wù yín gōng yuán nián jiǔ yuè chū yī rì yǔ dá dàn bù xiū
戊寅（公元１６３８年）九月初一日雨达旦不休。
qǐ guān liǎng jiè shān yǐ chū xiá kǒu bì tóng zài xī nán shān xià qí běi shān gāng shàng jí hóng bǎn qiáo wèi guì zhōu jiè
起观两界山，已出峡口，碧峒在西南山下，其北山冈上即红板桥，为贵州界。
fù qù qián ér rù diān gāo zhěn yī xiāo yǐ
复去黔而入滇，高枕一宵矣。
jiù huǒ chuī fàn yù xíng zhǔ rén yán cǐ qù huáng ní hé èr shí lǐ shuǐ zhǎng zhōu mò néng dù xū shǎo xū děng dài zhī
就火炊饭欲行，主人言：“此去黄泥河二十里，水涨舟莫能渡，须少需等待之。
gài shì hé dōng àn wú jū lú xiān yǒu qù zhě yì jù fǎn hou yú cǐ
”盖是河东岸无居庐，先有去者，亦俱反候于此。
yú jiàn yǔ shì bù zhǐ dàn yú wǎng fǎn nǎi sǎo tī piàn de shì mù bǎn wèi jǐ kuāng zuò zhèng zuò bì máo zhōng lěng zé yǔ yí fù tóng jiù shī yàn
余见雨势不止，惮于往返，乃扫剔片地，拭木板为几，匡坐正坐敝茅中，冷则与彝妇同就湿焰。
gài yī máo zhī zhōng dōng bàn chù mǎ xi bàn zé zhǔ rén zhī juān tà qián jiù dì wēi shī xīn yǐ wéi biāo jí yún nán de huǒ táng biāo běi jí suǒ zhì jǐ de yě yǔ qí tà xiāng gé zhǐ yī huǒ
盖一茅之中，东半畜马，西半则主人之捐，榻前就地煨湿薪以为爂ｃｕàｎ即云南的火塘，爂北即所置几地也，与其榻相隔止一火。
yè zé pù máo yǐ wò rì zé bàng huǒ yìn jī
夜则铺茅以卧，日则傍火隐几。
yǔ suī shí zhǐ yán dī wài zhù bù néng yī jǔ shǒu biàn qún shān yě
雨虽时止，檐低外泞，不能一举首辨群山也。
chū èr rì yè yǔ réng dá dàn
初二日夜雨仍达旦。
zhǔ rén yán jīn rì zhǎng yù shén zhōu yì nán dù
主人言：“今日涨愈甚，舟益难渡。
míng rì wèi jiē zǐ guì zhōu wèi chǎng yún nán wèi jiē zǐ guǎng xī wèi xū
明日为街子，贵州为”场“，云南为”街子“，广西为”墟“。
hou dù zhě duō bǐ zhōu bù dé bù zhì
候渡者多，彼舟不得不至。
jí yú yì tóng háng yě
即余亦同行也。
yú bù dé yǐ fù cóng zhī
”余不得已，复从之。
kuāng zuò rú zuó rì jiù huǒ wēi zhōu rì sān chuò yān kū cháng wèi rùn
匡坐如昨日，就火煨粥，日三啜焉，枯肠为润。
shì rì dāng wǔ yǔ shāo zhǐ
是日当午，雨稍止。
hū wén xi lǐng hǎn shēng zhài zhōng zhǎng yòu jù yáo yìng ér chí
忽闻西岭喊声，寨中长幼俱遥应而驰。
xún zhī zé chái láng lái fù yáng yě xìng jiù zhě shāng ér wèi sǐ
询之，则豺狼来负羊也，幸救者，伤而未死。
fu rì zhōng ér xiōng shòu dāng dào yú yè xíng cóng báo zhōng ér jiǎo xìng wú kǒng néng wàng gāo tiān hòu dì zhī líng yòu zāi
夫日中而凶兽当道，余夜行丛薄中，而侥幸无恐，能忘高天厚地之灵祐哉！
bì tóng zài yì zuǒ xiàn dōng bǎi lǐ
碧峒在亦佐县东百里。
gài diān nán shèng jìng zhī jiè shān nán zǒu dōng zhuǎn bāo míng yuè suǒ yòu chēng píng yí suǒ zhī nán héng guò wèi huǒ shāo pù nán shān
盖滇南胜境之界山南走东转，包明月所又称平彝所之南横过，为火烧铺南山。
àn diān nán shèng jìng nǎi fēn jiè shān yě ér lǎo jí shàng zài qí dōng huǒ shāo pù xi lǐng
按滇南胜境，乃分界山也，而老脊尚在其东火烧铺西岭。
yú qián guò míng yuè suǒ jí píng yí suǒ xún tǔ rén yán qí shuǐ nán xià yì zuǒ
余前过明月所，即平彝所，询土人，言其水南下亦佐。
zé míng yuè suǒ dōng
则明月所东，
huǒ shāo pù xi
火烧铺西，
nǎi wèi fēn shuǐ zhī jí
乃为分水之脊，
jí zhuǎn wéi huǒ shāo yì zī kǒng zhī nán shān
即转为火烧、亦资孔之南山，
dōng zǒu ér běi zhuǎn
东走而北转，
jīng lè mín suǒ
经乐民所，
běi rào guī shùn gǒu chǎng zhī jiān
北绕归顺、狗场之间，
ér dōng nán xià ān lóng suǒ
而东南下安笼所，
rù guǎng xī sì chéng zhōu jìng
入广西泗城州境，
yòu dōng guò sī ēn fǔ běi
又东过思恩府北，
dōng zhì wèi tài míng shān
东峙为太明山，
ér jǐn yú xún zhōu
而尽于浔州，
wèi qián yù èr jiāng zhī jiè
为黔、郁二江之界。
