滇游日记六 — 徐霞客游记 — 徐霞客

shí sì rì yǔ jìng rì bù jì qiào hán biān

十四日雨竟日不霁，峭寒砭ｂｉāｎ。

gǔ cì gǔ wéi bì hù xiàng huǒ bù néng yí yī bù yě

骨刺骨，惟闭户向火，不能移一步也。

cuì fēng shān zài qǔ jìng xī běi jiāo shuǐ xī nán gè sān shí lǐ zài mǎ lóng xi sì shí lǐ xiù bá wèi cǐ zhōng zhī guān

翠峰山，在曲靖西北，交水西南，各三十里，在马龙西四十里，秀拔为此中之冠。

zhāo yáng ān zé liú jiǔ ān dà shī suǒ kāi jiàn zhě

朝阳庵则刘九庵大师所开建者。

bēi yán shī míng míng yuán běn hé nán tài kāng rén céng zhōng jiǎ kē wèi shì yù jiā jìng jiǎ zǐ zhù xī cuì fēng

碑言师名明元，本河南太康人，曾中甲科，为侍御，嘉靖甲子驻锡翠峰。

wàn lì gēng zǐ gōng yuán nián yǒu zhēng bō zhī yì jūn mén chén yòng bīn guò cǐ gǎn shī dé xíng wèi jiàn cǐ ān

万历庚子（公元１６００年）有征播之役，军门陈用宾过此，感师德行，为建此庵。

hòu shī rù niè pán chén jūn mén mìng yǐ rú lǐ zàng yú ān zhī dōng yuán

后师入涅槃，陈军门命以儒礼葬于庵之东原。

tǔ rén yán liú shì yù chū xún àn zhì èr táo wèi shǔ suǒ qiè

土人言：刘侍御出巡，案置二桃，为鼠所窃。

liú kuī jiàn zhī yáng shì mén zǐ yuē rǔ hé qiè táo

刘窥见之，佯试门子曰：“汝何窃桃？

mén zǐ bù chéng

”门子不承。

xià zhī yuē cǐ chù qǐ fù yǒu tā rén ér rǔ bù chéng

吓之曰：“此处岂复有他人，而汝不承。

wú jiāng xíng zhī

吾将刑之。

mén zǐ jù xíng suì wàng chéng zhī

”门子惧刑，遂妄承之。

wèn hé hé zài

问：“核何在？

mén zǐ fù qǔ tā hé yǐ zì wū

”门子复取他核以自诬。

liú yuē tiān xià shì wang zhě duō yǐ

刘曰：“天下事枉者多矣！

nǎi qì guān tì fā xuē fà wèi sēng yú cǐ

”乃弃官薙ｔì发（削发为僧）于此。

qǔ jìng zhě běn táng zhī qū zhōu jìng zhōu yě hé qí de zhì fǔ ér míng yì yīn zhī

曲靖者，本唐之曲州、靖州也，合其地置府，而名亦因之。

zhān yì zhōu tǔ zhī zhōu ān biān zhě jiù tǔ guān ān yuǎn zhī dì xiōng zhōng ér dì jí zhě yě

沾益州土知州安边者，旧土官安远之弟，兄终而弟及者也。

yǔ sì chuān wū sā fǔ tǔ guān ān xiào liáng jiē rǎng ér fù tóng zōng

与四川乌撒府土官安孝良接壤，而复同宗。

shuǐ xī ān bāng yàn zhī pàn xiào liáng yǔ zhī tóng nì

水西安邦彦之叛，孝良与之同逆。

wèi jǐ sǐ qí zhǎng zǐ ān qí jué xí wū sā zhī zhí cì zǐ ān qí lù zé tǔ shè yě

未几死，其长子安奇爵袭乌撒之职，次子安奇禄则土舍也。

jūn mén xiè mìng zhān yì ān biān wǎng yù shuǐ xī bāng yàn jū liú zhī

军门谢命沾益安边往谕水西，邦彦拘留之。

dāng shì zhě jí mìng qí lù dài shǔ zhōu shì bìng yǐ shàng wén

当事者即命奇禄代署州事，并以上闻。

hòu shuǐ xī chū ān biān fèng zhǐ réng zhǎng zhān yì qí lù bù dé yǐ hái qí wèi

后水西出安边，奉旨仍掌沾益，奇禄不得已，还其位；

ér qí lù yǒu wū sā zhī yuán ān biān shì gū mò zhù yōng xū míng ér yǐ

而奇禄有乌撒之援，安边势孤莫助，拥虚名而已。

rán biān shí zhōng shùn ér qí lù jiǎo huá néng jié dāng dào huan

然边实忠顺，而奇禄狡猾，能结当道欢。

jīn nián sān yuè hé tiān qú mìng bǎ zǒng luō cǎi yǐ bīng zhù shǒu zhān yì cǎi jìng chéng jī shā biān bìng qiè qí zī èr qiān jīn qù

今年三月，何天衢命把总罗彩以兵助守沾益，彩竟乘机杀边，并挈其资二千金去。

huò yuē cǎi shòu dāng dào yì zhǐ jiē wèi qí lù de yě

或曰：彩受当道意指，皆为奇禄地也。

qí lù suì fù zhuān zhōu shì dāng dào jù xī rán cóng zhī

奇禄遂复专州事，当道俱翕然从之。

dú zǒng fǔ mù yuē biān suī shàng sī yì shì chén yě kuàng shòu tè mìng qǐ kě shā zhī ér bù wèn

独总府沐曰：“边虽上司，亦世臣也，况受特命，岂可杀之而不问？

gù zhì jīn jiǔ yuè jiān zhān yì fù wù sì bù ān bù ān wèi wèi dìng zhī jú yún

”故至今九月间，沾益复杌梩ｗùｎｉè不安不安，为未定之局云。

xià wǔ fàn hòu cì yǔ shào xī suì cóng zhāo yáng yòu dēng dǐng

下午饭后，伺雨稍息，遂从朝阳右登顶。

xī shàng bàn lǐ

西上半里。

yòu kàn xiá zhōng hù guó sì xià qiàn jǐng kǒu zuǒ zhān gāng shàng bā jiǎo ān shàng jù zhāo yáng yòu xié

右瞰峡中，护国寺下嵌穽口，左瞻冈上，八角庵上踞朝阳右胁。

xi tiào jué dǐng zhī xià hù guó hòu jīng zhī shàng yòu yǒu yī ān qián lín wēi jīng hòu yǐ qiào fēng yǒu hù guó zhī yōu ér wú qí bī yǒu cháo yáng zhī kǎi dì shì gāo ér tǔ zhì gān zào ér wú qí gū wèi cǐ zhōng zhèng de shì wèi jīn lóng ān

西眺绝顶之下，护国后箐之上，又有一庵，前临危箐，后倚峭峰，有护国之幽而无其逼，有朝阳之垲ｋǎｉ地势高而土质干燥而无其孤，为此中正地，是为金龙庵。

shí fēi yǔ fù lái jù dāng qí ér guò xiān shàng jué dǐng

时霏雨复来，俱当岐而过，先上绝顶。

yòu xi bàn lǐ yú běi lǐng wàng jiàn hòu shù lǐ wài fù yī fēng gāo zhì shàng yì yǒu ān yuē pán lóng ān yǔ cuì fēng dōng xī pián zhì

