shí qī rì chen qǐ yǔ sè fēi fēi
十七日晨起，雨色霏霏。
fàn ér xíng ní shēn jí xī chū mén jí pū xiàng qián shuāi dǎo
饭而行，泥深及膝，出门即仆向前摔倒。
běi xíng yī lǐ yǒu shuǐ zì dōng nán wù lái xī xiàng zhù xiá ér qù shí qiáo kuà zhī
北行一里，有水自东南坞来，西向注峡而去，石桥跨之。
wèi lǜ shēng qiáo
为绿生桥。
guò qiáo xíng wù zhōng yī lǐ běi shàng pō
过桥，行坞中一里，北上坡。
zūn pō xíng bā lǐ dōng shān shǐ běi duàn chéng xiá shuǐ zì xiá zhōng xī chū yǒu zhài dāng xiá ér zhì bù zhī hé míng
遵坡行八里，东山始北断成峡，水自峡中西出，有寨当峡而峙，不知何名。
yú cóng xi pō běi xià zé xiá shuǐ xī liú suǒ jīng yě
余从西坡北下，则峡水西流所经也。
pō xià yì yǒu máo shè shù jiā wèi wǎng lái jū tíng zhī suǒ shì yuē dà hé kǒu
坡下亦有茅舍数家，为往来居停之所，是曰大河口。
hé bù shèn jù ér liǎng páng jù rù tè shèn yǒu shí liáng kuà zhī yǔ lǜ shēng tóng qí shuǐ shì yì yǔ lǜ shēng xiàng shì
河不甚巨，而两旁沮洳特甚，有石梁跨之，与绿生同，其水势亦与绿生相似。
guò qiáo běi xíng dù wù
过桥北行，度坞。
wù běi fù yǒu shān zì dōng běi héng gèn xī nán yī lǐ zhì qí pō xún zhī dōng xiàng xíng
坞北复有山自东北横亘西南，一里陟其坡，循之东向行。
sān lǐ yuè pō dōng xià
三里，越坡东下。
wù zhōng jù rù yǒu xiǎo shuǐ zì běi ér nán rù dà hé
坞中沮洳，有小水自北而南入大河。
xī shàng liú yǒu sì wǔ rén suǒ shào qián yú cǐ yīn jià mù wèi xiǎo qiáo yǐ dù
溪上流有四五人索哨钱于此，因架木为小桥以渡。
jiàn yú bù suǒ shào ér qǐ zào qiáo zhī kào yú bì yǐ èr wén gè jiāo kǒu chēng xiè
见余，不索哨而乞造桥之犒，余畀以二文，各交口称谢。
jì dù bàn lǐ yú suí chē lù dōng xíng zhū rén hōng rán dà hū yú huán gù zé yǐ luó píng dà dào yi xiàng dōng běi yú dōng xíng wéi wù gù yě
既渡，半里，余随车路东行，诸人哄然大呼，余还顾，则以罗平大道宜向东北，余东行为误故也。
jí hái cóng dōng běi bàn lǐ fù shàng pō dōng xíng yú shì jiē huāng pō yáo lǒng sù wù yuǎn mí zhòng máo sì sài
亟还从东北半里，复上坡东行，于是皆荒坡遥陇，夙雾远迷，重茅四塞。
shí wǔ lǐ dōng yú gāng shǐ wàng jiàn dōng běi gāng shàng yǒu zhài yī tún qí qián jí huán shān chéng wā zhōng yǒu pán hè shuǐ rào qí dǐ ér chéng tián chéng sì gù jiē gāo bù zhī shuǐ cóng suǒ chū
十五里，东逾冈，始望见东北冈上有寨一屯，其前即环山成洼，中有盘壑，水绕其底而成田塍，四顾皆高，不知水从所出。
cóng gāng dōng xià yī lǐ yuè wù zhōng xì liú
从冈东下一里，越坞中细流。
qí wù yǔ liú jiē zì nán ér běi jí dōng tōng pán hè zhě
其坞与流，皆自南而北，即东通盘壑者。
yòu dōng shàng yī lǐ xún hè zhī nán jí xíng yǔ suǒ wàng běi gāng zhī zhài zhèng gé wù xiāng duì yǐ
又东上一里，循壑之南脊行，与所望北冈之寨正隔坞相对矣。
yòu yú dōng gāng shāo xià yī lǐ zé pán hè zhī dōng yǒu xiá chuān lǒng zhōng ér zhì qí xiá zì dōng nán tài shān pò bì ér zhì zhě
又逾东冈稍下一里，则盘壑之东，有峡穿陇中而至，其峡自东南大山破壁而至者。
xiá liǎng yá jiē xuān bì qí shàng huò zhōng pōu ér chéng xiá huò shàng fù ér chéng liáng yī wù zhī zhōng shū duàn shū xù shuǐ yì zì dōng nán liú chuān pán hè dàn hè zhōng bù zhī hé xiè
峡两崖皆亘壁，其上或中剖而成峡，或上覆而成梁，一坞之中，倏断倏续，水亦自东南流穿盘壑，但壑中不知何泄。
shí yú cóng shí liáng ér dù shuǐ liú qí xià bù zhī qí wèi liáng yě
时余从石梁而度，水流其下，不知其为梁也。
wàng nán běi xiá zhōng shuǐ yī cóng liáng dòng chū yī cóng liáng dòng rù
望南北峡中水，一从梁洞出，一从梁洞入。
nǎi cóng liáng dōng xuǎn shí jù shèng kàn xiá ér zuò
乃从梁东选石踞胜，瞰峡而坐。
dì qí xià rú lián huán jiā bì míng àn bù yī qū zhé tòu kōng dàn xiá qiào bì xuē wú cóng xià chuān qí xué ěr
睇其下，如连环夹壁，明暗不一，曲折透空，但峡峭壁削，无从下穿其穴耳。
yú shì yòu dōng yù gāng wù xiāng cuò zài shàng zài xià
于是又东，愈冈坞相错，再上再下。
bā lǐ pán lǐng zài shàng zhì shì sù wù jǐn kāi běi yǒu xuē yá jìn zhì nán yǒu chóng lǐng yáo qióng
八里，盘岭再上，至是夙雾尽开，北有削崖近峙，南有崇岭遥穹。
qǔ dào qí jiān héng zhì lǐng jí shǐ bī běi yá xuán xiàng nán lǐng
取道其间，横陟岭脊，始逼北崖，旋向南岭。
èr lǐ fù yú gāo jí běi zhuǎn dōng xià
二里，复逾高脊，北转东下。
èr lǐ yǒu máo dāng liǎng fēng xiá jiān qián zhí shào gān kōng ér wú rén shì yuē zhāng fēi shào shān zhōng zhī zuì yōu xiǎn chù yě
二里，有茅当两峰峡间，前植哨竿，空而无人，是曰张飞哨，山中之最幽险处也。
yòu dōng xià sān lǐ xuán hè shēn qù chén jì wú shēng cǎo mù méng mì ní nìng jí xī shì míng piān tóu shào
