dōng yí fū yú guó mǎ hán chén hán sù shèn shì wō rén bì lí děng shí guó
○东夷夫余国马韩辰韩肃慎氏倭人裨离等十国
xī róng tǔ yù hún yān qí guó qiū cí guó dà yuān guó kāng jū guó dà qín guó
○西戎吐谷浑焉耆国龟兹国大宛国康居国大秦国
nán mán lín yì fú nán
○南蛮林邑扶南
běi dí xiōng nú
○北狄匈奴
fu huī huī qián dé wàn lèi zhī suǒ zī shǐ
夫恢恢干德，万类之所资始；
dàng dàng kūn yí jiǔ qū zhī suǒ jūn zài
荡荡坤仪，九区之所均载。
kǎo xī xuān yú wǎng tǒng zhào chéng tiān ér lǐ wù
考羲轩于往统，肇承天而理物；
xùn yán hào yú qián pì yuán zhì dì ér shū jiāng
讯炎昊于前辟，爰制地而疏疆。
xí guàn dài yǐ biàn zhū huá xiàn yào huāng yǐ shū xiá yì qū fēn zhōng wài qí lái shàng yǐ
袭冠带以辨诸华，限要荒以殊遐裔，区分中外，其来尚矣。
jiǔ yí bā dí bèi qīng yě ér xuān xuán fāng
九夷八狄，被青野而亘玄方；
qī róng liù mán mián xī yǔ ér héng nán jí
七戎六蛮，绵西宇而横南极。
fán zhǒng luò yì jūn zhǎng yù yǒu dào zé shí zūn shēng jiào zhōng wú wàng zé zhēng sì qián liú qū shān fēng chén gài qí cháng xìng yě
繁种落，异君长，遇有道则时遵声教，钟无妄则争肆虔刘，趋扇风尘，盖其常性也。
xiáng qiú xiá yì lì xuǎn shēn mó mò bù dài yǐ jī mí fáng qí huá xià
详求遐议，历选深谟，莫不待以羁縻，防其猾夏。
wǔ dì shòu zhōng shuāi wèi kuò jìng quán wú wēi lüè jì shēn zhāo xié sī guǎng mí luàn huá zhī yì qín lái yuǎn zhī míng fǔ jiù huái xīn suì shí wú dài fán sì yí rù gòng zhě yǒu èr shí sān guó
武帝受终衰魏，廓境全吴，威略既申，招携斯广，迷乱华之议，矜来远之名， 抚旧怀新，岁时无怠，凡四夷入贡者，有二十三国。
jì ér huì huáng shī dé zhōng zōng qiān bō xiōng tú fēn jù tiān yì qīng lún cháo huà suǒ tán jiāng wài ér yǐ chēn gòng zhī lǐ yú zī dài jué shū fēng yì sú suǒ wèi néng xiáng
既而惠皇失德，中宗迁播，凶徒分据，天邑倾沦，朝化所覃，江外而已，𫎩贡之礼，于兹殆绝，殊风异俗，所未能详。
gù cǎi qí kě zhī zhě wèi zhī chuán yún
故采其可知者，为之传云。
běi dí qiè hào zhōng rǎng bèi yú zǎi jì
北狄窃号中壤，备于载记；
zài qí zhū bù zhǒng lèi jīn lüè shū zhī
在其诸部种类，今略书之。
dōng yí fū yú guó mǎ hán chén hán sù shèn shì wō rén bì lí děng shí guó
东夷，夫余国、马韩、辰韩、肃慎氏、倭人、裨离等十国。
fū yú guó zài xuán tú běi qiān yú lǐ nán jiē xiān bēi běi yǒu ruò shuǐ dì fāng èr qiān lǐ hù bā wàn yǒu chéng yì gōng shì dì yí wǔ gǔ
夫余国，在玄菟北千余里，南接鲜卑，北有弱水，地方二千里，户八万，有城邑宫室，地宜五谷。
qí rén qiáng yǒng huì tóng yī ràng zhī yí yǒu sì zhōng guó
其人强勇，会同揖让之仪有似中国。
qí chū shǐ nǎi yì jǐn jì yǐ jīn yín shì yāo
其出使，乃衣锦罽，以金银饰腰。
qí fǎ shā rén zhě sǐ mò rù qí jiā
其法，杀人者死，没入其家；
dào zhě yī zé shí èr
盗者一责十二；
nán nǚ yín fù rén dù jiē shā zhī
男女淫，妇人妒，皆杀之。
ruò yǒu jūn shì shā niú jì tiān yǐ qí tí zhàn jí xiōng tí jiě zhě wèi xiōng hé zhě wèi jí
若有军事，杀牛祭天，以其蹄占吉凶，蹄解者为凶，合者为吉。
sǐ zhě yǐ shēng rén xùn zàng yǒu guǒ wú guān
死者以生人殉葬， 有椁无棺。
qí jū sāng nán nǚ jiē yī chún bái fù rén zhe bù miàn yī qù yù pèi
其居丧，男女皆衣纯白，妇人著布面衣，去玉佩。
chū shàn mǎ jí diāo nà měi zhū zhū dà rú suān zǎo
出善马及貂豽、美珠， 珠大如酸枣。
qí guó yīn fù zì xiān shì yǐ lái wèi cháng bèi pò
其国殷富，自先世以来，未尝被破。
qí wáng yìn wén chēng huì wáng zhī yìn
其王印文称“秽王之印”。
guó zhōng yǒu gǔ huì chéng běn huì mò zhī chéng yě
国中有古秽城，本秽貃之城也。
wǔ dì shí pín lái cháo gòng zhì tài kāng liù nián wèi mù róng huì suǒ xí pò qí wáng yī lǜ zì shā zǐ dì zǒu bǎo wò jū
武帝时，频来朝贡，至太康六年，为慕容廆所袭破，其王依虑自杀，子弟走保沃沮。
dì wéi xià zhào yuē fū yú wáng shì shǒu zhōng xiào wèi è lǔ suǒ miè qí mǐn niàn zhī
帝为下诏曰：“夫余王世守忠孝，为恶虏所灭，其愍念之。
ruò qí yí lèi zú yǐ fù guó zhě dāng wèi zhī fāng jì shǐ de cún lì
若其遗类足以复国者，当为之方计，使得存立。
yǒu sī zòu hù dōng yí xiào wèi xiān yú yīng bù jiù fū yú shī yú jī lüè
”有司奏护东夷校尉鲜于婴不救夫余，失于机略。
zhào miǎn yīng yǐ hé kān dài zhī
诏免婴，以何龛代之。
míng nián fū yú hòu wáng yī luō qiǎn yì kān qiú lǜ jiàn rén hái fù jiù guó
明年，夫余后王依罗遣诣龛，求率见人还复旧国。
réng qǐng yuán
仍请援。
kān shàng liè qiǎn dū yóu gǔ chén yǐ bīng sòng zhī
龛上列，遣督邮贾沈以兵送之。
huì yòu yào zhī yú lù chén yǔ zhàn dà bài zhī huì zhòng tuì luō de fù guó
廆又要之于路，沈与战，大败之，廆众退，罗得复国。
ěr hòu měi wèi huì lüè qí zhǒng rén mài yú zhōng guó
尔后每为廆掠其种人，卖于中国。
dì mǐn zhī yòu fā zhào yǐ guān wù shú hái xià sī jì èr zhōu jìn shì fū yú zhī kǒu
帝愍之，又发诏以官物赎还，下司、冀二州， 禁市夫余之口。
hán zhǒng yǒu sān yī yuē mǎ hán èr yuē chén hán sān yuē biàn hán
韩种有三：一曰马韩，二曰辰韩，三曰弁韩。
chén hán zài dài fāng nán dōng xī yǐ hǎi wéi xiàn
辰韩在带方南，东西以海为限。
mǎ hán jū shān hǎi zhī jiān wú chéng guō fán yǒu xiǎo guó wǔ shí liù suǒ dà zhě wàn hù xiǎo zhě shù qiān jiā gè yǒu qú shuài
马韩居山海之间，无城郭，凡有小国五十六所，大者万户，小者数千家，各有渠帅。
sú shǎo gāng jì wú guì bài zhī lǐ
俗少纲纪，无跪拜之礼。
jū chǔ zuò tǔ shì xíng rú zhǒng qí hù xiàng shàng jǔ jiā gòng zài qí zhōng wú zhǎng yòu nán nǚ zhī bié
居处作土室，形如冢，其户向上，举家共在其中， 无长幼男女之别。
bù zhī chéng niú mǎ chù zhě dàn yǐ sòng zàng
不知乘牛马，畜者但以送葬。
sú bù zhòng jīn yín jǐn jì ér guì yīng zhū yòng yǐ zhuì yī huò shì fā chuí ěr
俗不重金银锦罽，而贵璎珠，用以缀衣或饰发垂耳。
qí nán zǐ kē tóu lù jì yī bù páo lǚ cǎo qiāo xìng yǒng hàn
其男子科头露紒，衣布袍，履草𫏋，性勇悍。
guó zhōng yǒu suǒ diào yì jí qǐ zhù chéng huáng nián shào yǒng jiàn zhě jiē záo qí bèi pí guàn yǐ dà shéng yǐ zhàng yáo shéng zhōng rì huān hū lì zuò bù yǐ wèi tòng
国中有所调役，及起筑城隍，年少勇健者皆凿其背皮，贯以大绳，以杖摇绳，终日欢呼力作，不以为痛。
shàn yòng gōng shǔn máo lǔ suī yǒu dòu zhēng gōng zhàn ér guì xiāng qū fú
善用弓楯矛橹，虽有斗争攻战，而贵相屈服。
sú xìn guǐ shén cháng yǐ wǔ yuè gēng zhòng bì qún jù gē wǔ yǐ jì shén
俗信鬼神，常以五月耕种毕，群聚歌舞以祭神；
zhì shí yuè nóng shì bì yì rú zhī
至十月农事毕，亦如之。
guó yì gè lì yī rén zhǔ jì tiān shén wèi wéi tiān jūn
国邑各立一人主祭天神，谓为天君。
yòu zhì bié yì míng yuē sū tú lì dà mù xuán líng gǔ
又置别邑，名曰苏涂，立大木，悬铃鼓。
qí sū tú zhī yì yǒu sì xī yù fú tú yě ér suǒ xíng shàn è yǒu yì
其苏涂之义，有似西域浮屠也，而所行善恶有异。
wǔ dì tài kāng yuán nián èr nián qí zhǔ pín qiǎn shǐ rù gòng fāng wù qī nián bā nián shí nián yòu pín zhì