又西半里逾北岭，望见后数里外，复一峰高峙，上亦有庵，曰盘龙庵，与翠峰东西骈峙；

yǒu shuǐ jiā běi wù ér xià jí xīn qiáo shí chuáng hé zhī yuán yě

有水夹北坞而下，即新桥石幢河之源也。

yú shì nán xiàng pān lǐng jí ér dēng guò yī xū táng é yuē huǎng rù jiǔ tiān

于是南向攀岭脊而登，过一虚堂，额曰：“恍入九天。

yòu nán shàng gòng bàn lǐ ér rù cuì hé gōng zé cǐ shān zhī jué dǐng yě

”又南上，共半里而入翠和宫，则此山之绝顶也。

cuì fēng wèi qǔ jìng míng fēng ér bù zhe yú tǒng zhì

翠峰为曲靖名峰，而不著于《统志》。

rú láng mù zhī zài dōng shān yǔ cǐ gé hǎi zǐ yáo duì rán dōng shān suī dà ér fēi zhèng mài ér cǐ fēng zé wèi liǎng jiāng bí zǔ

如阆木之在东山，与此隔海子遥对，然东山虽大，而非正脉，而此峰则为两江鼻祖。

yú chū jiàn xi wù yǔ huí lóng jiā běi zhī shuǐ yóu dōng xià xīn qiáo ér zhāo yáng hù guó jí shì fēng dōng lù zhī shuǐ yòu jù zhù bái shí yí shì fēng yóu fēi zhèng jǐ

余初见西坞与回龙夹北之水，犹东下新桥，而朝阳、护国及是峰东麓之水，又俱注白石，疑是峰犹非正脊；

jí dēng dǐng ér hòu zhī zhèng nán xià zhuì zhī xiá zé nán yóu xiǎng shuǐ āo xi dú xi xià mǎ lóng chū xún diān yǐ shǐ xìn shì dǐng wèi sān miàn shuǐ fèn zhī jiè

及登顶而后知正南下坠之峡，则南由响水坳西，独西下马龙出寻甸矣，始信是顶为三面水分之界。

dōng běi èr miàn jù rù nán pán nán miàn rù běi pán

东北二面俱入南盘，南面入北盘。

qí mài nán zì xiǎng shuǐ āo xi píng dù ér zhì wèi cǐ fēng jí xi dù pán lóng

其脉南自响水坳西，平度而峙为此峰，即西度盘龙。

qí shuǐ suì nán běi yì liú nán zhě cóng xi zhuǎn běi běi zhě cóng dōng zhuǎn nán

其水遂南北异流，南者从西转北，北者从东转南。

liǎng pán zhī jiāo cuò qí yuán shí fēn yú cǐ yún

两盘之交错，其源实分于此云。

cuì hé dǐng gāo fēng qiào liǎng lǎo sēng bì mén wēi huǒ sì gù wù mù fēng mí lüè kàn dà lüè

翠和顶高风峭，两老僧闭门煨火，四顾雾幕峰弥，略瞰大略。

yóu nán wù xi xià wèi xún diān jiàn dào yú nǐ míng rì cóng zhī ér qù zhě

由南坞西下，为寻甸间道，余拟明日从之而去者。

suì dōng nán xià yóu líng guān miào dōng zhuǎn bàn lǐ rù jīn lóng ān

遂东南下，由灵官庙东转，半里入金龙庵。

ān pō zhěng jié tíng zhōng jú shù shí běn pī shuāng hán yǔ yōu jǐng qī jué

庵颇整洁，庭中菊数十本，披霜含雨，幽景凄绝。

shì ān wéi shān dōng lǎo sēng tiān zé suǒ jiàn jīn tiān zé rù shěng zhǔ dì zàng sì ér qí tú yǔn zhé zhǔ zhī

是庵为山东老僧天则所建，今天则入省主地藏寺，而其徒允哲主之。

sù kè gōng jìng de yǐn jìn kè rén jù zhāi míng yǔ jiàn hé

肃客恭敬地引进客人具斋，瞑雨渐合。

suì fù bàn lǐ dōng hái cháo yáng

遂复半里，东还朝阳。

yù xià hù guó kàn dà chéng shī yǔ huá bù néng kàn zhī ér guò

欲下护国看大乘师，雨滑不能，瞰之而过。

shí wǔ rì dá dàn yǔ zhǐ ér yún qì ài dài xíng róng yún qì hěn nóng yú fù zhǐ bù xíng

十五日达旦雨止，而云气叆叇àｉｄàｉ形容云气很浓，余复止不行。

rì dāng wǔ xiàn yǐng yú suì chéng xìng wǎng kàn dà chéng

日当午献影，余遂乘兴往看大乘。

dà chéng fù gù liú

大乘复固留。

shí tiān sè hū jì yú yù xíng ér dù bù jí gū qī zhī wǎn guò wèi míng rì zǎo xíng jì

时天色忽霁，余欲行而度不及，姑期之晚过，为明日早行计。

nǎi fù shàng dǐng huán tiào sì wéi yuǎn fēng jù chū shǐ xī shì shān zhī mài dàn dōng xī héng liè ér mài cóng zhōng dù lǚ fú lǚ qǐ fēi zhí xuān zhī jí yě

乃复上顶，环眺四围，远峰俱出，始晰是山之脉，但东西横列，而脉从中度，屡伏屡起，非直亘之脊也。

wéi cuì fēng yǔ pán lóng èr fēng nǎi dōng xi bìng jiā

惟翠峰与盘龙二峰，乃东西并夹。

ér cuì fēng zhī nán xiǎng shuǐ āo zhī zhī héng liè dōng xià ér jié wèi qǔ jìng

而翠峰之南，响水坳之支横列东下，而结为曲靖；

pán lóng zhī xi yòu nán qǔ yī zhī shǐ dōng xià ér jié wèi jiāo shuǐ yòu héng gèn ér běi shǐ dōng huì yán fāng zhī shuǐ yòu běi shǐ zhuǎn dù zhān yì zhī nán wù yān

盘龙之西，又南曲一支，始东下而结为交水，又横亘而北，始东汇炎方之水，又北始转度沾益之南坞焉。

cóng fēng dōng xià yòu hái guò bā jiǎo ān réng fǎn cān yú zhāo yáng

从峰东下，又还过八角庵，仍返餐于朝阳。

wèi zǒng chí suǒ liú bù dé rù hù guó

为总持所留，不得入护国。

shì rì yǐ lì jiāng sōng míng èr chù qiú zhào yú cuì hé líng qiān lì jiāng de guì rén jiē yǐn xǐ gēng xīn sōng míng de kū mù féng chūn yù fàng huā

是日以丽江、嵩明二处求兆于翠和灵签，丽江得“贵人接引喜更新”，嵩明得“枯木逢春欲放花”。

jiē jí zhào yě

皆吉兆也。

wǔ qíng hòu qiè jì míng rì kě zǎo xíng jì mù ér yǔ fù hé

午晴后，窃计明日可早行，既暮而雨复合。

shí liù rì zǔ yǔ

十六日阻雨。

shí qī rì yǔ fù dá dàn

十七日雨复达旦。

yī zhù zhāo yáng zhě shù rì ér zǒng chí yòu fēi cháng zhù jiǔ rǎo shū wèi bù ān yǔ jìng rì fù yī rì