qí diān nán shèng jìng zhī nán suǒ dù huǒ shāo pù nán shān zhě qí xiá zhōng shàng yǒu míng yuè shuǐ chū yān jiè cóng qí kǒu dōng dù liǎng fēn ér yǐ
其滇南胜境之南，所度火烧铺南山者，其峡中尚有明月水出焉，界从其口东度两分而已。
lǎo jí cóng cǐ fēn wéi liǎng zhī
老脊从此分为两支。
zhèng zhī dōng yóu yì zī kǒng nán dōng běi rào lè mín suǒ běi ér zhuǎn ān lóng suǒ xià sì chéng zhōu
正支东由亦资孔南，东北绕乐民所北，而转安笼所，下泗城州。
páng yī zhī nán xià dōng zhuǎn ér qián diān zhī jiè yīn zhī nán dǐ cǐ tóng yòu nán zhì yú jiāng dǐ yòu nán jǐn yú nán pán zhī běi yān
旁一支南下东转，而黔、滇之界因之，南抵此峒，又南至于江底，又南尽于南盘之北焉。
shì qián jiè yuè lǎo jí zhī xī nán bù yǐ lǎo jí wèi jiè ér yǐ nán zhī wèi jiè yě
是黔界越老脊之西南，不以老脊为界，而以南支为界也。
ruò yǐ lǎo jí zé lè mín suǒ gǒu chǎng yíng huáng cǎo bà jù dāng shǔ diān
若以老脊，则乐民所、狗场营、黄草坝俱当属滇。
yǐ lǎo jí dōng xíng ér qián ài xiǎo gù xiè jiǎn shǎo diān yì qián yǐ bǔ bù zú
以老脊东行而黔隘小，故亵（ｐóｕ减少）滇益黔，以补不足。
bì tóng běi yǔ xīn xīng chéng yáo duì nán yǔ liǔ shù yáo duì
碧峒北与新兴城遥对，南与柳树遥对。
cǐ dì yòu diān tū ér dōng zhě
此地又滇凸而东者。
bì tóng zhài yǒu mín shào yǒu tì tì gòng jū yī zhài mén zhī nèi
碧峒寨有民哨，有薙薙，共居一寨门之内。
qí xi wèi mín zhài jí yú suǒ qī zhě
其西为民寨，即余所栖者；
qí dōng wèi tì tì zhài
其东为薙薙寨。
zì huáng cǎo bà zhì cǐ mǐ jià zuì jiàn yī shēng zhǐ sān sì wén ér yǐ
自黄草坝至此，米价最贱，一升止三四文而已。
chū sān rì zi yè hán shén
初三日子夜寒甚。
mèi shuǎng qǐ yǔ réng fēi fēi
昧爽起，雨仍霏霏。
jì fàn chū zhài mén lù dāng cóng xiǎo qí nán shàng shān wù xi cóng dà shí jìng xíng
既饭，出寨门，路当从小岐南上山，误西从大石径行。
chū yǒu wù xī běi qù yǐ wéi gǒu chǎng dào
初有坞西北去，以为狗场道。
suí shí jìng xī nán zhuǎn èr lǐ dōng jiè shí shān nán qù wù zhuǎn ér xi suí zhī
随石径西南转，二里，东界石山南去，坞转而西，随之。
èr lǐ xiá zhōng hé suì yíng lǒng wàng běi shān yá pàn yǒu sì wǔ jiā xuán pō shàng xiāng qù shàng yī lǐ ér wù nán suì jué nǎi mǎng cāng héng zhì qí wù ér xī běi yī lǐ dǐ běi shān cūn lù yǒu liǎng rén gēng yú qí xià jí qū ér wèn zhī
二里，峡中禾遂盈陇，望北山崖畔有四五家悬坡上，相去尚一里，而坞南遂绝，乃莽苍横陟其坞而西北，一里，抵北山村麓，有两人耕于其下，亟趋而问之。
shàng gé yī xiǎo xī qí rén zhé qiān niú bì qù
尚隔一小溪，其人辄牵牛避去。
yú wèi tíng zhǐ jí tíng zhǐ xíng jìn suì gào yǐ wèn dào yì
余为停趾即停止行进，遂告以问道意。
qí rén shǐ zhǐ yuē wǎng huáng ní hé yìng cóng lái chù
其人始指曰：“往黄泥河应从来处。
cǐ wù yǐ
此误矣。
zài wèn yǐ wù zài hé chǔ qí rén bù gào qù
”在问以误在何处，其人不告去。
nǎi fǎn xíng ní chéng jiān lù shū duàn shū xù
乃返，行泥塍间，路倏断倏续。
èr lǐ yú zhì qián zhuǎn wù chù yóu nǐ yǐ wéi dāng cóng nán xiá rù
二里余，至前转坞处，犹疑以为当从南峡入。
fāng chóu chàng wú lù hū jiàn wù biān yī mù mǎ zhě hū zhī jí bì tóng jū tíng zhǔ rén yě wèn hé yǐ zhì cǐ
方惆怅无路，忽见坞边一牧马者，呼之，即碧峒居停主人也，问何以至此？
gài huáng ní hé zhī dào jí cóng bì tóng hòu dōng nán yú lǐng nǎi zhuǎn xī xiá zhèng yǔ cǐ xiá dōng jiè shí shān nán běi xiāng gé dàn máo zhài wú lù gù bì yóu bì tóng shǐ de tōng xíng
盖黄泥河之道，即从碧峒后东南逾岭，乃转西峡，正与此峡东界石山，南北相隔，但茅寨无路，故必由碧峒始得通行。
suì fù èr lǐ yú fǎn zhì bì tóng xī nán bàng qí zhài mén dōng nán yú lǐng ér xià
遂复二里余，返至碧峒西南，傍其寨门，东南逾岭而下。
