马惊逸，武库兵器有声，吉凶之理，诚非微妾所论，愿陛下详而思之。
jiān yuē jūn lǚ zhī shì fēi fù rén suǒ yù yě
”坚曰：“军旅之事非妇人所豫也。
suì xīng bīng
”遂兴兵。
zhāng shì qǐng cóng
张氏请从。
jiān shì dà bài yú shòu chūn zhāng shì nǎi zì shā
坚是大败于寿春，张氏乃自杀。
dòu tāo qī sū shì shǐ píng rén yě míng huì zì ruò lán shàn zhǔ wén
窦滔妻苏氏，始平人也，名蕙，字若兰，善属文。
tāo fú jiān shí wéi qín zhōu cì shǐ bèi xǐ liú shā sū shì sī zhī zhī jǐn wèi huí wén xuán tú shī yǐ zèng tāo
滔苻坚时为秦州刺史，被徙流沙，苏氏思之，织锦为回文旋图诗以赠滔。
wǎn zhuǎn xún huán yǐ dú zhī cí shén qī wǎn fán bā bǎi sì shí zì wén duō bù lù
宛转循环以读之，词甚凄惋，凡八百四十字，文多不录。
fú dēng qī máo shì bù zhī hé xǔ rén zhuàng yǒng shàn qí shè
苻登妻毛氏，不知何许人，壮勇善骑射。
dēng wèi yáo cháng suǒ xí yíng lěi jì xiàn máo shì yóu wān gōng kuà mǎ lǜ zhuàng shì shù bǎi rén yǔ cháng jiāo zhàn shā shāng shén zhòng
登为姚苌所袭，营垒既陷，毛氏犹弯弓跨马，率壮士数百人，与苌交战，杀伤甚众。
zhòng guǎ bù dí wèi cháng suǒ zhí
众寡不敌，为苌所执。
cháng yù nà zhī máo shì mà yuē wú tiān zǐ hòu qǐ wèi zéi qiāng suǒ rǔ hé bù sù shā wǒ
苌欲纳之， 毛氏骂曰：“吾天子后，岂为贼羌所辱，何不速杀我！
yīn yǎng tiān dà kū yuē yáo cháng wú dào qián hài tiān zǐ jīn rǔ huáng hòu huáng tiān hòu tǔ níng bù jiàn zhào
”因仰天大哭曰：“姚苌无道，前害天子，今辱皇后，皇天后土，宁不鉴照！
cháng nù shā zhī
”苌怒，杀之。
mù róng chuí qī duàn shì zì yuán fēi wěi yòu guāng lù dài fu yí zhī nǚ yě
慕容垂妻段氏，字元妃，伪右光禄大夫仪之女也。
shǎo ér wǎn huì yǒu zhì cāo cháng wèi mèi jì fēi yuē wǒ zhōng bù zuò fán rén qī
少而婉慧，有志操，常谓妹季妃曰：“我终不作凡人妻。
wěi fēi yì yuē mèi yì bù wéi yōng fū fù
”委妃亦曰：“妹亦不为庸夫妇。
lín rén wén ér xiào zhī
”邻人闻而笑之。
chuí zhī chēng yàn wáng nà yuán fēi wèi jì shì suì yǒu shū chǒng
垂之称燕王，纳元妃为继室，遂有殊宠。
wěi fàn yáng wáng dé yì pìn jì fēi yān
伪范阳王德亦娉季妃焉。
zǐ mèi jù wèi chuí dé zhī qī zú rú qí zhì
姊妹俱为垂、德之妻，卒如其志。
chuí jì jiàn wèi bài wèi huáng hòu
垂既僭位，拜为皇后。
chuí lì qí zi bǎo wèi tài zǐ yě yuán fēi wèi chuí yuē tài zǐ zī zhì yōng róng róu ér bù duàn chéng píng zé wèi rén míng zhī zhǔ chù nán zé fēi jì shì zhī xióng bì xià tuō zhī yǐ dà yè qiè wèi jiàn kè chāng zhī měi
垂立其子宝为太子也，元妃谓垂曰：“太子姿质雍容，柔而不断，承平则为仁明之主，处难则非济世之雄，陛下托之以大业，妾未见克昌之美。
