chū qī rì chen qǐ yún shàng yīn yūn
初七日晨起，云尚氤氲。
fàn ér xíng
饭而行。
yǒu suǒ shào zhě hái sù chù jiě náng shì pī ér qù
有索哨者，还宿处，解囊示批而去。
yú shì xī běi suí pō píng xià qí lù shén tǎn ér zhǒng má mǎn pō nán gài qí xià yì yǒu wù xi tōng zhě
于是西北随坡平下，其路甚坦，而种麻满坡南，盖其下亦有坞西通者。
xi chí sì lǐ shǐ yǔ xī jìn
西驰四里，始与溪近。
suí liú shāo nán bàn lǐ fù xún pō xi zhuǎn yòu yī lǐ xià pō
随流稍南半里，复循坡西转，又一里，下坡。
xi wàng xī nán wù zhōng yǒu shù jiā zhī jù tián hé sì rào cǐ xī jīng wù huán zhī
西望西南坞中，有数家之聚，田禾四绕，此溪经坞环之。
qí wù zì běi shān suí pō nán xià zhōng yǒu yī shuǐ yì zì běi ér nán yǔ cǐ shuǐ tóng huì yú cūn běi hé ér xī nán pò xiá qù
其坞自北山随坡南下，中有一水，亦自北而南，与此水同会于村北，合而西南破峡去。
nǎi xi jié běi lái wù bàn lǐ dǐ běi lái zhī xī yǒu xīn jiàn shí liáng kuà zhī shì wèi dú mù qiáo
乃西截北来坞，半里抵北来之溪，有新建石梁跨之，是为独木桥。
xiǎng xī nǎi dú mù jīn suī shí ér yóu réng jiù míng yě
想昔乃独木，今虽石而犹仍旧名也。
qiáo xià xī liú sān bèi yú xi lái zhī shuǐ gù zhī běi wù zhī yuán yuǎn yú dōng yǐ
桥下溪流，三倍于西来之水，固知北坞之源远于东矣。
yú qiáo xī jí shàng lǐng xī nán zhí jī shén jùn yī lǐ bàn yú qí jí
逾桥西，即上岭，西南直跻甚峻，一里半，逾其脊。
yòu xī xiàng píng xià zhě yī lǐ yǒu qí suí gāng nán qù zhě lù liáng dào yě
又西向平下者一里，有岐随冈南去者，陆凉道也。
gāng xi wù zhōng fù yǒu shù jiā yān yì lù liáng shǔ yě
冈西坞中，复有数家焉，亦陆凉属也。
qí wù yì zì běi ér nán suī yǒu cūn ér wú liú
其坞亦自北而南，虽有村而无流。
lù xi xià jié wù bàn lǐ jīng cūn běi yòu bàn lǐ dǐ xi jiè chóng shān xià suì niè jùn ér shàng ér lù liáng zhī jiè yòu xi jǐn yú cǐ yǐ
路西下截坞，半里，经村北，又半里，抵西界崇山下，遂蹑峻而上，而陆凉之界，又西尽于此矣。
gài yīn qí shuǐ nán xià lù liáng gù xi zì cǐ wù dōng dǐ huí dàn xī shān jiē shǔ zhī lù liáng
盖因其水南下陆凉，故西自此坞，东抵回窞西山，皆属之陆凉。
qí chù nán dǐ lù liáng wèi lù jīng jiān shān tiān shēng qiáo xiāng jù shàng bā shí lǐ yě
其处南抵陆凉卫，路经尖山、天生桥，相距尚八十里也。
yóu xi lǐng ér shàng yòu wèi hǎi yá shǔ nǎi yì zuǒ xiàn yòu xiàn chéng tǔ sī lóng xìng zhě suǒ xiá yì zuǒ xiàn yǒu zuǒ yòu èr chéng jiē tǔ sī
由西岭而上，又为海崖属，乃亦佐县右县丞土司龙姓者所辖，亦佐县有左、右二丞，皆土司。
zuǒ chéng xìng shā zài běn xiàn jí yǔ bù xióng gōng huáng cǎo bà zhě
左县皿姓沙，辖地在本县，是与布雄土司一同进攻黄草坝的人。
yòu chéng xìng lóng huò yuē jí xìng hǎi zài běi ér jū jìn yuè zhōu
右丞姓龙，或曰即姓海，在北，而居近越州。
qí dì dōng zì cǐ lǐng ér xi dǐ jīng kǒu yān
其地东自此岭而西抵箐口焉。
dōng yǔ yì zuǒ xi jiè zhōng gé luó píng lù liáng èr zhōu zhī de jiān cuò qí jiān bù jiē rǎng yě
东与亦佐西界中隔，罗平、陆凉二州之地间错其间，不接壤也。
cóng dōng lù xī shàng lǚ jùn lǚ píng jùn zhě xuē yá pán dèng píng zhě qū zhé wēi yí
从东麓西上，屡峻屡平，峻者削崖盘磴，平者曲折逶迤。
sān jùn ér sān yú lǐng tóu gòng qī lǐ wàng jiàn nán píng yǒu shù shí jiā zhī jù běi fēng zé wēi sǒng dú xuán
三峻而三逾岭头，共七里，望见南坪有数十家之聚，北峰则危耸独悬。
gài zì mǎ chǎng ér xi jí wàng jiàn yáo fēng jiān xiāo tè chū zhòng fēng zhī shàng ér bù yì zhí bī qí xià yě
盖自马场而西，即望见遥峰尖削，特出众峰之上，而不意直逼其下也。
yòu yī lǐ tī shí xuán dèng xī běi dǐ wēi fēng qián qí shí lì rì zhuǎn yào bì tiān rú xǐ zhòng fēng jǐn chū ér shì shān zuì gāo bù tè dú mù xī fēng xià fú rú dǐ jí yuǎn ér huí dàn lǎo jí yì bù néng shàng yǔ zhī kàng wéi guǎi zé jī chǎng xi lǐng yáo xiāng xié háng