武帝太康元年、二年，其主频遣使入贡方物，七年、八年、十年，又频至。
tài xī yuán nián yì dōng yí xiào wèi hé kān shàng xiàn
太熙元年，诣东夷校尉何龛上献。
xián níng sān nián fù lái míng nián yòu qǐng nèi fù
咸宁三年复来，明年又请内附。
chén hán zài mǎ hán zhī dōng zì yán qín zhī wáng rén bì yì rù hán hán gē dōng jiè yǐ jū zhī lì chéng shān yán yǔ yǒu lèi qín rén yóu shì huò wèi zhī wèi qín hán
辰韩在马韩之东，自言秦之亡人避役入韩，韩割东界以居之，立城栅，言语有类秦人，由是或谓之为秦韩。
chū yǒu liù guó hòu shāo fēn wéi shí èr yòu yǒu biàn chén yì shí èr guó hé sì wǔ wàn hù gè yǒu qú shuài jiē shǔ yú chén hán
初有六国，后稍分为十二，又有弁辰，亦十二国，合四五万户，各有渠帅，皆属于辰韩。
chén hán cháng yòng mǎ hán rén zuò zhǔ suī shì shì xiāng chéng ér bù dé zì lì míng qí liú yí zhī rén gù wèi mǎ hán suǒ zhì yě
辰韩常用马韩人作主，虽世世相承，而不得自立，明其流移之人，故为马韩所制也。
dì yí wǔ gǔ sú ráo cán sāng shàn zuò jiān bù fú niú chéng mǎ
地宜五谷，俗饶蚕桑，善作缣布，服牛乘马。
qí fēng sú kě lèi mǎ hán bīng qì yì yǔ zhī tóng
其风俗可类马韩，兵器亦与之同。
chū shēng zi biàn yǐ shí yā qí tóu shǐ biǎn
初生子，便以石押其头使扁。
xǐ wǔ shàn dàn sè sè xíng sì zhù
喜舞，善弹瑟，瑟形似筑。
wǔ dì tài kāng yuán nián qí wáng qiǎn shǐ xiàn fāng wù
武帝太康元年，其王遣使献方物。
èr nián fù lái cháo gòng qī nián yòu lái
二年复来朝贡，七年又来。
sù shèn shì yī míng yì lóu zài bù xián shān běi qù fū yú kě liù shí rì xíng
肃慎氏一名挹娄，在不咸山北，去夫余可六十日行。
dōng bīn dà hǎi xi jiē kòu màn hán guó běi jí ruò shuǐ
东滨大海，西接寇漫汗国， 北极弱水。
qí tǔ jiè guǎng mào shù qiān lǐ jū shēn shān qióng gǔ qí lù xiǎn zǔ chē mǎ bù tōng
其土界广袤数千里，居深山穷谷，其路险阻，车马不通。
xià zé cháo jū dōng zé xué chǔ
夏则巢居，冬则穴处。
fù zǐ shì wèi jūn zhǎng
父子世为君长。
wú wén mò yǐ yán yǔ wèi yuē
无文墨，以言语为约。
yǒu mǎ bù chéng dàn yǐ wéi cái chǎn ér yǐ
有马不乘，但以为财产而已。
wú niú yáng duō chù zhū shí qí ròu yī qí pí jī máo yǐ wéi bù
无牛羊，多畜猪，食其肉，衣其皮，绩毛以为布。
yǒu shù míng luò cháng ruò zhōng guó yǒu shèng dì dài lì zé qí mù shēng pí kě yī
有树名雒常，若中国有圣帝代立，则其木生皮可衣。
wú jǐng zào zuò wǎ gé shòu sì wǔ shēng yǐ shí
无井灶，作瓦鬲，受四五升以食。
zuò zé jī jù yǐ zú xié ròu ér dàn zhī de dòng ròu zuò qí shàng lìng nuǎn
坐则箕踞，以足挟肉而啖之，得冻肉，坐其上令暖。
tǔ wú yán tiě shāo mù zuò huī guàn qǔ zhī ér shí zhī
土无盐铁，烧木作灰，灌取汁而食之。
sú jiē biān fā yǐ bù zuò yī zhān jìng chǐ yú yǐ bì qián hòu
俗皆编发，以布作衤詹， 径尺余，以蔽前后。
jiāng jià qǔ nán yǐ máo yǔ chā nǚ tóu nǚ hé zé chí guī rán hòu zhì lǐ pìn zhī
将嫁娶，男以毛羽插女头，女和则持归，然后致礼娉之。
fù zhēn ér nǚ yín guì zhuàng ér jiàn lǎo sǐ zhě qí rì jí zàng zhī yú yě jiāo mù zuò xiǎo guǒ shā zhū jī qí shàng yǐ wéi sǐ zhě zhī liáng
妇贞而女淫，贵壮而贱老，死者其日即葬之于野，交木作小椁，杀猪积其上，以为死者之粮。
xìng xiōng hàn yǐ wú yōu āi xiāng shàng
性凶悍，以无忧哀相尚。
fù mǔ sǐ nán zǐ bù kū qì kū zhě wèi zhī bù zhuàng
父母死，男子不哭泣，哭者谓之不壮。
xiāng dào qiè wú duō shǎo jiē shā zhī gù suī yě chǔ ér bù xiāng fàn
相盗窃，无多少皆杀之，故虽野处而不相犯。
yǒu shí nú pí gǔ zhī jiǎ tán gōng sān chǐ wǔ cùn hù shǐ zhǎng chǐ yǒu zhǐ
有石砮，皮骨之甲，檀弓三尺五寸，楛矢长尺有咫。
qí guó dōng běi yǒu shān chū shí qí lì rù tiě jiāng qǔ zhī bì xiān qí shén
其国东北有山出石，其利入铁，将取之，必先祈神。
zhōu wǔ wáng shí xiàn qí hù shǐ shí nú
周武王时，献其楛矢、石砮。
dǎi yú zhōu gōng fǔ chéng wáng fù qiǎn shǐ rù hè ěr hòu qiān yú nián suī qín hàn zhī shèng mò zhī zhì yě
逮于周公辅成王，复遣使入贺，尔后千余年，虽秦汉之盛，莫之致也。
jí wén dì zuò xiāng wèi jǐng yuán mò lái gòng kǔ shǐ shí nú gōng jiǎ diāo pí zhī shǔ
及文帝作相，魏景元末，来贡楛矢、石砮、弓甲、貂皮之属。
wèi dì zhào guī yú xiāng fǔ cì qí wáng nù jī jǐn jì mián bó
魏帝诏归于相府，赐其王傉鸡锦罽、绵帛。
zhì wǔ dì yuán kāng chū fù lái gòng xiàn
至武帝元康初，复来贡献。
yuán dì zhōng xīng yòu yì jiāng zuǒ gòng qí shí nú
元帝中兴， 又诣江左贡其石砮。
zhì chéng dì shí tōng gòng yú shí jì lóng sì nián fāng dá
至成帝时，通贡于石季龙，四年方达。
jì lóng wèn zhī dá yuē měi hou niú mǎ xiàng xī nán mián zhě sān nián yǐ shì zhī yǒu dà guó suǒ zài gù lái yī yún
季龙问之，答曰：“每候牛马向西南眠者三年矣，是知有大国所在，故来一云。
wō rén zài dài fāng dōng nán dà hǎi zhōng yī shān dǎo wèi guó de duō shān lín wú liáng tián shí hǎi wù
倭人在带方东南大海中，依山岛为国，地多山林，无良田，食海物。
jiù yǒu bǎi yú xiǎo guó xiāng jiē zhì wèi shí yǒu sān shí guó tōng hǎo
旧有百余小国相接，至魏时，有三十国通好。
hù yǒu qī wàn
户有七万。
nán zǐ wú dà xiǎo xī qíng miàn wén shēn
男子无大小，悉黥面文身。
zì wèi tài bó zhī hòu yòu yán shàng gǔ shǐ yì zhōng guó jiē zì chēng dài fū
自谓太伯之后，又言上古使诣中国，皆自称大夫。
xī xià shào kāng zhī zǐ fēng yú kuài jī jì fā wén shēn yǐ bì jiāo lóng zhī hài jīn wō rén hǎo shěn méi qǔ yú yì wén shēn yǐ yàn shuǐ qín
昔夏少康之子封于会稽，继发文身以避蛟龙之害，今倭人好沈没取鱼，亦文身以厌水禽。
jì qí dào lǐ dāng kuài jī dōng yě zhī dōng
计其道里，当会稽东冶之东。
qí nán zǐ yī yǐ héng fú dàn jié shù xiāng lián lüè wú féng zhuì
其男子衣以横幅，但结束相连，略无缝缀。
fù rén yī rú dān bèi chuān qí zhōng yāng yǐ guàn tóu ér jiē bèi fā tú xiǎn
妇人衣如单被，穿其中央以贯头，而皆被发徒跣。
qí dì wēn nuǎn sú zhǒng hé dào sī níng má ér cán sāng zhī jì
其地温暖，俗种禾稻纟宁麻而蚕桑织绩。
tǔ wú niú mǎ yǒu dāo dùn gōng jiàn yǐ tiě wèi zú
土无牛马，有刀楯弓箭，以铁为镞。
yǒu wū yǔ fù mǔ xiōng dì wò xi yì chù
有屋宇，父母兄弟卧息异处。
shí yǐn yòng zǔ dòu
食饮用俎豆。
jià qǔ bù chí qián bó yǐ yī yíng zhī
嫁娶不持钱帛，以衣迎之。
sǐ yǒu guān wú guǒ fēng tǔ wèi zhǒng
死有棺无椁，封土为冢。
chū sàng kū qì bù shí ròu
初丧，哭泣，不食肉。
yǐ zàng jǔ jiā rù shuǐ zǎo yù zì jié yǐ chú bù xiáng
已葬，举家入水澡浴自洁，以除不祥。
qí jǔ dà shì zhé zhuó gǔ yǐ zhàn jí xiōng
其举大事，辄灼骨以占吉凶。
bù zhī zhèng suì sì jié dàn jì qiū shōu zhī shí yǐ wéi nián jì
不知正岁四节，但计秋收之时以为年纪。
rén duō shòu bǎi nián huò bā jiǔ shí
人多寿百年， 或八九十。
guó duō fù nǚ bù yín bù dù
国多妇女，不淫不妒。
wú zhēng sòng fàn qīng zuì zhě méi qí qī nú zhòng zhě zú miè qí jiā
无争讼，犯轻罪者没其妻孥，重者族灭其家。
jiù yǐ nán zǐ wéi zhǔ
旧以男子为主。
hàn mò wō rén luàn gōng fá bù dìng nǎi lì nǚ zǐ wèi wáng míng yuē bēi mí hū