liáo xī gāo yáng èr wáng bì xià r zhī xián zhě yi zé yī yǐ shù zhī
辽西、高阳二王， 陛下儿之贤者，宜择一以树之。
zhào wáng lín jiān zhà fù qì cháng yǒu qīng tài zǐ zhī xīn bì xià yī dàn bù huì bì yǒu nán zuò
赵王麟奸诈负气，常有轻太子之心，陛下一旦不讳， 必有难作。
cǐ bì xià zhī jiā shì yi shēn tú zhī
此陛下之家事，宜深图之。
chuí bù nà
”垂不纳。
bǎo jí lín wén zhī shēn yǐ wéi hèn
宝及麟闻之，深以为恨。
qí hòu yuán fēi yòu yán zhī chuí yuē rǔ yù shǐ wǒ wèi jìn xiàn gōng hu
其后元妃又言之，垂曰：“汝欲使我为晋献公乎？
yuán fēi qì ér tuì gào jì fēi yuē tài zǐ bù lìng qún xià suǒ zhī ér zhǔ shàng bǐ wú wèi lí róng zhī nǚ hé qí kǔ zāi
”元妃泣而退，告季妃曰：“太子不令， 群下所知，而主上比吾为骊戎之女，何其苦哉！
zhǔ shàng bǎi nián zhī hòu tài zǐ bì wáng shè jì
主上百年之后，太子必亡社稷。
fàn yáng wáng yǒu fēi cháng qì dù ruò yàn zuò wèi zhōng qí zài wáng hu
范阳王有非常器度，若燕祚未终，其在王乎！
chuí sǐ bǎo sì wěi wèi qiǎn lín bī yuán fēi yuē hòu cháng wèi zhǔ shàng bù néng sì shǒu dà tǒng jīn jìng hé rú
垂死，宝嗣伪位，遣麟逼元妃曰：“后常谓主上不能嗣守大统，今竟何如？
yi zǎo zì cái yǐ quán duàn shì
宜早自裁，以全段氏。
yuán fēi nù yuē rǔ xiōng dì shàng bī shā mǔ ān néng bǎo shǒu shè jì
”元妃怒曰：“汝兄弟尚逼杀母，安能保守社稷！
wú qǐ xī sǐ niàn guó miè bù jiǔ ěr
吾岂惜死， 念国灭不久耳。
suì zì shā
于是自杀了。
bǎo yì yǐ yuán fēi móu fèi dí tǒng wú mǔ hòu zhī dào bù yí chéng sàng qún xià xián yǐ wéi rán
宝议以元妃谋废嫡统，无母后之道，不宜成丧，群下咸以为然。
wěi zhōng shū lìng huī suì dà yán yú cháo yuē zi wú fèi mǔ zhī yì hàn zhī ān sī yán hòu qīn fèi shùn dì yóu pèi xiǎng ān huáng xiān hòu yán xū shí shàng wèi kě zhī yi yī yán hòu gù shì
伪中书令眭邃大言于朝曰：“子无废母之义，汉之安思阎后亲废顺帝，犹配飨安皇，先后言虚实尚未可知，宜依阎后故事。
bǎo cóng zhī
”宝从之。
qí hòu lín guǒ zuò luàn bǎo yì bèi shā dé hòu jiàn chēng zūn hào zhōng rú yuán fēi zhī yán
其后麟果作乱，宝亦被杀，德后僭称尊号，终如元妃之言。
duàn fēng qī mù róng shì dé zhī nǚ yě
段丰妻慕容氏，德之女也。
yǒu cái huì shàn shū shǐ néng gǔ qín dé jì jiàn wèi shǔ wèi píng yuán gōng zhǔ
有才慧，善书史，能鼓琴，德既僭位，署为平原公主。
nián shí sì shì yú fēng
年十四，适于丰。
fēng wéi rén suǒ zèn bèi shā mù róng shì guǎ guī jiāng gǎi shì wěi shòu guāng gōng yú chì
丰为人所谮，被杀，慕容氏寡归，将改适伪寿光公余炽。
mù róng shì wèi shì bì yuē wǒ wén zhōng chén bù shì èr jūn zhēn nǚ bù gēng èr fu