又一里，梯石悬磴，西北抵危峰前，其时丽日转耀，碧天如洗，众峰尽出，而是山最高，不特独木西峰，下伏如砥，即远而回窞老脊，亦不能上与之抗，惟拐泽鸡场西岭，遥相颉颃。
qí zhōng fěi cuì céng céng jiē nán huán xi zhuǎn ér jiē yú xī nán jù fēng
其中翡翠层层，皆南环西转，而接于西南巨峰。
cǐ dōng gù zhī jí guān yě
此东顾之极观也。
qí sì zé luàn fēng huí yǎn fù gài cóng jīng pán cuò yuǎn suī mò kàng ér jìn duō zì zhàng yān
其四则乱峰回罨ｙǎｎ覆盖，丛箐盘错，远虽莫抗，而近多自障焉。
qí nán zé zhī tiáo zhí zǒu jìn jiè jì huō yuǎn yǎn qián huán cǐ dú mù zhū suǒ yáo dài ér xià xiè zhě
其南则支条直走，近界既豁，远巚前环，此独木诸所遥带而下泄者。
xī nán yǒu èr fēng yáo còu rú méi zhōng fēn cǐ pán jiāng zhī suǒ yóu nán zhù zhě yé
西南有二峰遥凑，如眉中分，此盘江之所由南注者耶？
qí xi jí yuè zhōu suǒ yǐ
其西即越州所倚。
ér dōng fēng zhī wài fù yǒu yī fēng gāo xuán qí nán fú qīng shàng sǒng yuán ruò tuán gài cǐ jí dà guī shān zhī tè zhì yú lù liáng lù nán shī zōng mí lè sì zhōu zhī jiāo zhě yé
而东峰之外，复有一峰高悬，其南浮青上耸，圆若团盖，此即大龟山之特峙于陆凉、路南、师宗、弥勒四州之交者耶？
tiān nán zhū fēng xī qí zhī shù ér cǐ fēng yòu qí bó zhòng xíng yǐ
天南诸峰，悉其支庶，而此峰又其伯仲行矣。
yóu fēng xi yú jí shāo xià jí yǒu shí pō xié xuán píng guǐ dǐ zhì gǔ mù pó suō qí shàng yì gāo yá suǒ jǐn jiàn zhě
由峰西逾脊稍下，即有石坡斜悬，平庋砥峙，古木婆娑其上，亦高崖所仅见者。
yóu cǐ lì jí xi xià yī lǐ yǒu hè huí huán zhōng wā sì hé fù yǒu zhōng xuán zhī tái píng kàn qí zhōng jiā kēng zhī gāng héng gèn qí wài shí hén mù yīn yìng cǎi liú xiá lìng rén shén gǔ jù xǐng
由此历级西下一里，有壑回环，中洼四合，复有中悬之台，平瞰其中，夹坑之冈，横亘其外，石痕木荫，映彩流霞，令人神骨俱醒。
yóu héng gāng xī nán zhuǎn èr lǐ fù yú yī jí
由横冈西南转，二里，复逾一脊。
yòu xi dù yī zhōng xuán zhī gāng yǒu suǒ shào zhě bù gù ér qù
又西度一中悬之冈，有索哨者，不顾而去。
dù gāng ér xi yī lǐ fù shàng pō yòu yī lǐ xi yú qí ài fù yǒu suǒ shào zhě yì bù gù ér qù
度冈而西一里，复上坡，又一里，西逾其隘，复有索哨者，亦不顾而去。
xiǎng jiē suǒ yún hǎi yá tǔ sī zhě
想皆所云海崖土司者。
yú jí yòu bù néng xi jiàn pán jiāng
逾脊，又不能西见盘江。
yòu xi bàn lǐ xi zhàng shǐ jǐn xià jiè yáo kāi piē rán jiàn pán jiāng zhī liú zì xī běi zhù dōng nán ér qù lái yóu bù néng jǐn zhǔ yān
又西半里，西障始尽，下界遥开，瞥然见盘江之流，自西北注东南而去，来犹不能尽瞩焉。
yú shì xī xiàng shè jí zhí xià yī lǐ dǐ wù zhōng
于是西向拾级直下，一里抵坞中。
yòu xi bàn lǐ xún xī shān nán zhuǎn bàn lǐ fù shāo shàng yú gāng xi fù píng xíng lǐng shàng
又西半里，循西山南转，半里，复稍上逾冈西，复平行岭上。
bàn lǐ yǒu qí yī zhí xi xià kēng yī xī nán pán lǐng
半里，有岐，一直西下坑，一西南盘岭。
jiàn xī nán lù shāo dà cóng zhī
见西南路稍大，从之。
yī lǐ de shù jiā dàng lǐng tóu qí máo shè dī ài niú chù zá chǔ qí zhōng jiē suǒ wèi luó luó yě
一里，得数家当岭头，其茅舍低隘，牛畜杂处其中，皆所谓㑩㑩也。
nán zǐ jiē chū fù rén mǎng bù jiě yǔ suǒ chuī jù wú yǒu yīng zhě
男子皆出，妇人莽不解语，索炊具无有应者。
shì jí suǒ wèi jīng kǒu yě hǎi yá zhī jiè yú shì zhǐ yān
是即所谓箐口也，海崖之界，于是止焉。
yóu gāng tóu xī nán qù wèi yuè zhōu dào
由冈头西南去，为越州道；
cóng cǐ xī běi xià jí yuè zhōu shǔ wèi qǔ jìng dào
从此西北下，即越州属，为曲靖道。
suì xī běi xià lǐng
遂西北下岭。
shǐ shén jùn yī lǐ zhuǎn xi jiàn yí
始甚峻，一里，转西渐夷。
yú shì jiē chē dào píng zhí wú jǔ yǔ zhǐ dì miàn bù píng zhī lǜ yǐ
于是皆车道平拓，无龃龉ｊǔｙǔ指地面不平之虑矣。
yòu xi yī lǐ fàn yú shù xià
又西一里，饭于树下。
yòu xi chí qī lǐ shǐ yǒu wù běi lái
又西驰七里，始有坞北来。
suì pán dōng shān běi zhuǎn yī lǐ shǐ héng jié běi lái zhī wù
遂盘东山北转，一里，始横截北来之坞。
yú shǐ yì wù zhōng dāng yǒu liú nán zhù ér bù zhī qí wù yì zhōng wā yě
