èr shí sì rì yú chū yù xíng ǒu rù fǔ zhì guān jìng tú chū mén zuǒ yǒu sì zhōng èr rú guān zhě wèn tú zhì yǐ yǒu bǎn kě shuā duì
二十四日余初欲行，偶入府治观境图，出门，左有肆，中二儒冠者，问《图》、《志》，以有版可刷对。
yú cí yǐ bù néng dài
余辞以不能待。
yǐ ér yuē yǒu yī shuā ér wèi dīng zhě zài chéng wài jiā zhōng
已而曰：“有一刷而未钉者，在城外家中。
suǒ qián sì bǎi yú yǔ zhī guò bàn
”索钱四百，余予之过半。
jì yòu yuē xū hou míng chén nǎi de
既又曰：“须候明晨乃得。
yú bù dé yǐ gū hou zhī
”余不得已，姑候之。
wén bā jǐng zhōng yǒu běi xī hán dòng zài dōng mén wài běi shān zhī xià běi xī shuǐ suǒ cóng chū yě yīn dú bù wǎng tàn zhī
闻八景中有“北溪寒洞”在东门外北山之下，北溪水所从出也，因独步往探之。
biàn xún tǔ rén mò yǒu shí zhě suì hái
遍询土人，莫有识者，遂还。
bù chéng nèi hòu jiē rù rú xué chéng huáng zhū miào
步城内后街，入儒学城隍诸庙。
xià wǔ hái yù zuò jì
下午还寓作记。
shì rì qíng ér yǒu fēng
是日晴而有风。
chéng zhōng shì sì yǔ guǎng xī fǔ xiāng sì
城中市肆，与广西府相似。
mài lì zhě yǐ huǒ zhì ér mài zhī
卖栗者，以火炙而卖之。
èr shí wǔ rì chen qǐ wǎng suǒ zhì
二十五日晨起，往索《志》。
qí rén chū wèi èr běn jì ér yǐ wèi dīng zhě lái zhǐ de shàng cè ér réng shǎo qí bàn
其人初谓二本，既而以未钉者来，止得上册，而仍少其半。
yú lüè guān zhī zhī qí bù quán kǎo suǒ wèi ā jiāo hé xī zhī xià liú suǒ zài yì zhèng yǔ yī tǒng zhì tóng wéi xīn zēng suǒ wèi fèng wú shān shuāng lóng tán zhī lèi ér yǐ
余略观之，知其不全，考所谓阿交合溪之下流，所载亦正与《一统志》同，惟新增所谓凤梧山、双龙潭之类而已。
nǎi bì hái zhī suǒ qí yuán jià
乃畀还之，索其原价。
suì fàn ér xíng
遂饭而行。
chū xī mén jí shàng xī shān jùn shén
出西门，即上西山，峻甚。
wǔ lǐ wēi yí niè qí dǐng zé yóu fēi dà lóng zhī jí yě
五里，逶迤蹑其顶，则犹非大龙之脊也。
qí jí shàng gé yī wù xī nán zì guǒ mǎ shān huán jiè ér běi nǎi dōng dù ér wèi yuè hú cóng qí běi dù zhī āo yòu nán zǒu yī zhī
其脊尚隔一坞，西南自果马山环界而北，乃东度而为月狐，从其北度之坳，又南走一支。
héng zhàng yú dōng jí cǐ shān yě
横障于东，即此山也。
zhì chēng wéi yǐn dú shān wèi shān xià yǒu quán wèi yǐn dú quán
《志》称为隐毒山，谓山下有泉为隐毒泉。
gài shì shān zhī xi yǔ lǎo lóng jiā ér zhōng wā nèi chéng hǎi zǐ jiào nán hǎi zǐ pō zhǎng ér shēn
盖是山之西，与老龙夹而中洼，内成海子，较南海子颇长而深；
shì shān zhī dōng yǒu quán èr pài yī chū yú běi jīn míng wéi běi xī
是山之东，有泉二派，一出于北，今名为北溪。
yī chū yú nán tuō shù zì ér shì shān shí nán běi jù shǔ yú dà jí yān
一出于南，（脱数字）而是山实南北俱属于大脊焉。
yóu qí xī xiàng xī nán xià èr lǐ dǐ wù zhōng yǒu xiǎo kēng zhū wū liú bù shèn dà yě
由其西向西南下，二里抵坞中，有小坑潴污流，不甚大也。
xi zhì wù yī lǐ bàn cǎo fáng shù jiān yǐ nán pō shàng wèi hēi tǔ pō shào
西陟坞一里半，草房数间，倚南坡上，为黑土坡哨。
qián yǒu qí xī běi yóu wù zhōng xíng wèi pān jīn wèi suǒ dào
前有岐，西北由坞中行，为潘、金、魏所道；
xī nán shàng pō wèi zhèng dào
西南上坡为正道。
yú nǎi zhì pō yī lǐ fù nán yú qí gāng gāng tóu duō yuān jǐng zhōng xiàn cǎo mǎng yì zhī huò yǒu wén shuǐ shēng chán chán zhě
余乃陟坡一里，复南逾其冈，冈头多眢井中陷，草莽翳之，或有闻水声潺潺者。
yuè gāng nán xíng èr lǐ yú nǎi xià pō
越冈南行二里余，乃下坡。
suì yǔ xī hǎi zi yù
遂与西海子遇；
qí shuǐ chéng bì shēn hóng zhí shù dōng shān zhī lù
其水澄碧深泓，直漱东山之麓。
lù jì nán lín shuǐ méi suì dōng zhé ér xún shān lù xíng
路既南临水湄，遂东折而循山麓行。
nán xiàng èr lǐ jiàn qí shuǐ wāng wāng běi zhuǎn huán suǒ yú yuān jǐng zhī gāng nán dǐ hǎi gāng dōng bī shān lù ér xi bīn suǒ jù yān
南向二里，见其水汪汪北转，环所逾眢井之冈，南抵海冈，东逼山麓，而西濒所聚焉。
gài wéi xī běi èr miàn dà jí huán bào kě yīn quán wèi tián ér sān suǒ zhūn tuō zhī suǒ wèi pān suǒ jīn suǒ wèi suǒ yě
盖惟西北二面，大脊环抱，可因泉为田，而三所屯托之，所谓潘所、金所、魏所也。
nǎi tǔ guān sān xìng
乃土官三姓。
sān suǒ zài hǎi zǐ xi yǔ yú suǒ xún shān lù gé shuǐ xiàng wàng
三所在海子西，与余所循山麓，隔水相望。
shì shuǐ yī míng qīng hǎi zǐ yī wèi zhī chē hú shuǐ bīn shān lù qīng chè kě ài rán hé shí zhōng yǒu qiǎn chù kě jìng ér nán yě
是水一名清海子，一谓之车湖，水濒山麓，清澈可爱，然涸时中有浅处，可径而南也。
jīn zhū shān gāng zhī kàn qí jiān hú shuǐ yū shé huí bào bù chì shù shí lǐ