汉末，倭人乱，攻伐不定，乃立女子为王，名曰卑弥呼。
xuān dì zhī píng gōng sūn shì yě qí nǚ wáng qiǎn shǐ zhì dài fāng cháo jiàn qí hòu gòng pìn bù jué
宣帝之平公孙氏也，其女王遣使至带方朝见，其后贡聘不绝。
jí wén dì zuò xiāng yòu shù zhì
及文帝作相，又数至。
tài shǐ chū qiǎn shǐ chóng yì rù gòng
泰始初，遣使重译入贡。
bì lí guó zài sù shèn xī běi mǎ xíng kě èr bǎi rì lǐng hù èr wàn
裨离国在肃慎西北，马行可二百日，领户二万。
yǎng yún guó qù bì lí mǎ xíng yòu wǔ shí rì lǐng hù èr wàn
养云国去裨离马行又五十日， 领户二万。
kòu mò hán guó qù yǎng yún guó yòu bǎi rì xíng lǐng hù wǔ wàn yú
寇莫汗国去养云国又百日行，领户五万余。
yī qún guó qù mò hàn yòu bǎi wǔ shí rì jì qù sù shèn wǔ wàn yú lǐ
一群国去莫汗又百五十日， 计去肃慎五万余里。
qí fēng sú tǔ rǎng bìng wèi xiáng
其风俗土壤并未详。
tài shǐ sān nián gè qiǎn xiǎo bù xiàn qí fāng wù
泰始三年，各遣小部献其方物。
zhì tài xī chū fù yǒu móu nú guó shuài yì zhī wéi lí mó lú guó shuài shā zhī chén zhī yú lí mò lì guó shuài jiā móu chén zhī pú dōu guó shuài yīn mò shéng quán guó shuài mǎ lù shā lóu guó shuài shān jiā gè qiǎn zhèng fù shǐ yì dōng yí xiào wèi hé kān guī huà
至太熙初，复有牟奴国帅逸芝惟离、模卢国帅沙支臣芝、于离末利国帅加牟臣芝、蒲都国帅因末、绳全国帅马路、沙楼国帅钐加， 各遣正副使诣东夷校尉何龛归化。
xī róng tǔ yù hún yān qí guó qiū cí guó dà yuān guó kāng jū guó dà qín guó tǔ yù hún tǔ yán yè yán pì xī shì lián shì pí shù luò gàn
西戎，吐谷浑、焉耆国、龟兹国、大宛国、康居国、大秦国、吐谷浑、吐延、 叶延、辟奚、视连、视罴、树洛干。
tǔ yù hún mù róng huì zhī shù cháng xiōng yě qí fù shè guī fēn bù luò yī qiān qī bǎi jiā yǐ lì zhī
吐谷浑，慕容廆之庶长兄也，其父涉归分部落一千七百家以隶之。
jí shè guī zú huì sì wèi ér èr bù mǎ dòu huì nù yuē xiān gōng fēn jiàn yǒu bié nài hé bù xiāng yuǎn lí ér lìng mǎ dòu
及涉归卒， 廆嗣位，而二部马斗，廆怒曰：“先公分建有别，奈何不相远离，而令马斗！
tǔ yù hún yuē mǎ wèi chù ěr dòu qí cháng xìng hé nù yú rén
”吐谷浑曰：“马为畜耳，斗其常性，何怒于人！
guāi bié shén yì dāng qù rǔ yú wàn lǐ zhī wài yǐ
乖别甚易，当去汝于万里之外矣。
yú shì suì xíng
” 于是遂行。
huì huǐ zhī qiǎn qí zhǎng shǐ shǐ nà lóu féng jí fù shí qí jiù zhuī huán zhī
廆悔之，遣其长史史那蒌冯及父时耆旧追还之。
tǔ yù hún yuē xiān gōng chēng bo shì zhī yán dāng yǒu èr zi kè chāng zuò liú hòu yì
吐谷浑曰：“先公称卜筮之言，当有二子克昌，祚流后裔。
wǒ bēi shù yě lǐ wú bìng dà jīn yīn mǎ ér bié dài tiān suǒ qǐ hu
我卑庶也、理无并大，今因马而别，殆天所启乎！
zhū jūn shì qū mǎ lìng dōng mǎ ruò huán dōng wǒ dāng xiāng suí qù yǐ
诸君试驱马令东，马若还东，我当相随去矣。
lóu féng qiǎn cóng zhě èr qiān jì yōng mǎ dōng chū shù bǎi bù zhé bēi míng xi zǒu
”楼冯遣从者二千骑，拥马东出数百步，辄悲鸣西走。
rú shì zhě shí yú bèi lóu féng guì ér yán yuē cǐ fēi rén shì yě
如是者十余辈，楼冯跪而言曰：“此非人事也。
suì zhǐ
”遂止。
xiān bēi wèi xiōng wèi ā gàn huì zhuī sī zhī zuò ā gàn zhī gē suì mù qióng sī cháng gē zhī
鲜卑谓兄为阿干，廆追思之，作《阿干之歌》，岁暮穷思，常歌之。
tǔ yù hún wèi qí bù luò yuē wǒ xiōng dì jù dāng xiǎng guó huì jí zēng xuán cái bǎi yú nián ěr
吐谷浑谓其部落曰：“我兄弟俱当享国，廆及曾玄才百余年耳。
wǒ xuán sūn yǐ hòu zhù qí chāng hu
我玄孙已后， 庶其昌乎！
yú shì nǎi xi fù yīn shān
”于是乃西附阴山。
shǔ yǒng jiā zhī luàn shǐ dù lǒng ér xi qí hòu zǐ sūn jù yǒu xī líng yǐ xi gān sōng zhī jiè jí hu bái lán shù qiān lǐ
属永嘉之乱，始度陇而西，其后子孙据有西零已西甘松之界，极乎白兰数千里。
rán yǒu chéng guō ér bù jū suí zhú shuǐ cǎo lú zhàng wèi wū yǐ ròu lào wèi liáng
然有城郭而不居，随逐水草，庐帐为屋，以肉酪为粮。
qí guān zhì zhǎng shǐ sī mǎ jiāng jūn pō shi wén zì
其官置长史、司马、将军，颇识文字。
qí nán zǐ tōng fú cháng qún mào huò dài mì
其男子通服长裙，帽或戴幂。
fù rén yǐ jīn huā wéi shǒu shì biàn fā yíng hòu zhui yǐ zhū bèi
妇人以金花为首饰，辫发萦后，缀以珠贝。
qí hūn yīn fù jiā hòu chū pīng cái qiè nǚ ér qù
其婚姻，富家厚出娉财，窃女而去。
fù zú qī qí qún mǔ
父卒，妻其群母；
xiōng wáng qī qí zhū sǎo
兄亡，妻其诸嫂。
sāng fú zhì zàng qì ér chú
丧服制，葬讫而除。
guó wú cháng shuì diào yòng bù gěi zhé liǎn fù shì shāng rén qǔ zú ér zhǐ
国无常税，调用不给，辄敛富室商人， 取足而止。
shā rén jí dào mǎ zhě zuì zhì sǐ tā fàn zé zhēng wù yǐ shú
杀人及盗马者罪至死，他犯则征物以赎。
dì yí dà mài ér duō mán jing pō yǒu shū sù
地宜大麦，而多蔓菁，颇有菽粟。
chū shǔ mǎ máo niú
出蜀马、牦牛。
xī běi zá zhǒng wèi zhī wèi ā chái lǔ huò hào wèi yě lǔ yān
西北杂种谓之为阿柴虏，或号为野虏焉。
tǔ yù hún nián qī shí èr zú yǒu zi liù shí rén zhǎng yuē tǔ yán sì
吐谷浑年七十二卒， 有子六十人，长曰吐延，嗣。
tǔ yán shēn cháng qī chǐ bā cùn xióng zī kuí jié qiāng lǔ dàn zhī hào yuē xiàng yǔ
吐延身长七尺八寸，雄姿魁杰，羌虏惮之，号曰项羽。
xìng tì tǎng bù qún
性俶傥不群，
cháng kāng kǎi wèi qí xià yuē dà zhàng fū shēng bù zài zhōng guó
尝慷慨谓其下曰：“大丈夫生不在中国，
dāng gāo guāng zhī shì
当高光之世，
yǔ hán péng wú shān bìng qū zhōng yuán
与韩、彭、吴、邓并驱中原，
dìng tiān xià cí xióng
定天下雌雄，
shǐ míng chuí zhú bó
使名垂竹帛，
ér qián cuàn qióng shān
而潜窜穷山，
gé zài shū sú
隔在殊俗，
bù wén lǐ jiào yú shàng jīng
不闻礼教于上京，
bù dé cè míng yú tiān fǔ
不得策名于天府，
shēng yǔ mí lù tóng qún
生与麋鹿同群，
sǐ zuò zhān qiú zhī guǐ
死作毡裘之鬼，
suī tōu guān rì yuè
虽偷观日月，
dú bù kuì yú xīn hu
独不愧于心乎！
xìng kù rěn ér fù qí zhì bù néng xù xià wèi qiāng qiú jiāng cōng suǒ cì
”性酷忍，而负其智， 不能恤下，为羌酋姜聪所刺。
jiàn yóu zài qí shēn wèi qí jiāng gē bá ní yuē shù zǐ cì wú wú zhī guò yě shàng fù xiān gōng xià kuì shì nǚ
剑犹在其身，谓其将纥拔泥曰：“竖子刺吾，吾之过也，上负先公，下愧士女。
suǒ yǐ kòng zhì zhū qiāng zhě yǐ wú gù yě
所以控制诸羌者，以吾故也。
wú sǐ zhī hòu shàn xiāng yè yán sù bǎo bái lán
吾死之后，善相叶延，速保白兰。
yán zhōng ér zú
”言终而卒。
zài wèi shí sān nián yǒu zi shí èr rén zhǎng zǐ yè yán sì
在位十三年，有子十二人，长子叶延嗣。
yè yán nián shí suì qí fù wèi qiāng qiú jiāng cōng suǒ hài měi dàn fù cǎo wèi jiāng cōng zhī xiàng kū ér shè zhī zhōng zhī zé hào qì bù zhōng zé chēn mù dà hū
叶延年十岁，其父为羌酋姜聪所害，每旦缚草为姜聪之象，哭而射之，中之则号泣，不中则瞋目大呼。
qí mǔ wèi yuē jiāng cōng zhū jiāng yǐ tú kuài zhī yǐ rǔ hé wéi rú cǐ
其母谓曰：“姜聪，诸将已屠鲙之矣，汝何为如此？
yè yán qì yuē chéng zhī shè cǎo rén bù yì yú xiān chóu yǐ shēn wǎng jí zhī zhì ěr
”叶延泣曰：“诚知射草人不益于先仇，以申罔极之志耳。