余始意坞中当有流南注，而不知其坞亦中洼也。
wù zhōng héng gèn yī gāng nán běi jù chéng pán hè ér hè nán fù yǒu gāng yān
坞中横亘一冈，南北俱成盘壑，而壑南复有冈焉。
cóng zhōng xuān zhě chí ér xi yī lǐ fù xī shàng pō
从中亘者驰而西，一里，复西上坡。
yòu yī lǐ zhì pō zhī jí yì yǒu luó luó shù jiā
又一里，陟坡之脊，亦有㑩㑩数家。
wèn zhī dào bù néng duì yě
问之道，不能对也。
cóng jí xi xià sān lǐ lián yuè liǎng pō yòu jiàn wù zì běi lái nán xiàng qù qí zhōng jiē yuán wā zhù shuǐ yǒu gāng zhōng jiān bù tōng liú yān
从脊西下三里，连越两坡，又见坞自北来南向去，其中皆圆洼贮水，有冈中间，不通流焉。
cóng pō shàng xī běi wàng zé lóng tán zhī shān zì běi fēn tū píng liè ér xi cǐ jìn shān yě
从坡上西北望，则龙潭之山，自北分突，屏列而西，此近山也；
xī nán wàng zé yuè zhōu nán lǐng gé shān yáo zhàng suǒ wèi xī fēng yě
西南望，则越州南岭，隔山遥障，所谓西峰也；
ér dōng fēng zhī wài
而东峰之外。
fú qīng zhí duì zé dà guī zhī fēng zhèng yǔ cǐ nán běi xiāng zhǔn yān
浮青直对，则大龟之峰，正与此南北相准焉。
xi xià pō yòu yǒu yī wù zì běi ér nán nán huán wèi dà wù yǔ dōng jiè lián wā zhī wù hé
西下坡，又有一坞自北而南，南环为大坞，与东界连洼之坞合。
cǐ wù shǐ yǒu xì liú zhōng guàn jiā wù chéng qí
此坞始有细流中贯，夹坞成畦。
liú shàng héng xiǎo qiáo xi dù yǒu yī lǎo rén chí kuāng mài lí qí cè yī qián de sān méi qí dà rú ōu yī zhǒng jiǔ bēi wèi sōng cuì ér hé shén xiǎo nǎi zhǒng zhī jué shèng zhě wén cǐ zhōng yǒu mù guā lí qǐ jí cǐ yé
流上横小桥西度，有一老人持筐卖梨其侧，一钱得三枚，其大如瓯一种酒杯，味松脆而核甚小，乃种之绝胜者，闻此中有木瓜梨，岂即此耶？
xī shàng yī gāng píng xíng gāng shàng sì lǐ zhí dǐ xī fēng xià zé yǒu wù suí qí lù ér shēn jiàn yíng zhī suǒ wèi lóng táng hé yě rán dàn jiàn jiàn xíng ér bù néng jiàn shuǐ
西上一冈，平行冈上四里，直抵西峰下，则有坞随其麓，而深涧潆之，所谓龙塘河也，然但见涧形，而不能见水。
nǎi xi xià pō yuē bàn lǐ suí wù chū xī nán xiān yǔ yī xiǎo shuǐ yù suí zhī
乃西下坡约半里，随坞出西南，先与一小水遇，随之；
jì nǎi jié wù ér xi yòu bàn lǐ shǐ yǔ lóng táng hé yù yǒu dà shí liáng kuà qí shàng
既乃截坞而西，又半里，始与龙塘河遇，有大石梁跨其上。
qiáo yòu cūn lú lěi lěi yǐ xī shān ér jū shǐ jiē wǎ fáng fēi fù máo shè yǐ
桥右村庐累累，倚西山而居，始皆瓦房，非复茅舍矣。
lóng táng hé zhī shuǐ fā yuán yú dōng běi shān xiá zhōng qí chù huán tán shén shēn wèi jiāo lóng zhī kū jí suǒ wèi qǔ jìng dōng shān zhī dōng xiá yě
龙塘河之水，发源于东北山峡中，其处环潭甚深，为蛟龙之窟，即所谓曲靖东山之东峡也。
qí shān běi zì bái shuǐ pù xi fēn shuǐ lǐng fēn zhī nán xià xuān qǔ jìng zhī dōng gù yuē dōng shān
其山北自白水铺西分水岭分支南下，亘曲靖之东，故曰东山；
ér yóu cǐ shì zhī zé wèi xi lǐng yān nán zhì cǐ bīn hé ér zhǐ
而由此视之，则为西岭焉，南至此，濒河而止。
qí xi yè zhī zhōng wèi láng mù shān
其西腋之中，为阆木山；
dōng yè zhī zhōng wèi lóng tán jí cǐ shuǐ zhī suǒ chū yǐ
东腋之中，为龙潭，即此水之所出矣。
zì guǎn kǒu xi xià wù zhōng jí wéi yuè zhōu shǔ zhōu jìng zhì cǐ xi zhǐ ér tián jī xī huán jù yān
自管口西下坞中，即为越州属，州境至此西止，而田畸悉环聚焉。
yóu cūn xī shàng pō jí dōng shān zhī nán jǐn chù yě
由村西上坡，即东山之南尽处也。
èr lǐ yú gāng tóu fāng jù shí shǎo qì hū yī rén zì xi lǐng chí lái wèi yú yuē kě jí hái xià shān sù
二里，逾冈头，方踞石少憩，忽一人自西岭驰来，谓余曰：“可亟还下山宿。
qián lǐng fāng yǒu dào jié rén wú wǎng yě
前岭方有盗劫人，毋往也。
yǐ ér qí fù hòu zhì suǒ yǔ yì rán
”已而其妇后至，所语亦然。
ér yǎng shì rì fāng xià wǔ qián zhōng rì chí wú rén zhī jìng jiē chái láng chī mèi yāo guài zhī kū jí shēn yè xìng miǎn qǐ cǐ zhòu xíng dōng xī jiā shān ér hòu zhě shén zhòng fǎn yǒu zéi dāng dào yé