今诸山冈支瞰其间，湖水纡折回抱，不啻数十里。
yī tǒng zhì wèi sì wéi jiē shān zhě shì
《一统志》谓四围皆山者是；
wèi zhōu guǎng sì lǐ zé bù zhǐ yān xiǎng cóng qí hé shí yán yě
谓周广四里，则不止焉，想从其涸时言也。
yòu nán yī lǐ dōng yú yī kàn shuǐ zhī gāng yòu zhì shù shuǐ zhī pō nán xiàng yī lǐ hǎi zǐ nán jǐn suì xī nán yú gāng ér xíng
又南一里，东逾一瞰水之冈，又陟漱水之坡，南向一里，海子南尽，遂西南逾冈而行。
gāng bù shèn jùn ér héng jiè yú dōng xī liǎng jiè zhī jiān jiē guǎng pō màn yǎn
冈不甚峻，而横界于东西两界之间，皆广坡漫衍。
yóu qí shàng nán xíng sì lǐ shāo nán xià hū wén shuǐ shēng yǐ yǒu xì liú zì gāng xī xiá zhuì gōu ér nán yǐ
由其上南行四里，稍南下，忽闻水声，已有细流自冈西峡坠沟而南矣。
yǒu shù jiā zài xī shān xià yuē huā jīng shào
有数家在西山下，曰花箐哨。
shǐ zhī qí gāng zì xi jiè lǎo jí dù mài ér dōng zhì wèi dōng jiè běi zǒu ér lián shǔ yú fèng wú zhī xi āo shì wèi yǐn dú shān zhōng huán dà wā ér qīng hǎi zǐ zhū yān
始知其冈自西界老脊度脉，而东峙为东界，北走而连属于凤梧之西坳，是为隐毒山，中环大洼，而清海子潴焉；
nán zǒu mián sǒng yú hé kǒu zhī běi yá shì wèi yáo lín shān qián xié jiāo xī ér guǒ mǎ shuǐ rù yān
南走绵耸于河口之北崖，是为尧林山，前挟交溪，而果马水入焉。
bù zhì cǐ gāng bù zhī cǐ mài nǎi yóu cǐ yě
不陟此冈，不知此脉乃由此也。
yú shì suí shuǐ nán xíng jiē liǎng jiè zhōng zhī bǎn lǒng huò shè xi wěi zhī shuǐ huò yú xī chuí zhī pō shēng jiàng jù bù shèn gāo shēn ér tǔ yǎn bù néng shòu shuǐ jiē bù chéng qí
于是随水南行，皆两界中之坂陇，或涉西委之水，或逾西垂之坡，升降俱不甚高深，而土衍不能受水，皆不成畦。
rán dōng shān wēi yí ér bù jùn xī shān chóng liè ér zuì xióng lù shāo jìn dōng shān ér shuǐ xī sù xī shān ér nán yān zé huā jīng zhū liú zhī xià xiè yú guǒ mǎ xī zhě yòu yáng lín zhī yuán yǐ
然东山逶迤而不峻，西山崇列而最雄，路稍近东山，而水悉溯西山而南焉，则花箐诸流之下泄于果马溪者，又杨林之源矣。
nán xíng èr shí wǔ lǐ shǐ yǒu jù luò yuē yáng jiē zǐ qí xi jiè shān zhì shì shǐ kāi xiá zhòng luán liǎng dié còu liè zhōng yǒu xuán jīng yān
南行二十五里，始有聚落，曰羊街子，其西界山至是始开峡，重峦两叠，凑列中有悬箐焉。
yóu cǐ ér rù
由此而入。
shì wèi guǒ dù mù lǎng nǎi xún diān zǒu wǔ dìng zhī jiān dào
是为果渡木朗，乃寻甸走武定之间道。
gài xi jiè tài shān běi xiàng yī zhī zì xī nán héng liè dōng běi qǐ zhàng zuì gāo rú zhòng gài shàng yōng
盖西界大山，北向一支，自西南横列东北，起嶂最高，如重盖上拥；
nán xiàng yī zhī yì zì xī nán héng liè dōng běi pái luán shāo shā rú wài màn xié qiān suī běi gāo nán xià ér qí mài shí zì nán ér běi dié ér zhōng xuán yī jīng wèi cóng báo wèi zhōng tōng zhī xì yān shì yuē guǒ mǎ shān
南向一支，亦自西南横列东北，排峦稍杀，如外幔斜骞，虽北高南下，而其脉实自南而北叠，而中悬一箐为丛薄，为中通之隙焉，是曰果马山；
ér nán běi zhī shuǐ yóu cǐ fēn yǐ
而南北之水由此分矣。
yáng jiē zǐ jū lú pō jù
羊街子居庐颇聚。
yòu yǒu niú jiē zǐ zài guǒ mǎ xī xi tài shān xià yǔ yáng jiē zǐ jiē jiā shuǐ zhī shì jiē mù mì suǒ fēn tún yú cǐ zhě
又有牛街子，在果马溪西大山下，与羊街子皆夹水之市，皆木密所分屯于此者。
gài huā jīng ér nán zhì cǐ shǐ bàng shuǐ wèi chéng ěr
盖花箐而南，至此始傍水为塍耳。
shí fāng xià wǔ wèn qián tú sù suǒ bì gǒu jiē zǐ qù cǐ shàng sān shí lǐ
时方下午，问前途宿所，必狗街子，去此尚三十里。
kǒng xíng bù néng jí tú rén jiē quàn zhǐ suì tíng qì nì lǚ cǎo jì shù zé
恐行不能及，途人皆劝止，遂停憩逆旅，草记数则。
bó mù yǔ yì hū dòng zhōng yè wén chán chán shēng
薄暮，雨意忽动，中夜闻潺潺声。
èr shí liù rì chen qǐ fàn hòu yǔ shì bù zhǐ běi fēng niàng hán shū shèn
二十六日晨起，饭后，雨势不止，北风酿寒殊甚。
dài jiǔ zhī bù dé yǐ ér xíng
待久之，不得已而行。
dàn píng pō màn lǒng jiè dōng xī liǎng jiè zhōng lù cóng zhōng ér nán yún qì chōng hán liǎng shān màn bù kě jiàn ér hán fēng cóng hòu yōng yǔ ér lái sǎn bù néng zhī hán biān fēng cì liǎng bì jiāng dòng tòng bù kě rěn
但平坡漫陇，界东西两界中，路从中而南，云气充寒，两山漫不可见，而寒风从后拥雨而来，伞不能支，寒砭风刺，两臂僵冻，痛不可忍。
shí lǐ shāo nán xià yǒu liú zì dōng zhù yú xi shǐ de jiā lù tián qí gài yáng jiē suī yǒu tián qí yǐ xī bàng xī shān tián yǔ lù yóu dōng xī gè bié ěr
十里，稍南下，有流自东注于西，始得夹路田畦，盖羊街虽有田畦，以溪傍西山，田与路犹东西各别耳。