yī lǐ dōng nán jìng wù bàn lǐ fù shàng yòu bàn lǐ yòu dōng nán yú yī lǐng yǒu xiá zì nán xi zhuì ér lù zé zhí xī chū āo
一里，东南径坞，半里复上，又半里，又东南逾一岭，有峡自南西坠，而路则直西出坳。
bàn lǐ shǐ xià yòu bàn lǐ dǐ xī xiá zhōng suì yóu xiá xi xíng
半里始下，又半里抵西峡中，遂由峡西行。
lǚ zhì gāng wā sān lǐ yǒu shí fēng jù xiá zhī zhōng wéi dāng guān zhī biāo yóu qí běi yú jí ér xià
屡陟冈洼，三里，有石峰踞峡之中，为当关之标，由其北逾脊而下。
shí mì yún niàng yǔ jiàn xì jīng yíng yá shēn yǎo pǒ cè zhēn chái hǔ zhī kū yě
时密云酿雨，见细箐萦崖，深杳叵测，真豺虎之窟也。
zhuì zhuì xi xià yī lǐ dù hè
惴惴西下，一里度壑。
yòu èr lǐ hū yǒu shuǐ zì běi xiá chū xià qiàn hè zhōng rào dōng nán ér zhù shì wèi huáng ní hé
又二里，忽有水自北峡出，下嵌壑中，绕东南而注，是为黄泥河。
qí hé jǐn bǐ lú jiāng shuǐ bù kuò ér shēn bù hún ér jí
其河仅比泸江水，不阔而深，不浑而急；
qí yuán fā yú lè mín suǒ míng yuè suǒ jīng gǒu chǎng zhì cǐ dōng nán yǔ shé chǎng hé tóng xià jiāng dǐ ér rù pán jiāng zhě yě
其源发于乐民所、明月所，经狗场至此，东南与蛇场河同下江底而入盘江者也。
shí yǒu xiǎo zhōu yǐ tíng bó xi shāo dài zhī de dù suì xī shàng pō
时有小舟舣停泊西，稍待之，得渡，遂西上坡。
yī lǐ bàn yú lǐng āo yǒu qí zì dōng nán xiá dǐ lái wèi rù xiǎo zhài ér dǐ bǎn qiáo zhě nǎi zhī bǎn qiáo yì sì dá zhī qū yě
一里半，逾岭坳，有岐自东南峡底来，为入小寨而抵板桥者，乃知板桥亦四达之区也。
yòu xi chū xiá jiàn qún fēng zhōng wéi yī hè ér běi fēng dú shāo kāi jí huáng ní hé suǒ huán
又西出峡，见群峰中围一壑，而北峰独稍开，即黄泥河所环。
gòng yī lǐ yú dǐ jù luò zhōng
共一里余，抵聚落中。
shì rì wéi shì shí yǐ sàn jiāng jǐn
是日为市，时已散将尽。
rù sì mì fàn
入肆觅饭。
zhǔ rén fù yǐ de zhù tiān yù quàn liú mò qián
主人妇以地泞天雨，劝留莫前。
wèn mǎ chǎng shàng sì shí lǐ dù bù néng qián suì tíng zhàng yān
问马场尚四十里，度不能前，遂停杖焉。
huáng ní hé jù lú pō shèng dàn jiē cǎo fáng
黄泥河聚庐颇盛，但皆草房。
qí de sì miàn huán shān ér běi jí hé rào qí hòu fù dōng nán dài zhī
其地四面环山，而北即河绕其后，复东南带之。
xi yòu yī xiǎo xī zì xī nán xiá lái běi zhù huáng ní
西又一小溪，自西南峡来，北注黄泥。
qí zhōng duō pán wù huán liú tǔ gāo fēng wò wèi yī fāng zhī guān
其中多盘坞环流，土膏丰沃，为一方之冠。
yì zuǒ zhī mǐ jù zì cǐ mǎ tuó jiān fù ér qù
亦佐之米，俱自此马驼肩负而去。
qián nǐ yí xiàn yú cǐ zhì jīn chēng wéi xīn xiàn ér míng yì zuǒ wèi jiù xiàn yún
前拟移县于此，至今称为新县，而名亦佐为旧县云。
chū sì rì chen qǐ yǔ zhǐ sì shān yún qì bó bó
初四日晨起雨止，四山云气勃勃。
fàn ér xíng xi bàn lǐ dù yī mù qiáo qí xià xī liú zì nán ér běi jí xi xiǎo xī yě
饭而行，西半里，度一木桥，其下溪流自南而北，即西小溪也。
yòu xī shàng pō zhuǎn ér nán sù liú bàn lǐ rù xī xiá
又西上坡，转而南，溯流半里，入西峡。
yòu bàn lǐ zhuǎn ér běi qí chù yòu yǒu běi xiá xī xiá èr liú zhī jiāo yān
又半里，转而北，其处又有北峡、西峡二流之交焉。
yú shì suí běi xiá xī yòu sù liú bàn lǐ nǎi xī shàng shān
于是随北峡溪，又溯流半里，乃西上山。
shí dōng fēng yún qì shāo kāi nǎi jiǎ yǒng shàng jī
时东峰云气稍开，乃贾勇上跻。
yǎng jiàn xi lǐng zuì gāo qí shàng jiē jiā pō xuē jīng yún qì zhào qí dǐng bù néng xī
仰见西岭最高，其上皆夹坡削箐，云气罩其顶，不能悉。
jī èr lǐ jiàn rù nóng wù zhōng suì cóng fēng tóu chuān xiá shàng yú shì jīng shēn mái hēi zhǐ chǐ jù bù kě jiàn
跻二里，渐入浓雾中，遂从峰头穿峡上，于是箐深霾黑，咫尺俱不可见。
yòu yī lǐ zhì qí dǐng píng xíng lǐng shàng
又一里陟其顶，平行岭上。
yòu èr lǐ nǎi xià xià yī lǐ jí xi wù