而仰视日方下午，前终日驰无人之境，皆豺狼魑魅ｃｈīｍèｉ妖怪之窟，即深夜幸免，岂此昼行，东西夹山而后者甚众，反有贼当道耶？
yīn jí zhī yuē jì yǒu zéi rǔ hé de zhì
因诘之曰：“既有贼，汝何得至？
qí rén yuē bǐ fāng bō xíng zhě yī yú fū fù de yū dào lái ěr
”其人曰：“彼方剥行者衣，余夫妇得迂道来耳。
yú yí cǐ rén yù kuáng yú hái sù gù tuō wèi cǐ yán
”余疑此人欲诳余还宿，故托为此言。
yòu sī guǒ yǒu zhī jīn bái rì fǎn sù jiāng míng rì yòu shú bǎo qí bù zhì yé
又思果有之，今白日返宿，将明日又孰保其不至耶？
kuàng jì jié rén bǐ bì wú fù dài zhī lǐ bù ruò jí chí ér qù yě
况既劫人，彼必无复待之理，不若即驰而去也。
suì huà gù pū xíng jí cóng gāng shàng pán běi shān ér xi
遂叱顾仆行，即从冈上盘北山而西。
gài běi jí dōng shān nán xià zhī dǐng nán jí qí shān xià zhuì zhī xiá ér pán jiāng zì qiáo tóu nán xià wèi yuè zhōu hòu héng gèn shān suǒ lēi zhuǎn ér dōng liú suì jié cǐ shān nán lù ér duàn zhī gù xià jiē jū jǔ bù píng
盖北即东山南下之顶，南即其山下坠之峡，而盘江自桥头南下，为越州后横亘山所勒，转而东流，遂截此山南麓而断之，故下皆砠踽ｊūｊǔ不平。
lù héng jià lǐng shàng sì lǐ dǐ qí zhōng páng zhǔ běi lǐng shí cēn cī ér xiù wù lì jué yún yǐng fēng zhī wú fēi zhuì rén zhī jù lìng rén cuò gù bù dìng tóu zhǐ mò zé
路横架岭上，四里抵其中，旁瞩北岭，石参差而岫屼岦，觉云影风枝，无非惴人之具，令人错顾不定，投趾莫择。
yòu xi sì lǐ shǐ xī nán xià piàn shí zhōng
又西四里，始西南下片石中。
qí chù tǔ qīng xiá zhuì bēng qiàn jiāo cuò ér shí gǔ lù qí zhōng rú liè bàn zhuì xíng
其处土倾峡坠，崩嵌交错，而石骨露其中，如裂瓣缀行。
qí zhuì chù jiē liú tǔ bù kě zhe zú bì cóng shí bàn zhōng wǎn zhuǎn qǔ dào
其坠处皆流土，不可着足，必从石瓣中宛转取道。
qí shí zhì huàn ér sè yì piàn piàn jiē yīng shān jué pǐn wéi shì fēng hè jīng xīn bù néng xiá qīn jìn ér tài dù bù zhuāng zhòng qì ér xú shǎng zhī
其石质幻而色异，片片皆英山绝品，惟是风鹤惊心，不能狎ｘｉā亲近而态度不庄重憩而徐赏之。
wáng hé bù jiǔ yǐ xià jiàn xi wù nán liú zhī jiāng zhī qù qiáo tóu bù yuǎn kě miǎn hǔ kǒu nǎi yǐ shí xì shǎo qì jìng zuò qīng lián bàn zhōng rén yǐ
亡何不久，已下见西坞南流之江，知去桥头不远，可免虎口，乃倚石隙少憩，竟作青莲瓣中人矣。
cóng shí zhōng xià zhě yī lǐ jì jí xi lù fù xíng zhī lǒng suì duō jù lú zhī jū
从石中下者一里，既及西麓，复行支陇，遂多聚庐之居。
yòu yī lǐ lù běi jiāng huí yàn qū zhōng hán dà táng yī wéi sì miàn fēng hé huán zhī
又一里，路北江回堰曲，中涵大塘一围，四面丰禾环之；
dōng yǒu jīng lú gāo yǐ dōng shān zhī lù
东有精庐，高倚东山之麓；
xi zé jiāng liú suǒ xiè ér shí liáng héng kuà zhī
西则江流所泄，而石梁横跨之。
yòu xíng qí jiān bàn lǐ shǐ jí shí liáng
又行畦间半里，始及石梁。
qí liáng bù gāo ér zhǎng shì wèi nán pán zhī yuán běi zì yán fāng jiāo shuǐ qǔ jìng zhī dōng zhí nán zhì cǐ
其梁不高而长，是为南盘之源，北自炎方、交水、曲靖之东，直南至此。
shì qiáo wèi qǔ jìng suǒ yuè jiāng chū cǐ jí dōng nán liú rào yuè zhōu zhī dōng ér nán rén xiá yān
是桥为曲靖锁钥，江出此即东南流，绕越州之东而南人峡焉。
yú liáng ér xi yuē bàn lǐ shàng pō běi ér sù yú nì lǚ jí xī zhī suǒ guò shí bǎo cūn yě
逾梁而西约半里，上坡北，而宿于逆旅，即昔之所过石堡村也。
shì yè sè yǐ míng míng yuè zài dì guò wèi tú jiù ān lú lè shén
适夜色已瞑，明月在地，过畏途，就安庐，乐甚。
wèn zhǔ rén lǐng shàng yǒu yù rén zhě guǒ yǒu zhī hu
问主人：“岭上有御人者，果有之乎？
zhǔ rén yuē jí yú lín rén
”主人曰：“即余邻人。
xià wǔ qiáo yú shān shù zéi zì shān hòu yuè chū bō sān rén yī ér suì yī rén shǒu
下午樵于山，数贼自山后跃出，剥三人衣，而碎一人首。
yǔ jūn lái shí xiāng hòu xiān yě
与君来时相后先也。
yǔ yú shì shǐ gǎn qián zhǐ sù zhě zhī qíng ér zì kuì yǐ sī zhōng yì duó zhī yě
”予于是始感前止宿者之情，而自愧以私衷臆度之也。