dù xī nán fù shàng pō èr lǐ yǒu jù luò pō shèng zài lù yòu yuē jiān yì zhūn
渡溪南，复上坡，二里，有聚落颇盛，在路右，曰间易屯。
yòu běi yī lǐ bàn nán gāng dōng zì yáo lín shān zhí jiè ér xi xi dǐ guǒ mǎ nán shān xià yǔ guǒ mǎ jiā xī xiāng duì zhōng zhǐ liú yī xì zòng guǒ mǎ xī nán qù
又北一里半，南冈东自尧林山直界而西，西抵果马南山下，与果马夹溪相对，中止留一隙，纵果马溪南去；
xī àn zhī dōng shān zǔ xī bù néng qián suì běi zhuǎn sù liú zuò huán bì zhuàng
溪岸之东山，阻溪不能前，遂北转溯流作环臂状。
yòu yǒu cūn luò yǐ suǒ huán bì zhōng dōng yǔ xíng lù xiāng xiàng xún zhī tǔ rén yuē guǒ mǎ cūn
又有村落倚所环臂中，东与行路相向，询之土人，曰果马村。
cóng cǐ suì shàng nán gāng píng xíng gāng lǐng èr lǐ shì wèi xún diān yún nán zhī jiè
从此遂上南冈，平行冈岭二里，是为寻甸、云南之界。
gài qí lǐng suī bù shèn chóng zì nán jiè héng gèn zhí còu xī fēng yuē shí yú lǐ héng ruò mén yù píng ruò dǔ qiáng běi shǔ xún diān nán shǔ sōng míng yóu cǐ jí fēn yān
盖其岭虽不甚崇，自南界横亘直凑西峰，约十余里，横若门阈，平若堵墙，北属寻甸，南属嵩明，由此脊分焉。
shāo nán lù zuǒ fēng dǐng yǒu ān èr chóng zài sōng yǐng zhōng shí yǔ jí fēng hán jí qū jiù zhī
稍南，路左峰顶有庵二重，在松影中，时雨急风寒，急趋就之。
qián mén nán xiàng bì mò kě rù
前门南向，闭莫可入。
cóng dōng cè mén rù yī lǎo sēng cóng dōng wǔ xià wēi chēng tùn liáo huang chì qióng gū zhì zhāng xià sēng hào dé wén
从东侧门入，一老僧从东庑下煨摚褪獠晃瘛＠穹鸪觯ブ粻ｇ下僧，号德闻。
chū liú jiù huǒ
出留就火。
xīn bù néng rán biàn mì kū chá bèi zhī jiù zhì shī yī tǐ shǐ fù sū
薪不能燃，遍觅枯槎焙之，就炙湿衣，体始复苏；
wēi lì yuè chá cháng shǐ huí wēn
煨栗瀹茶，肠始回温。
yú gèng yǐ suǒ xié fàn chéng fèi chá shí zhī yǐ wǔ guò yǐ
余更以所携饭乘沸茶食之，已午过矣。
líng yǔ jiàn shōu suì xiàng nán pō jiàng
零雨渐收，遂向南坡降。
sān lǐ dǐ pō xià jí yáng lín hǎi zi zhī xi wù yě
三里，抵坡下，即杨林海子之西坞也。
qí chù yáo shān dà kāi xi jiè jí sōng míng hòu zhū lǎo lóng zhī jí dōng jiè jí luō fēng gōng guǎn hòu fēn zhī wèi cuì fēng zǔ jí xiāng duì jiā chéng dà hè hǎi zǐ zhōng huì yān
其处遥山大开，西界即嵩明后诸老龙之脊，东界即罗峰公馆后分支，为翠峰祖脊，相对夹成大壑，海子中汇焉；
qí nán yáng lín suǒ chéng dāng suǒ yuè qí běi yáo lín shān è hé kǒu
其南杨林所城当锁钥，其北尧林山扼河口。
hǎi dōng wèi dà dào suǒ jīng hǎi xī wèi sōng míng suǒ lǚ dàn qí chù zhú shù jiàn mì fǎn bù huáng yuǎn tiào
海东为大道所经，海西为嵩明所履，但其处竹树渐密，反不遑远眺。
dà dào dōng nán qù nǎi gǒu jiē zǐ dào
大道东南去，乃狗街子道；
qí lù zhí nán qù wèi rù zhōu dào
岐路直南去，为入州道。
yú shí wén yǒu nán jīng sēng zài gǒu jiē zǐ zhōu chéng dà dào zhī zhōng dì míng dà yī bàn cūn zhě yù wǎng cān zhī rán hòu rù zhōu
余时闻有南京僧，在狗街子州城大道之中，地名大一半村者，欲往参之，然后入州。
nǎi cóng qí dào xià zhú kēng jiān xíng yī lǐ yǒu dà xī zì xī běi huán ér dōng zhù jí guǒ mǎ xī zhī xún xī shān chū xiá zhì shì fàng ér dōng zhuǎn zhě
乃从岐道下竹坑间行，一里，有大溪自西北环而东注，即果马溪之循西山出峡，至是放而东转者。
héng mù liáng kuà shí fú shàng fú fán sān dǐ mù sān kuà ér dá yá zhī xi qí shuǐ gài yǔ xīn qiáo shí chuáng hé xiāng bó zhòng zhě yě
横木梁跨石洑上，洑凡三砥，木三跨而达涯之西，其水盖与新桥石幢河相伯仲者也。
jì dù jí píng chóu yáo dá cūn luò huán cuò xī nán zhí xíng liù lǐ ér dǐ zhōu
既度，即平畴遥达，村落环错，西南直行，六里而抵州。
yóu chéng zhōng dōng nán xiàng zūn xiǎo jìng xíng èr lǐ guò xiǎo yī bàn cūn
由塍中东南向，遵小径行二里，过小一半村。
yòu yī lǐ yǒu dà lù zì dōng běi zǒu xī nán shì wèi gǒu jiē zǐ rù zhōu zhī dào dào zhī běi jí wéi dà yī bàn cūn dào zhī nán jí wéi yù huáng gé
又一里，有大路自东北走西南，是为狗街子入州之道，道之北即为大一半村，道之南即为玉皇阁。
rù fǎng nán jīng shī yǐ zàn qī zhōu chéng mǒu sì
入访南京师，已暂栖州城某寺。
qí tú chū yǔ yú yán hòu suì wàng zhī
其徒初与余言，后遂忘之。
nán jīng sēng hào jīn shān
南京僧号金山。
yú suì chū cóng dà dào xī nán rù zhōu
余遂出从大道，西南入州。
èr lǐ yòu yǒu xī zì xi ér dōng xiàng zhù qí shuǐ xiǎo yú guǒ mǎ zhī bàn ér pō jí shí juǎn qiáo kuà zhī
二里，又有溪自西而东向注，其水小于果马之半而颇急，石卷桥跨之。
yuè ér xī nán xíng zhù xiàn shū shèn