一驻朝阳者数日，而总持又非常住，久扰殊为不安，雨竟日复一日。

fàn hòu yù bié ér xíng zǒng chí wèi yǔ qiě fù zhì

饭后欲别而行，总持谓雨且复至。

yǐ ér guǒ rán

已而果然。

yǐ fù zhōng jì jì nǎi dà zhù qīng pén dǎo xiá gèng shén yú zuó

已复中霁，既乃大注，倾盆倒峡，更甚于昨。

shí bā rì chè yè chè dàn diǎn bù shǎo chuò

十八日彻夜彻旦，点不少辍。

qián èr rì jù wǔ kè lǎng rán ér jīn jí shǎn shuò zhī yǐng yī bìng wú zhī ér hán qiě gèng shén wéi jiù gǔ duò zuò shēng yá jí yǐ shāo mù gùn kǎo huǒ guò rì zi bù fù wèn qián chéng yǐ

前二日俱午刻朗然，而今即闪烁之影一併无之，而寒且更甚，惟就榾柮作生涯即以烧木棍烤火过日子，不复问前程矣。

前二日俱午刻朗然，而今即闪烁之影一并无之，而寒且更甚，惟就榾柮作生涯即以烧木棍烤火过日子，不复问前程矣。

shí jiǔ rì huì yǔ réng rú zuó fù zǔ bù xíng xián tán

十九日晦雨仍如昨，复阻不行，闲谈。

zǒng chí xī yǐ zhōu jùn zūn shì dǎi xì háng yáng xíng jù shén ruò yīn bǐ jì zhī

总持昔以周郡尊事逮系，桁杨ｈáｎｇ刑具甚若，因笔记之？

dōng shān sì xī yǒu cáng jīng nǎi táng xún fǔ suǒ qǐng guī zhě

东山寺昔有藏经，乃唐巡抚所请归者。

jùn shǒu zhōu zhī xiāng shí qiān rén yóu xiāng jiàn zhuó shǒu qǔ jìng

郡守周之相，石阡人，由乡荐擢守曲靖。

yǐ qīng zhí wén

以清直闻。

mù zǒng chí shī dào xíng qǐng zhī jiǎn cáng yán hòu shén mì

慕总持师道行，请之检藏，延候甚密。

周知府仰慕总持师的道德修养，请他检索大藏经，接待伺候得很周到。

féng dōng xún shǒu yǐ xià zhū liáo jiē yǒu dú qīng zhī hèn ér zhōu fù bù miǎn yáng qí bō yú shì xī cè mù zhī

逢东巡守以下诸僚，皆有“独清”之恨，而周复不免扬其波，于是悉侧目之。

zhòng shāng yú fǔ tái wáng kàng luó zhī wú jì suì wū shī wǎng huán wèi jiāo tōng huì lù yǐ jīng lù wèi kuāng fěi zhú qì zuò yǐ zhòng zāng

中伤于抚台王伉，罗织无迹，遂诬师往还为交通贿赂，以经簏（ｌù）为筐篚（ｆěｉ竹器），坐以重赃。

zhōu fù dài wéi wán zhī ér qù yún

周复代为完之而去云。

èr shí rì yè bù wén yán liù yǐ wéi kě xíng yǐ

二十日夜不闻檐溜，以为可行矣。

chen qǐ ér wù fù yǐ wéi wù kě dài yě

晨起而雾，复以为雾可待也。

jì fàn ér wù fù chéng yǔ

既饭而雾复成雨。

jí wǔ guò dà jì yǐ wéi cǐ jì bì yǒu jiǔ qíng

及午过大霁，以为此霁必有久晴。

dài děng dào mù ér yǔ shēng fù sè sè dá yè ér gèng shén yān

迨ｄàｉ等到暮而雨声复瑟瑟，达夜而更甚焉。

èr shí yī rì huì míng zhōng rì dài yè fù yǔ

二十一日晦冥终日，迨夜复雨。

shì rì xià wǔ sàn bù zhāo yáng dōng shù shí bù

是日下午，散步朝阳东数十步。

dōng xiá zhōng yī ān dāng xiá shì yuē tài píng ān gài yǔ hù guó dōng xī jiā zhāo yáng zhě

东峡中一庵当峡，是曰太平庵，盖与护国东西夹朝阳者。

tài píng lǎo sēng zhǔ yù wēi lì yǐ xiǎng

太平老僧煮芋煨栗以饷。

èr shí èr rì chen qǐ huì míng rán jué qù zhī niàn yǐ bù kě zhǐ yǐ

二十二日晨起晦冥，然决去之念，已不可止矣。

shàng wǔ nǎi xíng

上午乃行。

zǒng chí fù zèng zhī yǐ mǐ kǒng zhōng tú yǔ hòu yī shí wú sù zhě ěr

总持复赠之以米，恐中途雨后一时无宿者耳。

jì bié réng shàng hù guó hòu jiā jīng zhōng guān lóng tán

既别，仍上护国后夹箐中观龙潭。

tán xiǎo ér liú bù jié gài jīn lóng ān xià jiā bì fèng zhōng zhī yè suī bù jié ér fēi hán zhū zhī kū yě

潭小而流不竭，盖金龙庵下夹壁缝中之液，虽不竭而非涵潴之窟也。

suì xī shàng yú lǐng xún cuì hé gōng zhī hòu yī lǐ yú yòu yú lǐng ér nán xià yǔ yóu fēi fēi bù yǐ

遂西上逾岭，循翠和宫之后，一里余，又逾岭而南下，雨犹霏霏不已。

bàn lǐ jí wù zhōng

半里，及坞中。

yòu yī lǐ yǒu qí běi zhuǎn wù cóng zhī jiàn rù shān jiā zé pán lóng suǒ dēng zhī dào yě

又一里，有岐北转，误从之，渐入山夹，则盘龙所登之道也。

réng chū cóng dà dào xī nán xíng

仍出从大道西南行。

èr lǐ yǒu cūn dāng wù zhōng xī liú zì wù zhí nán qù

二里，有村当坞中，溪流自坞直南去。

lù yóu cūn xi zhuǎn běi xíng

路由村西转北行。

bàn lǐ shè wù ér xi yī lǐ yòu yǒu cūn zài pō jiān shì yuē gāo pō cūn

半里，涉坞而西，一里，又有村在坡间，是曰高坡村。

yóu cūn hòu xià gāng yǒu qí cóng wù zhōng xī nán qù wèi xiǎo jìng kě nán dá jī tóu cūn

由村后下冈，有岐从坞中西南去，为小径，可南达鸡头村；

cóng gāng shàng xī běi zhuǎn wèi dà jìng nǎi tuó mǎ suǒ xíng zhě

从冈上西北转，为大径，乃驼马所行者。

chū jiāo shuǐ zhǔ rén wèi yú yǒu jiàn dào zì xún diān chū jiāo shuǐ shén jìn dàn qí jìng duō cuò nǎi jìn rì dōng chuān tuo tóng zhī qí suǒ chū

初交水主人谓余：“有间道自寻甸出交水甚近，但其径多错，乃近日东川驼铜之骑所出。

wú tóng háng zhī lǚ bù kě dú qù xū cóng xiǎng shuǐ zǒu jī tóu cūn dà dào

无同行之旅，不可独去，须从响水走鸡头村大道。

nǎi yú bù qū xiǎng shuǐ ér dēng cuì fēng

”乃余不趋响水而登翠峰。

wèn dào yú shān sēng jù yún shān hòu suī jí tuo tóng dào rán lù cuò nán xíng xū réng chū jī tóu wèi biàn