又东下三里，悬壑深阒ｑù沉寂无声，草木蒙密，泥泞及膝，是名偏头哨。
shào bú jiàn jū lú lù kǒu zhǐ yǒu yī rén xuán dāo zhí qiāng ér suǒ qián yú bù zhī yǔ ér guò
哨不见居庐，路口止有一人，悬刀植枪而索钱，余不之与而过。
cǐ shào zhī nán jí nán qióng chóng lǐng luó píng zéi shǒu ā jí suǒ kū chù wèi zhōng dào zuì xiǎn gù hé bīng shào shǒu yān
此哨之南即南穹崇岭，罗平贼首阿吉所窟处，为中道最险，故何兵哨守焉；
yòu míng xīn shào ér shī zōng jiè zhǐ cǐ yǐ
又名新哨，而师宗界止此矣。
guò shào yòu dōng shàng lǐng
过哨，又东上岭。
lǐng gèng jùn shí gǔ léng lì
岭更峻，石骨棱厉。
èr lǐ jī qí diān shì wèi luó píng shī zōng zhī fēn jiè yì dōng xī èr shān zhī fēn jiè yě
二里跻其巅，是为罗平、师宗之分界，亦东西二山之分界也。
lǐng chóng shān fù shàng xià liù shí lǐ xiǎn jùn wèi yǐ dōng zhī guān
岭重山复，上下六十里，险峻为迤东之冠。
qí shān gài nán zì é lēi dù mài fēn zhī běi xià jié chéng chóng lǐng běi dù cǐ jí ér wèi bái xī shù lóng ér dōng jǐn yú hé dǐ pán jiāng jiāo huì chù zhě yě
其山盖南自额勒度脉，分支北下，结成崇岭，北度此脊而为白腊、束龙，而东尽于河底、盘江交会处者也。
cóng lǐng shàng dōng xiàng píng xíng qí jiān duō zhuì hè chéng jǐng tóng jǐng xiǎo zhě wèi yuān jǐng jí kū jǐng dà zhě wèi pán wā jiē cóng mù qí zhōng mì bù kě kuī ér fēng tóu yì duō shù duō shí bù ruò shī zōng jiē tǔ shān máo jí yě
从岭上东向平行，其间多坠壑成穽ｊǐｎｇ同“阱”，小者为眢井即枯井，大者为盘洼，皆丛木其中，密不可窥，而峰头亦多树多石，不若师宗皆土山茅脊也。
píng xíng lǐng shàng wǔ lǐ lù zuǒ yǒu chǎng sù huǒ shù jiān shì wèi zhōng huǒ pù nǎi luó píng shī zōng shì zhōng zhī de
平行岭上五里，路左有场，宿火树间，是为中火铺，乃罗平、师宗适中之地。
dāng wǔ yǒu tǔ rén dān jù xié chuī mài fàn yú cǐ ér jì guò shí zhé qù yú bù jí yǐ nǎi lěng cān suǒ xié fàn
当午，有土人担具携炊，卖饭于此，而既过时辄去，余不及矣，乃冷餐所携饭。
yòu dōng yī lǐ jiàn xià
又东一里，渐下。
yòu yī lǐ nán xiàng xià cóng zhōng
又一里，南向下丛中。
qí lù zài jīng shí jiān ní nìng mí shén
其路在箐石间，泥泞弥甚。
yī lǐ suì jià mù wèi zhàn qiàn shí xì zhōng fēi xuán yá yán bì ér huò duàn huò xù měi měi píng pù dāng dào xiǎng qí xià jiē shí kǒng yuān jǐng gù yòng mù bǔ tián zhī yě
一里，遂架木为栈，嵌石隙中，非悬崖沿壁，而或断或续，每每平铺当道，想其下皆石孔眢井，故用木补填之也。
yòu dōng xià yī lǐ shǐ chū xiá kǒu
又东下一里，始出峡口。
huí gù sì hè chóng lǐng gāo kěn jiē cóng jīng mì yì zhōng yǒu rén shēng xiǎng yǒu yí rén zhī jū ér wài bù néng jiàn
回顾四壑，崇岭高恳，皆丛箐密翳，中有人声，想有彝人之居，而外不能见。
dōng tiào zé nán jiè shān gāng píng xuān běi jiè zé chóng fēng píng lì xiāng chí ér dōng
东眺则南界山冈平亘，北界则崇峰屏立，相持而东。
yú shì xún běi pō dōng xíng
于是循北坡东行。
sān lǐ fù běi shàng pō zhí dǐ běi jiè fēng yāo yuán zhī
三里，复北上坡，直抵北界峰腰，缘之。
sān lǐ fēng jǐn dōng xià yǒu wù zòng héng yī wù cóng běi xiá lái yī wù cóng dōng xiá lái yī wù cóng xī xiá lái yī wù xiàng dōng nán qù
三里，峰尽东下，有坞纵横，一坞从北峡来，一坞从东峡来，一坞从西峡来，一坞向东南去。
shí yǔ sè fù lái lù fù ní nìng jì zhì luó píng shàng sì shí lǐ xíng bù néng jí wén cǐ zhōng yǒu yíng fáng yī suǒ kě sù yù tóu zhī
时雨色复来，路复泥泞，计至罗平尚四十里，行不能及，闻此中有营房一所可宿，欲投之。
sì gù máng wú suǒ jiàn zhī cóng dà dào běi zhuǎn rù xiá suì yuán xiá dōng xiǎo lǐng ér shàng
四顾茫无所见，只从大道北转入峡，遂缘峡东小岭而上。
yī lǐ hū yù wǔ liù rén chí máo xié rèn ér zhì gù yú yuē xíng bù jí zhōu yǐ
一里，忽遇五六人持矛挟刃而至，顾余曰：“行不及州矣。
yǔ wèn yíng fáng hé zài
”予问：“营房何在？
yuē yǐ guò
”曰：“已过。
kě sù hu
”“可宿乎？
yuē kě
”回答说：“可以。
suì xié yú hái
”遂挟余还。
gài cǐ bèi jí yíng bīng
盖此辈即营兵。
nǎi sòng dì fāng xún guān guò lǐng ér fǎn zhě
乃送地方巡官过岭而返者。
réng yī lǐ xià shān dǐ wù zhōng nǎi xiàng dōng wù rù
仍一里，下山抵坞中，乃向东坞入。
bàn lǐ dǐ xiǎo fēng zhī xià nán xiàng pān fēng ér shàng jùn huá bù kě zhe zú
半里，抵小峰之下，南向攀峰而上，峻滑不可着足。
bàn lǐ dēng qí diān zé yíng fáng zài yān
半里登其巅，则营房在焉。
yíng zhōng máo shè rú wō shàng lòu xià shī rén chù zá chǔ
营中茅舍如蜗，上漏下湿，人畜杂处。
qí rén yóu zhān zhān wèi yǔ gōng guì rén shǐ bù yù yú bèi ér qián wú kě tuō sù nài hé
其人犹沾沾谓予：“公贵人，使不遇余辈，而前无可托宿，奈何？
suī yíng fáng bēi ài yóu shèng yí jū shí bèi yě