xìng zhì xiào mǔ bìng wǔ rì bù shí yè yán yì bù shí
”性至孝，母病，五日不食， 叶延亦不食。
zhǎng ér shěn yì hǎo wèn tiān dì zào huà dì wáng nián lì
长而沈毅，好问天地造化、帝王年历。
sī mǎ báo luò lín yuē chén děng bù xué shí wèi shěn sān huáng hé fù zhī zǐ wǔ dì shuí mǔ suǒ shēng
司马薄洛邻曰：“臣等不学， 实未审三皇何父之子，五帝谁母所生。
yán yuē zì xī huáng yǐ lái fú mìng xuán xiàng zhāo yán zhe jiàn ér qīng děng miàn qiáng hé qí bǐ zāi
”延曰：“自羲皇以来，符命玄象昭言著见， 而卿等面墙，何其鄙哉！
yǔ yuē xià chóng bù zhī dōng bīng liáng bù xū yě
语曰‘夏虫不知冬冰’，良不虚也。
yòu yuē lǐ yún gōng sūn zhī zǐ dé yǐ wáng fù zì wèi shì wú zǔ shǐ zì chāng lí guāng zhái yú cǐ jīn yǐ tǔ yù hún wèi shì zūn zǔ zhī yì yě
”又曰：“《礼》云公孙之子得以王父字为氏，吾祖始自昌黎光宅于此，今以吐谷浑为氏，尊祖之义也。
zài wèi èr shí sān nián zú nián sān shí sān
” 在位二十三年卒，年三十三。
yǒu zi sì rén zhǎng zǐ pì xī sì
有子四人，长子辟奚嗣。
pì xī xìng rén hòu cí huì
辟奚性仁厚慈惠。
chū wén fú jiān zhī shèng qiǎn shǐ xiàn mǎ wǔ shí pǐ jīn yín wǔ bǎi jīn
初闻苻坚之盛，遣使献马五十匹，金银五百斤。
jiān dà yuè bài wèi ān yuǎn jiāng jūn
坚大悦，拜为安远将军。
shí pì xī sān dì jiē zhuān zì zhǎng shǐ zhōng è dì kǒng wèi guó hài wèi sī mǎ qǐ sù yún yuē xī zhèng zhuāng gōng qín zhāo wáng yǐ yī dì zhī chǒng zōng sì jǐ qīng kuàng jīn sān niè bìng jiāo bì wèi shè jì zhī huàn
时辟奚三弟皆专恣，长史钟恶地恐为国害，谓司马乞宿云曰：“昔郑庄公、秦昭王以一弟之宠，宗祀几倾，况今三孽并骄，必为社稷之患。
wú yǔ gōng tiǎn dāng yuán fǔ ruò huò bǎo shǒu lǐng yǐ méi yú de xiān jūn yǒu wèn qí jiāng hé cí
吾与公忝当元辅，若获保首领以没于地，先君有问，其将何辞！
wú jīn zhū zhī yǐ
吾今诛之矣。
sù yún qǐng bái pì xī è dì yuē wú wáng wú duàn bù kě yǐ gào
”宿云请白辟奚， 恶地曰：“吾王无断，不可以告。
yú shì yīn qún xià rù jìn suì zhí sān dì ér zhū zhī
”于是因群下入觐，遂执三弟而诛之。
pì xī zì tóu yú chuáng è dì děng bēn ér fú zhī yuē chén zuó mèng xiān wáng gào chén yún sān dì jiāng wèi nì luàn rǔ sù chú zhī
辟奚自投于床，恶地等奔而扶之，曰：“臣昨梦先王告臣云：‘三弟将为逆乱，汝速除之。
chén jǐn fèng xiān wáng zhī mìng yǐ
’ 臣谨奉先王之命矣。
pì xī sù yǒu ài yīn huǎng hū chéng jí wèi shì zǐ shì lián yuē wú huò miè tóng shēng hé yǐ jiàn zhī yú dì xià
”辟奚素友爱，因恍惚成疾，谓世子视连曰：“吾祸灭同生， 何以见之于地下！
guó shì dà xiǎo rǔ yi shè zhī wú yú nián cán mìng jì shí ér yǐ
国事大小，汝宜摄之，吾余年残命，寄食而已。
suì yǐ yōu zú
”遂以忧卒。
zài wèi èr shí wǔ nián shí nián sì shí èr
在位二十五年，时年四十二。
yǒu zi liù rén shì lián sì
有子六人，视连嗣。
shì lián jì lì tōng pìn yú qǐ fú qián guī bài wèi bái lán wáng
视连既立，通娉于乞伏干归，拜为白兰王。
shì lián yòu lián shèn yǒu zhì xìng yǐ fù yōu zú bù zhī zhèng shì bù yǐn jiǔ yóu tián qī nián yǐ
视连幼廉慎有志性，以父忧卒，不知政事，不饮酒游田七年矣。
zhōng è dì jìn yuē fū rén jūn zhě yǐ dé yù shì yǐ wēi qí zhòng yǎng yǐ wǔ wèi yú yǐ shēng sè
钟恶地进曰：“夫人君者，以德御世，以威齐众，养以五味，娱以声色。
cǐ sì zhě shèng dì míng wáng zhī suǒ xiān yě ér gōng jiē lüè zhī
此四者，圣帝明王之所先也，而公皆略之。
xī zhāo gōng jiǎn sè ér sàng yǎn wáng rén yì ér wáng rán zé rén yì suǒ yǐ cún shēn yì suǒ yǐ wáng jǐ
昔昭公俭啬而丧， 偃王仁义而亡，然则仁义所以存身，亦所以亡己。
jīng guó zhě dé lǐ yě
经国者，德礼也；
jì shì zhě xíng fǎ yě
济世者，刑法也。
èr zhě huò chà zé gāng wéi shī xù
二者或差，则纲维失绪。
míng gōng yì yè chóng guāng ēn jié xī xià suī rén xiào fā yú tiān rán yóu yi xiàn zhāng zhōu kǒng bù kě dú zhuī xú yǎn zhī rén shǐ xíng dé wěi ér bù jiàn
明公奕叶重光，恩结西夏，虽仁孝发于天然，犹宜宪章周孔，不可独追徐偃之仁，使刑德委而不建。
shì lián qì yuē xiān wáng zhuī yǒu yú zhī tòng bēi fèn shēng xiá gū suī zuǎn yè shī cún ér yǐ
”视连泣曰：“先王追友于之痛， 悲愤升遐，孤虽纂业，尸存而已。
shēng sè yóu yú qǐ suǒ ān yě
声色游娱，岂所安也！
gāng wéi xíng lǐ fù zhī jiāng lái
纲维刑礼，付之将来。
lín zhōng wèi qí zi shì pí yuē wǒ gāo zǔ tǔ yù hún gōng cháng yán zǐ sūn bì yǒu xīng zhě yǒng wèi zhōng guó zhī xi fān qìng liú bǎi shì
” 临终，谓其子视罴曰：“我高祖吐谷浑公常言子孙必有兴者，永为中国之西籓，庆流百世。
wú yǐ bù jí rǔ yì bú jiàn dāng zài rǔ zhī zǐ sūn bèi ěr
吾已不及，汝亦不见，当在汝之子孙辈耳。
zài wèi shí wǔ nián ér zú
”在位十五年而卒。
yǒu èr zi zhǎng yuē shì pí shǎo yuē wū gē dī
有二子， 长曰视罴，少曰乌纥堤。
shì pí xìng yīng guǒ yǒu xióng lüè cháng cóng róng wèi bó shì jīn chéng qiān bāo yuē yì yún dòng jìng yǒu cháng gāng róu duàn yǐ
视罴性英果，有雄略，尝从容谓博士金城骞苞曰：“《易》云：‘动静有常， 刚柔断矣。
xiān wáng yǐ rén zǎi shì bù rèn wēi xíng suǒ yǐ gāng róu mǐ duàn qǔ qīng lín dí
’先王以仁宰世，不任威刑，所以刚柔靡断，取轻邻敌。
dāng rén bù ràng qǐ yi gǒng mò zhě hu
当仁不让，岂宜拱默者乎！
jīn jiāng mò mǎ lì bīng zhēng héng zhōng guó xiān shēng yǐ wéi hé rú
今将秣马厉兵，争衡中国，先生以为何如？
bāo yuē dài wáng zhī yán gāo shì zhī lüè qín lǒng yīng háo suǒ yuàn wén yě
”苞曰：“大王之言，高世之略，秦陇英豪所愿闻也。
yú shì xū jīn fǔ nà zhòng fù rú guī
”于是虚襟抚纳，众赴如归。
qǐ fú qián guī qiǎn shǐ bài wèi shǐ chí jié dū du lóng hé yǐ xi zhū jūn shì shā zhōu mù bái lán wáng
乞伏干归遣使拜为使持节、都督龙涸已西诸军事、沙州牧、白兰王。
shì pí bù shòu wèi shǐ zhě yuē zì jìn dào bù gāng jiān xióng jìng zhú liú shí nüè luàn qín yàn bá hù hé nán wáng chù xíng shèng zhī de yí dāng jiū hé yì bīng yǐ chéng bù shùn nài hé sī xiāng jiǎ shǔ nǐ jiàn qún xiōng
视罴不受，谓使者曰：“自晋道不纲， 奸雄竞逐，刘、石虐乱，秦、燕跋扈，河南王处形胜之地，宜当纠合义兵，以惩不顺，奈何私相假署，拟僭群凶！
guǎ rén chéng wǔ zǔ zhī xiū liè
寡人承五祖之休烈，
kòng xián zhī shì èr wàn
控弦之士二万，
fāng yù sǎo fēn qín lǒng
方欲扫氛秦陇，
qīng bǐ shā liáng
清彼沙凉，
rán hòu yìn mǎ jīng wèi
然后饮马泾渭，
lù wèn dǐng zhī shù
戮问鼎之竖，
yǐ yī wán ní fēng dōng guān
以一丸尼封东关，
bì yān zhào zhī lù
闭燕赵之路，
yíng tiān zǐ yú xī jīng
迎天子于西京，
yǐ jǐn xiá fān zhī jié
以尽遐籓之节，
zhōng bù néng rú jì mèng zi yáng wàng zì zūn dà
终不能如季孟、子阳妄自尊大。
wèi wú bái hé nán wáng hé bù lì xūn dì shì cè míng wáng fǔ jiàn dāng nián zhī gōng liú fāng lái yè yá
为吾白河南王，何不立勋帝室，策名王府，建当年之功，流芳来叶邪！
qián guī dà nù rán dàn qí qiáng chū yóu jié hǎo hòu jìng qiǎn zhòng jī zhī
”干归大怒，然惮其强，初犹结好，后竟遣众击之。
shì pí dà bài tuì bǎo bái lán
视罴大败，退保白兰。