越而西南行，泞陷殊甚。
zì cuì fēng xiǎo lù lái suī jiǔ yǔ zhī hòu ér miǎn xiàn nào zhī kǔ yǐ shān jìng xíng rén shǎo yě
自翠峰小路来，虽久雨之后，而免陷淖之苦，以山径行人少也。
yī rù dà lù suì jǔ bù shén jiān suǒ chēng shǔ dào bù zài zhòng yá ér zài kāng zhuāng rú cǐ
一入大路，遂举步甚艰，所称“蜀道”，不在重崖而在康庄如此。
yòu sān lǐ zhí dǐ xī shān xià zhuǎn ér xī nán yòu yī lǐ ér rù sōng míng zhī běi mén shāo zhuǎn dōng ér nán tíng yú zhōu qián lǚ shè
又三里直抵西山下，转而西南，又一里而入嵩明之北门，稍转东而南停于州前旅舍。
wèn nán jīng sēng wàng qí sì míng wú cóng mì yě
问南京僧，忘其寺名，无从觅也。
èr shí qī rì mì yún zhòng bù suī bù yǔ bù wù ér jiē shī yóu bù kě xíng
二十七日密云重布，虽不雨不雾，而街湿犹不可行。
yú bào xī bù xià lóu zuò shū yǔ shǔ yìn zhōu tóng zhāng jù bù shōu
余抱膝不下楼，作书与署印州同张，拒不收；
yòu yǐ yī cì tóu zhōu mù guǎn suī shōu ér bù jí dá
又以一刺投州目管，虽收而不即答。
chū shì zhōu shǐ jūn wèi wú jùn niǔ guó fān wǔ jìn xiāng jiàn
初是州使君为吾郡钮国藩，武进乡荐。
yú chū rù diān yǐ qiān ráo zhōu bié jià zhì shì dōng qí yuán jí yuè yǐ
余初入滇，已迁饶州别驾，至是东其辕及月矣。
èr cuì gǔ shí chēng fù zhí jiē nán dōu rén yú gù yǐ shū wèi gēng guǐ hū nǎi zhāng zhī qiān lì dǐ wú ér guāi zhāng nǎi ěr shǐ huǐ dàn jiá cāo yú zhī zhuō yě
二倅ｃｕì古时称副职皆南都人，余故以书为庚癸呼，乃张之扦戾牴ｌì牾而乖张乃尔，始悔弹铗操竽之拙也。
shì rì mǎi dé yī yě fú yě yā pēng yǐ wéi gōng
是日买得一野凫ｆú野鸭，烹以为供。
èr shí bā rì chen qǐ nóng yún yóu yù bó wéi dōng fāng yǐ kāi
二十八日晨起，浓云犹郁勃，惟东方已开。
yú lìng sì fù jù chuī gù pū hou guǎn cuì huí shū
余令肆妇具炊，顾仆候管倅回书。
yú nǎi yóu zhōu shǔ xi jiàn shī jìng běi dǐ chéng huáng miào qí dōng wèi chá yuàn
余乃由州署西，践湿径，北抵城隍庙，其东为察院。
qí zhōng běi xiàng dēng shān shù jí yòu wéi wén miào zuǒ wèi míng lún táng zūn jīng gé
其中北向登山数级，右为文庙，左为明伦堂、尊经阁。
dēng gé tiān sè dà jì sì shān jǐn chū shǐ quán jiàn hǎi zǐ zhī shuǐ dāng qí qián
登阁，天色大霁，四山尽出，始全见海子之水当其前。
shì hǎi zǐ yǔ yáng lín gòng zhī jí tǒng zhì suǒ yún jiā lì zé yě yǐ guǒ mǎ jù lóng jiāng jí bái mǎ miào xī zhī shuǐ wèi yuán ér dōng běi chū hé kǒu wèi běi pán jiāng zhī yuán zhě yě
是海子与杨林共之，即《统志》所云嘉利泽也，以果马巨龙江及白马庙溪之水为源，而东北出河口，为北盘江之源者也。
yóu zhōng lù zài shàng dǐ wén miào hòu jiā qú xi rù yǔ wén miào qián hòu bìng zhì zhě shì wèi zōng jìng sì
由中路再上，抵文庙后夹衢西入，与文庙前后并峙者，是为宗镜寺。
sì jiàn yú táng tiān yòu zhōng
寺建于唐天祐中。
sì gǔ ér hóng jì jù shé shān zhī diān jīn wèi zhī huáng lóng shān
寺古而宏寂，踞蛇山之巅，今谓之黄龙山。
shān xiǎo ér shí gǔ léng léng nǎi mí xióng shān dōng xià zhī mài qǐ ér zhōng zhì rú zhuī zhōu chéng huán zhī wèi zhōu zhì zhī hòu shān zhě yě
山小而石骨棱棱，乃弥雄山东下之脉，起而中峙如锥，州城环之，为州治之后山者也。
xī duō xiǎo huáng shé gù jīn yǐ huáng sōng míng jiù míng sōng méng
昔多小黄蛇，故今以黄嵩明旧名嵩盟。
yī tǒng zhì yán zhōu zhì nán yǒu méng mán tái gù zhǐ xī hàn rén yǔ wū bái mán huì méng zhī chù ér jīn gǎi wéi sōng míng yān
《一统志》言，州治南有盟蛮台故址，昔汉人与乌、白蛮会盟之处，而今改为嵩明焉。
zhōu chéng yì yīn shān xié rào mén jù bù zhèng qí xiàng yǔ xún diān xiāng sì
州城亦因山斜绕，门俱不正，其向与寻甸相似。
sōng míng zhèng běi yóu tài shān xiá kǒu rù jìng rì ér tōng pǔ àn yán zhāng wèi xún diān xi jìng
嵩明正北由大山峡口入，竟日而通普岸、严章，为寻甸西境；
zhèng nán gé jiā lì zé yǔ luō fēng gōng guǎn duì wèi yáng lín běi jìng
正南隔嘉利泽，与罗峰公馆对，为杨林北境；
zhèng dōng wèi yáo lín shān jù hé kǒu zhī běi wéi xià liú zhī dǐ zhù
正东为尧林山，踞河口之北，为下流之砥柱；
zhèng xi yú lǐng wèi jiù shào diān xiàn
正西逾岭，为旧邵甸县。
qí běi zhī liáng wáng shān wèi lǎo lóng fēn zhī zhī chù lǐng qiè zhòng shān wèi běn zhōu xi jìng yǔ xún diān fù mín kūn míng fēn jiè zhě yě
其北之梁王山，为老龙分支之处，领挈众山，为本州西境，与寻甸、富民、昆明分界者也。
sōng míng zhōng huán hǎi zǐ tián zé wò měi
嵩明中环海子，田泽沃美。
qí xi zhī shào diān nán zhī yáng lín jiē ào rǎng yě xī jiē wèi xiàn ér jīn shěng qù
其西之邵甸，南之杨林，皆奥壤也，昔皆为县，而今省去。