虽营房卑隘，犹胜彝居十倍也。
yí wèi hēi bái yí yǔ luó luó
”彝谓黑、白彝与㑩㑩。
yú hàn zhī
余颔之。
suǒ shuǐ chuī zhōu
索水炊粥。
fēng tóu shuǐ shén jiān yǐ yī jū zhuó zú ér yǐ
峰头水甚艰，以一掬濯足而已。
shí bā rì píng míng yǔ sè fēi fēi
十八日平明，雨色霏霏。
yú wèi zì chū yī yàng tián qíng hòu bàn yuè wú yǔ
余谓：“自初一漾田晴后，半月无雨。
qià zhōng qiū zhī xī zài wàn shòu sì kuáng fēng niàng yǔ dāng fù yǒu bàn yuè zhī yīn
恰中秋之夕，在万寿寺，狂风酿雨，当复有半月之阴。
yíng bīng yuē bù rán
”营兵曰：“不然。
yǔ luó píng zì yuè chū jí yǔ bìng wú yī rì zhī qíng
予罗平自月初即雨，并无一日之晴。
gài yǔ shī zōng gé yī shān ér shān zhī xi jīn shǐ yǔ shān zhī dōng yǔ yǐ jiǔ shén
盖与师宗隔一山，而山之西今始雨，山之东雨已久甚。
nǎi cǐ dì zhī cháng fēi ǒu rán yě
乃此地之常，非偶然也。
yú bù xìn
“余不信。
fàn hòu xià shān
饭后下山。
fàn yǐ sǔn wèi cài
饭以笋为菜。
sǔn chū shān jīng shēn chù bā yuè zhèng qí shí yě
笋出山箐深处，八月正其时也。
nìng huá gèng shén yú zuó ér nóng wù chōng sè jiào zuó yì gèng shén
泞滑更甚于昨，而浓雾充塞，较昨亦更甚。
yī lǐ dǐ zuó suǒ rù wù zhōng dōng běi shàng yī lǐ guò zuó suǒ fǎn yuán chù
一里，抵昨所入坞中，东北上一里，过昨所返辕处。
yòu yī lǐ yú shān zhī gāng yú shì huò dōng huò běi pán xuán lǐng shàng
又一里，逾山之冈，于是或东或北，盘旋岭上。
bā lǐ shāo xià yǒu quán yī lǚ chū lù zuǒ shí xué zhōng
八里稍下，有泉一缕，出路左石穴中。
qí shí gāo sì chǐ xíng rú hǔ tóu xià céng ruò shé zhī tǔ ér shàng yǒu yī kǒng rú hóu shuǐ cóng hóu zhōng yì chū chuí shí duān ér xià zhuì
其石高四尺，形如虎头，下层若舌之吐，而上有一孔如喉，水从喉中溢出，垂石端而下坠。
hóu kǒng yuán ér píng jǐn róng yī quán jǐn bì tàn zhī dà xiǎo rú yī yì shí xué zhī zuì qí zhě
喉孔圆而平，仅容一拳，尽臂探之，大小如一，亦石穴之最奇者。
yú shí yòu zú wèi wū ní suǒ rǎn yǐ zú xiàng shé xià jiù xià zhuì shuǐ zhuó zhī
余时右足为污泥所染，以足向舌下就下坠水濯之。
xíng wèi jǐ yòu zú hū tòng bù zhǐ
行未几，右足忽痛不止。
yú sī qí gù ér bù dé yuē cǐ líng quán ér yǐ zhuó zú shān líng zuì wǒ yǐ
余思其故而不得，曰：“此灵泉而以濯足，山灵罪我矣。
qǐng yǐ fó shì chàn fǎ jiě zhī
请以佛氏忏法解之。
rú guǒ shén zhī suǒ wéi qí shí bù nèi tòng zhǐ
如果神之所为，祈十步内痛止。
jí shí bù ér tòng hū zhǐ
“及十步而痛忽止。
yú xíng shān zhōng bù xǐ yǔ guài cǐ shì yú suǒ qīn yàn ér shi zhī zhě bù gǎn zì huì yǐ méi shān líng yě
余行山中，不喜语怪，此事余所亲验而识之者，不敢自讳以没山灵也。
cóng cǐ jiàn dōng xià wǔ lǐ dǐ yī pán hè zhōng yǒu xiǎo shuǐ zì běi ér nán sì wéi shān rú huán dǔ cǐ zhōng wā zhī dǐ yě qǐ nán liú yì tòu xué ér qù zhě yé
从此渐东下，五里抵一盘壑中，有小水自北而南，四围山如环堵，此中洼之底也，岂南流亦透穴而去者耶？
yòu shàng dōng gāng èr lǐ yú gāng
又攀登东边的山冈，二里越过山冈。
yòu dōng xià yī lǐ xíng wù zhōng zhě sān lǐ yǒu xiǎo shuǐ zì xī běi xiàng dōng nán zhì shì shǐ yù míng liú zhī jiàn yǒu xiǎo qiáo kuà zhī
又东下一里，行坞中者三里，有小水自西北向东南，至是始遇明流之涧，有小桥跨之。
jì dù jiàn cóng dōng nán qù lù fù dōng shàng gāng
既度，涧从东南去，路复东上冈。
sān lǐ yú gāng zhī dōng shǐ jiàn dōng wù dà bì zì nán ér běi
三里，逾冈之东，始见东坞大辟，自南而北。
dōng jiè zé yáo fēng sēn qiào zhì chēng luó zhuāng shān
东界则遥峰森峭，《志》称罗庄山。
pián lì dōng nán
骈立东南；
xi jiè zé chóng yǎn wēi é zhì chēng bái là shān
西界则崇巚巍峨，《志》称白蜡山。
píng zhì xī běi
屏峙西北。
dōng běi yòu yǒu yī shān tǔ rén chēng wéi shù lóng shān
东北又有一山，土人称为束龙山。
héng pái yú liǎng jiè quē chù ér yóu yuǎn bù dǔ luó píng chéng jìn mò jiàn xìng duō luō yě
横排于两界缺处，而犹远不睹罗平城，近莫见兴哆啰也。
xìng duō luō jí zài shān xià yǐ lǐng jùn bù néng xià kàn ěr
兴哆啰即在山下，以岭峻不能下瞰耳。
yòu dōng shāo xià zhě èr lǐ jùn xià zhě yī lǐ suì dǐ wù zhōng zé xìng duō luō máo shè shù jiān yǐ xī shān dōng lù yān
又东，稍下者二里，峻下者一里，遂抵坞中，则兴哆罗茅舍数间，倚西山东麓焉。
cóng cǐ suì zhuǎn ér běi xíng wù zhōng
从此遂转而北行坞中。
qí wù xi bàng bái là dōng zhān luó zhuāng nán qù shén yáo zé luó zhuāng zì xi jiè lǎo jí fēn zhī ér dōng huán chù yě
其坞西傍白蜡，东瞻罗庄，南去甚遥，则罗庄自西界老脊分枝而东环处也。
wù zhōng shí yǒu tǔ gāng zì xi jiè dōng zǒu yòu yǒu shí fēng zì dōng jiè xi tū
坞中时有土冈自西界东走，又有石峰自东界西突。