问道于山僧，俱云：“山后虽即驼铜道，然路错难行，须仍出鸡头为便。

zhì shì yú zhì zhī tú rén yì duō zhǔ qí shuō

”至是余质之途人，亦多主其说。

rán jiàn suǒ yún jìng lù fǎn dà ér suǒ yún wǎng jī tóu dà lù zhě fǎn xiǎo shén xīn huò zhī

然见所云径路反大，而所云往鸡头大路者反小甚，心惑之。

yuē yǐ cūn rén wèi bo rán yǐ guò cūn

曰以村人为卜，然已过村。

jiàn yǒu cūn rén zì shān zhōng fù xīn lái hū ér wèn zhī zé zhǐ cóng běi bù cóng nán

见有村人自山中负薪来，呼而问之，则指从北不从南。

yú nǎi cóng tuó mǎ lù zhuǎn xī běi xún gāng sān lǐ xī běi guò yī jí

余乃从驼马路转西北，循冈三里，西北过一脊。

qí jí nǎi zì pán lóng nán dù zhě yú chū yǐ wéi fēn zhī nán xià ér bù yì nǎi zhèng mài zhī qū

其脊乃自盘龙南度者，余初以为分支南下，而不意乃正脉之曲。

chū āo xi jiàn jí dōng suǒ shàng zhě shèn píng ér jí xi zé xià zhuì shēn qǔ jí nán běi yòu cóng lǐng tóu pián fēng gāo sǒng gè jí cuó é yì shì shān zhī jí yòu zhí zhé ér nán

出坳西，见脊东所上者甚平，而脊西则下坠深曲，脊南北又从岭头骈峰高耸，各极嵯峨，意是山之脊，又直折而南。

gài qián zì cuì fēng dù qí běi qù zhě cǐ yòu dù qí nán yī jí ér bàn rì jiān liǎng dù zhī yǐ

盖前自翠峰度其北去者，此又度其南，一脊而半日间两度之矣。

cóng āo xi suí nán fēng zhī shàng pán yāo qǔ qū qí kēng jiē shēn zhuì

从坳西随南峰之上，盘腰曲屈，其坑皆深坠。

běi xiàng yī lǐ jī yī pō

北向一里，跻一坡。

yī lǐ yòu běi dù yī jí qí jí píng xuān yú nán běi zhī zhōng zhě

一里，又北度一脊，其脊平亘于南北之中者。

yú shì yòu yī lǐ zài jī běi lǐng shǐ xī běi xià

于是又一里，再跻北岭，始西北下。

qí shí tiān yǐ jiàn jì wú fù huì míng zhī sè yuǎn fēng jìn xiá huán zhǔ zài wàng

其时天已渐霁，无复晦冥之色，远峰近峡，环瞩在望。

èr lǐ xià xi wù

二里，下西坞。

qí wù zì nán ér běi qí zhōng huáng yún pán lǒng cūn luò lián cuò yī xī zhōng guàn zhī

其坞自南而北，其中黄云盘陇，村落连错，一溪中贯之。

wèn shuǐ suǒ cóng chū zé réng cóng xīn qiáo shí chuáng hé yě

问水所从出，则仍从新桥石幢河也。

wèn qí suǒ cóng lái zé yàn kǒu yě

问其所从来，则堰口也。

wèn qí de hé míng zé tù jiē zǐ yě

问其地何名，则兔街子也。

shǐ xìn suǒ guò zhī jí guǒ yòu qū ér nán

始信所过之脊，果又曲而南；

guò yàn kǒu dāng yòu qū ér běi

过堰口，当又曲而北。

yú qián dēng cuì fēng dì jiàn qí xi guò pán lóng bù zhì cǐ yòu ān zhī qí nán yóu yàn kǒu yé

余前登翠峰，第见其西过盘龙，不至此，又安知其南由堰口耶？

qián zhī wèi zhǐ nán zhě bù yuē jī tóu jí yuē táo yuán yú nǎi màn suí mǎ jī zài lì lóng jǐ féng yuán zhī yì zhí zuǒ zhī yòu zhī yǐ

前之为指南者，不曰鸡头，即曰桃源，余乃漫随马迹，再历龙脊，逢原之异，直左之右之矣。

xià wù nán xíng èr lǐ suì héng shè qí xī zhōng liú shāng shāng yóu bèi yú bái shí jiāng yuán yě

下坞，南行二里，遂横涉其溪，中流汤汤，犹倍于白石江源也。

nán shàng pō yī lǐ shì wèi yàn kǒu jù luò shù shí jiā zài xī běi gāng shàng

南上坡一里，是为堰口，聚落数十家，在溪北冈上。

nǎi rù chuī

乃入炊。

jiǔ zhī fàn ér xíng yīn yún fù hé

久之，饭而行，阴云复合。

qí chù yǒu qí běi rù shān wèi mài chōng dào

其处有歧，北入山为麦冲道。

yú nǎi xī xiàng xíng qí xī yì fēn qí lái yī zì běi xiá yī zì xī xiá

余乃西向行，其溪亦分歧来，一自北峡，一自西峡。

yú dù qí běi lái zhě suì xi rù xiá jiàn shàng jiàn jùn tiān sè yì jiàn jì

余度其北来者，遂西入峡，渐上渐峻，天色亦渐霁。

sì lǐ cóng lǐng shàng běi zhuǎn zé běi xiá zhī qióng zhuì chù

四里，从岭上北转，则北峡之穷坠处。

yòu yī lǐ fù yú lǐng ér xi

又一里，复逾岭而西。

shì lǐng zì mù róng jīng yáng jīn shān běi zǒu cuì fēng fù zì pán lóng nán zǒu gāo pō yòu nán zhì cǐ shǐ zhuǎn ér běi qí dōng xī xiāng jù shù lǐ zhī nèi fán sān qǔ yān

是岭自木容箐杨金山北走翠峰，复自盘龙南走高坡，又南至此，始转而北，其东西相距，数里之内，凡三曲焉。

yú yī rì sān guò zhī hé yù zhī qín ér wěi qū bù yí yé

余一日三过之，何遇之勤而委曲不遗耶！

cóng lǐng xi shè wù qí shuǐ suì nán liú

从岭西涉坞，其水遂南流。

yī lǐ yú shì yòu běi zhuǎn yú lǐng

一里，于是又北转逾岭。

yī lǐ xī běi xià shān

一里，西北下山。

èr lǐ dǐ wù zhōng suí xiǎo shuǐ běi xiàng chū xiá shǐ yǒu wù chéng qí

二里，抵坞中，随小水北向出峡，始有坞成畦。

lù dāng cóng qí suí liú xi qù ér wù běi yǒu cūn jù dāng běi gāng shàng shì wèi sǎ jiā xiǎng yì tǔ qiú zhī xìng huò yuē yì shǔ píng yí

路当从畦随流西去，而坞北有村聚当北冈上，是为洒家，想亦土酋之姓，或曰亦属平彝。

nǎi yī lǐ jīng wù dēng gāng yóu sǎ jiā xī xiàng xíng

乃一里经坞登冈，由洒家西向行。

yī lǐ yuè lǒng xī xià yǒu xiá zì běi lái xiǎo shuǐ cóng zhī shì yì mài chōng nán lái zhī dào

一里，越陇西下，有峡自北来，小水从之，是亦麦冲南来之道。

suì xún qí wù zhuǎn ér xī nán xíng èr lǐ dǐ xīn zhūn lú shè jiā dào fēng hé bèi wù