又二里乃下，下一里及西坞。
shè wù ér xi yī lǐ dù yī xiǎo qiáo qiáo xià shuǐ běi liú
涉坞而西，一里，度一小桥，桥下水北流。
nǎi nán xiàng xī zhuǎn yī lǐ yǒu qí jiāo qí nán běi nán nǎi rù niú chǎng cūn dào yǒu xiǎo fēng pián lì cūn yǐn qí xià yān
乃南向西转，一里，有岐交其南北：南乃入牛场村道，有小峰骈立，村隐其下焉；
běi nǎi qí chù qū gǒu chǎng yíng zhě
北乃其处趋狗场营者。
yòu xi bàn lǐ nǎi xī shàng shān qí pō jùn qiě huá wú shí jí kě xún yǒu ní kǎn xiàn zú shēng jī jí nán
又西半里，乃西上山，其坡峻且滑，无石级可循，有泥坎陷足，升跻极难。
èr lǐ zhì fēng tóu yòu píng xíng fēng tóu yī lǐ yuè qí diān
二里，陟峰头，又平行峰头一里，越其巅。
shí nóng wù chéng yǔ shēn máo jiāo dào sì gù jiē mí lún wán quán bèi yān mò rú yín hǎi
时浓雾成雨，深茅交道，四顾皆弥沦完全被淹没如银海。
de fēng tóu yī shù rú qíng gài xià yǒu liè shí rú cuò píng nǎi jiù shù jù shí ér qì zhǐ wén sōu liú dī lì zhī shēng ér mù jié máng rú yě
得峰头一树如擎盖，下有列石如错屏，乃就树踞石而憩，止闻飕飗滴沥之声，而目睫茫如也。
yòu xī běi píng xíng zhě yī lǐ xià tiào lǐng xi shēn zhuì ér xià ér yǎo bù kě jiàn
又西北平行者一里，下眺岭西深坠而下，而杳不可见；
lǐng dōng píng zhì ér shàng ér chū mò wú cháng
岭东屏峙而上，而出没无常。
yǐ cóng běi xià shǐ yǒu shí dèng dǒu zhuì jīng mù cóng shuǐ
已从北下，始有石磴陡坠，箐木丛水。
gòng yī lǐ bàn zhì wù ér xi yì zhōng wā zhī dàng yě
共一里半，陟坞而西，亦中洼之宕也。
bàn lǐ yòu yú xi āo chū qí hè dà kāi lù nǎi shāo píng jiān fēng páng lì ruò wéi ràng dào zhě
半里，又逾西坳出，其壑大开，路乃稍平，尖峰旁立，若为让道者。
xī xiàng píng xíng wù zhōng yī lǐ bàn yǒu shuǐ héng zhū yú qián yǐ wéi xī yě shè zhī bù liú nǎi hè dǐ zhōng wā zhī kēng xù ér chéng xī zhě
西向平行坞中一里半，有水横潴于前，以为溪也，涉之不流，乃壑底中洼之坑，蓄而成溪者。
yòu xi èr lǐ fù yǒu yī xī běi liú shén jí bō zhǎng shuǐ shēn shè zhī méi gǔ yān
又西二里，复有一溪，北流甚急，波涨水深，涉之没股焉。
yòu xi yī lǐ nǎi fàn yú xiá pō zhī xià
又西一里，乃饭于峡坡之下。
jì fàn suì xī rén zhú xiá
既饭，遂西人竹峡。
suì fēng huí hé yū jiā gāo xià shēn huáng mì jīng méng mì bù róng páng rù zhǐ zhōng tōng yí lù shí jìng wēi yí rú pī zhòng yún ér chuān mì wò yě
祟峰回合，纡夹高下，深篁密箐，蒙密不容旁入，只中通一路，石径逶迤，如披重云而穿密幄也。
qí zhú dà kě wèi guǎn mí màn shān gǔ yǎo bù kě qióng cóng lái suǒ rù zhú jìng wú cǐ shēn mì zhě
其竹大可为管，弥漫山谷，杳不可穷，从来所入竹径，无此深密者。
qí chù míng zhú yuán jīng
其处名竹园箐。
zì huáng ní hé xī dǐ mǎ chǎng rén rén kǔn fù jiā jiā xiàn kè jiē cǐ wù yě
自黄泥河西抵马场，人人捆负，家家献客，皆此物也。
kè dàn chū yán yuè yòng tāng zhǔ dōng xī zhī ěr
客但出盐瀹（用汤煮东西）之耳。
qí zhōng pō tuó lǚ gèng sān lǐ yú xiá nán xià qí hè zhōng kāi yòu wèi wù zhàng zhǐ wén gé pō rén yǔ shēng rán bù biàn qí shān xíng gǔ shì yǐ
其中坡陀屡更，三里，逾峡南下，其壑中开，又为雾障，止闻隔坡人语声，然不辨其山形谷势矣。
nán xíng hè zhōng yī lǐ zhuǎn ér xi bàn lǐ yòu yuè yī āo
南行壑中一里，转而西半里，又越一坳。
yòu bàn lǐ jīng xiá ér xi dǐ wēi pō xià fù xī xiàng jī dèng shàng yú shì mì jīng réng yíng jiā bì xuán yá jiān qí zhì xuē suī shū ér shēn yǎo yī rú qián yě
又半里，经峡而西，抵危坡下，复西向跻磴上，于是密箐仍萦夹壁悬崖间，其陟削虽殊，而深杳一如前也。
pān zhì sān lǐ xi yú lǐng tóu zhú jīng jì jǐn xún shān nán zhuǎn jiē cóng lǐng shàng xíng
攀陟三里，西逾岭头，竹箐既尽，循山南转，皆从岭上行。
lù dōng zé píng zhì ér shàng lù xi zé shēn zhuì ér xià rán jiē chén wù suǒ yì bù néng qióng xī yě