lù yī xi jiè běi xíng yáo wàng dōng jiè yáo fēng xià qiào fēng lí lì fēn háng jìng yǐng fù jiàn yuè xī miàn mù
路依西界北行，遥望东界遥峰下，峭峰离立，分行竞颖，复见粤西面目。
gài cǐ cóng lì zhī fēng xī nán shǐ yú cǐ dōng běi jǐn yú dào zhōu bàng bó shù qiān lǐ wèi xī nán qí shèng ér cǐ yòu qí xī nán zhī jí yún
盖此丛立之峰，西南始于此，东北尽于道州，磅礡数千里，为西南奇胜，而此又其西南之极云。
guò xìng duō luō běi yī zhòng tǔ gāng dōng zǒu jí yǒu yī zhòng xiǎo shuǐ suí zhī
过兴哆啰北，一重土冈东走，即有一重小水随之。
xiǎng tǔ gāng zhī dōng yǒu xī běi zhù yǐ shòu cǐ zhū shuǐ
想土冈之东，有溪北注，以受此诸水。
shù shè shuǐ yú gāng běi wǔ lǐ wàng xī shān gāo chù yǒu zhài jù jū pō zhòng cǐ luó luó zhài yě
数涉水逾冈，北五里，望西山高处有寨，聚居颇众，此㑩㑩寨也。
yòu běi èr lǐ yǒu chí zài dōng gāng zhī xià yòu běi èr lǐ yǒu chí zài xi gāng zhī xià jiē gāng wù huán zhuǎn zhōng wā ér chéng zhě
又北二里，有池在东冈之下，又北二里，有池在西冈之下，皆冈坞环转，中洼而成者。
yòu běi sān lǐ yǒu shuǐ chéng xī zì xi ér dōng xiàng zhù shén jí yī shí liáng kuà zhī shì wèi lǔ yí qiáo qiáo xià shuǐ dōng nán shù lǐ rù xué zhōng
又北三里，有水成溪，自西而东向注，甚急，一石粱跨之，是为鲁彝桥，桥下水东南数里入穴中。
yuè qiáo běi shǐ yǒu jiā lù zhī jū
越桥北，始有夹路之居。
yòu běi bàn lǐ yǒu shuǐ zì xi ér dōng zhù qí shuǐ bù jí lǔ yí zhī bàn jí cóng shàng liú fēn lái yì dōng lǐ yú ér miè yì yī shí liáng kuà zhī
又北半里，有水自西而东注，其水不及鲁彝之半，即从上流分来，亦东里余而灭，亦一石梁跨之。
èr shuǐ tóng chū yú xī mén wài bái là shān lù lóng tán zhōng fēn liú chéng dōng nán ér gè zhuì dì xué yì yī qí yě
二水同出于西门外白蜡山麓龙潭中，分流城东南而各坠地穴，亦一奇也。
qiáo zhī nán shǐ yǒu yíng hé zhī chéng
桥之南，始有盈禾之塍。
yòu běi bàn lǐ rù luó píng nán mén
又北半里，入罗平南门。
bàn lǐ zhuǎn dōng yī lǐ chū dōng mén tíng qì yú yáng diàn
半里，转东，一里，出东门，停憩于杨店。
shì rì wèi dōng mén zhī shì
是日为东门之市。
jì zhì ér rì yǐng zhōng lù shì yóu wèi sàn yīn fàn yú sì guān yú shì
既至而日影中露，市犹未散，因饭于肆，观于市。
shì xīn zhēn zi xūn jī zōng hái yáng diàn ér yǔ méng méng fù zhì
市新榛子、薰鸡葼还杨店，而雨蒙蒙复至。
shí yǒu yáng xù jiāng wèi bīn zhě jīng zhōu rén zhuì cǐ sān zài yǐ pō dú shū zhī qīng wū shù xún yǐ pán jiāng qǔ zhé néng suí kǒu ér duì shì yǒu kě jù zhě
时有杨婿姜渭滨者，荆州人，赘此三载矣，颇读书，知青乌术，询以盘江曲折，能随口而对，似有可据者。
xiān shì yú guò nán mén qiáo yǒu lǎo zhě jīn fú ér jù qiáo zuò jiàn yú guò lā zhī jù zuò
先是余过南门桥，有老者巾服而踞桥坐，见余过，拉之俱坐。
yǔ zhī qí wèi tǔ rén yīn xùn yǐ pán jiāng bǐ máng rán yě
予知其为土人，因讯以盘江，彼茫然也。
bǐ yòu zhí yī rén dài xùn qí rén wèi yóu chéng jiāng fǎn tiān shàng kě xiào yě
彼又执一人代讯，其人谓由澂江返天上，可笑也。
wèi bīn yán pán jiāng nán zì guǎng xī fǔ liú dōng běi shī zōng jiè rù luó píng zhī dōng nán yú luó zhuāng shān wài dǐ bā dá yí zhài huì jiāng dǐ hé jīng ba zé hé gé ba jí xìng lóng nà gòng zhì bà lóu wèi bà lóu jiāng suì dōng nán xià tián zhōu
渭滨言：“盘江南自广西府流东北师宗界，入罗平之东南隅罗庄山外，抵八达彝寨会江底河，经巴泽、河格、巴吉、兴龙、那贡，至坝楼为坝楼江，遂东南下田州。
bù běi zhì huáng tǔ bà yì bù zhì pǔ ān zhōu
不北至黄土坝，亦不至普安州。
dì bà lóu zhū chǔ yǔ pǔ ān jiè yì xiāng jiāo cuò shì nán pán yì jīng pǔ ān zhī dōng nán jiè tè wèi cháng yǔ dōng běi zhī běi pán hé ěr
”第坝楼诸处与普安界亦相交错，是南盘亦经普安之东南界，特未尝与东北之北盘合耳。
luó píng zài qǔ jìng fǔ dōng nán èr bǎi yú lǐ jiù míng luō xióng yì tǔ zhōu yě
罗平在曲靖府东南二百余里，旧名罗雄，亦土州也。
wàn lì shí sān nián tǔ qiú zhě jì róng zuò luàn dōu yù shǐ liú shì céng fèng mìng zhēng tǎo lín yuán dào wén zuò lǜ wàn rén yóu shī zōng jìn jiā gōng píng zhī gǎi wéi luó píng
万历十三年，土酋者继荣作乱，都御史刘世曾奉命征讨，临元道文作率万人由师宗进，夹攻平之，改为罗平。
míng nián jì róng mù bǎ dǒng zhòng wén děng fù pàn jī zhī zhōu hé tán
明年，继荣目把董仲文等复叛，羁知州何倓。
wén zuò yǐ jì chū zhī fù lǜ bīng yóu shī zōng jìn tǎo píng zhī
文作以计出之，复率兵由师宗进，讨平之。
jīn zhú wèi yǐ dōng yào dì
今逐为迤东要地。
luó píng zhōu chéng xi yǐ bái là shān xià dōng nán liù shí lǐ wèi luó zhuāng shān dōng běi sì shí lǐ wèi shù lóng shān
罗平州城西倚白蜡山下，东南六十里为罗庄山，东北四十里为束龙山。