遂循其坞转而西南行，二里抵新屯，庐舍夹道，丰禾被坞。

qí chù wèi píng yí zhī zhūn

其处为平彝之屯。

jù tǔ rén yán zì yàn kǒu zhī běi tù jiē zǐ zhūn shǔ píng yí ér liáng zé jì yú nán níng jīn qǔ jìng xiàn

据土人言，自堰口之北兔街子，屯属平彝，而粮则寄于南宁今曲靖县；

zì sǎ jiā zhī xi dǐ sān chē zhūn shǔ píng yí ér liáng zé jì yú mǎ lóng

自洒家之西抵三车，屯属平彝，而粮则寄于马龙；

zì yī wǎn chōng zhī xi dǐ lǔ shí zhūn shǔ píng yí ér jiè zé shǔ yú xún diān

自一碗冲之西抵鲁石，屯属平彝，而界则属于寻甸。

gài xún diān qǔ jìng yǐ yàn kǒu lǎo lóng nán fēn zhī jí wèi jiè

盖寻甸、曲靖，以堰口老龙南分之脊为界；

mǎ lóng nán níng yǐ yàn kǒu lǎo lóng wèi jiè

马龙、南宁，以堰口老龙为界；

ér píng yí zé zhōng cuò yú liǎng fǔ zhī jiāo ér wèi zhūn zhě yě

而平彝则中错于两府之交而为屯者也。

zì zhūn xi yú pō gòng yī lǐ yú guò yī wù yǒu èr sān jiā zài xi lǐng qí wù fù zì běi ér nán

自屯西逾坡，共一里余，过一坞，有二三家在西岭，其坞复自北而南。

yóu cūn nán zhuǎn ér yú gāng xī nán xià èr lǐ fù yǒu yī wù xī chóu nán huán jù luò běi yǐ shì wèi bǎo guān r zhuāng jiā lù chéng qú wèi cūn jù zhī zuì shèng zhě cǐ yì píng yí tún guān zhī zhuāng yě

由村南转而逾冈西南下，二里，复有一坞，溪畴南环，聚落北倚，是为保官儿庄，夹路成衢，为村聚之最盛者，此亦平彝屯官之庄也。

èr shí sān rì zhōng yè wén gé hù yè qǐ zhě yán míng xīng lǎng lǎng rú huǒ míng liàng

二十三日中夜闻隔户夜起者，言明星烺烺ｌǎｎｇ如火明亮；

jī míng qǐ fàn réng nóng yīn yě rán sì shān wú wù

鸡鸣起饭，仍浓阴也，然四山无雾。

mèi shuǎng jí xíng shǐ yóu xī nán shè wù yī lǐ jiàn zhuǎn xi xíng rù xiá píng shè ér shàng

昧爽即行，始由西南涉坞，一里，渐转西行入峡，平涉而上。

sān lǐ yú yī āo jí suì xi xià

三里，逾一坳脊，遂西下。

liǎng shàng liǎng xià liǎng dù nán qù zhī wù liǎng yú nán xíng pō jí ér xi gòng wǔ lǐ yǒu cūn zài xi pō shàng shì yuē sān chē

两上两下，两度南去之坞，两逾南行坡脊而西，共五里，有村在西坡上，是曰三车。

yóu qí cūn hòu fù yú nán xíng yī pō dù nán xíng yī wù yī lǐ bàn pī xī xiá ér rù yú shì xiá zhōng shuǐ zì xi ér dōng

由其村后，复逾南行一坡，度南行一坞，一里半，披西峡而入，于是峡中水自西而东。

sù zhī xíng bàn lǐ jiàn pán yá ér shàng

溯之行半里，渐盘崖而上。

yá nán xiá zhōng jīng mù sēn yù wēi shuāng zhà rǎn biāo huáng dié zǐ cuò cuì pù dān lìng rén huǎng rán zhì shēn dān bì zhōng

崖南峡中，箐木森郁，微霜乍染，标黄叠紫，错翠铺丹，令人恍然置身丹碧中。

yī lǐ yú jiàn pán ér běi zhé xià dù pán hè gèng jué shēn yǎo

一里余，渐盘而北折，下度盘壑，更觉深窈。

èr lǐ yòu xún xī xiá shàng

二里，又循西峡上。

yī lǐ yòu yú yī jí shì wèi nán xíng fēn jí zhī zuì yuǎn zhě dōng xī jiē qí páng cuò yě

一里，又逾一脊，是为南行分脊之最远者，东西皆其旁错也。

yóu jí xi xià shè wù zài xi gòng èr lǐ yǒu xiá shén bī

由脊西下，涉坞再西，共二里，有峡甚逼。

suí xiá xi zhé ér nán xíng bàn lǐ fù xi yú lǐng

随峡西折而南行，半里，复西逾岭。

bàn lǐ chū lǐng xi shǐ jiàn lǐng běi yǒu wù jū lú huán jù gāng shàng shì wèi yī wǎn chōng

半里出岭西，始见岭北有坞，居庐环踞冈上，是为一碗冲。

yú shì xi xíng lǐng jí zhī shàng qí lǐng pō píng nán běi jiē wù ér jí héng qí zhōng

于是西行岭脊之上，其岭颇平，南北皆坞，而脊横其中。

yī lǐ zhì jí xi

一里，陟脊西。

yòu nán zhuǎn yú gāng xi xià gòng yī lǐ dù yī xiá xiǎng jí yī wǎn chōng xī xiàng xiè liú zhī xiá yě

又南转逾冈西下，共一里，度一峡，想即一碗冲西向泄流之峡也。

yòu xī běi shàng pō qí pō pō zhǎng yī lǐ zhì qí diān

又西北上坡，其坡颇长，一里陟其巅。

yú shì dōng wàng suǒ dù zhū lǐng rú píng céng rào ér zhí dōng yī fēng fú qīng yuǎn chū kǒng shàng zài cuì fēng zhī wài qǐ dōng shān láng mù zhī zuì gāo chù yé

于是东望所度诸岭，如屏层绕，而直东一峰，浮青远出，恐尚在翠峰之外，岂东山阆木之最高处耶？

běi wàng nǎi qí fēng zhī fēn jí chù zhì shì nǎi jiàn huí zhī huán hè

北望乃其峰之分脊处，至是乃见回支环壑。

ér nán wàng zé dōng nán zuì huō cǐ zhèng lǎo jí fēn zhī huán yú bǎn qiáo zhū chǔ zhě bù zhī cǐ chù hé yǐ fǎn fú qí jí

而南望则东南最豁，此正老脊分支环于板桥诸处者，不知此处何以反伏其脊？

qí wài yì yǒu fú qīng tè chū yuǎn shén dàng shì lù nán shì yì zhī jiān

其外亦有浮青特出远甚，当是路南、市邑之间。

wéi xi zé běn zhī shàng gāo bù róng wài zhǔ yě

惟西则本支尚高，不容外瞩也。

yóu diān nán xún pō xi zhuǎn bàn lǐ yòu sì dù jí

由巅南循坡西转，半里，又四度脊。

cóng jí xī xiàng xī běi xià wù yuē yī lǐ yǒu xī shǐ xī xiàng liú héng èr sōng dù zhī

从脊西向西北下坞，约一里，有溪始西向流，横二松渡之。

qí xī cóng xī xiá qù lù xún xī běi pō shàng

其溪从西峡去，路循西北坡上。

yī lǐ fù xi yú jí huán pō nán xià suì xún zhī xíng

一里，复西逾脊，环坡南下，遂循之行。

yī lǐ zhuǎn ér xi xià yǒu wù zì běi lái pō jù héng shè qí xi chéng ní wū zhù

一里，转而西下，有坞自北来，颇巨，横涉其西，塍泥污泞。

bàn lǐ yǒu dà jù luò zài xi pō xià shì wèi lǔ shí shào qí chù yǐ shǔ xún diān ér zhūn zhě yóu píng yí jūn rén yě