路东则屏峙而上，路西则深坠而下，然皆沉雾所翳，不能穷晰也。
nán xiàng píng zhì lǐng shàng zhě sān lǐ zhuǎn ér xi xíng lǐng jí zhě yī lǐ qí jí nán běi jù shēn zhuì ér xià dì wù màn mò xī duān ní
南向平陟岭上者三里，转而西行岭脊者一里，其脊南北，俱深坠而下，第雾漫莫悉端倪。
jì ér bàng běi lǐng xíng běi píng zhì ér nán shēn zhuì
既而傍北岭行，北屏峙而南深坠。
yòu èr lǐ yǔ fù dà zhì shì de yáng chǎng bǎo sì wǔ jiā dāng lǐng tóu suì rù sù yān
又二里，雨复大至，适得羊场堡四五家当岭头，遂入宿焉。
qí jiā zhú chuáng zhú hù wēi jī jìng huī méng bān gù xié xūn zú bìng
其家竹床竹户，煨撃竟麾盟瘢雇缬曛嘁病？
chū wǔ rì yè yǔ dá dàn bù xiū
初五日夜雨达旦不休。
fàn ér xíng suì nán xiàng shāo xià yǐ jiàn zhuǎn xi
饭而行，遂南向稍下，已渐转西。
liǎng páng duō zhōng wā xià xiàn zhī xué huò shēn zhuì wú dǐ huò zhū shuǐ chéng táng huò kū dǐ cóng jīng bù yī ér zú rán lù yóu shí shí zhì gāng yú lǐng xià shǎo shàng duō yě
两旁多中洼下陷之穴，或深坠无底，或潴水成塘，或枯底丛箐，不一而足，然路犹时时陟冈逾岭，下少上多也。
shí lǐ jiàn lù běi yǒu shēn jīng yǒu qí cóng jīng zhōng shēng hé bìng xi qù
十里，见路北有深箐，有岐从箐中升，合并西去；
yǒu jù luò dāng lǐng tóu shì yuē shuǐ cáo
有聚落当岭头，是曰水槽。
qí chù jù luò pō shèng jiā dào chéng qú nǎi gǒu chǎng yíng ān lóng suǒ táo huā dà dào suǒ chū
其处聚落颇盛，夹道成衢，乃狗场营、安笼所、桃花大道所出。
dàn gāng tóu wú tián qí shàng jiē gēng yá jí yá chú lǒng zhǐ chén zhǒng sù xiǎng dào qí zài shēn kēng zhōng wù yì bú jiàn yě
但冈头无田，其上皆耕厓即崖锄陇，只湛种粟，想稻畦在深坑中，雾翳不见也。
shēng zhì lǐng tóu yòu xi wǔ lǐ shì yuē shuǐ jǐng qí jù luò yǔ shuǐ cáo tóng
升陟岭头，又西五里，是曰水井，其聚落与水槽同。
yóu qí xi yī lǐ bàn shǐ lì dèng xià yáo wàng xi wù shén shēn
由其西一里半，始历磴下，遥望西坞甚深。
xià jīng zhōng yī lǐ yóu xiá dǐ xi xíng èr lǐ fù yú pō ér shàng
下箐中一里，由峡底西行二里，复逾坡而上。
yī lǐ shāo xià pō xi wù zhōng
一里，稍下坡西坞中。
qí zhōng bù shēn ér huí fēng sì pì wù shū kāi hé rì sè shān guāng yuǎn jìn dié huàn yì shān zhōng huàn jǐng yě
其中不深，而回峰四辟，雾倏开合，日色山光，远近迭换，亦山中幻景也。
jì fù xī xiàng yú lǐng sān lǐ jiàn lǐng xī wā zhōng yǒu shuǐ chéng táng
既复西向逾岭，三里，见岭西洼中，有水成塘。
nǎi xún fēng xī běi xíng shāo xià yī lǐ ér rù yì zuǒ xiàn dōng mén
乃循峰西北行，稍下一里，而入亦佐县东门。
xiàn chéng zhuān zhòu ér chéng wài cǎo shè sān sì jiā chéng zhōng yì jiē cǎo shè qiú wǎ fáng liáo liáo yě
县城砖甃，而城外草舍三四家，城中亦皆草舍，求瓦房寥寥也。
yī lǐ chuī yú xiàn qián
一里，炊于县前。
fàn hòu bàn lǐ chū xī mén nǎi xī běi xíng
饭后，半里出西门，乃西北行。
jì qí de yóu zài qún fēng zhī dǐng dàn sì shān wù sāi shàng xià mò biàn ěr
计其地犹在群峰之顶，但四山雾塞，上下莫辨耳。
cóng lǐng tóu xī běi xíng èr lǐ nǎi xī xiàng lì jùn jí ér xià
从岭头西北行二里，乃西向历峻级而下。
qí shí wù yǐng yì kāi suì jiàn xi wù zhōng xuán dōng jiè suǒ xià zhī shān yǔ xi jiè chóng fēng bìng jiā nán běi zhōng pì shēn hè ér guǎi zé hé zì běi ér nán jīng qí zhōng yān
其时雾影亦开，遂见西坞中悬，东界所下之山，与西界崇峰并夹，南北中辟深壑，而拐泽河自北而南，经其中焉；
qí xíng shì suī jiàn ér hé liú yóu shēn qiàn bù kě kuī
其形势虽见，而河流犹深嵌不可窥。
xī shān chóng liè rú píng nán é yóu gāo yún qì shàng píng mǒ qí dǐng bù lìng jǐn lù
西山崇列如屏，南额尤高，云气尚平抹其顶，不令尽露。