yáng lín dāng dà dào jīn yóu cún suǒ yān
杨林当大道，今犹存所焉。
chū sì xià shān hái fàn yú diàn ér guǎn cuì huí yīn bù zhì
出寺下山，还饭于店，而管倅回音不至。
yú suì yè zhàng chū nán mén zhuǎn ér xi bàn lǐ dǐ tǎ xià
余遂曳杖出南门，转而西，半里抵塔下。
dà dào dōng nán yóu yáng lín qù yú shí yù yóu tù r guān nǎi xī nán xíng
大道东南由杨林去，余时欲由兔儿关，乃西南行。
yī lǐ yǒu zhuī hū yú hòu zhě zé guǎn cuì yǐ huí jiǎn jù chéng mìng yì zhuī zhì ér chéng yóu zhì lǚ yù zhōng
一里，有追呼于后者，则管倅以回柬具程，命役追至，而程犹置旅寓中。
yīn lìng gù pū fǎn qǔ yú cóng jiàn dào běi xiàng fǎ jiè sì dài zhī
因令顾仆返取，余从间道北向法界寺待之。
fǎ jiè sì zhě zài chéng xī běi wǔ lǐ yì mí xióng shān dōng chū zhī zhī tū wèi chóng fēng zhě yě
法界寺者，在城西北五里，亦弥雄山东出之支，突为崇峰者也。
lù dāng cóng xī mén chū yú shí jié gāng yú lǒng xià dù yī zhú wù èr lǐ ér běi shàng shān
路当从西门出，余时截冈逾陇，下度一竹坞，二里而北上山。
niè pō pán jí ér shàng èr lǐ yú yī dōng xià zhī jí jiàn běi wù yǒu shān yī zhī zì dǐng xià chuí ér diàn yǔ chóng dié zhí zì fēng dǐng yǔ fēng jù xià
蹑坡盘级而上，二里，逾一东下之脊，见北坞有山一支，自顶下垂，而殿宇重叠，直自峰顶与峰俱下。
lù yǒu zhōng pán āo zhōng zhě yǒu zhí niè fēng dǐng zhě yú nǎi jìng niè qí dǐng yī lǐ jí zhī
路有中盘坳中者，有直蹑峰顶者，余乃竟蹑其顶，一里及之。
xi wàng fēng hòu xià yǒu zhòng hè hè xī běi yǒu yáo yǎn zuì gāo rú fù yǐ qiè lǐng yōng liè huí huán zhān zhī shén jìn yú chū yǐ wéi sōng míng zhī guān ér bù zhī qí jí liáng wáng zhī dōng miàn yě
西望峰后，下有重壑，壑西北有遥巚最高，如负扆挈领，拥列回环，瞻之甚近，余初以为嵩明之冠，而不知其即梁王之东面也。
zhuǎn ér dōng fēng tóu yǒu yuán dì diàn guān qí dǐng mén dōng xiàng
转而东，峰头有元帝殿冠其顶，门东向。
yú rù kòu bì wèn suǒ wèi nán jīng shī zhě réng bù dé yě
余入叩毕，问所谓南京师者，仍不得也。
xiān shì cóng chéng zhōng sì guàn mì zhī bù dé yǒu wèi zài fǎ jiè zhě gù yú fù yū tú zhì ér qǐ yì zhōng mò kě zōng jì hu
先是从城中寺观觅之不得，有谓在法界者，故余复迂途至，而岂意终莫可踪迹乎。
yóu diàn qián dōng xiàng xià lì jí shén jùn
由殿前东向下，历级甚峻。
bàn lǐ de yù xū diàn yì dōng xiàng réng dào gōng yě liǎng páng wēi jīng huí hé qí jìng shén yōu
半里得玉虚殿，亦东向，仍道宫也，两旁危箐回合，其境甚幽。
zài xià chū tiān wáng diàn
再下，出天王殿。
yòu xià bàn lǐ yǒu yī ān dāng xuán gāng zhī zhōng shēn zhú yǎn mén zhòng quán jiā gǔ yōu jì yǎo tiǎo
又下半里，有一庵当悬冈之中，深竹罨门，重泉夹谷，幽寂窈窕。
xī jiē bì hù wú yī sēng zài
惜皆闭户，无一僧在。
yòu xià shǐ wéi fǎ jiè zhèng diàn
又下，始为法界正殿。
xiān rén diàn hòu xuán tái zhī shàng qí diàn pō zhěng yǒu dú shū qí zhōng zhě ér zhǔ sēng réng bù zài
先人殿后悬台之上，其殿颇整，有读书其中者，而主僧仍不在。
nǎi xià lǐ fó zhèng diàn
乃下，礼佛正殿。
fu bì ér gù pū yì cóng wù zhōng shàng
甫毕，而顾仆亦从坞中上。
dōng wǔ yǒu sēng chū yíng xún zhī nán jīng shī wèi cháng zhì
东庑有僧出迎，询知南京师未尝至。
ér yǎng guān rì sè shàng kě xíng sān shí yú lǐ suì xún dào yú sēng gèng cóng běi jìng wèi shào diān xíng
而仰观日色，尚可行三十余里，遂询道于僧，更从北径为邵甸行。
gài yáng lín wèi dà dào zuì nán ér yū
盖杨林为大道，最南而迂；
tù r wèi zhōng dào zuì jié ér tǎn
兔儿为中道，最捷而坦；
shào diān wèi běi dào zé jìn yī liáng wáng zuì pì ér xiǎn
邵甸为北道，则近依梁王，最僻而险。
yú shí yù guān qí qiè lǐng zhī shì suì qǔ dào yān
余时欲观其挈领之势，遂取道焉。
yóu sì qián xī nán zhuǎn zhú jīng zhōng suí āo ér nán yī lǐ yú dōng nán gāng chū xiàng suǒ lái dào suì nán xià shān
由寺前西南转竹箐中，随坳而南，一里，逾东南冈，出向所来道，遂南下山。
yī lǐ dǐ shān xià yǒu wù zì xī běi lái jí qián lǐng tóu xià kàn zhòng hè zhī dì yī céng yě
一里抵山下，有坞自西北来，即前岭头下瞰重壑之第一层也。
yóu qí nán héng dù ér xī nán èr lǐ guò yī cūn cūn nán shǐ qí chéng xiāng zhǔ
由其南横度而西南，二里，过一村，村南始畦塍相属。
suí chéng nán xià xi xíng qí zhōng yī lǐ yú wàng jiàn běi gāng chuí jǐn chù shí yá pián tà qí dōng cūn lú yǐ gāng shàng wèi líng yún shān
随塍南下，西行畦中一里余，望见北冈垂尽处，石崖骈沓，其东村庐倚冈上，为灵云山；
xi yǒu shén yǔ lín hè shì wèi bái mǎ miào
西有神宇临壑，是为白马庙。