yǒu shuǐ zì bái là lù lóng tán chū míng lǔ yí hé dōng huán chéng nán chū lǔ yí qiáo ér dōng rù dì xué
有水自白蜡麓龙潭出，名鲁彝河，东环城，南出鲁彝桥，而东入地穴。
qí běi yǒu fèn liú xiǎo shuǐ yì rú zhī
其北有分流小水亦如之。
cǐ nèi jiè zhī shuǐ yě
此内界之水也。
qí xi yǒu shé chǎng hé zì zhōu xī nán huán zhōu dōng běi dǐ jiāng dǐ hé jù zài bái là shù lóng èr shān wài
其西有蛇场河，自州西南环州东北，抵江底河，俱在白蜡、束龙二山外。
qí dōng nán yǒu pán jiāng zì shī zōng dōng běi rù jìng dōng nán dǐ bā dá jù zài luó zhuāng shān wài
其东南有盘江，自师宗东北入境，东南抵八达，俱在罗庄山外。
cǐ wài jiè zhī shuǐ yě
此外界之水也。
zhōu chéng zhuān zhòu pō zhěng
州城砖甃颇整。
zhōu zhì zài dōng mén nèi jù mín wéi dōng mén wài pō chéng huán huì xī nán èr mén wèi zéi shǒu guān bà zhòng jiā cháo zài zhèng nán bā shí lǐ wū lǔ hé shī zōng jiè
州治在东门内，俱民，惟东门外颇成阛阓. 西南二门，为贼首官霸、仲家巢，在正南八十里乌鲁河师宗界。
ā jí luó luó zài zhōu xī nán qī shí lǐ piān tóu nán dà shān xià
阿吉㑩㑩，在州西南七十里偏头南大山下。
èr kòu bù shí jié lüè mín bù néng jū
二寇不时劫掠，民不能居。
bái là shān zài chéng xī nán shí yú lǐ dǐng gāo shí yú lǐ qí lù jí zài xī mén wài èr lǐ
白蜡山，在城西南十余里，顶高十余里，其麓即在西门外二里。
shàng yǒu jiān fēng nán zì piān tóu zhài běi dǐ zhōu xī běi wèi mò pán shān guò mài ér dōng yòu qǐ wèi shù lóng shān zhě yě
上有尖峰，南自偏头寨，北抵州西北，为磨盘山过脉，而东又起为束龙山者也。
cǐ shān suī qíng jì zhī jí yì yǒu bái yún yī lǚ héng gèn qí yāo rú dài wéi wèi zhōu zhōng yī jǐng
此山虽晴霁之极，亦有白云一缕，横亘其腰如带围，为州中一景。
shù lóng shān zài chéng dōng běi sì shí lǐ
束龙山，在城东北四十里。
zhě jì róng pàn shí jié yíng qí shàng wèi cháo kū guān bīng gōng wéi jiǔ zhī nèi kuì ér pò
者继荣叛时，结营其上为巢窟，官兵攻围久之，内溃而破。
jīn qí shàng shàng yǒu èr ài mén
今其上尚有二隘门。
luó zhuāng shān zài chéng dōng nán liù shí lǐ
罗庄山，在城东南六十里。
qí shān cēn cī sēn liè xià duō zhuō zhuī bá sǔn zhī xiù yuè xi shí shān zhī fā rèn kāi shǐ yě
其山参差森列，下多卓锥拔笋之岫，粤西石山之发轫开始也。
luó píng zhōu dōng zhì guǎng nán bā dá jiè èr bǎi lǐ
罗平州东至广南八达界二百里，
xī nán zhì shī zōng zhōu piān tóu shào liù shí lǐ
西南至师宗州偏头哨六十里，
nán zhì shī zōng zhōu wū lǔ hé jiè bā shí wǔ lǐ
南至师宗州乌鲁河界八十五里，
xī nán zhì lù liáng shé chǎng hé jiè yī bǎi lǐ
西南至陆凉蛇场河界一百里，
xī běi zhì jiù yuè zhōu jiè fā láng jiǔ shí lǐ
西北至旧越州界发郎九十里，
běi zhì yì zuǒ xiàn táo yuán jiè yī bǎi èr shí lǐ
北至亦佐县桃源界一百二十里，
dōng běi zhì yì zuǒ xiàn huáng cǎo bà èr bǎi lǐ
东北至亦佐县、黄草坝二百里。
luó píng zhōu zhèng xi yǔ diān shěng duì zhèng dōng yǔ guǎng xī sī ēn fǔ duì zhèng běi yǔ píng yí wèi duì zhèng nán yǔ guǎng xī fǔ yǒng ān shào duì
罗平州正西与滇省对，正东与广西思恩府对，正北与平彝卫对，正南与广西府永安哨对。
shí jiǔ rì zuò yǔ nì lǚ yuè guǎng xī fǔ zhì
十九日坐雨逆旅，阅《广西府志》。
xià wǔ yǒu wu zuǒ li sān shēng lái bài
下午，有伍、左、李三生来拜。
èr shí rì yǔ zǔ nì lǚ
二十日雨阻逆旅。
èr shí yī rì yì yǔ zǔ nì lǚ
二十一日亦雨阻逆旅。
èr shí èr rì zǎo yóu yǔ fēi fēi jiāng wǔ nǎi jì
二十二日早犹雨霏霏，将午乃霁。
huàn zhuó wū yī qiě bǔ rèn zhī
浣濯污衣，且补纫之。
xià wǔ rù dōng mén réng chū nán mén dēng mén wài èr qiáo guān lǔ yí hé
下午入东门，仍出南门，登门外二桥，观鲁彝河。
xún zhī tǔ rén shǐ zhī qí xi chū bái là shān lù lóng tán réng dōng rù dì xué zhě yě
询之土人，始知其西出白蜡山麓龙潭，仍东入地穴者也。
hái rù nán mén shàng chéng xíng dǐ xī mén
还入南门，上城行，抵西门。
wàng bái là shān lù xiāng qù jǐn sān lǐ wài yǒu tǔ gāng yī céng
望白蜡山麓，相去仅三里，外有土冈一层；
huí zhī lǔ yí fā yuán jí cóng qí lù tòu xué ér xi chū zhě yě
回之，鲁彝发源，即从其麓透穴而西出者也。
shāo běi jí dōng zhuǎn jīng běi mén
稍北，即东转经北门。
qí xī běi zé mò pán shān zhì yān wèi zhōu chéng lái mài
其西北则磨盘山峙焉，为州城来脉。
chéng dōng běi yú huì shuǐ yī táng qí xià shǐ yǒu hé qí jí dōng mén jiē rǎng yǐ
城东北隅汇水一塘，其下始有禾畦，即东门接壤矣。
qí chéng nǎi dōng xi zhǎng ér nán běi xiá zhě yě
其城乃东西长而南北狭者也。
èr shí sān rì chen qǐ yīn yún sì bù
二十三日晨起，阴云四布。
fàn ér hòu xíng
饭而后行。
qí jiē cóng běi qù jū mín pō shèng