慕容氏谓侍婢曰：“我闻忠臣不事二君，贞女不更二夫。
duàn shì jì zāo wú gū jǐ bù néng tóng sǐ qǐ fù yǒu xīn yú chóng xíng zāi
段氏既遭无辜，己不能同死， 岂复有心于重行哉！
jīn zhǔ shàng bù gù lǐ yì jià wǒ ruò bù cóng zé wéi yán jūn zhī mìng yǐ
今主上不顾礼义嫁我，若不从，则违严君之命矣。
yú shì kè rì jiāo lǐ
”于是克日交礼。
mù róng shì zī róng wǎn lì fú shì guāng huá chì dǔ zhī shén xǐ
慕容氏姿容婉丽，服饰光华，炽睹之甚喜。
jīng zài sù mù róng shì wěi cí yǐ jí chì yì bù zhī bī
经再宿，慕容氏伪辞以疾，炽亦不之逼。
sān rì hái dì mù yù zhì jiǔ yán xiào zì ruò zhì xī mì shū qí qún dài yún sǐ hòu dāng mái wǒ yú duàn shì mù cè ruò hún pò yǒu zhī dāng guī bǐ yǐ
三日还第，沐浴置酒，言笑自若，至夕，密书其裙带云：“死后当埋我于段氏墓侧，若魂魄有知，当归彼矣。
suì yú yù shì zì yì ér sǐ
”遂于浴室自缢而死。
jí zàng nán nǚ guān zhě shù wàn rén mò bù tàn xī yuē zhēn zāi gōng zhǔ
及葬，男女观者数万人， 莫不叹息曰：“贞哉公主！
lù jīng yú chì zhái qián chì wén wǎn gē zhī shēng tòng jué liáng jiǔ
”路经余炽宅前，炽闻挽歌之声，恸绝良久。
lǚ zuǎn qī yáng shì hóng nóng rén yě
吕纂妻杨氏，弘农人也。
měi yàn yǒu yì liè
美艳有义烈。
zuǎn bèi lǚ chāo suǒ shā yáng shì yǔ shì bì shí shù rén bìn zuǎn yú chéng xi
纂被吕超所杀，杨氏与侍婢十数人殡纂于城西。
jiāng chū gōng chāo lǜ jī zhēn wù chū wài shǐ rén sōu zhī
将出宫，超虑赍珍物出外，使人搜之。
yáng shì lì shēng zé chāo yuē ěr xiōng dì bù néng hé mù shǒu rèn xiāng tú wǒ dàn xī sǐ rén hé yòng jīn bǎo
杨氏厉声责超曰：“尔兄弟不能和睦，手刃相屠，我旦夕死人，何用金宝！
chāo cán ér tuì
”超惭而退。
yòu wèn yáng shì yù xǐ suǒ zài yáng shì nù yuē jǐn huǐ zhī yǐ
又问杨氏玉玺所在，杨氏怒曰：“尽毁之矣。
chāo jiāng qī zhī wèi qí fù huán yuē hòu ruò zì shā huò jí qīng zōng
”超将妻之，谓其父桓曰：“后若自杀，祸及卿宗。
huán yǐ gào yáng shì yáng shì yuē dà rén běn mài nǚ yǔ shì yǐ tú fù guì yī zhī yǐ shèn qí kě zài hu
”桓以告杨氏，杨氏曰：“大人本卖女与氏以图富贵，一之已甚，其可再乎！
nǎi zì shā
”于是自杀。
shí lǚ shào qī zhāng shì yì yǒu cāo xíng nián shí sì shào sǐ biàn qǐng wèi ní
时吕绍妻张氏亦有操行，年十四，绍死，便请为尼。
lǚ lóng jiàn ér yuè zhī yù huì qí xíng zhāng shì yuē qīn lè zhì dào shì bù shòu rǔ
吕隆见而悦之，欲秽其行， 张氏曰：“钦乐至道，誓不受辱。
suì shēng lóu zì tóu yú de èr jìng jù zhé kǒu sòng fó jīng é rán ér sǐ
”遂升楼自投于地，二胫俱折，口诵佛经，俄然而死。
liáng wǔ zhāo wáng lǐ xuán shèng hòu yǐn shì tiān shuǐ jì rén yě
凉武昭王李玄盛后尹氏，天水冀人也。