gài shì lǐng dōng wèi yuè zhōu xi wèi shí bǎo nǎi qǔ jìng wèi tún jūn zhī jiè hù xiāng tuī wěi dào suì de ér chéng zhī ěr
盖是岭东为越州，西为石堡，乃曲靖卫屯军之界，互相推诿，盗遂得而乘之耳。
chū bā rì mèi shuǎng fàn suǒ jiǔ ér zhuó wèi yù quán jì
初八日昧爽饭，索酒而酌，为浴泉计。
suì yóu cūn hòu yuè pō xi xià zé wēn quán zài wàng yǐ
遂由村后越坡西下，则温泉在望矣。
wù zhōng zhēng qì yīn yūn suí liú dōng xià tián qí jiān yù rán sì qǐ yě
坞中蒸气氤氲，随流东下，田畦间郁然四起也。
bàn lǐ rén wéi yuán zhī hù zé yī hóng zhōng zhù yǒu tíng fù qí shàng liǎng páng fù zhuān zhòu liǎng chí jiā zhī
半里，人围垣之户，则一泓中贮，有亭覆其上，两旁复砖甃两池夹之。
běi yǒu xiè sān yíng shuǐ cóng qí xià lái zhōng kāi yī kǒng fāng jìng chǐ kě jū ér guàn yě
北有谢三楹，水从其下来，中开一孔，方径尺，可掬而盥也。
suì jiě yī jiù chí zhōng yù
遂解衣就池中浴。
chū xià qí rè shuò fū jiào zhī qián yù shí jué shén liè
初下，其热烁肤，较之前浴时觉甚烈。
jì ér wēn tiáo shì tǐ shū shèng mí lè zhī tài liáng ér qīng liè yì guò zhī
既而温调适体，殊胜弥勒之太凉，而清冽亦过之。
yù ba yóu yuán hòu dōng xiàng bàn lǐ chū dà dào
浴罢，由垣后东向半里，出大道。
shì rì bì tiān rú zhuó míng xù jīng rán téng cuì wēi ér chū jié bō yìng qí xià duì zhī jué chén jīn dàng dí rú zài bīng hú yù jiàn zhōng
是日碧天如濯，明旭晶然，腾翠微而出，洁波映其下，对之觉尘襟荡涤，如在冰壶玉鉴中。
běi xíng shí lǐ guò nán chéng yòu èr shí lǐ rù qǔ jìng nán mén
北行十里，过南城，又二十里，入曲靖南门。
shí yǒu gē cān róng zhě chí qiāng shì bīng fèng àn jūn mìng xún zhū chéng bǎo gāo chuáng qí zhì dà dào yōng qí rú yún nán chí ér qù
时有戈参戎者持枪士兵，奉按君命，巡诸城堡，高幢ｃｈｕǎｎｇ旗帜大纛，拥骑如云，南驰而去。
yú bì dào páng shì zhī rú hè diàn yì rú fú yún bù zhī liǎng jiè qīng shān jiàn guàn tǎn dāng shuí zuǒ yě shuí lù chū zuǒ bì biǎo shì yōng hù ne
余避道旁视之，如赫电，亦如浮云，不知两界青山见惯，袒当谁左也谁露出左臂表示拥护呢。
fàn yú miàn sì zhōng
饭于面肆中。
chū dōng mén bàn lǐ rù dōng shān sì
出东门半里，入东山寺。
shì míng qīng lóng shān ér shí wú shān guō dōng gǒu lǒu gāo jǐn zhàng yú dà bù jí wǔ zhàng
是名青龙山，而实无山，郭东岣嵝，高仅丈余，大不及五丈。
shàng jiàn dà diàn qián liè céng lóu pèi zhī zhì hóng zhōng yān zhōng zhī dà yú suǒ wèi jiàn yě
上建大殿，前列层楼配之，置宏钟焉，钟之大，余所未见也。
diàn zuǒ yǒu cáng jīng gé qí yòu lóu sān céng jiē yì yú gǒu lǒu zhī páng ér qí qí mò zhě
殿左有藏经阁，其右楼三层，皆翼于岣嵝之旁而齐其末者。
xǐ yǐ jiǔ zhī chū sì yòu xún chéng ér běi wǔ lǐ chū yǎn wǔ chǎng dà dào
徙倚久之，出寺右，循城而北，五里，出演武场大道。
yòu sān lǐ guò bái shí jiāng yòu èr lǐ guò yī pō
又三里过白石江，又二里过一坡。
yòu shí lǐ dǐ xīn qiáo yīn léi hōng rán dà yǔ hū zhì bì máo yán xià bīng xiàn jiāo zuò huí fēng yǒng zhī pū rén yī miàn mò kě yǎn bì
又十里抵新桥，殷雷轰然，大雨忽至，避茅檐下，冰霰交作，回风涌之，扑人衣面，莫可掩蔽。
jiǔ zhī nǎi jì
久之乃霁。
réng běi xíng nìng huá bù kě zhe zhǐ
仍北行，泞滑不可着趾。
shí lǐ dǐ jiāo shuǐ rù nán mén
十里抵交水，入南门。
yóu zhān yì zhōu shǔ qián dǐ dōng mén tóu jiù dǐ xí qǐ qián jiā
由沾益州署前抵东门，投旧邸袭起潜家。
jiàn qí mén bì yì zhī kòu ér zhī fāng yǎn jù yú nèi yě
见其门闭，异之，叩而知方演剧于内也。
yú yǐ zú ní yī gòu bù lè guān jí rù qí hòu lóu ér qì yān
余以足泥衣垢，不乐观，亟入其后楼而憩焉。
zhān yì wéi tǔ sī jū zhōu zhì ér zhī zhōu zhī shǔ zé zài jiāo shuǐ
沾益惟土司居州治，而知州之署则在交水。
chū jiǔ rì yú juàn yú xíng yì zài wài cháng tú bá shè qì qí lóu bù chū zuò shù rì yóu jì
初九日余倦于行役在外长途跋涉，憩其楼不出，作数日游纪。
shì rì wéi zhòng jiǔ gāo fēng gǔ hán
是日为重九，高风鼓寒。