zài wèi shí yī nián nián sān shí sān zú
在位十一年，年三十三卒。
zi shù luò gàn nián shào chuán wèi yú wū gē dī
子树洛干年少，传位于乌纥堤。
wū gē dī yī míng dà hái xìng ruǎn ruò dān jiǔ yín sè bù xù guó shì
乌纥堤一名大孩，性软弱，耽酒淫色，不恤国事。
qǐ fú qián guī zhī rù cháng ān yě wū gē dī lǚ chāo qí jìng
乞伏干归之入长安也，乌纥堤屡抄其境。
qián guī nù lǜ qí tǎo zhī
干归怒，率骑讨之。
wū gē dī dà bài wáng shī wàn yú kǒu bǎo yú nán liáng suì zú yú hú guó
乌纥堤大败，亡失万余口，保于南凉，遂卒于胡国。
zài wèi bā nián shí nián sān shí wǔ
在位八年，时年三十五。
shì pí zhī zǐ shù luò gàn lì
视罴之子树洛干立。
shù luò gàn jiǔ suì ér gū qí mǔ niàn shì cōng huì yǒu zī sè wū gē dī qī zhī yǒu chǒng suì zhuān guó shì
树洛干九岁而孤，其母念氏聪惠有姿色，乌纥堤妻之，有宠，遂专国事。
luò gàn shí suì biàn zì chēng shì zǐ nián shí liù sì lì lǜ suǒ bù shù qiān jiā bēn guī mò hé chuān zì chēng dà dū dū chē qí dà jiàng jūn dà chán yú tǔ yù hún wáng
洛干十岁便自称世子，年十六嗣立，率所部数千家奔归莫何川，自称大都督、车骑大将军、大单于、吐谷浑王。
huà xíng suǒ bù zhòng shù lè yè hào wèi wù yín kè hán shā qiáng zá zhǒng mò bù guī fù
化行所部，众庶乐业，号为戊寅可汗，沙漒杂种莫不归附。
nǎi xuān yán yuē gū xiān zǔ bì dì yú cǐ jì gū qī shì sī yǔ qún xián gòng kāng xiū xù
乃宣言曰：“孤先祖避地于此，暨孤七世，思与群贤共康休绪。
jīn shì mǎ huán huán kòng xián shù wàn gū jiāng zhèn wēi liáng yì chēng bà xī róng guān bīng sān qín yuǎn cháo tiān zi zhū jūn yǐ wéi hé rú
今士马桓桓，控弦数万，孤将振威梁益，称霸西戎，观兵三秦，远朝天子，诸君以为何如？
zhòng xián yuē cǐ shèng dé zhī shì yě yuàn dài wáng zì miǎn
”众咸曰： “此盛德之事也，愿大王自勉！
qǐ fú qián guī shén jì zhī lǜ qí èr wàn gōng zhī yú chì shuǐ
”乞伏干归甚忌之，率骑二万，攻之于赤水。
shù luò gàn dà bài suì jiàng qián guī qián guī bài wèi píng dí jiāng jūn chì shuǐ dū hù yòu yǐ qí dì tǔ hù zhēn wèi bǔ lǔ jiāng jūn céng chéng dū wèi
树洛干大败，遂降干归，干归拜为平狄将军、赤水都护，又以其弟吐护真为捕虏将军、 层城都尉。
qí hòu lǚ wèi qǐ fú chì pán suǒ pò yòu bǎo bái lán cán fèn fā bìng ér zú
其后屡为乞伏炽磐所破，又保白兰，惭愤发病而卒。
zài wèi jiǔ nián shí nián èr shí sì
在位九年，时年二十四。
chì pán wén qí sǐ xǐ yuē cǐ lǔ jiǎo jiǎo suǒ wèi yǒu shǐ bái tí yě
炽磐闻其死，喜曰：“此虏矫矫，所谓有豕白蹄也。
yǒu zi sì rén shì zǐ shi qián sì
”有子四人，世子拾虔嗣。
qí hòu shì sì bù jué
其后世嗣不绝。
yān qí guó xi qù luò yáng bā qiān èr bǎi lǐ qí de nán zhì yù lí běi yǔ wū sūn jiē fāng sì bǎi lǐ
焉耆国西去洛阳八千二百里，其地南至尉犁，北与乌孙接，方四百里。
sì miàn yǒu tài shān dào xiǎn ài bǎi rén shǒu zhī qiān rén bù guò
四面有大山，道险隘，百人守之，千人不过。
qí sú zhàng fū jiǎn fā fù rén yī rú zhe dà kù
其俗丈夫翦发，妇人衣襦，著大袴。
hūn yīn tóng huá xià
婚姻同华夏。
hǎo huò lì rèn jiān guǐ
好货利，任奸诡。
wáng yǒu shì wèi shù shí rén jiē jù màn wú zūn bēi zhī lǐ
王有侍卫数十人，皆倨慢无尊卑之礼。
wǔ dì tài kāng zhōng qí wáng lóng ān qiǎn zi rù shì
武帝太康中，其王龙安遣子入侍。
ān fū rén kuài hú zhī nǚ rèn shēn shí èr yuè pōu xié shēng zǐ yuē huì lì zhī wèi shì zǐ
安夫人狯胡之女，妊身十二月，剖胁生子， 曰会，立之为世子。
huì shǎo ér yǒng jié ān bìng dǔ wèi huì yuē wǒ cháng wèi qiū cí wáng bái shān suǒ rǔ bù wàng yú xīn
会少而勇杰，安病笃，谓会曰：“我尝为龟兹王白山所辱，不忘于心。
rǔ néng xuě zhī nǎi wú zǐ yě
汝能雪之，乃吾子也。
jí huì lì xí miè bái shān suì jù qí guó qiǎn zi xī guī běn guó wèi wáng
”及会立，袭灭白山，遂据其国，遣子熙归本国为王。
huì yǒu dǎn qì chóu lüè suì bà xī hú cōng lǐng yǐ dōng mò bù fú
会有胆气筹略，遂霸西胡，葱岭以东莫不服。
rán shì yǒng qīng shuài cháng chū sù yú wài wèi guī cí guó rén luō yún suǒ shā
然恃勇轻率，尝出宿于外，为龟兹国人罗云所杀。
qí hòu zhāng jùn qiǎn shā zhōu cì shǐ yáng xuān lǜ zhòng jiāng lǐ xī yù xuān yǐ bù jiàng zhāng zhí wèi qián fēng suǒ xiàng fēng mǐ
其后张骏遣沙州刺史杨宣率众疆理西域，宣以部将张植为前锋，所向风靡。
jūn cì qí guó xī jù zhàn yú bēn lún chéng wèi zhí suǒ bài
军次其国，熙距战于贲仑城，为植所败。
zhí shí tún tiě mén wèi zhì shí yú lǐ xī yòu lǜ zhòng xiān yào zhī yú zhē liú gǔ
植时屯铁门，未至十余里，熙又率众先要之于遮留谷。
zhí jiāng zhì huò yuē hàn zǔ wèi yú bǎi rén cén péng sǐ yú péng wáng jīn gǔ míng zhē liú dài jiāng yǒu fú
植将至，或曰：“汉祖畏于柏人，岑彭死于彭亡，今谷名遮留，殆将有伏？
zhí dān qí cháng zhī guǒ yǒu fú fā
”植单骑尝之，果有伏发。
zhí chí jī bài zhī jìn jù yù lí xī lǜ qún xià sì wàn rén ròu tǎn jiàng yú xuān
植驰击败之，进据尉犁，熙率群下四万人肉袒降于宣。
lǚ guāng tǎo xī yù fù jiàng yú guāng
吕光讨西域，复降于光。
jí guāng jiàn wèi xī yòu qiǎn zi rù shì
及光僭位，熙又遣子入侍。
qiū cí guó xi qù luò yáng bā qiān èr bǎi bā shí lǐ sú yǒu chéng guō qí chéng sān chóng zhōng yǒu fó tǎ miào qiān suǒ
龟兹国西去洛阳八千二百八十里，俗有城郭，其城三重，中有佛塔庙千所。
rén yǐ tián zhǒng xù mù wèi yè nán nǚ jiē jiǎn fā chuí xiàng
人以田种畜牧为业，男女皆翦发垂项。
wáng gōng zhuàng lì huàn ruò shén jū
王宫壮丽，焕若神居。
wǔ dì tài kāng zhōng qí wáng qiǎn zi rù shì
武帝太康中，其王遣子入侍。
huì huái mò yǐ zhōng guó luàn qiǎn shǐ gòng fāng wù yú zhāng zhòng huá
惠怀末，以中国乱，遣使贡方物于张重华。
fú jiān shí jiān qiǎn qí jiāng lǚ guāng lǜ zhòng qī wàn fá zhī qí wáng bái chún jù jìng bù jiàng guāng jìn jūn tǎo píng zhī
苻坚时，坚遣其将吕光率众七万伐之，其王白纯距境不降，光进军讨平之。
dà yuān guó qù luò yáng wàn sān qiān sān bǎi wǔ shí lǐ nán zhì dà ròu zhī běi jiē kāng jū dà xiǎo qī shí yú chéng
大宛国去洛阳万三千三百五十里，南至大月氏，北接康居，大小七十余城。
tǔ yi dào mài yǒu pú táo jiǔ duō shàn mǎ mǎ hàn xuè
土宜稻麦，有蒲陶酒，多善马，马汗血。
qí rén jiē shēn mù duō xū
其人皆深目多须。
qí sú qǔ fù xiān yǐ jīn tóng xīn zhǐ bù wèi pìn yòu yǐ sān bì shì zhī
其俗娶妇先以金同心指钚为娉，又以三婢试之。
bù nán zhě jué hūn
不男者绝婚。
jiān yín yǒu zi jiē bēi qí mǔ
奸淫有子，皆卑其母。
yú rén mǎ chéng bù tiáo zhuì sǐ zhě mǎ zhǔ chū liǎn jù
与人马乘不调坠死者， 马主出敛具。
shàn shì gǔ zhēng fēn zhū zhī lì dé zhōng guó jīn yín zhé wèi qì wù bù yòng wèi bì yě
善市贾，争分铢之利，得中国金银，辄为器物，不用为币也。
tài kāng liù nián wǔ dì qiǎn shǐ yáng hào bài qí wáng lán yǔ wèi dà yuān wáng
太康六年，武帝遣使杨颢拜其王蓝庾为大宛王。
lán yǔ zú qí zi mó zhī lì qiǎn shǐ gòng hàn xuè mǎ
蓝庾卒，其子摩之立，遣使贡汗血马，
kāng jū guó zài dà yuān xī běi kě èr qiān lǐ yǔ sù yì yī liè lín jiē