shén yǔ zhī xi yǒu wù zì běi shān huí huán ér chéng xiá yǒu dà xī zì xiá zhōng dōng zhù ér chū jí qián lǐng tóu yáo kàn zhī dì èr céng yě
神宇之西有坞，自北山回环而成峡，有大溪自峡中东注而出，即前岭头遥瞰之第二层也。
qí hè xī nán shǐ yáo yù liáng wáng zuì chóng fēng zhī xià
其壑西南，始遥遇粱王最崇峰之下。
gài liáng wáng dōng tū sǒng xuán zhōng xiāo běi fēn yī zhī dōng xià wèi líng yún fēng jí bái mǎ suǒ yǐ
盖梁王东突，耸悬中霄，北分一支，东下为灵云峰，即白马所倚；
zài běi fēn yī zhī dōng zhì wéi fǎ jiè sì fǎ jiè běi hè suī yǔ liáng wáng duì jiā ér líng yún shí zhōng jiè yān gù liáng wáng dōng lù zhī xī yíng zhù jù cóng cǐ chū yě
再北分一支，东峙为法界寺，法界北壑虽与梁王对夹，而灵云实中界焉，故梁王东麓之溪潆注，俱从此出也。
qí liú yǔ dōng shān zhī jù lóng jiāng xiāng sì dōng xī jù zhōu chéng yuǎn jìn yì xiāng sì yě
其流与东山之巨龙江相似，东西距州城远近亦相似也。
xī wú qiáo shè zhī jí xī shàng pō
溪无桥，涉之，即西上坡。
shǐ yú lǚ xùn tú rén yán dù xī ér xi bì sù dà dà cūn cūn zhī dōng jiē céng gāng jué lǐng màn wú cūn jū
始余屡讯途人，言渡溪而西，必宿大大村，村之东，皆层冈绝岭，漫无村居。
wèn qù cūn ruò gān lǐ
问：“去村若干里？
yuē sān shí
”曰：“三十。
yú yǎng shì rì sè dāng yǐ bù jí ér tǔ rén yán bù fáng sù xíng kě zhì
”余仰视日色，当已不及，而土人言不妨，速行可至。
zài wèn jiē rán
再问皆然。
suì jí qū dēng pō yī lǐ yǒu fù zài ér lái zhě zài wèn zhī yuē wú jí yǐ
遂急趋登坡，一里，有负载而来者，再问之，曰：“无及矣。
bù rú fǎn sù wèi míng chén jì
不如返宿为明晨计。
yú suí zhī hái réng dù xī rù bái mǎ miào
”余随之还，仍渡溪，入白马庙。
miào bì shén bù kān tuō sù
庙敝甚，不堪托宿。
nǎi dōng guò pián tà shí yá cóng cūn lú zhī hòu wèn sù yú líng yún shān sēng
乃东过骈沓石崖，从村庐之后，问宿于灵云山僧。
shì ān míng fàn xū sēng suī bù zhī chán sòng ér jiē kè yǒu lǐ de ān qǐn yān
是庵名梵虚，僧虽不知禅诵，而接客有礼，得安寝焉。
èr shí jiǔ rì chen qǐ bì tiān rú xǐ
二十九日晨起，碧天如洗。
jí fàn
亟饭。
réng bàn lǐ dù xī niè xi pō ér shàng
仍半里渡溪，蹑西坡而上。
yǐ lǐ wǔ lǐ yú gāng jǐ dōng wàng jiā lì zé yóu zài zú xià
迤逦五里，逾冈脊，东望嘉利泽，犹在足下；
xi kàn liáng wáng jué dǐng fǎn wèi jìn zhī suǒ yǐn bù kě jiàn jì qí chù zhèng dāng jué yǎn zhī dōng cǐ jí qí zhī gāng yě
西瞰粱王绝顶，反为近支所隐不可见，计其处，正当绝巚之东，此即其支冈也。
gāng tóu duō zhōng xiàn zhī kǎn kū zhě chéng yuān jǐng zhū zhě chéng tiān chí
冈头多中陷之坎，枯者成眢井，潴者成天池。
shāo xī běi pán gāng yī lǐ fù xī nán xià
稍西北，盘冈一里，复西南下。
yī lǐ dù zhōng wā zhī dǐ fù xī běi shàng xíng shān nán lǐng pō jiān
一里，度中洼之底，复西北上，行山南岭坡间。
èr lǐ fù xī nán xià wù zhōng
二里，复西南下坞中。
qí wù zì xī běi chóng fēng jiā zhōng lái zhōng yǒu liú quán pō jí xún wù xi yá dōng zhuì cǐ liáng wáng shān dōng nán zhī liú yě
其坞自西北崇峰夹中来，中有流泉颇急，循坞西崖东坠，此梁王山东南之流也。
yǒu qí lù zhí zì wù wài dōng nán lái zhí xī běi xiàng liáng wáng shān dōng yè qù cǐ yáng lín wǎng pǔ àn yán zhāng jìng yú jiāo jié zhī ér xi
有歧路直自坞外东南来，直西北向梁王山东腋去，此杨林往普岸、严章径，余交截之而西。
bàn lǐ dù xi yá jí liú fù xī běi niè gāng shàng pō jùn
半里，渡西涯急流，复西北蹑冈上，颇峻。
yī lǐ niè fēng tóu yǐ zhèng dāng liáng wáng shān zhī nán yǐ
一里，蹑峰头，已正当梁王山之南矣。
xī xiàng píng xíng lǐng tóu yī lǐ yòu xi xià bàn lǐ wù yǒu xiǎo shuǐ yóu dōng nán liú yě
西向平行岭头，一里，又西下半里，坞有小水，犹东南流也。
yī lǐ jìng wù yòu xī shàng yú lǐng
一里径坞，又西上逾岭。
bàn lǐ fù xià
半里，复下。
qí lǐng nán běi jù qǐ chóng fēng jiā zhī shuǐ yǐ xī nán xíng yú yǐ wéi guò jí yǐ suí zhī xià yī lǐ xíng xiá zhōng
其岭南北俱起，崇峰夹之，水已西南行，余以为过脊矣，随之下一里，行峡中。
zhuǎn ér nán yī lǐ yòu yǒu shuǐ zì xī běi lái tóng zhuì hè dōng zhù ér xià jiā lì zé
转而南一里，又有水自西北来，同坠壑东注而下嘉利泽。
shǐ zhī qián suǒ guò jiā fēng zhī jí yóu liáng wáng nán zǒu zhī yú zhī yě
始知前所过夹峰之脊，犹梁王南走之余支也。
yuè shuǐ fù xī běi niè jùn ér shàng yī lǐ bàn dǐ fēng tóu zé dāng liáng wáng shān zhī xī nán yǐ
越水，复西北蹑峻而上，一里半，抵峰头，则当梁王山之西南矣。
shì fēng xī nán yǔ nán lái lǎo jí yòu jiā kēng dōng běi xià jiā lì zé shì fēng dōng běi yǔ liáng wáng zhǔ fēng yì pán gǔ dōng xià jiā lì zé