yòu hào xué qīng biàn yǒu zhì jié
幼好学，清辩有志节。
chū shì fú fēng mǎ yuán zhèng yuán zhèng zú wèi xuán shèng jì shì
初适扶风马元正， 元正卒，为玄盛继室。
yǐ zài jiào zhī gù sān nián bù yán
以再醮之故，三年不言。
fǔ qián qī zi yú yú jǐ shēng
抚前妻子逾于己生。
xuán shèng zhī chuàng yè yě mó móu jīng lüè duō suǒ pí zàn gù xī zhōu yàn yuē li yǐn wáng dūn huáng
玄盛之创业也， 谟谋经略多所毗赞，故西州谚曰：“李、尹王敦煌。
jí xuán shèng hōng zi shì yè sì wèi zūn wèi tài hòu
及玄盛薨，子士业嗣位，尊为太后。
shì yè jiāng gōng jǔ qú méng xùn yǐn shì wèi shì yè yuē rǔ xīn zào zhī guó de xiá rén xī jìng yǐ shǒu zhī yóu jù qí shī yún hé qīng jǔ kuī jì fēi wàng
士业将攻沮渠蒙逊，尹氏谓士业曰：“汝新造之国，地狭人稀，靖以守之犹惧其失，云何轻举，窥冀非望！
méng xùn xiāo wǔ shàn yòng bīng rǔ fēi qí dí
蒙逊骁武，善用兵，汝非其敌。
wú guān qí shù nián yǐ lái yǒu bìng jiān zhī zhì qiě tiān shí rén shì shì yù guī zhī
吾观其数年已来有并兼之志，且天时人事似欲归之。
jīn guó suī xiǎo zú yǐ wéi zhèng
今国虽小，足以为政。
zhī zú bù rǔ dào jiā míng jiè yě
知足不辱，道家明诫也。
qiě xiān wáng lín hōng yí lìng yīn qín zhì lìng rǔ cáo shēn shèn bīng zhàn sì shí ér dòng
且先王临薨，遗令殷勤，志令汝曹深慎兵战，俟时而动。
yán yóu zài ěr nài hé wàng zhī
言犹在耳，柰何忘之！
bù rú miǎn xiū dé zhèng xù lì yǐ guān zhī
不如勉修德政，蓄力以观之。
bǐ ruò yín bào rén jiāng guī rǔ
彼若淫暴，人将归汝；
rǔ gǒu dé zhī bù jiàn shì zhī wú rì yǐ
汝苟德之不建，事之无日矣。
rǔ cǐ xíng yě fēi wéi shī bài guó yì jiāng wáng
汝此行也，非唯师败，国亦将亡。
shì yè bù cóng guǒ wèi méng xùn suǒ miè
”士业不从，果为蒙逊所灭。
yǐn shì zhì gū zāng méng xùn yǐn jiàn láo zhī duì yuē lǐ shì wèi hú suǒ miè zhī fù hé yán
尹氏至姑臧，蒙逊引见劳之，对曰：“李氏为胡所灭，知复何言！
huò jiàn zhī yuē mǔ zǐ mìng xuán rén shǒu nài hé jù ào
”或谏之曰： “母子命悬人手，柰何倨傲！
qiě guó bài zǐ sūn tú miè hé dú wú bēi
且国败子孙屠灭，何独无悲？
yǐn shì yuē xìng miè sǐ shēng lǐ zhī dà fēn hé wéi tóng fán rén zhī shì qǐ r nǚ zhī bēi
”尹氏曰：“兴灭死生， 理之大分，何为同凡人之事，起儿女之悲！
wú yī fù rén bù néng sǐ wáng qǐ dàn fǔ yuè zhī huò qiú wéi chén qiè hu
吾一妇人，不能死亡，岂惮斧钺之祸， 求为臣妾乎！
ruò shā wǒ zhě wú zhī yuàn yǐ
若杀我者，吾之愿矣。
méng xùn jiā zhī bù zhū wèi zi mào qián pìn qí nǚ wèi qī
”蒙逊嘉之，不诛，为子茂虔娉其女为妻。
jí wèi shì yǐ wǔ wēi gōng zhǔ qī mào qián yǐn shì jí nǚ qiān jū jiǔ quán