康居国在大宛西北可二千里，与粟弋、伊列邻接。
qí wáng jū sū xiè chéng
其王居苏薤城。
fēng sú jí rén mào yī fú lüè tóng dà yuān
风俗及人貌、 衣服略同大宛。
de hé nuǎn ráo tóng liǔ pú táo duō niú yáng chū hǎo mǎ
地和暖，饶桐柳蒲陶，多牛羊，出好马。
tài shǐ zhōng qí wáng nà bí qiǎn shǐ shàng fēng shì bìng xiàn shàn mǎ
泰始中，其王那鼻遣使上封事，并献善马。
dà qín guó yī míng lí jiān zài xī hǎi zhī xi qí dì dōng xī nán běi gè shù qiān lǐ
大秦国一名犁鞬，在西海之西，其地东西南北各数千里。
yǒu chéng yì qí chéng zhōu huí bǎi yú lǐ
有城邑，其城周回百余里。
wū yǔ jiē yǐ shān hú wèi tuō ér liú lí wèi qiáng bì shuǐ jīng wèi zhù chǔ
屋宇皆以珊瑚为棁栭，琉璃为墙壁，水精为柱础。
qí wáng yǒu wǔ gōng qí gōng xiāng qù gè shí lǐ měi dàn yú yī gōng tīng shì zhōng ér fù shǐ
其王有五宫，其宫相去各十里，每旦于一宫听事，终而复始。
ruò guó yǒu zāi yì zhé gēng lì xián rén fàng qí jiù wáng bèi fàng zhě yì bù gǎn yuàn
若国有灾异，辄更立贤人，放其旧王，被放者亦不敢怨。
yǒu guān cáo bù lǐng ér wén zì xí hú yì yǒu bái gài xiǎo chē jīng qí zhī shǔ jí yóu yì zhì zhì yī rú zhōng zhōu
有官曹簿领，而文字习胡，亦有白盖小车、旌旗之属，及邮驿制置，一如中州。
qí rén zhǎng dà mào lèi zhōng guó rén ér hú fú
其人长大，貌类中国人而胡服。
qí tǔ duō chū jīn yù bǎo wù míng zhū dà bèi yǒu yè guāng bì hài jī xī jí huǒ huàn bù yòu néng cì jīn lǚ xiù jí jī jǐn lǚ jì
其土多出金玉宝物、明珠、大贝，有夜光璧、骇鸡犀及火浣布，又能刺金缕绣及积锦缕罽。
yǐ jīn yín wèi qián yín qián shí dāng jīn qián zhī yī
以金银为钱，银钱十当金钱之一。
ān xī tiān zhú rén yǔ zhī jiāo shì yú hǎi zhōng qí lì bǎi bèi
安息、天竺人与之交市于海中，其利百倍。
lín guó shǐ dào zhě zhé lǐn yǐ jīn qián
邻国使到者，辄廪以金钱。
tú jīng dà hǎi hǎi shuǐ xián kǔ bù kě shí shāng kè wǎng lái jiē jī sān suì liáng shì yǐ zhì zhě xī shǎo
途经大海， 海水咸苦不可食，商客往来皆赍三岁粮，是以至者稀少。
hàn shí dū hù bān chāo qiǎn yuàn gān yīng shǐ qí guó rù hǎi chuán rén yuē hǎi zhōng yǒu sī mù zhī wù wǎng zhě mò bù bēi huái
汉时都护班超遣掾甘英使其国，入海，船人曰：“海中有思慕之物，往者莫不悲怀。
ruò hàn shǐ bù liàn fù mǔ qī zǐ zhě kě rù
若汉使不恋父母妻子者，可入。
yīng bù néng dù
”英不能渡。
wǔ dì tài kāng zhōng qí wáng qiǎn shǐ gòng xiàn
武帝太康中，其王遣使贡献。
nán mán lín yì fú nán
南蛮，林邑、扶南。
lín yì guó běn hàn shí xiàng lín xiàn zé mǎ yuán zhù zhù zhī chù yě qù nán hǎi sān qiān lǐ
林邑国本汉时象林县，则马援铸柱之处也，去南海三千里。
hòu hàn mò xiàn gōng cáo xìng qū yǒu zǐ yuē lián shā lìng zì lì wèi wáng zǐ sūn xiāng chéng
后汉末，县功曹姓区，有子曰连，杀令自立为王，子孙相承。
qí hòu wáng wú sì wài sūn fàn xióng dài lì
其后王无嗣，外孙范熊代立。
xióng sǐ zi yì lì
熊死，子逸立。
qí sú jiē kāi běi hù yǐ xiàng rì zhì yú jū zhǐ huò dōng xī wú dìng
其俗皆开北户以向日，至于居止，或东西无定。
rén xìng xiōng hàn guǒ yú zhàn dòu biàn shān xí shuǐ bù xián píng dì
人性凶悍，果于战斗，便山习水，不闲平地。
sì shí xuān nuǎn wú shuāng wú xuě rén jiē luǒ lù tú xiǎn yǐ hēi sè wèi měi
四时暄暖，无霜无雪，人皆倮露徒跣，以黑色为美。
guì nǚ jiàn nán tóng xìng wèi hūn fù xiān pìn xù
贵女贱男， 同姓为婚，妇先娉婿。
nǚ jià zhī shí zhe jiā pán yī héng fú hé fèng rú jǐng lán shǒu dài bǎo huā
女嫁之时，著迦盘衣，横幅合缝如井栏，首戴宝花。
jū sāng jiǎn bìn wèi zhī xiào fán shī zhōng yě wèi zhī zàng
居丧翦鬓谓之孝，燔尸中野谓之葬。
qí wáng fú tiān guān bèi yīng luò měi tīng zhèng zǐ dì shì chén jiē bù dé jìn zhī
其王服天冠，被缨络，每听政，子弟侍臣皆不得近之。
zì sūn quán yǐ lái bù cháo zhōng guó
自孙权以来，不朝中国。
zhì wǔ dì tài kāng zhōng shǐ lái gòng xiàn
至武帝太康中，始来贡献。
xián kāng èr nián fàn yì sǐ nú wén zuǎn wèi
咸康二年，范逸死，奴文纂位。
wén rì nán xi juǎn xiàn yí shuài fàn zhuī nú yě
文，日南西卷县夷帅范椎奴也。
cháng mù niú jiàn zhōng huò èr lǐ yú huà chéng tiě yòng yǐ wèi dāo
尝牧牛涧中，获二鲤鱼，化成铁，用以为刀。
dāo chéng nǎi duì dà shí zhàng ér zhòu zhī yuē lǐ yú biàn huà yě chéng shuāng dāo shí zhàng pò zhě shì yǒu shén líng
刀成，乃对大石嶂而咒之曰：“鲤鱼变化，冶成双刀，石嶂破者，是有神灵。
jìn zhuó zhī shí jí wǎ jiě
”进斫之，石即瓦解。
wén zhī qí shén nǎi huái zhī
文知其神，乃怀之。
suí shāng gǔ wǎng lái jiàn shàng guó zhì dù zhì lín yì suì jiào yì zuò gōng shì chéng yì jí qì xiè
随商贾往来，见上国制度，至林邑，遂教逸作宫室、城邑及器械。
yì shén ài xìn zhī shǐ wèi jiāng
逸甚爱信之，使为将。
wén nǎi zèn yì zhū zǐ huò xǐ huò bēn
文乃谮逸诸子，或徙或奔。
jí yì sǐ wú sì wén suì zì lì wèi wáng
及逸死， 无嗣，文遂自立为王。
yǐ yì qī qiè xī zhì zhī gāo lóu cóng jǐ zhě nà zhī bù cóng zhě jué qí shí
以逸妻妾悉置之高楼，从己者纳之，不从者绝其食。
yú shì nǎi gōng dà qí jiè xiǎo qí jiè shì pū xú láng qū dōu qián lǔ fú dān děng zhū guó bìng zhī yǒu zhòng sì wǔ wàn rén
于是乃攻大岐界、小岐界、式仆、徐狼、屈都、干鲁、扶单等诸国，并之，有众四五万人。
qiǎn shǐ tōng biǎo rù gòng yú dì qí shū jiē hú zì
遣使通表入贡于帝，其书皆胡字。
zhì yǒng hé sān nián wén lǜ qí zhòng gōng xiàn rì nán hài tài shǒu xià hóu lǎn shā wǔ liù qiān rén yú bēn jiǔ zhēn yǐ lǎn shī jì tiān chǎn píng xi juǎn xiàn chéng suì jù rì nán
至永和三年，文率其众攻陷日南，害太守夏侯览， 杀五六千人，余奔九真，以览尸祭天，铲平西卷县城，遂据日南。
gào jiāo zhōu cì shǐ zhū fán qiú yǐ rì nán běi bǐ héng shān wèi jiè
告交州刺史朱蕃， 求以日南北鄙横山为界。
chū jiǎo wài zhū guó cháng jī bǎo wù zì hǎi lù lái mào huò ér jiāo zhōu cì shǐ rì nán tài shǒu duō tān lì qīn wǔ shí zhé èr sān
初，徼外诸国尝赍宝物自海路来贸货，而交州刺史、日南太守多贪利侵侮，十折二三。
zhì cì shǐ jiāng zhuàng shí shǐ hán jí lǐng rì nán tài shǒu jí gū jiào tài bàn yòu fá chuán diào fú shēng yún zhēng fá yóu shì zhū guó huì fèn
至刺史姜壮时，使韩戢领日南太守，戢估较太半，又伐船调枹，声云征伐， 由是诸国恚愤。
qiě lín yì shǎo tián tān rì nán zhī de jí sǐ jué jì yǐ xiè zhuó qīn kè rú chū
且林邑少田，贪日南之地，戢死绝，继以谢擢，侵刻如初。
jí lǎn zhì jùn yòu dān huāng yú jiǔ zhèng jiào yù luàn gù bèi pò miè
及览至郡，又耽荒于酒，政教愈乱，故被破灭。
jì ér wén hái lín yì
既而文还林邑。
shì suì zhū fán shǐ dū hù liú xióng shù yú rì nán wén fù gōng xiàn zhī
是岁，朱蕃使督护刘雄戍于日南，文复攻陷之。
sì nián wén yòu xí jiǔ zhēn hài shì shù shí bā jiǔ
四年，文又袭九真，害士庶十八九。
míng nián zhēng xi dū hù téng jùn lǜ jiāo guǎng zhī bīng fá wén yú lú róng wéi wén suǒ bài tuì cì jiǔ zhēn
明年，征西督护滕畯率交广之兵伐文于卢容，为文所败，退次九真。