xī shān zhī nán fù qǐ yī shān xié zhàng ér dōng cǐ zé zhàng guǎi zé ér dōng nán hé shé chǎng zhě yě
西山之南，复起一山，斜障而东，此则障拐泽而东南合蛇场者也。
yú shì pán shé xi xià sān lǐ dǐ pō ér dèng jǐn
于是盘折西下，三里，抵坡而磴尽。
fù xī běi xíng pō tuó jiān yī lǐ yú gāng zài xià shù jiā máo shè zài yān rán yóu wèi bīn hé liú yě
复西北行坡陀间，一里，逾冈再下，数家茅舍在焉，然犹未濒河流也。
yòu xi bàn lǐ shè yī dōng lái xiǎo shuǐ nǎi dǐ hé àn
又西半里，涉一东来小水，乃抵河岸。
sù zhī běi yòu shè yī dōng běi lái xiǎo shuǐ yuē bàn lǐ yǒu dù zhōu dāng bēng yá xià dù zhī
溯之北，又涉一东北来小水，约半里，有渡舟当崩崖下，渡之。
shì hé fā yuán gàn píng yí wèi jí bái shuǐ pù yǐ dōng diān nán shèng jìng yǐ xī jiē zhù yān
是河发源干平彝卫及白水铺以东，滇南胜境以西皆注焉。
qí shì bàn yú jiāng dǐ ér liǎng bèi yú huáng ní hé jí liú qīng dòng nán bēn dōng zhuǎn yǔ shé chǎng hé ér dōng nán huì huáng ní hé shuǐ ér wèi jiāng dǐ hé zhě yě
其势半于江底，而两倍于黄泥河，急流倾洞，南奔东转，与蛇场合而东南会黄泥河水而为江底河者也。
yì zuǒ luó píng nán běi dōng xī èr chù jù yǐ cǐ wéi jiè
亦佐、罗平南北东西二处，俱以此为界。
xi dēng yá yá àn bēng tuí pān jī ér shàng suì xī xiàng zhì lǐng
西登崖，崖岸崩颓，攀跻而上，遂西向陟岭。
shí mù sè jiāng zhì shǐ yǐ wéi jì dù jí yǒu tuō sù chù ér huāng yá jùn bǎn jué wú yī rén dēng zhì bù yǐ mù yǔ fù lái
时暮色将至，始以为既渡即有托宿处，而荒崖峻坂，绝无一人，登陟不已，暮雨复来。
wǔ lǐ yù yī rén qū dù shén jí zhí ér wèn zhī
五里，遇一人趋渡甚急，执而问之。
yuē cǐ wú tuō sù chù
曰：“此无托宿处。
jī chǎng suī yáo jí qū yóu kě jí yě
鸡场虽遥，亟趋犹可及也。
nǎi mào yǔ jié jué zhuǎn xiàng xī nán shàng
”乃冒雨竭蹶，转向西南上。
wǔ lǐ yú āo ér xi nǎi xi zhuǎn běi xíng xiá zhōng
五里逾坳而西，乃西转北行峡中。
shāo jiàng èr lǐ de shù jiā zhī jù yān
稍降二里，得数家之聚焉。
suì rù sù yān
遂入宿焉。
qí jiā zhú chuáng zhú hù wēi xiào shǎng sǔn jìng wàng fēng yǔ zhī kǔ yě
其家竹床竹户，偎校晌笋，竟忘风雨之苦也。
chū liù rì chen qǐ yǔ zhǐ sì shān yóu yīn yūn bù chū
初六日晨起雨止，四山犹氤氲不出。
jì fàn shāo xi xià dù wā
既饭，稍西下，渡洼。
fù xī běi shàng jiàn lù zuó suǒ wàng píng liè chóng fēng zài xī nán ér lù pán qí dōng běi
复西北上，渐露昨所望屏列崇峰在西南，而路盘其东北。
sān lǐ yú yī gāng píng jiān yǒu xū dì yī fāng zé jī chǎng shì yě cóng āo běi shāo xià yòu de shù jiā zhī jù yān wèn zhī yì jī chǎng yě
三里逾一冈，坪间有墟地一方，则鸡场是也，从坳北稍下，又得数家之聚焉，问之，亦鸡场也。
gài zuó suǒ sù zhě wèi jī chǎng dōng cūn cǐ zé jī chǎng xī cūn yǐ
盖昨所宿者，为鸡场东村，此则鸡场西村矣。
cóng cūn běi xíng qí xiá xi zhuì chù yǒu shí fēng wù lì lù cóng qí běi yú jí
从村北行，其峡西坠处，有石峰屼立，路从其北逾脊。
shāo dōng zhuǎn ér běi shè wù gòng sān lǐ suì xī běi jī lǐng
稍东转而北涉坞，共三里，遂西北跻岭。
pán shé shí dèng xī běi shàng èr lǐ ér shè qí diān zé sù wù dùn kāi rì yǐng huàn fā dōng zhān qún fēng tǔ yǐng zhòng hè pán kōng jiē zuó suǒ cóng míng mò zhōng dù zhī zhě
盘折石磴西北上，二里而涉其巅，则夙雾顿开，日影焕发，东瞻群峰吐颖，众壑盘空，皆昨所从冥漠中度之者。
yuè lǐng xi xià yī lǐ dǐ pán hè zhōng jiàn qiū huā xuán xì xì liú yíng dèng suì chéng yī yōu yì zhī jìng
越岭西下一里，抵盘壑中，见秋花悬隙，细流萦磴，遂成一幽异之境。
xi yī lǐ yǒu shān héng pī hè xi tòu qí xī běi yè shì yǒu gēng yún qiáo shí zhī qī zài xī fēng hòu
西一里，有山横披壑西，透其西北腋，似有耕云樵石之栖，在西峰后；
xún qí dōng nán wù zé dà lù suǒ cóng qù yě
循其东南坞，则大路所从去也。
nǎi suí wù nán zhuǎn