其街从北去，居民颇盛。
yī lǐ chū běi ài mén yǒu qí zhí běi guò lǐng zhě wèi fā láng dào qí lǐng jí zì xi jiè mò pán shān zhuǎn ér dōng xíng zhě
一里，出北隘门，有岐直北过岭者，为发郎道，其岭即自西界磨盘山转而东行者。
bǎn qiáo dà dào cóng lǐng nán dōng zhuǎn dōng běi xiàng xíng
板桥大道，从岭南东转东北向行。
shí lǐ yǒu cūn zài běi shān zhī xià yuē fā jìn dé
十里，有村在北山之下，曰发近德。
qí chù nán kāi dà wù xī nán jí bái là dōng nán jí dà bǎo yíng shān
其处南开大坞，西南即白蜡，东南即大堡营山。
dà bǎo yíng zhī nán yī zhī xi zhuǎn zhuō qǐ yī fēng tè lì yú shì cūn zhī nán wèi zhèng àn
大堡营之南，一支西转，卓起一峰，特立于是村之南，为正案。
qí nán zé shí fēng cēn cī yáo liè jí zuó xìng duō luō suǒ wàng dōng nán jiè shān yě
其南则石峰参差遥列，即昨兴哆啰所望东南界山也。
yòu dōng lǚ yǒu xiǎo shuǐ nán qù dù zhī
又东，屡有小水南去，渡之。
dōng wǔ lǐ yǒu shí fēng tū wù dāng guān
东五里，有石峰突兀当关。
běi jiè jí mò pán dōng zhuǎn zhī shān nán jiè jí dà bǎo shān zhū shí fēng xiāng còu chéng xiá ér shí fēng dāng qí zhōng ruò dūn hǔ rán
北界即磨盘东转之山，南界即大堡山诸石峰，相凑成峡，而石峰当其中，若蹲虎然。
yóu qí dōng nán yè xíng nán jiè shí shān sēn sēn chéng duì nán qù ér lù jiàn dōng běi shàng
由其东南腋行，南界石山森森成队南去，而路渐东北上。
wǔ lǐ chū dāng guān fēng zhī dōng qí dōng chuí yǒu shí tè lì shàng yǒu xié qiān xiàng páng xié chū gāo gāo shēn zhǎn zhī shì shì yuē jīn jī shān suǒ wèi jīn jī dú lì yě
五里出当关峰之东，其东垂有石特立，上有斜骞向旁斜出高高伸展之势，是曰金鸡山，所谓“金鸡独立”也。
yòu dōng yī lǐ yī dòng zài nán xiǎo fēng xià shí yǔ zhèn fù lái bì rù qí zhōng fàn
又东一里，一洞在南小峰下，时雨阵复来，避入其中，饭。
yòu dōng sān lǐ dōng shàng xiá jí
又东三里，东上峡脊。
qí jí jí mò pán shān dōng zǒu mài zhì cǐ yòu dù ér nán wèi dà bǎo yíng dōng shān zhě yě
其脊即磨盘山东走脉，至此又度而南，为大堡营东山者也。
yī lǐ yú jí zhī dōng qí shàng yǒu qí nán qù bù zhī wǎng hé yí zhài
一里，逾脊之东，其上有岐南去，不知往何彝寨。
jí dōng huán wā chéng wù yǒu xiǎo shuǐ běi xià zhù dōng nán wù zhōng dào hé yíng chéng
脊东环洼成坞，有小水北下，注东南坞中，稻禾盈塍。
yǒu shù jiā yǐ běi fēng xià yuē méi nài dé
有数家倚北峰下，曰没奈德。
dōng fēng xià yǒu gǔ diàn èr chóng shí yǔ shì dà zhì qū bì jiǔ zhī
东峰下有古殿二重，时雨势大至，趋避久之。
nǎi suí shuǐ xià dōng nán xiá xiá bī lù xià liǎng páng shān shì réng jué dāng rén miàn ér qǐ
乃随水下东南峡，峡逼路下，两旁山势，仍觉当人面而起。
dōng xíng xiá zhōng èr lǐ yǒu shuǐ zì xiá nán dòng xué chū yǔ xiá shuǐ tóng dōng zhù
东行峡中二里，有水自峡南洞穴出，与峡水同东注。
yòu yī lǐ yǒu xiǎo shí liáng kuà xī yú zhī
又一里，有小石梁跨溪，逾之。
cóng xī nán dōng xíng yī lǐ xī běi zhù xiá lù dōng yú gāng
从溪南东行，一里，溪北注峡，路东逾冈。
yī lǐ yú yǒu wù zì xī běi lái huán ér nán qí zhōng tián hé péng yù mào shèng cūn luò gāo xià
一里余，有坞自西北来，环而南，其中田禾芃彧ｐéｎｇｙù茂盛，村落高下。
dōng èr lǐ yǒu shù shí jiā jiā lù yuē shān mǎ yí yì chóng shān zhōng yī jù luò yě
东二里，有数十家夹路，曰山马彝，亦重山中一聚落也。
yú shì yòu dōng běi yī lǐ shí fēng gāo xuān yú qí nán pō dǐ fēng xià
于是又东北一里，石峰高亘，逾其南坡，抵峰下。
yòu dōng nán yī lǐ yǒu táng zài shān wù wǔ liù jiā bàng wù ér qī yuē āi zé cūn
又东南一里，有塘在山坞，五六家傍坞而栖，曰挨泽村。
yòu dōng běi èr lǐ wèi sān bǎn qiáo
又东北二里，为三板桥。
shù jiā jù shān zhī gāng qí qiáo shàng zài gāng xià
数家踞山之冈，其桥尚在冈下。
shí léi yǔ dà zhì suì zhǐ yú gāng tóu shàng zhài
时雷雨大至，遂止于冈头上寨。
èr shí sì rì zhǔ rén chuī fàn shén zǎo píng míng jí xíng
二十四日主人炊饭甚早，平明即行。
yǔ sè fēi fēi lù huá shū shèn
雨色霏霏，路滑殊甚。
xià pō jí yǒu xiǎo shí liáng qí xià shuǐ yì bù dà zì xi ér dōng zhù nǎi chū yú xī běi shí xué ér fù rù dōng běi xué zhōng zhě
下坡即有小石梁，其下水亦不大，自西而东注，乃出于西北石穴，而复入东北穴中者。
qí qiáo fēi bǎn ér shí ér yóu réng qí jiù míng
其桥非板而石，而犹仍其旧名。
qiáo nán fù guò yī zhài nǎi dōng xiàng xíng pō jiān
桥南复过一寨，乃东向行坡间。
èr lǐ yǒu qí dāng xiá cóng dōng běi zhě nǎi rù zhài dào
二里，有歧当峡：从东北者，乃入寨道；
cóng zhí dōng zhě wèi dà dào cóng zhī
从直东者，为大道，从之。
zhí dōng yī lǐ dēng gāng shàng
直东一里，登冈上。
qí běi yǒu wù zài běi dà shān xià jí zhài jù suǒ tuō zhōng yǒu hé péng péng yān