qí nián wén sǐ zi fú sì
其年，文死，子佛嗣。
shēng píng mò guǎng zhōu cì shǐ shèng hán lǜ zhòng fá zhī fú jù qǐng xiáng hán yǔ méng ér hái
升平末，广州刺史胜含率众伐之，佛惧，请降，含与盟而还。
zhì xiào wǔ dì níng kāng zhōng qiǎn shǐ gòng xiàn
至孝武帝宁康中， 遣使贡献。
zhì yì xī zhōng měi suì yòu lái kòu rì nán jiǔ zhēn jiǔ dé děng zhū jùn shā shāng shén zhòng jiāo zhōu suì zhì xū ruò ér lín yì yì yòng pí bì
至义熙中，每岁又来寇日南、九真、九德等诸郡，杀伤甚众，交州遂致虚弱，而林邑亦用疲弊。
fú sǐ zi hú dá lì shàng shū gòng jīn pán wǎn jí jīn zhēng děng wù
佛死，子胡达立，上疏贡金盘椀及金钲等物。
fú nán xi qù lín yì sān qiān yú lǐ zài hǎi dà wān zhōng qí jìng guǎng mào sān qiān lǐ yǒu chéng yì gōng shì
扶南西去林邑三千余里，在海大湾中，其境广袤三千里，有城邑宫室。
rén jiē chǒu hēi quán fā luǒ shēn xiǎn xíng
人皆丑黑拳发，倮身跣行。
xìng zhì zhí bù wéi kòu dào yǐ gēng zhòng wèi wu yī suì zhǒng sān suì huò
性质直，不为寇盗，以耕种为务，一岁种，三岁获。
yòu hǎo diāo wén kè lòu shí qì duō yǐ yín wèi zhī gòng fù yǐ jīn yín zhū xiāng
又好雕文刻镂，食器多以银为之，贡赋以金银珠香。
yì yǒu shū jì fǔ kù wén zì yǒu lèi yú hú
亦有书记府库，文字有类于胡。
sāng zàng hūn yīn lüè tóng lín yì
丧葬婚姻略同林邑。
qí wáng běn shì nǚ zǐ zì yè liǔ
其王本是女子，字叶柳。
shí yǒu wài guó rén hùn kuì zhě xiān shì shén mèng shén cì zhī gōng yòu jiào zài bó rù hǎi
时有外国人混溃者，先事神，梦神赐之弓，又教载舶入海。
hùn kuì dàn yì shén cí de gōng suì suí gǔ rén fàn hǎi zhì fú nán wài yì
混溃旦诣神祠，得弓，遂随贾人泛海至扶南外邑。
yè liǔ lǜ zhòng yù zhī hùn kuì jǔ gōng yè liǔ jù suì jiàng zhī
叶柳率众御之，混溃举弓， 叶柳惧，遂降之。
yú shì hùn kuì nà yǐ wéi qī ér jù qí guó
于是混溃纳以为妻，而据其国。
hòu yìn shuāi wēi zǐ sūn bù shào qí jiāng fàn xún fù shì wáng fú nán yǐ
后胤衰微，子孙不绍，其将范寻复世王扶南矣。
wǔ dì tài shǐ chū qiǎn shǐ gòng xiàn
武帝泰始初，遣使贡献。
tài kāng zhōng yòu pín lái
太康中，又频来。
mù dì shēng píng chū fù yǒu dǔ zhān tán chēng wáng qiǎn shǐ gòng xùn xiàng
穆帝升平初，复有竺旃檀称王，遣使贡驯象。
dì yǐ shū fāng yì shòu kǒng wéi rén huàn zhào hái zhī
帝以殊方异兽，恐为人患，诏还之。
běi dí xiōng nú
北狄，匈奴。
xiōng nú zhī lèi zǒng wèi zhī běi dí
匈奴之类，总谓之北狄。
xiōng nú de nán jiē yān zhào běi jì shā mò dōng lián jiǔ yí xi jù liù róng
匈奴地南接燕赵，北暨沙漠，东连九夷，西距六戎。
shì shì zì xiāng jūn chén bù bǐng zhōng guó zhēng shuò
世世自相君臣，不禀中国正朔。
xià yuē xūn zhōu yīn yuē guǐ fāng zhōu yuē xiǎn yǔn hàn yuē xiōng nú
夏曰：薰鬻，殷曰鬼方，周曰猃狁，汉曰匈奴。
qí qiáng ruò shèng shuāi fēng sú hào shàng qū yù suǒ zài jiē liè yú qián shǐ
其强弱盛衰、风俗好尚区域所在，皆列于前史。
qián hàn mò xiōng nú dà luàn wǔ chán yú zhēng lì ér hū hán yá chán yú shī qí guó xié lǜ bù luò rù chén yú hàn
前汉末，匈奴大乱，五单于争立，而呼韩邪单于失其国，携率部落，入臣于汉。
hàn jiā qí yì gē bīng zhōu bìng jiè yǐ ān zhī
汉嘉其意，割并州并界以安之。
yú shì xiōng nú wǔ qiān yú luò rù jū shuò fāng zhū jùn yǔ hàn rén zá chǔ
于是匈奴五千余落入居朔方诸郡，与汉人杂处。
hū hán yá gǎn hàn ēn lái cháo hàn yīn liú zhī cì qí dǐ shè yóu yīn běn hào tīng chēng chán yú suì gěi mián juàn qián gǔ yǒu rú liè hóu
呼韩邪感汉恩，来朝，汉因留之，赐其邸舍，犹因本号，听称单于，岁给绵绢钱谷， 有如列侯。
zǐ sūn chuán xí lì dài bù jué
子孙传袭，历代不绝。
qí bù luò suí suǒ jū jùn xiàn shǐ zǎi mù zhī yǔ biān hù dà tóng ér bù shū gòng fù
其部落随所居郡县，使宰牧之，与编户大同，而不输贡赋。
duō lì nián suǒ hù kǒu jiàn zī mí màn běi shuò zhuǎn nán jìn zhì
多历年所，户口渐滋，弥漫北朔，转难禁制。
hòu hàn mò tiān xià sāo dòng qún chén jìng yán hú rén wěi duō jù bì wèi kòu yi xiān wèi qí fáng
后汉末，天下骚动，群臣竞言胡人猥多，惧必为寇，宜先为其防。
jiàn ān zhōng wèi wǔ dì shǐ fēn qí zhòng wèi wǔ bù bù lì qí zhōng guì zhě wèi shuài xuǎn hàn rén wèi sī mǎ yǐ jiān dū zhī
建安中，魏武帝始分其众为五部，部立其中贵者为帅，选汉人为司马以监督之。
wèi mò fù gǎi shuài wèi dū wèi
魏末，复改帅为都尉。
qí zuǒ bù dū wèi suǒ tǒng kě wàn yú luò jū yú tài yuán gù cí shì xiàn
其左部都尉所统可万余落，居于太原故兹氏县；
yòu bù dū wèi kě liù qiān yú luò jū qí xiàn
右部都尉可六千余落，居祁县；
nán bù dū wèi kě sān qiān yú luò jū pú zi xiàn
南部都尉可三千余落， 居蒲子县；
běi bù dū wèi kě sì qiān yú luò jū xīn xīng xiàn
北部都尉可四千余落，居新兴县；
zhōng bù dū wèi kě liù qiān yú luò jū dà líng xiàn
中部都尉可六千余落，居大陵县。
wǔ dì jiàn zuò hòu sài wài xiōng nú dà shuǐ sāi ní hēi nán děng èr wàn yú luò guī huà dì fù nà zhī shǐ jū hé xi gù yí yáng chéng xià
武帝践阼后，塞外匈奴大水，塞泥、黑难等二万余落归化，帝复纳之，使居河西故宜阳城下。
hòu fù yǔ jìn rén zá jū yóu shì píng yáng xī hé tài yuán xīn xīng shàng dǎng lè píng zhū jùn mǐ bù yǒu yān
后复与晋人杂居，由是平阳、西河、太原、新兴、上党、乐平诸郡靡不有焉。
tài shǐ qī nián chán yú měng pàn zhūn kǒng xié chéng
泰始七年，单于猛叛，屯孔邪城。
wǔ dì qiǎn lóu hóu hé zhēn chí jié tǎo zhī
武帝遣娄侯何桢持节讨之。
zhēn sù yǒu zhì lüè yǐ měng zhòng xiōng hàn fēi shǎo bīng suǒ zhì nǎi qián yòu měng zuǒ bù dū li kè shā měng yú shì xiōng nú zhèn fú jī nián bù gǎn fù fǎn
桢素有志略，以猛众凶悍，非少兵所制，乃潜诱猛左部督李恪杀猛，于是匈奴震服，积年不敢复反。
qí hòu shāo yīn fèn hèn shā hài zhǎng shǐ jiàn wèi biān huàn
其后稍因忿恨，杀害长史，渐为边患。
shì yù shǐ xī hé guō qīn shàng shū yuē róng dí qiáng guǎng lì gǔ wéi huàn
侍御史西河郭钦上疏曰：“戎狄强犷，历古为患。
wèi chū rén guǎ xī běi zhū jùn jiē wèi róng jū
魏初人寡，西北诸郡皆为戎居。
jīn suī fú cóng ruò bǎi nián zhī hòu yǒu fēng chén zhī jǐng hú jì zì píng yáng shàng dǎng bù sān rì ér zhì mèng jīn běi dì xī hé tài yuán féng yì ān dìng shàng jùn jǐn wèi dí tíng yǐ
今虽服从，若百年之后有风尘之警， 胡骑自平阳、上党不三日而至孟津，北地、西河、太原、冯翊、安定、上郡尽为狄庭矣。
yi jí píng wú zhī wēi móu chén měng jiāng zhī lüè chū běi dì xī hé ān dìng fù shàng jùn shí féng yì yú píng yáng yǐ běi zhū xiàn mù qǔ sǐ zuì xǐ sān hé sān wèi jiàn shì sì wàn jiā yǐ chōng zhī
宜及平吴之威，谋臣猛将之略，出北地、西河、安定，复上郡，实冯翊，于平阳已北诸县募取死罪，徙三河、三魏见士四万家以充之。
yì bù luàn huá jiàn xǐ píng yáng hóng nóng wèi jùn jīng zhào shàng dǎng zá hú jùn sì yí chū rù zhī fáng míng xiān wáng huāng fú zhī zhì wàn shì zhī cháng cè yě
裔不乱华，渐徙平阳、 弘农、魏郡、京兆、上党杂胡，峻四夷出入之防，明先王荒服之制，万世之长策也。