乃随坞南转。
wù dōng xī shān fēn liǎng jiè yú yǐ wéi wù zhōng shuǐ jiāng nán liú ér bù yì yì jù zhōng wā zhī xué yě
坞东西山分两界，余以为坞中水将南流，而不意亦惧中洼之穴也。
nán xíng sān lǐ fù yú jí ér shàng suì xi zhuǎn pán héng pō zhī nán jí yān
南行三里，复逾脊而上，遂西转，盘横坡之南脊焉。
yī lǐ xún héng pō nán yá ér xi qí chù shān jǐ còu hé gāng xiá zòng héng ér sēn shí yóu duō juān lì
一里，循横坡南崖而西，其处山脊凑合，冈峡纵横，而森石尤多娟丽。
yòu xi yī lǐ yǒu qí zì dōng nán xiá lái hé
又西一里，有岐自东南峡来合。
yòu xi yī lǐ nǎi zhuǎn běi xià yú shì xī xiàng shān yáo huō ér lù zé xún shān xī běi xiàng xíng yǐ
又西一里，乃转北下，于是西向山遥豁，而路则循山西北向行矣。
sì lǐ fù běi xiàng yú gāng zhuǎn ér xi xià wàng xī běi wù zhōng yǒu shí bì xià qiàn bù biàn qí dǐ
四里，复北向逾冈，转而西下，望西北坞中，有石壁下嵌，不辨其底。
yǐ ér jiàng xíng wù zhōng yī lǐ yú yòu zhí zào qí xià zé yì zhōng wā zhī xiá yě
已而降行坞中一里余，又直造其下，则亦中洼之峡也。
yóu qí nán yòu xi xíng liǎng zhì gāng wù gòng sān lǐ shǐ shè yī nán liú xiǎo shuǐ
由其南又西行，两陟冈坞共三里，始涉一南流小水。
zì dù guǎi zé hé zhì cǐ jù xíng lǐng shàng wèi jiàn sháo shuǐ
自渡拐泽河至此，俱行岭上，未见勺水。
yòu xi yú yī gāng yī lǐ nán wàng gāng nán yī fēng xī pì dòng mén gāo xuán mén yǒu mù héng liè ér xià gé yī xiá yáo dì wú lù suì bù jí yū rù
又西逾一冈，一里，南望冈南，一峰西辟，洞门高悬，门有木横列，而下隔一峡，遥睇无路，遂不及迂入。
yòu bàn lǐ yòu shè yī nán liú xiǎo shuǐ xi yú yī gāng gòng èr lǐ ér dǐ táo yuán cūn
又半里，又涉一南流小水，西逾一冈，共二里而抵桃源村。
qí cūn bǎi jiā zhī jù yǔ shuǐ cáo xiāng sì yǐ běi shān ér jū
其村百家之聚，与水槽相似，倚北山而居；
qián yǒu shēn wù luó píng zhī dào zì wù zhōng dōng nán lái
前有深坞，罗平之道自坞中东南来；
běi dōng xī sān miàn jù huì qí shuǐ nán zhuì rù yá dòng ér nán xiè yú shé chǎng jiāng
北东西三面，俱会其水南坠入崖洞，而南泄于蛇场江。
gù zhī guǎi zé xī àn chóng shān yóu fēi nán xíng dà jí yě
故知拐泽西岸崇山，犹非南行大脊也。
cūn duō mù pí fù wū yǐ dài máo
村多木皮覆屋以代茅。
shí rì yǐ wǔ jiù cūn shè yuè tāng cān fàn ér mù shī nán rán
时日已午，就村舍瀹汤餐饭，而木湿难燃。
jiǔ zhī nǎi xī xiàng xíng dù xī běi xiá shí zhōng xiǎo shuǐ
久之，乃西向行，渡西北峡石中小水。
yī lǐ zhì xi wù ér shàng
一里，陟西坞而上。
yòu yī lǐ yú gāng ér xi jiàn xi wù zì xi ér dōng qí nán yǒu xiǎo shān wān yán yì zì xi ér dōng jiè zhī
又一里，逾冈而西，见西坞自西而东，其南有小山蜿蜒，亦自西而东界之。
qí shān shí lù shí gǔ zhēng zhēng rán yóu wèi jiàn xī liú yě
其山时露石骨峥峥，然犹未见溪流也。
wù zhōng suī xuán wā chéng táng huò huì chéng liú huò zhū zhuó shuǐ jiē shì zhǐ ér bù xíng zhě
坞中虽旋洼成塘，或汇澄流，或潴浊水，皆似止而不行者。
yòu xi yī lǐ yú gāng xi xià yǒu cūn dāng wù yǐ nán yá ér jū
又西一里，逾冈西下，有村当坞，倚南崖而居。
yú shì rào cūn xi xíng shǐ jiàn wù zhōng xī xíng qū zhé qiě wén xī shēng chán yuán yǐ
于是绕村西行，始见坞中溪形曲折，且闻溪声潺湲矣。
yóu qí běi sù zhī xi xíng yòu yī lǐ jiàn wù zhōng yòu yǒu yī cūn dāng wù ér jū shǐ jiàn xī shuǐ zì xi lái cóng qí cūn xi huán qí cūn běi yòu rào qí dōng qí cūn zhōng xuán qí běi qǔ zhōng yī xī ér sān miàn huán zhī nán yǐ nán shān zhī yá běi zhì mù qiáo yǐ dù xī shuǐ
由其北溯之西行，又一里，见坞中又有一村当坞而居，始见溪水自西来，从其村西，环其村北，又绕其东，其村中悬其北曲中，一溪而三面环之，南倚南山之崖，北置木桥以渡溪水。
qí shuǐ bù shèn dà ér qīng chè bù gǔ shì wèi qīng shuǐ gōu yún