是峰西南与南来老脊，又夹坑东北下嘉利泽，是峰东北与梁王主峰，亦盘谷东下嘉利泽。
cóng jí shàng píng xíng ér xi yī lǐ yú chū xi āo
从脊上平行而西，一里余，出西坳。
bàn lǐ shǐ jiàn qí mài zì nán shān lái zhě cóng cǐ jí zhī xī běi xià fú ér zài qǐ suì chù zhì liáng wáng yān
半里，始见其脉自南山来者，从此脊之西北下，伏而再起，遂矗峙粱王焉。
liáng wáng shān zhě àn zhì wú qí míng yú xiàng zì yáng lín xī dēng lǎo jí yǐ wèn ér zhī zhī yún zài shào diān dōng běi gù yú qǔ dào zài chū yú cǐ zhèng yù xī qí fēn zhī jiè shuǐ zhī yuán yě
粱王山者，按《志》无其名，余向自杨林西登老脊，已问而知之，云在邵甸东北，故余取道再出于此，正欲晰其分支界水之源也。
rán zhì suī bù míng liáng wáng qí zhù pán lóng jiāng zé yuē yuán zì gù shào diān xiàn zhī dōng shān xī shān
然《志》虽不名梁王，其注盘龙江则曰：“源自故邵甸县之东山、西山。
zé zhǐ cǐ wèi dōng shān yǐ
”则指此为东山矣。
qí zhù dōng gé lēi shān zé yuē zài shào diān xiàn xī běi gāo sān shí lǐ wèi nán zhōng míng shān yuǎn jìn zhū fēng gāo wú yú cǐ
其注东葛勒山，则曰：“在邵甸县西北，高三十里，为南中名山，远近诸峰，高无逾此。
zé suǒ wèi sān shí lǐ zhě yòu zhǐ cǐ wèi dōng gé lēi shān yǐ
”则所谓三十里者，又指此为东葛勒山矣。
dàn tǔ rén mò ān jiù míng kùn liáng wáng jié zhài qí dǐng suì yǐ liáng wáng míng zhī
但土人莫谙旧名，困梁王结寨其顶，遂以梁王名之。
zhì wú liáng wáng míng wèi cháng wú dōng gé lēi míng yě
《志》无梁王名，未尝无东葛勒名也。
qí mài zì chéng jiāng fǔ luō cáng shān dōng běi zhì yí liáng
其脉自澂江府罗藏山东北至宜良，
fēn zhī dōng běi zǒu zhě
分支东北走者，
wèi cuì fēng zhī zhī
为翠峰之支，
zhèng zhī xī běi zǒu zhě
正支西北走者，
yóu yáng lín xī lǐng
由杨林西岭，
ér běi dù tù r guān
而北度兔儿关，
yòu běi dù cǐ ér gāo sǒng liáng wáng shān
又北度此而高耸梁王山，
héng gèn yú shào diān zhī běi
横亘于邵甸之北，
qí dōng xī liǎng jiǎo bìng sǒng
其东西两角并耸，
dōng chuí xià lín bái mǎ xī zhī xi
东垂下临白马溪之西，
xī chuí xià lín mù yǎng jiàn zhī dōng
西垂下临牧养涧之东。
yóu xī chuí huán ér xī nán wèi fēn zhī zé wén shū shāng shān zhī mài suǒ yóu yǎn yě
由西垂环而西南为分支，则文殊商山之脉所由衍也；
yóu dōng chuí zǒu ér dōng běi wèi zhèng zhī zé guǒ mǎ yuè hú zhī jí suǒ zì fā yě
由东垂走而东北为正支，则果马、月狐之脊所自发也。
xī chuí qū bào ér pán lóng zhī yuán suì jùn diān hǎi
西垂曲抱，而盘龙之源，遂浚滇海；
dōng chuí héng jiā ér jiā lì zhī pài suì huì běi pán yi qí yǔ luō cáng xióng duì nán běi ér gòng chēng liáng wáng yún
东垂横夹，而嘉利之派，遂汇北盘：宜其与罗藏雄对南北，而共称梁王云。
guò jí jiàn xi jiàng xi kàn jiā wù pán wō jiē fēng hé péng péng bù ruò jí dōng jiē zhòng gāng huāng qì yě
过脊，渐西降，西瞰夹坞盘窝，皆丰禾芃芃，不若脊东皆重冈荒碛也。
yī pō xī chuí jiā wù zhōng shàng jiē cè shí xié wò
一坡西垂夹坞中，上皆侧石斜卧。
cóng qí shàng xíng èr lǐ shǐ suí pō xià zhuì
从其上行，二里，始随坡下坠。
yī lǐ jí wù yǒu xiǎo xī zì dōng nán wù zhōng chū yuè zhī xi xíng
一里及坞，有小溪自东南坞中出，越之西行。
yòu bàn lǐ yǒu cūn jù nán shān xià jiē wǎ fáng zhú fēi shān jū zhōng zhī zuì yōu ér zhěng zhě shì yuē dà dà cūn
又半里，有村聚南山下，皆瓦房竹扉，山居中之最幽而整者，是曰大大村。
shǐ dōng xī kāi wù liáng wáng shān xī nán zhī shuǐ yóu wù běi xi zhù
始东西开坞，梁王山西南之水，由坞北西注；
yú suǒ yuè nán wù zhī shuǐ jié wù ér cóng zhī
余所越南坞之水，截坞而从之。
bàn lǐ yuè cūn zhī xi yòu kāi wèi nán běi zhī wù yǒu xiǎo shuǐ zì nán lái jīng xi gāng xià běi hé yú dōng wù zhī shuǐ tóng pò xī běi xiá ér xià zhuì dāng xi chū yú shào diān zhī běi zhě yě
半里，越村之西，又开为南北之坞，有小水自南来，经西冈下，北合于东坞之水，同破西北峡而下坠，当西出于邵甸之北者也。
lù yuè nán lái xiǎo shuǐ suì xī nán shàng pō
路越南来小水，遂西南上坡。
pán pō ér shàng yuē lǐ xǔ yuè qí diān
盘坡而上，约里许，越其巅。
yòu xi xià bàn lǐ xī nán shè xī
又西下半里，西南涉溪；
qí xī shì nán liú zhě
其溪似南流者。
yī lǐ yòu xi yú pō jí píng xíng pō shàng
一里，又西逾坡脊，平行坡上。
yòu yī lǐ yú shǐ jiàn xi wù dà kāi
又一里余，始见西坞大开。
qí wù zì běi ér nán pì jiā shén yáo ér huán fēng yì shén mì wù zhōng fēng hé yún lì cūn luò xīng luō ér xī liú yóu jǐn rú dài ruò xù ruò duàn yān