dì bù nà
” 帝不纳。
zhì tài kāng wǔ nián fù yǒu xiōng nú hú tài ē hòu lǜ qí bù luò èr wàn jiǔ qiān sān bǎi rén guī huà
至太康五年，复有匈奴胡太阿厚率其部落二万九千三百人归化。
qī nián yòu yǒu xiōng nú hú dōu dà bó jí wèi suō hú děng gè lǜ zhǒng lèi dà xiǎo fán shí wàn yú kǒu yì yōng zhōu cì shǐ fú fēng wáng jùn jiàng fù
七年，又有匈奴胡都大博及萎莎胡等各率种类大小凡十万余口，诣雍州刺史扶风王骏降附。
míng nián xiōng nú dū du dà dòu dé yī yù jū děng fù lǜ zhǒng luò dà xiǎo wàn yī qiān wǔ bǎi kǒu niú èr wàn èr qiān tóu yáng shí wàn wǔ qiān kǒu chē lú shí wù bù kě shèng jì lái jiàng bìng gòng qí fāng wù dì bìng fǔ nà zhī
明年，匈奴都督大豆得一育鞠等复率种落大小万一千五百口，牛二万二千头，羊十万五千口，车庐什物不可胜纪，来降，并贡其方物，帝并抚纳之。
běi dí yǐ bù luò wèi lèi
北狄以部落为类，
qí rù jū sāi zhě yǒu tú gè zhǒng xiān zhī zhǒng kòu tóu zhǒng wū tán zhǒng chì lēi zhǒng hàn zhì zhǒng hēi láng zhǒng chì shā zhǒng yù bǐng zhǒng wèi suō zhǒng tū tóng zhǒng bó miè zhǒng qiāng qú zhǒng hè lài zhǒng zhōng qí zhǒng dà lóu zhǒng yōng qū zhǒng zhēn shù zhǒng lì jié zhǒng
其入居塞者有屠各种、鲜支种、寇头种、乌谭种、赤勒种、 捍蛭种、黑狼种、赤沙种、郁鞞种、萎莎种、秃童种、勃蔑种、羌渠种、贺赖种、 钟跂种、大楼种、雍屈种、真树种、力羯种，
fán shí jiǔ zhǒng
凡十九种，
jiē yǒu bù luò
皆有部落，
bù xiāng zá cuò
不相杂错。
tú gè zuì háo guì gù de wèi chán yú tǒng lǐng zhū zhǒng
屠各最豪贵，故得为单于，统领诸种。
qí guó hào yǒu zuǒ xián wáng yòu xián wáng zuǒ yì lǐ wáng yòu yì lǐ wáng zuǒ yú lù wáng yòu yú lù wáng zuǒ jiàn shàng wáng yòu jiàn shàng wáng zuǒ shuò fāng wáng yòu shuò fāng wáng zuǒ dú lù wáng yòu dú lù wáng zuǒ xiǎn lù wáng yòu xiǎn lù wáng zuǒ ān lè wáng yòu ān lè wáng fán shí liù děng
其国号有左贤王、右贤王、左奕蠡王、右奕蠡王、左于陆王、右于陆王、左渐尚王、右渐尚王、左朔方王、右朔方王、左独鹿王、 右独鹿王、左显禄王、右显禄王、左安乐王、右安乐王、凡十六等，
jiē yòng chán yú qīn zǐ dì yě
皆用单于亲子弟也。
qí zuǒ xián wáng zuì guì wéi tài zǐ de jū zhī
其左贤王最贵，唯太子得居之。
qí sì xìng yǒu hū yán shì bo shì lán shì qiáo shì
其四姓，有呼延氏、卜氏、兰氏、乔氏。
ér hū yán shì zuì guì zé yǒu zuǒ rì zhú yòu rì zhú shì wèi fǔ xiāng
而呼延氏最贵，则有左日逐、右日逐，世为辅相；
bo shì zé yǒu zuǒ jǔ qú yòu jǔ qú
卜氏则有左沮渠、右沮渠；
lán shì zé yǒu zuǒ dàng hù yòu dàng hù
兰氏则有左当户、右当户；
qiáo shì zé yǒu zuǒ dōu hóu yòu dōu hóu
乔氏则有左都侯、右都侯。
yòu yǒu chē yáng jǔ qú yú dì zhū zá hào yóu zhōng guó bǎi guān yě
又有车阳、沮渠、余地诸杂号，犹中国百官也。
qí guó rén yǒu qí wú shì lēi shì jiē yǒng jiàn hǎo fǎn pàn
其国人有綦毋氏、勒氏、皆勇健，好反叛。
wǔ dì shí yǒu qí dū qí wú qiàn yá fá wú yǒu gōng qiān chì shā dū wèi
武帝时，有骑督綦毋伣邪伐吴有功，迁赤沙都尉。
huì dì yuán kāng zhōng xiōng nú hǎo sàn gōng shàng dǎng shā zhǎng lì rù shǒu shàng jùn
惠帝元康中，匈奴郝散攻上党，杀长吏，入守上郡。
míng nián sàn dì dù yuán yòu lǜ féng yì běi dì qiāng hú gōng pò èr jùn
明年，散弟度元又率冯翊、 北地羌胡攻破二郡。
zì cǐ yǐ hòu běi dí jiàn shèng zhōng yuán luàn yǐ
自此已后，北狄渐盛，中原乱矣。
shǐ chén yuē fu xiāo xíng bǐng qì shì chēng wàn wù zhī líng xì tǔ suí fāng nǎi yǒu qún fēn zhī yì
史臣曰：夫宵形禀气，是称万物之灵，系土随方，乃有群分之异。
dǎo rén yì zhě wèi zhōng yù sì xiōng guǎng zhě wèi wài yí pì zhū cǎo mù qū yǐ bié yǐ
蹈仁义者为中寓，肆凶犷者为外夷，譬诸草木，区以别矣。
yí dí zhī tú míng jiào suǒ jué kuī biān hóu xì zì gǔ wéi huàn jī zhū qián shǐ píng líng fěi yī
夷狄之徒，名教所绝，窥边侯隙， 自古为患，稽诸前史，凭陵匪一。
xuān huáng běi zhú táng dì nán zhēng yīn hòu dōng kān zhōu wáng xī shòu jiē suǒ yǐ yù qí qīn luàn yě
轩皇北逐，唐帝南征，殷后东戡，周王西狩，皆所以御其侵乱也。
yíng liú zhī jì xiōng nú zuì qiáng
嬴刘之际，匈奴最强；
yuán chéng zhī jiān hū hán wěi zhì hàn jiā qí jié chù zhī zhōng rǎng
元成之间，呼韩委质，汉嘉其节，处之中壤。
lì nián sī yǒng zhǒng lèi yú fán chuǎn hào shū míng bù kě shèng zài
历年斯永，种类逾繁，舛号殊名，不可胜载。
yuán jí tài shǐ fěi gé qián mí guǎng pì sāi yuán gèng zhāo zhǒng luò nà wèi suō zhī hòu fù kāi yù jū zhī xīn jiàng jiē zhàng lián gōu chōng jiāo yǎn diān
爰及泰始，匪革前迷，广辟塞垣， 更招种落，纳萎莎之后附，开育鞠之新降，接帐连鞲，充郊掩甸。
jì ér fèi chún chéng sú míng dí wèi qún zhèn xiāo xiǎng ér shān zāi zì láng xīn ér chěng bào
既而沸唇成俗， 鸣镝为群，振鸮响而挻灾，恣狼心而逞暴。
hé zhēn zòng cè fú jū yú jiān méng
何桢纵策，弗沮于奸萌；
guō qīn chí shū wú jiù yú yāo jiàn
郭钦驰疏，无救于妖渐。
wèi huán xīng jì zuò qīng dū yì lí yuán tú dì xiōng zú tāo tiān
未环星纪，坐倾都邑，黎元涂地，凶族滔天。
jī qí suǒ yóu yì wǔ huáng zhī shī yě
迹其所由，抑武皇之失也。
tǔ yù hún fēn xù wěi yàn yuǎn cí zhèng dí lǜ dōng hú zhī yú zhòng yǎn xī qiāng zhī jiù yǔ gāng shū zhèng xiá de guǎng bīng quán kuò wàn lǐ zhī jī yí yī kuāng zhī xun fú wàng zhōng yì liáng kě jiā yān
吐谷浑分绪伪燕，远辞正嫡，率东胡之余众，掩西羌之旧宇，纲疏政暇，地广兵全， 廓万里之基，贻一匡之训，弗忘忠义，良可嘉焉。
tǔ yán sù biāo hóng wěi jiàn fāng yú xiàng jí shǐ zūn cháo huà jù yāo yú jiāng cōng gāo jié bù qún yì shū fān zhī xiù yě
吐延夙标宏伟，见方于项籍，始遵朝化，遽夭于姜聪，高节不群，亦殊籓之秀也。
yè yán zhì xiào jì xīn āi yú shè cǎo
叶延至孝，寄新哀于射草；
pì xī shēn you mài gǔ liè yú fēn jīng
辟奚深友，迈古烈于分荆；
shì lián zhēng zhēng guāng fèng xiān zhī yì
视连蒸蒸，光奉先之义；
shì pí jiǎo jiǎo yùn jīng shí zhī lüè
视罴矫矫，蕴经时之略；
luò gàn tóng yòu zǎo shàn yīng guī wèi chěng xióng xīn xiān cuī xiōng shǒu fèng shùn zhě bì bài qǐ tiān wáng jìn hu
洛干童幼， 早擅英规，未骋雄心，先摧凶手，奉顺者必败，岂天亡晋乎！
qiě hún huì lián zhī shēng zì biān jí gè móu sūn ér yì zǐ xián gé yì ér xī huá
且浑廆连枝，生自边极，各谋孙而翼子，咸革裔而希华。
huì yìn jiān xiōng jiǎ fèng tú ér qiè hào hún sì zhōng jǐn jù lóng hé ér guī chéng
廆胤奸凶，假凤图而窃号，浑嗣忠谨，距龙涸而归诚。
huái jiān zhě shù shì ér wáng zī zhōng zhě lèi yè mí shào jī shàn yú qìng sī yán xìn yǐ
怀奸者数世而亡，资忠者累叶弥劭，积善余庆，斯言信矣。
zàn yuē tì yǐ qián wáng qū bié qún fāng
赞曰：逖矣前王，区别群方。
pàn yóu dé chí cháo yīn huà chāng
叛由德弛，朝因化昌。
wǔ hòu shēng tú zhì mèi qiān hú
武后升图，智昧迁胡。
jù lún jiā guó duō xiè míng mó
遽沦家国，多谢明谟。
yù hún yīng fèn sī jiáo tuí yùn
谷浑英奋，思矫穨运；
kè chāng qí xù shí zī zhōng xun
克昌其绪，实资忠训。