yǐ dēng gāo zhī hou ér dú zuò yuán ān jiāng wò zhī tài yǐ rì rì jī pān chóng jùn bù shǎo yě
以登高之候，而独作袁安僵卧之态，以日日跻攀崇峻不少也。
xià wǔ zhǔ rén xié jú jù zhuó bù jué táo rán ér wò
下午，主人携菊具酌，不觉陶然而卧。
chū shí rì hán shén zhōng rì yīn yì
初十日寒甚，终日阴翳。
zhǐ yù zhōng
止寓中。
xià wǔ fù yǔ chè yè bù xiū
下午复雨，彻夜不休。
shí yī rì yú yù xíng
十一日余欲行。
zhǔ rén yǐ yǔ liú fù wèi qiáng zhù yàn chī bǎo qí jiǔ fǔ yān
主人以雨留，复为强驻，厌吃饱其酒脯焉。
chū yú yù cóng zhān yì bìng qióng běi pán yuán wěi zhì jiāo shuǐ gōng qǐ qián wèi yú tán zhī shén xī jiē záo záo kě jù suì tú fǎn yuán yóu xún diān qū shěng chéng yān
初余欲从沾益并穷北盘源委，至交水，龚起潜为余谈之甚晰，皆凿凿可据，遂图返辕，由寻甸趋省城焉。
shí èr rì zhǔ rén qíng dǔ hou fàn ér xíng yǐ shàng wǔ yǐ
十二日主人情笃，候饭而行，已上午矣。
shí lǐ réng dǐ xīn qiáo suì yóu qí sù liú xī nán xíng
十里仍抵新桥，遂由歧溯流西南行。
èr lǐ dǐ xī nán xiǎo shān xià shí chuáng zhī shuǐ nǎi cóng xī běi xiá zhōng lái lù nǎi cóng xī nán xiá zhōng rù
二里抵西南小山下，石幢之水，乃从西北峡中来，路乃从西南峡中入。
yī lǐ dēng lǐng yī lǐ zhì qí diān
一里登岭，一里陟其巅。
xi xíng lǐng shàng zhě yòu yī lǐ nǎi xià
西行岭上者又一里，乃下。
chū cóng lǐng tóu xià kàn xi wù yǒu lú yǒu chóu yǒu shuǐ yíng zhī yǐ wéi bì zì xi ér dōng zhù shí chuáng zhě
初从岭头下瞰西坞，有庐有畴，有水潆之，以为必自西而东注石幢者。
yǐ lǐ xi xià zhě yòu yī lǐ dǐ wù zhōng zé qí shuǐ fǎn xī nán liú dāng yóu nán gǔ zhōng zhuǎn dōng ér chū yú bái shí jiāng zhě
迤逦西下者又一里，抵坞中，则其水返西南流，当由南谷中转东而出于白石江者。
xún shì cūn wèi gē jiā chōng
询是村为戈家冲。
yóu shì ér xi bìng cuì fēng zhū jiàn zhī liú jiē wèi bái shí jiāng shàng liú zhī yuán yǐ
由是而西，并翠峰诸涧之流，皆为白石江上流之源矣。
yuán duǎn liú wēi yíng dài bù guò shù lǐ zhī nèi ér mù xī píng qǔ jìng zhī jié kuā wèi mào wù shè jiāng zì shàng liú dù ér jiā gōng zhī zhe zhī qīng shǐ wèi bu shi xūn ér bù zhī yǔ ào táng shuǐ táng wú yì yě
源短流微，潆带不过数里之内，而沐西平曲靖之捷，夸为冒雾涉江，自上流渡而夹攻之，著之青史，为不世勋，而不知与坳堂水塘无异也。
zhēng shì kǎo shí shū zhī bù zú jǐn xìn rú cǐ
征事考实，书之不足尽信如此！
yú shì pán shé bǎn gǔ sì lǐ yuè liú jiā pō zé cuì fēng shān zài wàng yǐ
于是盘折坂谷四里，越刘家坡，则翠峰山在望矣。
gài cǐ shān jí liǎng páng zhōng jiè zhī jí nán zì yí liáng fēn zhī běi dù mù róng jīng yòu běi ér dù huǒ shāo jīng lǐng yòu běi ér dù xiǎng shuǐ xi lǐng yòu běi ér jié wèi cǐ shān
盖此山即两旁中界之脊，南自宜良分支，北度木容箐，又北而度火烧箐岭，又北而度响水西岭，又北而结为此山；
yòu xī jiā zhì wèi huí lóng shān rào jiāo shuǐ zhī xī běi jīng yán fāng yòu běi dǐ zhān yì zhōu nán
又西夹峙为回龙山，绕交水之西北，经炎方，又北抵沾益州南；
zhuǎn dōng fù shé ér nán xià zhì wèi hēi shān fēn wéi liǎng zhī
转东，复折而南下，峙为黑山，分为两支。
zhèng zhī yóu huǒ shāo pù míng yuè suǒ zhī jiān nán zǒu dōng zhé xià ān lóng suǒ rù sì chéng zhōu ér dōng zhì wèi dà míng shān suì jǐn yú xún zhōu
正支由火烧铺、明月所之间南走东折，下安笼所，入泗城州，而东峙为大明山，遂尽于浔州。
páng zhī xī nán yóu bái shuǐ xī fēn shuǐ lǐng yòu fēn liǎng zhī zhí nán zhě yóu huí dàn pō xi lǐng xī nán zhì wèi dà guī shān ér jǐn yú pán jiāng nán qǔ
旁支西南由白水西分水岭，又分两支：直南者由回窞坡西岭，西南峙为大龟山，而尽于盘江南曲；
xī nán fēn zhī zhě jǐn yú qǔ jìng dōng shān
西南分支者，尽于曲靖东山。
qí dōng nán zhī shuǐ xià wèi bái shí jiāng
其东南之水，下为白石江；
dōng běi zhī shuǐ xià wèi shí chuáng hé
东北之水，下为石幢河；
ér xi zé xiè yú mǎ lóng zhī jiāng ér chū xún diān wèi běi pán jiāng yān