半里，有大聚落在西坡下，是为鲁石哨，其处已属寻甸，而屯者犹平彝军人也。

yóu cūn nán xī shàng yú pō yī lǐ fù yú gāng tóu

由村南西上逾坡，一里，复逾冈头。

zhuǎn ér xī nán èr lǐ yòu xī xiàng yú jí

转而西南二里，又西向逾脊。

cóng jí xi xià xiá zhōng bàn lǐ xiá běi hū xià zhuì chéng kēng lù cóng nán yá shàng xíng nán sǒng wēi yǎn běi xiàn bēng kēng kēng zhōng yǒu shí chuáng zé bēng tuí zhī yú yě

从脊西下峡中，半里，峡北忽下坠成坑，路从南崖上行，南耸危巚，北陷崩坑，坑中有石幢，则崩隤之余也。

从脊西下峡中，半里，峡北忽下坠成坑，路从南崖上行，南耸危巚，北陷崩坑，坑中有石幢，则崩𬯎之余也。

xún kēng xi xià yòu bàn lǐ yǒu běi lái zhī wù héng dù zhī

循坑西下，又半里，有北来之坞，横度之。

yòu bàn lǐ shè xī xī shàng fù xī nán shàng pō héng xíng pō shàng

又半里，涉溪西上，复西南上坡，横行坡上。

yī lǐ yòu xī xiàng rù xiá qí nán yǒu fēng jiān sǒng běi yǒu fēng pián lì

一里，又西向入峡，其南有峰尖耸，北有峰骈立。

èr lǐ cóng nán fēng zhī běi yú yè ér xi yòu yī lǐ shǐ xíng běi fēng zhī nán gāng yǔ běi fēng yú wù xiāng duì

二里，从南峰之北逾腋而西，又一里，始行北峰之南冈，与北峰隅坞相对。

yǒu cūn jū yǐ běi fēng ér xuán wù běi shì wèi guō kuò shǐ fēi píng yí zhūn ér wèi xún diān biān hù

有村居倚北峰而悬坞北，是为郭扩，始非平彝屯而为寻甸编户。

yóu qí xī nán xià pō bàn lǐ shè xiǎo jiàn xi dēng pō xún pō běi xíng yòu yǔ pián fēng dōng xī gé wù

由其西南下坡，半里，涉小涧，西登坡，循坡北行，又与骈峰东西隔坞。

gòng èr lǐ běi shàng kàn pián fēng zhī yīn

共二里北上，瞰骈峰之阴。

suì xi bàn lǐ yú gāng

遂西半里，逾冈。

cóng gāng shàng píng xíng

从冈上平行。

yǒu zhōng wā zhī kēng dāng gāng zhī nán héng zhuì ér xi

有中洼之坑，当冈之南，横坠而西。

qí xi yǒu jiān fēng chún shí ér zhōng tū liǎng yè shǔ yú nán běi ruò dāng guān zhī biāo

其西有尖峰，纯石而中突，两腋属于南北，若当关之标。

lù xíng kēng shàng yī lǐ chū jiān shí fēng zhī běi yè suì xī xiàng ér xià yī lǐ dǐ xi hè zé jiān shí fēng zhī xi lù yǐ

路行坑上，一里，出尖石峰之北腋，遂西向而下，一里抵西壑，则尖石峰之西麓矣。

yú shì nán jiè kuò rán zhí wàng yī fēng zuì gāo yuǎn chā tiān biǎo yú yí yǐ wéi yáo lín shān ér wú kě zhēng yě yǐ dōng zhū shān wéi yáo lín shān zuì gāo sǒng tè chū zài sōng míng dōng èr shí lǐ yǔ hé kǒu gé hé xiāng duì

于是南界扩然，直望一峰最高，远插天表，余疑以为尧林山，而无可征也，迤东诸山，惟尧林山最高耸特出，在嵩明东二十里，与河口隔河相对。

dēng yáng lín lǎo jí yóu dōng wàng ér jiàn zhī jīn zé nán wàng ér jiàn zhī jiē zài qī bā shí lǐ zhī wài

登杨林老脊，犹东望而见之，今则南望而见之，皆在七八十里之外。

àn zhì wú yáo lín zhī míng wéi yǒu xiù sōng shān zài sōng míng zhōu dōng èr shí lǐ sǒng xiù chā xiāo hàn huán zhōu zhī shān wéi cǐ wèi zuì ěr dù hè xi zhuǎn èr lǐ yuè xiǎo xī qiáo yǒu cūn zài běi lǒng shì yuē bì jiǎ

按《志》无尧林之名，惟有秀嵩山在嵩明州东二十里，耸秀插霄汉，环州之山，惟此为最耳，度壑西转，二里，越小溪桥，有村在北陇，是曰壁假。

yóu qí xi pān lǐng běi shàng xuán yú āo ér xi yī lǐ fù xià shè hè yòu nán jiàn tiān biǎo gāo fēng

由其西攀岭北上，旋逾坳而西，一里，复下涉壑，又南见天表高峰。

shí yǐ zhuī jí yī lǎo rén zhí ér wèn zhī guǒ yáo lín yě

时已追及一老人，执而问之，果尧林也。

yòu xi yī lǐ fù rù xī xiá

又西一里，复入西峡。

niè xiá ér shàng bàn lǐ yú lǐng xi xi jiè yáo shān shǐ dà kāi wàng jiàn nán lóng lǎo jí zì xī nán héng liè ér dōng běi zé dōng chuān xún diān yǐ zhī wèi jiè zhě yě

蹑峡而上半里，逾岭西，西界遥山始大开，望见南龙老脊，自西南横列而东北，则东川、寻甸倚之为界者也。

qí jí píng zhì tiān jì ér xī nán yǔ dōng běi liǎng tóu gè qǐ chóng fēng qí shì zuì xióng yì zuì yuǎn

其脊平峙天际，而西南与东北两头各起崇峰，其势最雄，亦最远。

cóng píng zhì zhōng yòu fēn liè yī zhī zì xī běi zǒu dōng nán ruò bā zì rán

从屏峙中又分列一支，自西北走东南，若“八”字然。

qí jiāo fēn zhī chù shān shì dú fú ér xún diān jùn chéng zhèng tuō qí āo zhōng

其交分之处，山势独伏，而寻甸郡城正托其坳中。

yóu fú chǔ rù wèi dōng chuān dào

由伏处入，为东川道；

xi yú fèn liè zhī jí wèi sōng míng bìng rù shěng dào

西逾分列之脊，为嵩明并入省道；

xún fēn liè dōng lù ér nán wèi mǎ lóng dào

循分列东麓而南，为马龙道。

yáng lín zhī shuǐ rào yáo lín zhī dōng mǎ lóng shuǐ yóu zhōng hé běi zhuǎn tóng qū ér běi jiē suí cǐ fēn liè zhī shān ér hé yú qí dōng zhě yě