其水不甚大，而清澈不汩，是为清水沟云。
gài fā yuán yú xī shān zhī huí kǎn pō jīng cǐ ér dōng chū yú táo yuán shǐ nán qù zhě yě
盖发源于西山之回坎坡，经此而东出于桃源，始南去者也。
yòu xi yī lǐ fù guò yī cūn qí cūn shǐ zài wù běi
又西一里，复过一村，其村始在坞北。
yòu xi yī lǐ yòu jīng yī cūn yuē xiǎo bǎn cūn yǒu shuì sī zài yān gài luó píng běi jìng wèi táo huā tuo yán zhī jiān dào yě
又西一里，又经一村，曰小板村，有税司在焉，盖罗平北境，为桃花驼盐之间道也。
yòu xi èr lǐ shǐ yú pō shè jiàn lǚ yǒu xiǎo shuǐ zì běi xiá lái nán zhù yú qīng shuǐ gōu lù jié ér yú zhī yě
又西二里，始逾坡涉涧，屡有小水自北峡来，南注于清水沟，路截而逾之也。
běi xiá zhōng nán fù èr shí yú rén gè kǔn fù zhú sǔn ér chū gài tǔ rén qún rù jīng cǎi guī dàn xūn wèi gàn yǐ dài zhōu mài rén zhě
北峡中男妇二十余人，各捆负竹笋而出，盖土人群入箐采归，淡熏为干，以待鬻ｙù卖人者。
yòu xi èr lǐ zhí bī xī shān zhī lù yǒu cūn yǐ zhī shì wèi huí dàn shēn kēng pō
又西二里，直逼西山之麓，有村倚之，是为回窞ｄàｎ深坑坡。
qīng shuǐ gōu zhōng mín jū xiá wù zhì cǐ ér zhǐ yǐ wù zhōng yǒu shuǐ
清水沟中民居峡坞，至此而止，以坞中有水。
kě gēng yě
可耕也。
yóu cǐ xī nán bàn lǐ guò yī xiǎo qiáo qí shuǐ zì xī běi yán shān ér lái jí qīng shuǐ gōu shàng liú zhī yuán yǐ
由此西南半里，过一小桥，其水自西北沿山而来，即清水沟上流之源矣。
dù zhī jí xī shàng lǐng
度之，即西上岭。
lǐng tóu yǒu suǒ shào zhě bù zhī yǔ ér guò
岭头有索哨者，不之与而过。
niè lǐng yī lǐ bàn xi zhì lǐng jí
蹑岭一里半，西陟岭脊。
shì jí shǐ wèi fēn shuǐ zhī chù nǎi běi zì bái shuǐ pù xi zhí nán dù cǐ huí huán xī nán ér zhì wèi dà guī yǐ fēn shí bā zhài yǒng ān shào jiāng dǐ hé zhū pài zhě yě ér luó píng zhī jiè yì zhì shì ér zhǐ yān
是脊始为分水之处，乃北自白水铺西直南度此，回环西南，而峙为大龟，以分十八寨、永安哨、江底河诸派者也，而罗平之界，亦至是而止焉。
yú jí xi jiàn xī běi píng xià yī lǐ jiàn zhuǎn ér xi xíng wù zhōng
逾脊西，渐西北平下一里，渐转而西，行坞中。
qí wù dōng xī zhí xuān ér nán běi liǎng jiè yáo jiā zhī nán shān bēi fú ér běi shān gāo sǒng mù wù fù bó bó lóng běi fēng shàng liú quán yì lǚ lǚ zì běi zhù nán
其坞东西直亘，而南北两界遥夹之，南山卑伏，而北山高耸，暮雾复勃勃笼北峰上，流泉亦屡屡自北注南。
dì nán shān zhī lù shì yǒu zhuì jiàn héng qí běi rán bù biàn qí wèi dōng wèi xi yǐ yì dù zhī yǐ wéi bì xi liú yǐ rán bù kě jiàn yě
第南山之麓，似有坠涧横其北，然不辨其为东为西，以意度之，以为必西流矣，然不可见也。
wù zhōng jiē huāng máo duàn lǒng jì wú rén yān
坞中皆荒茅断陇，寂无人烟。
xi xíng liù lǐ qí xi yǒu shān héng liè wù kǒu wù shǐ zhuì ér xi xià máo shè liǎng sān jiā yī wù ér qī lù nǎi yú wù xún běi shān ér xi
西行六里，其西有山横列坞口，坞始坠而西下，茅舍两三家，依坞而栖，路乃逾坞循北山而西。
bàn lǐ yǒu máo tíng yī kān dāng lù páng nán yǔ máo shè duì xiǎng yì shào shǒu zhī chù yě
半里，有茅亭一龛当路旁，南与茅舍对，想亦哨守之处也。
yòu xi yī lǐ shāo xià yǒu xiǎo shuǐ chéng xī zì běi xiá lái xiǎo shí liáng kuà zhī qí shuǐ nán zhù wù kǒu ér qù
又西一里稍下，有小水成溪，自北峡来，小石梁跨之，其水南注坞口而去。
jì dù liáng jí suí xī shān nán xiàng suí liú bàn lǐ zhuǎn ér xī shàng lǐng mù sè hé yǐ
既度梁，即随西山南向，随流半里，转而西上岭，暮色合矣。
yòu shàng yī lǐ ér mǎ chǎng zhī jù dāng lǐng tóu
又上一里，而马场之聚当岭头。
suǒ tóu sù zhě nǎi xīn zhì zhī jiā bǎi wú yī jù
所投宿者，乃新至之家，百无一具。
shí rì yǐ mù wú xiá tā xǐ wēi shī xīn wò shī cǎo àn zhōng jiù zhěn ér yǐ
时日已暮，无暇他徙，煨湿薪，卧湿草，暗中就枕而已。