而西则泄于马龙之江，而出寻甸，为北盘江焉。
rán zé yī shān ér dōng chū wèi nán pán xi chū wèi běi pán wéi cǐ shān jí yán fāng zú yǐ dāng zhī
然Ｃ则一山而东出为南盘，西出为北盘，惟此山及炎方足以当之；
ruò qǔ jìng dōng shān zé páng zhī cuò chū ér zhì zhī suǒ chēng xī wù yě
若曲靖东山，则旁支错出，而志之所称悉误也。
yóu liú jiā pō xī nán cóng pō shàng xíng yī lǐ zhuī jí yī yù nǎi cuì fēng shān xià héng shān zhūn rén yě
由刘家坡西南，从坡上行一里，追及一妪，乃翠峰山下横山屯人也。
suí zhī yòu xi yī lǐ nǎi xià pō
随之又西一里，乃下坡。
jìng wù yī lǐ yǒu xiǎo shuǐ zì xī běi lái xiǎo shí liáng kuà zhī
径坞一里，有小水自西北来，小石梁跨之。
cóng cǐ xī nán shàng pō wèi sān chē dào
从此西南上坡，为三车道；
cóng cǐ zhí xī sù xiǎo shuǐ zì xī nán àn rù wèi cuì fēng jiàn dào
从此直西溯小水，自西南岸入，为翠峰间道。
qí lù ruò xù ruò duàn héng jié wù lǒng
其路若续若断，横截坞陇。
sān lǐ yǒu dà dào zì dōng nán lái zé zì qǔ jìng dēng shān zhī jìng yě yú shì dōng nán wàng jiàn sān chē shì yǐ
三里，有大道自东南来，则自曲靖登山之径也，于是东南望见三车市矣。
suì cóng dà dào xi xíng èr lǐ jiāng dǐ cuì fēng xià fù cóng xiǎo jìng xī nán dù lǒng
遂从大道西行，二里，将抵翠峰下，复从小径西南度陇。
fēng yǔ hū zhì qǐng kè ér guò
风雨忽至，顷刻而过。
yī lǐ xià pō shè shēn jiàn yòu xī shàng pō bàn lǐ dǐ héng shān zhūn
一里，下坡涉深涧，又西上坡半里，抵横山屯。
qí zhūn jiē xú xìng
其屯皆徐姓。
lǎo yù mìng qí zi cóng cūn hòu sòng yú rù shān
老妪命其子从村后送余入山。
bàn lǐ dǐ qí lù jí yǒu liǎng xiǎo jiàn hé liú
半里抵其麓，即有两小涧合流。
shè qí běi lái zhě sù qí xi lái zhě suì niè jùn xī shàng
涉其北来者，溯其西来者，遂蹑峻西上。
yī lǐ bàn pán lǐng tóu ér běi zhuǎn rù xī xiá zhōng zé shān zhī bàn yǐ
一里半，盘岭头而北，转入西峡中，则山之半矣。
qí shān zì jué dǐng chuí liǎng zhī rú huán bì dōng xià běi zhī zhǎng zé liáo rào ér qián wèi xīn qiáo xī gāng zhī mài
其山自绝顶垂两支，如环臂东下：北支长，则缭绕而前，为新桥西冈之脉；
nán zhī duǎn zé suǒ niè yǐ shàng zhě
南支短，则所蹑以上者。
liǎng bì zhī nèi yòu zhōng xuán yī zhī dāng wù ruò tái zhī zhì zé zhāo yáng ān jù qí shàng ān dōng běi xiàng
两臂之内，又中悬一支，当坞若台之峙，则朝阳庵踞其上，庵东北向。
qí nán yè yòu yǔ nán bì huán ā chéng xiá zì fēng dǐng bī xuē ér xià zé hù guó jiù sì yǐ qí jiān
其南腋又与南臂环阿成峡，自峰顶逼削而下，则护国旧寺倚其间。
zì xī xiá rù bàn lǐ xiān dá jiù sì rán hòu dōng zhuǎn shàng cháo yáng yǐ jiù sì qián zhuì xiá xià qiàn yě
自西峡入半里，先达旧寺，然后东转上朝阳，以旧寺前坠峡下堑也。
jiù sì liǎng yá bì jiā ér yīn sēn qí bìng zhè lǐ zhǐ bù zú zhī chǔ zài páng wú yú de
旧寺两崖壁夹而阴森，其病这里指不足之处在旁无余地；
zhāo yáng gū tái zhōng zhui ér xuān lǎng suǒ duǎn zài qián shǎo huí huán
朝阳孤台中缀而轩朗，所短在前少回环。
yú xiān rù jiù sì jiàn zhèng diàn yì zhěng qí hòu suì wēi yá jiǒng qiào téng mù dǎo chuí yú qí shàng ér diàn qián liǎng bǎi shèn jù jiā lì cān tiān
余先入旧寺，见正殿亦整，其后遂危崖迥峭，藤木倒垂于其上，而殿前两柏甚巨，夹立参天。
sì zhōng zhǐ yī sēng nǎi jì xī diàn zhōng zhě yī jiàn jí wéi yú ruò huǒ chuī fàn
寺中止一僧，乃寄锡殿中者，一见即为余𦶟火炊饭。
yú nǎi gēng yī kòu fú jí chéng jiàn dōng dēng cháo yáng
余乃更衣叩佛，即乘间东登朝阳。
yī tóu tuó fāng yè zhàng chū ān mén
一头陀方曳杖出庵门。
yú rù qí ān yì bié wú yī sēng zhǐ yǒu dú shū zhě shù rén zài dōng lóu
余入其庵，亦别无一僧，止有读书者数人在东楼。
yú xián bù qián tíng
余闲步前庭。
tíng zhōng yǒu xī fān jú liǎng zhū qí huā dà rú pán cù bàn wú xīn chì guāng càn làn huáng jú wèi zhī duó yàn nǎi zi zhǒng ér fēi gēn fēn cǐ qí yì yú zhū jú zhě