杨林之水，绕尧林之东，马龙水由中和北转，同趋而北，皆随此分列之山，而合于其东者也；

dàn xī liú yóu bù kě jiàn ér jùn nán hǎi zǐ zé wāng rán kě yì yǎo

但溪流犹不可见，而郡南海子则汪然可挹ｙì舀。

cóng cǐ xi xià pō jùn lǐng huō èr lǐ dǐ qí xiá zhōng

从此西下，坡峻岭豁，二里抵其峡中。

yǒu xiǎo shuǐ yì nán xíng suí zhī xī nán yòu bàn lǐ běi wù huí huán zhōng yǒu cūn lú dāng pō yuē hǎi tóng

有小水亦南行，随之西南又半里，北坞回环，中有村庐当坡，曰海桐。

yóu qí nán xi dù wù fù wáng gāng yī lǐ dǐ gāng tóu

由其南，西度坞，复亡冈，一里抵冈头。

suí gāng nán xià zhuǎn ér xi gòng èr lǐ wù zì běi lái xī liú suí zhī nèi yǒu cūn dāng wù yuē guǒ bì wài yǒu shí yàn jié liú

随冈南下，转而西，共二里，坞自北来，溪流随之，内有村当坞，曰果壁，外有石堰截流。

lù yóu yàn shàng shè shuǐ ér xi cóng píng pō shàng xíng èr lǐ shāo xià yǒu cūn yǐ pō zhī xi yuē liǔ táng

路由堰上涉水而西，从平坡上行，二里，稍下，有村倚坡之西，曰柳塘。

yú shì pō jǐn qí lián běi dǐ huí fēng xi yú jiāng ér jí jùn nán jiē hǎi zǐ jiē hé dào zhī qū ér cūn luò xiāng wàng yǐ

于是坡尽畦连，北抵回峰，西逾江而及郡，南接海子，皆禾稻之区，而村落相望矣。

cóng qí chéng xi xíng èr lǐ zé mǎ lóng zhī xī zì dōng nán xiá chū yáng lín zhī xī zì xī nán xiá chū jiā liú ér běi zhì cǐ ér hé shí liáng qī dòng héng jià qí shàng yuē qī xīng qiáo

从畦塍西行二里，则马龙之溪自东南峡出，杨林之溪自西南峡出，夹流而北，至此而合，石粱七洞横架其上，曰七星桥。

qí zì nán ér běi wèi běi pán shàng liú zhèng yǔ shí bǎo qiáo zhī liú zì běi ér nán wèi nán pán shàng liú shì zhèng xiāng děng dàn wèi néng jí qǔ jiāng qiáo zhī dà yě

其自南而北，为北盘上流，正与石堡桥之流，自北而南，为南盘上流，势正相等，但未能及曲江桥之大也。

guò qiáo yǒu miào sān yíng dōng xiàng lín zhī

过桥，有庙三楹，东向临之。

zhōng yǒu jiù bēi huò yán qù jùn chéng shí wǔ lǐ huò yán èr shí lǐ huò míng wéi jiāng wài hé huò míng wéi sān chà hé wú dìng lǐ yì wú dìng míng

中有旧碑，或言去郡城十五里，或言二十里，或名为江外河，或名为三岔河，无定里，亦无定名。

ér yī tǒng zhì yòu míng qí xī wèi ā jiāo hé xī yòu zhù jiù míng wèi xiē qiū yì pài jiāng míng qí qiáo wèi tōng jìng qiáo rán zhù qí qiáo yuē chéng dōng èr shí lǐ kuà jiāo hé xī

而《一统志》又名其溪为阿交合溪，又注旧名为些邱溢派江，名其桥为通靖桥，然注其桥曰：“城东二十里跨交合溪。

zhù qí xī yuē fǔ dōng nán shí wǔ lǐ hé liú

”注其溪曰：“府东南十五里合流。

yòu zì yì yān

”又自异焉。

àn jiù chéng zài jīn chéng dōng wǔ lǐ jīn chéng zhù yú jiā jìng dīng hài gōng yuán nián ān quán luàn hòu zé jīn yǐ shí wǔ lǐ zhī shuō wéi shì

按旧城在今城东五里，今城筑于嘉靖丁亥（公元１５２７年）安铨乱后，则今以十五里之说为是。

nǎi lǚ xùn tǔ rén jiē wèi qí liú chū dōng chuān xià mǎ hú wú yǒu zhī qí zì zhān yì xià pán jiāng zhě

乃屡讯土人，皆谓其流出东川，下马湖，无有知其自沾益下盘江者。

rán yī tǒng zhì yuē rù zhān yì hòu kǎo zhī fǔ zhì qí zhù yǔ yī tǒng tóng

然《一统志》曰入沾益，后考之府志，其注与《一统》同。

cān zhī gōng qǐ qián zhī shuō què ér yǒu jù bù ruò tǔ rén zhī yì duó yě

参之龚起潜之说，确而有据，不若土人之臆度也。

huò yǒu wèi zì chē hóng jiāng xià mǎ hú qí shuō yì é

或有谓自车洪江下马湖，其说益讹。

yì kě jiàn cǐ shuǐ zhī bì xià chē hóng chē hóng zhī bì fēi mǎ hú yǐ

亦可见此水之必下车洪，车洪之必非马湖矣。

gài chē hóng zhī qù jiāo shuǐ bù yuǎn qǐ qián zhī ān zhān yì shén zhēn ruò chē hóng zhī shàng bù zhé ér xi qū mǎ hú zé chē hóng zhī xià bù zhé ér běi chū sān bǎn qiáo zé qǐ qián zhī zhǐ shì kě zhī yě

盖车洪之去交水不远，起潜之谙沾益甚真，若车洪之上，不折而西趋马湖，则车洪之下，不折而北出三板桥，则起潜之指示可知也。

yóu jiāng xī àn běi xíng bàn lǐ suí jiāng zhé ér xi

由江西岸北行半里，随江折而西。

xún jiāng nán àn yī shān zhì lǐng yòu èr lǐ yú jiāng zhé ér běi lù yú lǐng tóu zhé ér nán xià

循江南岸，依山陟岭又二里余，江折而北，路逾岭头折而南下。

bàn lǐ yóu wù zhōng xī xíng yú shì xún fèng wú nán shān zhī lù yǐ

半里，由坞中西行，于是循凤梧南山之麓矣。

àn fèng wú shān zhě zài jùn chéng dōng běi shí lǐ shān mài yóu jùn xī wài jiè lǎo jí pái liè dōng tū wéi shì shān xī běi yī fēng yuán sǒng dōng nán yī fēng xié qiān bá wèi jùn zhōng zhǔ shān

按凤梧山者，在郡城东北十里，山脉由郡西外界老脊，排列东突为是山，西北一峰圆耸，东南一峰斜骞ｑｉāｎ拔，为郡中主山。

ā jiāo hé xī zì dōng lái bī qí lù zhuǎn ér dōng běi rù xiá qù ruò bì cǐ shān zhě shì lǎo lóng dōng běi xíng zhī jí yě

阿交合溪自东来逼其麓，转而东北入峡去，若避此山者，是老龙东北行之脊也。

yī tǒng zhì wú qí míng zhǐ biāo yuè hú shān zài chéng dōng běi bā lǐ huán xuān wǔ shí yú lǐ

《一统志》无其名，止标月狐山在城东北八里，环亘五十余里。

yǐ jiù chéng jì zhī dāng jí cǐ shān dì fǔ zhì zé yuè hú fèng wú bìng liè shì fēn liǎng shān