其北有坞在北大山下，即寨聚所托，中有禾芃芃焉。
gāng nán xiǎo shí fēng pái lì gāng tóu zì dōng ér xi suì yǔ běi shān huán zhì wèi xiá
冈南小石峰排立冈头，自东而西，遂与北山环峙为峡。
rù xiá dōng xíng sì lǐ yú jí běi shàng bàn lǐ rù qí āo
入峡，东行四里，逾脊北上，半里入其坳。
qí běi sì fēng huán hé zhōng yǒu píng wù jīng zhī ér běi xī fēng yóu tū wù yān
其北四峰环合，中有平坞，经之而北，西峰尤突兀焉。
běi bàn lǐ yòu chuān āo bàn lǐ fù yóu xiá zhōng shàng yī lǐ zhí dǐ běi jù fēng xià
北半里，又穿坳半里，复由峡中上一里，直抵北巨峰下。
qí fēng sǒng xuān wēi xuē rú píng běi zhàng
其峰耸亘危削，如屏北障。
qí xi yǒu wù xià zhuì běi qù qí zhōng jīng shēn wù hēi wàng zhī yǎo rán
其西有坞下坠北去，其中箐深雾黑，望之杳然。
lù cóng fēng nán dōng zhuǎn suì yǔ nán fēng còu xiá shén bī
路从峰南东转，遂与南峰凑峡甚逼。
pī xì ér dōng bàn lǐ qí dōng sì shān zǎn tà fēng gāo xiá bī cóng mù méng mì yì yōu xiǎn zhī jìng yě
披隙而东半里，其东四山攒沓，峰高峡逼，丛木蒙密，亦幽险之境也。
suì xún nán fēng zhī dōng nán xiàng rù wù bàn lǐ nǎi dōng nán shàng
遂循南峰之东，南向入坞，半里，乃东南上。
bàn lǐ yú gāng jǐ ér dōng qí dōng yǒu wù dōng xià lù cóng gāng tóu nán xiàng xíng
半里，逾冈脊而东，其东有坞东下，路从冈头南向行。
yī lǐ fù chū nán āo
一里，复出南坳。
qí āo dōng xī liǎng fēng cóng gāng jǐ qǐ lù chū qí cè fù dōng xiàng xíng
其坳东西两峰，从冈脊起，路出其侧，复东向行。
sān lǐ shǐ shāo jiàng ér fù shàng
三里，始稍降而复上。
yú shì shēng jiàng qū zhé duō xún běi lǐng xíng yǔ nán shān xiāng chí chéng wù
于是升降曲折，多循北岭行，与南山相持成坞。
liù lǐ lù cóng wù ér dōng
六里，路从坞而东。
yòu wǔ lǐ shāo shàng yú āo nán běi xiá shǐ kāi
又五里，稍上逾坳，南北峡始开。
zài dōng pán běi lǐng zhī nán sān lǐ shǐ jiàn lù páng yú xīn biāo huī zhī wèi zhōng huǒ zhī de
再东盘北岭之南三里，始见路旁余薪爂灰，知为中火之地。
cóng qí dōng yī lǐ xià xiá shǐ de shí lù yǐ lǐ nán xiàng
从其东一里下峡，始得石路，迤逦南向。
píng xíng xià èr lǐ fǔ jiàn nán wù shén tà
平行下二里，俯见南坞甚沓。
xún běi lǐng dōng xiàng xíng yī lǐ hū wén xī shēng fèi rán
循北岭东向行一里，忽闻溪声沸然。
yòu nán xià dǐ wù zhōng yī xī zì dōng ér xi yǒu shí liáng kuà zhī xī zhōng shuǐ pō dà ér shén jí
又南下抵坞中，一溪自东而西，有石梁跨之，溪中水颇大而甚急。
sì gù shān huí gǔ mì háo wú piàn xì bù zhī dōng běi zhī cóng hé lái bù zhī xī nán zhī cóng hé xiè dāng yì shì chū rù yú qiào xué zhōng zhě
四顾山回谷密，毫无片隙，不知东北之从何来，不知西南之从何泄，当亦是出入于窍穴中者。
yù hou xíng rén wèn zhī yīn zuò fàn qiáo shàng
欲候行人问之，因坐饭桥上。
jiǔ zhī bù dé guò zhě nǎi nán yuè qiáo xíng
久之不得过者，乃南越桥行。
yǎng jiàn qiáo nán yǒu qí niè fēng zhí shàng yǒu dà dào zé sù xī ér dōng
仰见桥南有歧蹑峰直上，有大道则溯溪而东。
shí xī zhǎng lù yǎn yǎn gài pān nán fēng zhī lù xíng
时溪涨路渰ｙāｎ掩盖，攀南峰之麓行。
niàn zì jīn jī shān dōng shàng yí lù suǒ shàng zhě duō ér xià zhě wú jǐ cǐ xī suī liú wù zhōng yóu shì shān diān zhī shuǐ yě
念自金鸡山东上，一路所上者多，而下者无几，此溪虽流坞中，犹是山巅之水也。
dōng yī lǐ xún nán fēng dōng lù zhuǎn ér nán
东一里，循南峰东麓，转而南。
gé wù dōng wàng xī zì dōng běi xiá zhōng pò yá ér chū qí nèi shén bī
隔坞东望，溪自东北峡中破崖而出，其内甚逼。
lù shě zhī nán bàn lǐ fù xún nán fēng nán lù zhuǎn ér xī xiàng rù wù
路舍之南，半里，复循南峰南麓，转而西向入坞。
yī lǐ wù qióng suì xī shàng lǐng
一里，坞穷，遂西上岭。
yī lǐ yú lǐng tóu shǐ jiàn yǒu lù zì běi lái
一里，逾岭头，始见有路自北来。
hé bìng yóu lǐng shàng nán qù
合并由岭上南去；
cǐ jí qiáo nán zhí shàng zhī qí yú gāo lǐng ér xià zhě jiào cǐ wèi jìng zhí yún
此即桥南直上之岐，逾高岭而下者，较此为迳直云。
yóu lǐng nán xíng xi kàn wù shén shēn ér jīng mì quán fèi yì bù biàn qí cóng hé liú yě
由岭南行，西瞰坞甚深，而箐密泉沸，亦不辨其从何流也。
yòu nán èr lǐ zhuǎn ér dōng xún běi lǐng nán yá dōng xiàng xíng yì yǔ nán shān xià jiā chéng wù xià kàn shēn mì yǔ xi wù tóng
又南二里，转而东，循北岭南崖东向行，亦与南山下夹成坞，下瞰深密，与西坞同。
dōng wǔ lǐ qí wù jiàn yǔ xi wù bìng shǐ zhī shān cóng dōng huán wù nǎi xi xià zhě
东五里，其坞渐与西坞并，始知山从东环，坞乃西下者。
yòu dōng xiàng yú gāng dōng běi yī lǐ dù yī jí qí jí dōng xī dù
又东向逾冈，东北一里，度一脊，其脊东西度。
cóng qí dōng fù shàng lǐng yī lǐ zé lǐng dōng yǒu wù nán běi pì