及魏氏以武威公主妻茂虔，尹氏及女迁居酒泉。
jì ér nǚ zú fǔ zhī bù kū yuē rǔ sǐ wǎn yǐ
既而女卒，抚之不哭，曰：“汝死晚矣！
jǔ qú wú huì shí zhèn jiǔ quán měi wèi yǐn shì yuē hòu zhū sūn zài yī wú hòu néng qù bù
”沮渠无讳时镇酒泉，每谓尹氏曰：“后诸孙在伊吾，后能去不？
yǐn shì wèi cè qí yán dá yuē zǐ sūn liú piāo tuō shēn chǒu lǔ lǎo nián yú mìng dāng sǐ yú cǐ bù néng zuò zhān qiú guǐ yě
”尹氏未测其言，答曰：“子孙流漂，托身丑虏，老年余命，当死于此，不能作毡裘鬼也。
é ér qián bēn yī wú wú huì qiǎn qí zhuī jí zhī
” 俄而潜奔伊吾，无讳遣骑追及之。
yǐn shì wèi shǐ zhě yuē jǔ qú jiǔ quán xǔ wǒ guī běi hé gù lái zhuī
尹氏谓使者曰：”沮渠酒泉许我归北，何故来追？
rǔ kě zhǎn wú shǒu guī zhōng bù huí yǐ
汝可斩吾首归，终不回矣。
shǐ zhě bù gǎn bī ér hái
”使者不敢逼而还。
nián qī shí wǔ zú yú yī wú
年七十五，卒于伊吾。
shǐ chén yuē fu fán shuāng jiàng jié zhāng jìn xīn yú hòu diāo
史臣曰：夫繁霜降节，彰劲心于后凋；
héng liú zài chén biǎo zhēn qī yú shàng dé fěi yī yǐn zi yì yì fù rén yān
横流在辰，表贞期于上德，匪伊尹子， 抑亦妇人焉。
zì jìn zhèng líng yí hǎn shù fēng jiǎn kuī xián shuǎng cāo xiāng qū chéng sú jiàn zhī yǐ liú shí gǔ zhī yǐ fú yáo
自晋政陵夷，罕树风检，亏闲爽操，相趋成俗，荐之以刘石，汩之以苻姚。
sān yuè gē hú wéi jiàn zhēng xīn zhī shì
三月歌胡，唯见争新之饰；
yī zhāo cí hàn céng wēi liàn jiù zhī qíng
一朝辞汉，曾微恋旧之情。
chí wù fēng āi tuō luò míng jiào tuí zòng wàng fǎn yú zī wèi jí
驰骛风埃，脱落名教， 颓纵忘反，于兹为极。
zhì ruò huì fēng zhī shù qiáo shǔ
至若惠风之数乔属，
dào yùn zhī duì sūn ēn
道韫之对孙恩，
xún nǚ shì jí yú chóng wéi
荀女释急于重围，
zhāng qī bào yuàn yú qiáng kòu
张妻报怨于强寇，
jiàn dēng zhī hòu
僭登之后，
dǎo sǐ bù huí
蹈死不回，
wěi zuǎn zhī fēi
伪纂之妃，
juān shēng fěi lìn
捐生匪吝，
zōng xīn kàng qíng ér zhì yāo
宗辛抗情而致夭，
wáng jìn shǒu jié ér jiù zhōng
王靳守节而就终，
sī jiē míng jiàn yì tú
斯皆冥践义途，
fěi yīn jiào zhì
匪因教至。
sǒng qīng hàn zhī qiáo yè yǒu yù huī yīn
耸清汉之乔叶，有裕徽音；
zhèn yōu gǔ zhī zhēn ruí wú cán yǎ yǐn bǐ fu xuán liáng mǐ gù chǐ jiàn rú guī yì rì qí fēng kě yǐ jī yáng qiān zǎi yǐ
振幽谷之贞蕤， 无惭雅引，比夫悬梁靡顾，齿剑如归，异日齐风，可以激扬千载矣。
zàn yuē cóng róng yīn lǐ wǎn wǎn róu zé
赞曰：从容阴礼，婉娩柔则。
zài xún liù háng yuán zhāo sì dé
载循六行，爰昭四德。
cāo jié fēng shuāng yù liú bāng guó
操洁风霜，誉流邦国。
tóng guǎn yí xùn qīng fēn mí tuī
彤管贻训，清芬靡忒。