以旧城计之，当即此山，第《府志》则月狐、凤梧并列，似分两山。

rán yǐ shān xíng qiú zhī shí wú liǎng shān fēn shòu yě

然以山形求之，实无两山分受也。

qǐ jiù míng yuè hú hòu é hú wèi wú yīn é yuè wèi fèng yé

岂旧名月狐，后讹“狐”为“梧”，因讹“月”为“凤”耶？

qǐ yuán sǒng zhě wèi yuè hú ér hòu rén yòu fēn xié qiān zhě wèi fèng wú yé

岂圆耸者为月狐，而后人又分斜骞者为凤梧耶？

gòng xi sān lǐ nán wàng hè zhōng hǎi zǐ shuǐ bù shèn dà ér lìng huì lián zhū

共西三里，南望壑中海子，水不甚大，而另汇连珠。

gài jùn chéng zhī liú dōng nán xià yáng lín zhī chuān nán lái xiāng jù yú hè kǒu ér bù xiāng xià suì zhū ér chéng jìn zhě

盖郡城之流东南下，杨林之川南来，相距于壑口而不相下，遂潴而成浸者。

pō nán xià chù shí jiàn léng léng lù qí

坡南下处，石渐棱棱露奇。

yòu yī lǐ xíng shí piàn zhōng xià hū yǒu qīng quán yī hóng zì shí dǐ yì ér nán chū qí dǐ zhōng kōng quán hùn hùn píng tǔ qīng liè jiàn rén méi yǔ

又一里，行石片中，下忽有清泉一泓，自石底溢而南出，其底中空，泉混混平吐，清冽鉴人眉宇。

yòu xi shù bù yòu yǒu quán lián zhū chéng tán nǎi shí xì huí huán zhōng xià yì ér qǐ fàn fàn bù jié yì yì ér nán qù

又西数步，又有泉连潴成潭，乃石隙回环中下溢而起，泛泛不竭，亦溢而南去。

cǐ tán yuán ruò jìng ér wú zhōng kōng zhī xì bù zhī shuǐ cóng hé chū rán qí qīng liè bù ruò dōng quán zhī bì yíng wú xiān yì yě

此潭圆若镜而无中空之隙，不知水从何出，然其清冽不若东泉之碧莹无纤翳也。

àn jùn zhì bā jǐng zhōng yǒu lóng quán shuāng yuè wèi jùn chéng dōng shí lǐ yǒu shuāng quán xiāng qù shí yú bù yuè yè zhōng lì qí jiān dōng xī gè jiàn yuè yǐng zhōng dòu

按《郡志》八景中有“龙泉双月”，谓郡城东十里有双泉，相去十余步，月夜中立其间，东西各见月影中逗。

yǐ yú guān zhī quán shàng shí huán shù yǎn fù gài suī gè hán míng yuè kǒng bù yí bù ér zuǒ yòu wàng zhōng wèi bì néng jiān de yě

以余观之，泉上石环树罨ｙǎｎ覆盖，虽各涵明月，恐不移步而左右望中，未必能兼得也。

yòu xi bàn lǐ yǒu jù luò yǐ shān miàn hè shì wèi fèng wú suǒ tǔ rén wèi zhī mǎ shí wō xiǎng wèi zhì suǒ shí qí jiù míng rán ěr

又西半里，有聚落倚山面壑，是为凤梧所，土人谓之马石窝，想未置所时其旧名然耳。

yú shì xī běi suí tián chéng xíng pō lǒng jiān shí yǒu jù luò ér bù shèn shèng

于是西北随田塍行，坡陇间时有聚落而不甚盛。

àn jùn zhì jiù jùn zhǐ zài jīn chéng dōng wǔ lǐ bù zhī hé cūn zú yǐ dāng zhī

按《郡志》，旧郡址在今城东五里，不知何村足以当之？

gòng xi sān lǐ yǒu xī liú zì běi wù lái zhōng guàn tián jiān yǒu shí liáng kuà zhī

共西三里，有溪流自北坞来，中贯田间，有石梁跨之。

yuè zhī xi xíng yòu sān lǐ fù yǒu xī zì běi wù lái yì guàn tián jiān ér shí liáng kuà zhī cǐ jí suǒ wèi běi xī yě

越之西行，又三里，复有溪自北坞来，亦贯田间，而石梁跨之，此即所谓北溪也。

shuǐ zài jùn chéng zhī běi wèi zuì jìn nǎi chéng xi pō yǔ fèng wú jiā yè zhōng chū zhě

水在郡城之北为最近，乃城西坡与凤梧夹腋中出者。

yuè liáng yòu xi xíng yī lǐ rù xún diān dōng mén

越梁，又西行一里，入寻甸东门。

zhuǎn ér nán tíng lǚ yú fǔ zhì dōng zhī lǚ sì

转而南，停履于府治东之旅肆。

xún diān xī wèi tǔ fǔ ān shì shì zhǎng zhī chéng huà jiān shǐ gǎi liú

寻甸昔为土府，安氏世长之，成化间始改流。

zhì jiā jìng dīng hài nián ān zhī yì sūn ān quán zhě zuò luàn gòu wǔ dìng fèng tíng wén gōng huǐ yáng lín mǎ lóng zhū zhōu suǒ

至嘉靖丁亥１５２７年，安之裔孙安铨者作乱，构武定凤廷文攻毁杨林、Ｂ马龙诸州所。

dāng dào zòu fā dà bīng jiān zhī bìng wǔ dìng gǎi liú

当道奏发大兵歼之，并武定改流。

nǎi yí xún diān jùn yú jiù zhì zhī xi wǔ lǐ zhí bī xī shān xià shǐ zhù chéng zhòu zhuān wèi xióng zhèn yún

乃移寻甸郡于旧治之西五里，直逼西山下，始筑城甃砖为雄镇云。

àn fèng tíng wén huò yòu chēng wèi fèng jì zǔ yòu chēng wèi ā fèng huò yòu chēng wèi fèng xiǎn zǔ zì gǎi míng fēng tíng xiāo huò yòu yún běn jiāng xī rén zhuì wǔ dìng tǔ guān fù suì zhuān zì zuò luàn yǐ bīng zhí bī shěng

按凤廷文或又称为凤继祖，又称为阿凤，或又称为凤显祖，自改名风廷霄，或又云本江西人，赘武定土官妇，遂专恣作乱，以兵直逼省。

hòu huò ér zhé gǔ dài de kù xíng fēn shī zhī

后获而磔ｚｈé（古代的酷刑：分尸）之。

xún diān sì mén jù bù zhèng gài yīn shān shì suǒ jiù yě

寻甸四门俱不正，盖因山势所就也。

dōng mén piān yú běi nán mén piān yú dōng xī mén piān yú nán wéi běi mén chà zhèng ér yòu fēi jīng xíng zhī suǒ

东门偏于北，南门偏于东，西门偏于南，惟北门差正，而又非经行之所。

chéng zhōng wéi jiē èr chóng qián zhòng nǎi fǔ yǔ suǒ suǒ lì hòu zhòng wéi wén miào chéng huáng chá yuàn suǒ yǐ qí xiàng jù dōng nán

城中惟街二重，前重乃府与所所莅，后重为文庙、城隍、察院所倚，其向俱东南。

xún diān zhī chéng zhí dōng yǔ mǎ lóng duì zhí xī yǔ yuán móu duì zhí nán yǔ hé kǒu duì zhí běi yǔ dōng chuān duì

寻甸之城，直东与马龙对，直西与元谋对，直南与河口对，直北与东川对。

qí xī běi jiē shān qí dōng nán dà huō

其西北皆山，其东南大豁。