从其东复上岭，一里，则岭东有坞南北辟。
nǎi běi zhuǎn xún xī shān xíng wù shàng yī lǐ wù qióng
乃北转循西山行坞上，一里，坞穷。
cóng wù běi píng zhuǎn yú dōng lǐng zhī dōng gòng èr lǐ yǒu shù jiā zài lù běi pō jiān shì yuē jiè tóu zhài yǐ luó píng cūn luò dōng zhǐ yú cǐ yě
沿着山坞北端平转，越过东岭往东走，一共二里，有数家人居住在路北坡上，这里叫界头寨，因为罗平州所辖村落东边到这里为止。
yòu dōng xíng gāng shàng èr lǐ zài shàng lǐng yī lǐ yú ér dōng zé yǒu shēn xiá xià qiàn wéi wén shuǐ shēng xiōng yǒng ér bú jiàn shuǐ
又东行冈上二里，再上岭一里，逾而东，则有深峡下嵌，惟闻水声汹涌，而不见水。
cóng lǐng shàng zhuǎn ér nán xíng dōng kàn dōng jiè shān lù shí yá xuán xuē shí tū yú sōng shāo jīng yǐng zhōng ér bù zhī xi jiè suǒ xíng zhī xià qí yá gèng sǒng yě
从岭上转而南行，东瞰东界山麓，石崖悬削，时突于松梢箐影中，而不知西界所行之下，其崖更耸也。
nán xíng yī lǐ shǐ yán yá nán xià
南行一里，始沿崖南下。
yòu yī lǐ yǎng jiàn lù xi zhī fēng yì biàn ér wèi qióng yá qiào bì jí wēi jùn zhī shì yān
又一里，仰见路西之峰，亦变而为穹崖峭壁，极危峻之势焉。
cóng cǐ kàn dōng yá zhī xià jiāng liú zhuǎn qū xī nán pò bì qù
从此瞰东崖之下，江流转曲，西南破壁去；
gé jiāng yǒu máo liǎng sān diǎn yǐ yá ér jū
隔江有茅两三点，倚崖而居。
nǎi dōng xiàng shè jí zhí xià yī lǐ kàn jiāng shén jìn ér yóu wèi zhì yě
乃东向拾级直下，一里，瞰江甚近，而犹未至也。
zhuǎn ér běi shǐ jiàn xi yá chù lì chā tiān yǔ dōng yá gé jiāng duì zhì
转而北，始见西崖矗立插天，与东崖隔江对峙。
qí yá nǎi shàng xià èr céng xiàng xíng qí shàng zhǐ jiàn shàng yá ér bù dé xià jiàn yì bù dé xià dá gù bì yū ér nán nǎi de shè jí yún
其崖乃上下二层，向行其上，止见上崖而不得下见，亦不得下达，故必迂而南，乃得拾级云。
běi jīng chù yá xià bàn lǐ xià bīn jiāng liú zé pò yá jí yǒng shì ruò wàn mǎ zhī bēn chí gài dāng bào zhǎng shí yě
北经矗崖下半里，下濒江流，则破崖急涌，势若万马之奔驰，盖当暴涨时也。
qí shuǐ fā yuán yú shī zōng xī nán lóng kuò běi hé lù liáng zhū shuǐ wèi shé chǎng hé yóu lóng diān jí luó píng jiù zhōu nǎi dōng běi zhì yī zé guò shù lóng shān hòu zhuǎn dōng nán dǐ cǐ jí xī nán rù xiá yòu èr bǎi lǐ ér huì bā dá pán jiāng zhě yě
其水发源于师宗西南龙扩北，合陆凉诸水为蛇场河，由龙甸及罗平旧州，乃东北至伊泽，过束龙山后，转东南抵此，即西南入峡，又二百里而会八达盘江者也。
luó píng pǔ ān yǐ cǐ jiāng wèi jiè yì suì wèi diān dōng qián xī fēn jiè yān
罗平、普安以此江为界，亦遂为滇东、黔西分界焉。
yǒu zhōu zài jiāng dōng pín hū zhī mò wèi chū dù zhě
有舟在江东，频呼之，莫为出渡者。
bó mù yǔ zhǐ shǐ yǒu yī rén chū yuē jiāng zhǎng nán dù xū duō rén cāo zhōu nǎi kě
薄暮雨止，始有一人出曰：“江涨难渡，须多人操舟乃可。
bù guò chéng jí wèi suǒ qián jì ěr
”不过乘急为索钱计耳。
yòu jiǔ zhī shǐ yǐ wǔ rén huà zhōu lái fù bù jìn yá yǐ yī rén shè shuǐ ér shàng suǒ qián yíng hè nǎi yǐ zhōu shòu yǐ hūn hēi yǐ
又久之，始以五人划舟来，复不近涯，以一人涉水而上，索钱盈壑，乃以舟受，已昏黑矣。
yǔ fù lín lí jié liú dōng dù dēng yá rù lǚ diàn
雨复淋漓，截流东渡，登涯入旅店。
diàn zhǔ rén tā chū qí qī xiá ér è jiàn dù zhōu zhě chéng jí qǔ yíng yì yóu ér xiào zhī xiān suǒ qián ér hòu shòu cān cān yòu è ér xiān shǎo qiě màn xiè qīng màn yú gài yǔ zhū shǎo xiá ér xiào yú zhī lǎo yě
店主人他出，其妻黠而恶，见渡舟者乘急取盈，亦尤而效之，先索钱而后授餐，餐又恶而鲜ｘｉǎｎ少，且嫚亵轻慢余，盖与诸少狎而笑余之老也。
cǐ fù jiān cháng dú shǒu bì shì féng wén suǒ suǒ jì dì yáng zhài zhōng yī liú rén xìng yú lǎo bù wéi suǒ zhōng ěr
此妇奸肠毒手，必是冯文所所记地羊寨中一流人，幸余老，不为所中耳！
jiāng dǐ zhài nǎi luó luó
江底寨乃㑩㑩；
zhǐ cǐ yī jiā xiē kè wèi hàn rén
只此一家歇客，为汉人。
qí rén jiē bù liáng rú luó luó zhī yào dù hàn fù zhī suǒ kè jù nán zhōng zhū yí jìng suǒ wú zhě
其人皆不良，如㑩㑩之要渡，汉妇之索客，俱南中诸彝境所无者。
qí de wèi bù xióng shǔ nǎi pǔ ān shí èr yíng cháng guān suǒ xiá yě
其地为步雄属，乃普安十二营长官所辖也。
tǔ qiú lóng xìng
土酋龙姓。
jù tǔ rén yuē jīn wèi nóng xìng zhě suǒ duó
据土人曰：“今为侬姓者所夺。
bù xióng zhī jiè dōng dǐ huáng cǎo bà èr shí lǐ xi dǐ cǐ jiāng liù shí lǐ nán dǐ hé gé wèi guǎng nán jiè yī bǎi yú lǐ běi zhì běn sī shí èr yíng jiè yì bù xià sān sì shí lǐ yì píng yuán zhōng yī xiǎo yì yě
”步雄之界，东抵黄草坝二十里，西抵此江六十里，南抵河格为广南界一百余里，北至本司十二营界亦不下三四十里，亦平原中一小邑也。