庭中有西番菊两株，其花大如盘，簇瓣无心，赤光灿烂，黄菊为之夺艳，乃子种而非根分，此其异于诸菊者。
qián lóu yì yōu jiǒng tíng qián yǒu guì huā yī shù yōu xiāng piāo fàn yuǎn xí shān gǔ
前楼亦幽迥，庭前有桂花一树，幽香飘泛，远袭山谷。
yú qián gé xiá pán lǐng jí wén ér yì zhī yǐ wéi tiān xiāng yáo zhuì ér bù yì nǎi fū è kāi huā suǒ chéng yě
余前隔峡盘岭，即闻而异之，以为天香遥坠，而不意乃敷萼开花所成也。
guì fēn jú yàn niàn cǐ yōu jìng hèn wú yī sēng kě tuō
桂芬菊艳，念此幽境，恨无一僧可托。
hái fàn jiù sì jí yù dēng dǐng wéi xíng jì jiàn chuī fàn sēng yīn qín zhěng xiǎng suī píng wú yú sù dòu wú yú shū shū yǒu gē zhǐ dàn kè zhī yì xīn yì zhī
还饭旧寺，即欲登顶为行计，见炊饭僧殷勤整饷，虽瓶无余粟，豆无余蔬，殊有割指啖客之意，心异之。
jí fàn zé jǐ zhù bù zhān shū ér zhǐ yǐ shū fèng kè shǐ zhī jí wéi dàn zhāi shī yě
及饭，则己箸不沾蔬，而止以蔬奉客，始知即为淡斋师也。
xiān shì héng shān zhūn lǎo yù wèi yú yán shān zhōng yǒu yī sēng sǔn kǒu kǔ tǐ yǐ gōng dà zhòng
先是横山屯老妪为余言：“山中有一僧，损口苦体，以供大众。
yǒu yǔ yī zhě zhé fù yǔ rén
有予衣者，辄复予人。
yǒu xiǎng shí zhě jǐ bù yán bù yóu wéi kǒng zhòng kǒu fú shì
有饷食者，己不盐不油，惟恐众口弗适。
yú chū zhì cǐ xùn zhī shī bú duì yú ròu yǎn bù zhī jí shī yě
“余初至此讯之，师不对，余肉眼不知即师也。
shī hào dà chéng nián fu sì shí yòu wèi chuān rén cháng yú yáo ān jì xī yú cǐ yǐ jī nián yǐ mǎn yī nián yǐ
师号大乘，年甫四十，幼为川人，长于姚安，寄锡于此，已期年已满一年矣。
fā yuàn dàn zhāi gòng zhòng yù yú cǐ jìng xiū sān nián bǎi rì shǐ yī xià shān
发愿淡斋供众，欲于此静修三年，百日始一下山。
qí xíng duǎn xiǎo ér mù yǒu fēng yǎng zhī jí
其形短小，而目有疯痒之疾。
kǔ xíng qín xiū shì suǒ wèi yǒu
苦行勤修，世所未有。
yú jiàn zhī fāng bù rěn qù ér fàn wèi bì dà yǔ rú zhù qí shì bù yǐ shī liú zhǐ sù yú suì tíng qì yān
余见之，方不忍去，而饭未毕，大雨如注，其势不已，师留止宿，余遂停憩焉。
shì yè hán shén yú sù qián yíng shī dú liú zhèng diàn wú jù wú kān chè yè chán nà jí zuò chán rù dìng bù xiū
是夜寒甚，余宿前楹，师独留正殿，无具无龛，彻夜禅那即坐禅入定不休。
shí sān rì dá dàn yǔ bù zhǐ dà chéng shī fù liú qì
十三日达旦雨不止，大乘师复留憩。
yú jiàn qí píng sù jiāng jǐn wèi chuī zhōu wèi chén cān shī fù jí lìng biāo wèi fàn
余见其瓶粟将尽，为炊粥为晨餐，师复即另爂为饭。
shàng wǔ yǔ zhǐ kǒng yú xíng fù qiáng yú cān
上午雨止，恐余行，复强余餐。
hū yǒu yī tóu tuó rù shì jí zuó cháo yáng rù ān shí yè zhàng ér chū zhě jiàn yú yuē jūn shàng zài cǐ hé bù guò wǒ
忽有一头陀入视，即昨朝阳入庵时曳杖而出者，见余曰：“君尚在此，何不过我？
wǒ yóu kě wèi jūn yī rì gōng bù bì dàn cǐ yě
我犹可为君一日供，不必啖此也。
suì xié yú guò zhāo yáng gòng wēi huǒ jù cān
”遂挟余过朝阳，共煨火具餐。
shī hào zǒng chí mǎ lóng rén wèi qǔ jìng dōng shān sì zhù chí bì xiāo yú cǐ yì fēi cǐ ān zhǔ sēng yě
师号总持，马龙人，为曲靖东山寺住持，避嚣于此，亦非此庵主僧也。
cǐ ān zhǔ sēng yuē ruì kōng zuó yǔ jiù sì zhǔ sēng jù rù jùn ruì kōng guī ér jiù sì sēng bìng bù zhī fǎn gài jiē chǔn chǔn jí wú zhī shì fǎ fó fǎ yī wú shǎo jiě zhě
此庵主僧曰瑞空，昨与旧寺主僧俱入郡，瑞空归而旧寺僧并不知返，盖皆蠢蠢即无知，世法佛法，一无少解者。
dà chéng jīng jìn ér wú yú zī zǒng chí jìng xiū ér néng zǔn jié jié shěng yì kōng shān zhōng liǎng shèng lǚ yě
大乘精进而无余资，总持静修而能撙节节省，亦空山中两胜侣也。
yǐ ér zì yán qí xiān shì wèi gū sū wú xiàn jí yǔ yú tóng xìng
已而自言其先世为姑苏吴县籍，与余同姓。
xī nián cháo hǎi guò wú mén shān táng xú shì yù liú zhī fàng shēng chí shī bù guǒ ér guī
昔年朝海过吴门，山塘徐氏欲留之放生池，师不果而归。
jīn nián yǐ liù shí sān yǐ
今年已六十三矣。
shì yè sù qí xi lóu hán gēng shén ér yè yǔ fù chán chán
是夜宿其西楼，寒更甚，而夜雨复潺潺。