其坞自北而南，辟夹甚遥，而环峰亦甚密，坞中丰禾云丽，村落星罗，而溪流犹仅如带，若续若断焉。
yú shì dǒu jiàng xi lù bàn lǐ dǐ wù
于是陡降西麓，半里抵坞。
yǒu cūn yǐ lù xi ér lú shì yuē diān tóu cūn jí shào diān xiàn zhī gù zhǐ yě
有村倚麓西而庐，是曰甸头村，即邵甸县之故址也。
shì cūn yóu piān yú wù dōng
是村犹偏于坞东；
wù běi yǒu fēng zhōng chuí yì yǒu jù lú qí shàng
坞北有峰中垂，亦有聚庐其上。
qí de qù sōng míng zhōu sì shí lǐ zhòng luán zhōng jiān lìng pì hán gài
其地去嵩明州四十里，重峦中间，另辟函盖。
zhèng běi zé liáng wáng zhèng jǐ xuān liè yú hòu dōng jiè jí lǎo jí zhī běi zǒu zhě xi jiè jí fēn zhī zhī nán huán zhě
正北则梁王正脊亘列于后，东界即老脊之北走者，西界即分支之南环者。
qí xī běi dù chù yǒu āo pō píng shì tōng mù yàng
其西北度处，有坳颇平，是通牧漾；
dōng běi xún liáng wáng shān dōng chuí ér běi shì tōng pǔ àn yán zhāng
东北循梁王山东垂而北，是通普岸、严章；
xi yú lǐng tōng fù mín xiàn dōng yú lǐng jí suǒ cóng lái zhě
西逾岭，通富民县，东逾岭，即所从来者；
wéi nán wù zuì yuǎn běi zì diān tóu shí lǐ zhì diān wěi
惟南坞最远，北自甸头，十里至甸尾。
wù zhōng zhī shuǐ nán zhì diān wěi zhé ér xī nán qù lù yì yú shān ér xi suì wèi sōng míng kūn míng zhī jiè yān
坞中之水，南至甸尾，折而西南去，路亦逾山而西，遂为嵩明、昆明之界焉。
yú jì zhì diān tóu cūn jí suí dōng lù nán xíng
余既至甸头村，即随东麓南行。
yī lǐ yǒu èr tán zhū dōng yá xià nán běi xiāng bìng zhōng zhǐ yǒu àn chǐ xǔ héng gé zhī àn zhōng kāi yī xì shuǐ yóu běi tán zhù nán tán jiān tán dà bù jí èr zhàng ér shēn bù kě cè dōng yǐ shí yá xi bīn dà dào ér tán nán zé sì lóng shén miào zài yān
一里，有二潭潴东涯下，南北相并，中止有岸尺许横隔之，岸中开一隙，水由北潭注南潭间，潭大不及二丈，而深不可测，东倚石崖，西濒大道，而潭南则祀龙神庙在焉。
tán zhōng dà yú sān sì chǐ fàn fàn qí zhōng
潭中大鱼三四尺，泛泛其中。
tán xiǎo ér yú dà qiě bù gǎn bǔ yǐ wéi shén wù yě
潭小而鱼大，且不敢捕，以为神物也。
diān tóu zhī shuǐ zì běi lái liú yú dà dào zhī xi
甸头之水，自北来流于大道之西；
tán zhōng shuǐ zì tán nán yì liú dà dào zhī dōng yǐ ér jù zhù yú xi jiè zhī lù hé ér nán qù
潭中水自潭南溢，流大道之东，已而俱注于西界之麓，合而南去。
lù zé yóu dōng jiè zhī lù xiāng wàng ér nán
路则由东界之麓，相望而南。
wù zhōng lǚ guò cūn jù
坞中屡过村聚。
bā lǐ yǒu xiǎo shuǐ zì dōng xiá chū xi rù yú xi lù dà xī yú zhī
八里，有小水自东峡出，西入于西麓大溪，逾之。
nán èr lǐ zé diān wěi cūn héng jù diān nán zhī pō
南二里，则甸尾村横踞甸南之坡。
yǒu qí zhí nán shí lǐ tōng tù r guān
有岐直南十里，通兔儿关；
zhèng lù zé yóu cūn xī xiàng xíng
正路则由村西向行。
yī lǐ yú zhí dǐ xi jiè zhī lù yǒu shí liáng kuà dà xī shàng
一里余，直抵西界之麓，有石梁跨大溪上。
yú liáng shǐ suí xi lù nán xíng
逾梁，始随西麓南行。
bàn lǐ xī shuǐ yóu xī nán pán gǔ ér rù lù xī běi xiàng yú lǐng
半里，溪水由西南盘谷而入，路西北向逾岭。
yī lǐ dēng lǐng tóu
一里，登岭头。
yī lǐ xià lǐng xi wù zhōng lù fù zhuǎn xī nán xíng dà xī shàng chū dōng nán xiá zhōng bù xiāng jiàn yě
一里，下岭西坞中，路复转西南行，大溪尚出东南峡中，不相见也。
gài qí dōng lǎo jí nán zì yí liáng jīng yáng lín xī lǐng dù ér běi yī jīng tù r guān qí xi chū zhī fēng tū wèi wǔ lóng shān zé xié huì liú táng zhī shuǐ ér chū sōng huā bà zhě yě
盖其东老脊，南自宜良，经杨林西岭度而北，一经兔儿关，其西出之峰突为五龙山，则挟汇流塘之水而出松花坝者也；
zài běi jīng diān wěi dōng qí fēng tū wèi jì guǐ shān zé xié shào diān zhī shuǐ ér pán jiāng kǎo
再北经甸尾东，其峰突为祭鬼山，则挟邵甸之水而盘江考。
xi chū huì liú táng zhě yě
西出汇流塘者也。
yú shì yòu xi yuè wù jí sì lǐ suí wù xi xià
于是又西越坞脊，四里，随坞西下。
yī lǐ yòu yǒu shuǐ zì běi xiá lái yǒu liáng kuà zhī qí shì shǎo shā yú diān wěi qiáo xià shuǐ
一里，又有水自北峡来，有梁跨之，其势少杀于甸尾桥下水。
yǒu cūn zài liáng zhī xi shì wèi xiǎo hé kǒu jí mù yàng zhī liú nán jīng cǐ ér yǔ shào diān zhī shuǐ hé ér chū huì liú táng zhě yě
有村在梁之西，是为小河口，即牧漾之流，南经此而与邵甸之水合，而出汇流塘者也。
guò cūn yòu xī nán shàng lǐng pán shé shān pō zhě qī lǐ zhōng yǒu xià wā zhī dàn
过村，又西南上岭，盘折山坡者七里，中有下洼之窞。
jì ér dǒu xià xiá zhōng yǒu xiǎo shuǐ zì xī běi xiá lái dù zhī cūn jù pō shèng
既而陡下峡中，有小水自西北峡来，渡之，村聚颇盛。
cūn zhī nán zé shào diān zhī shuǐ yǐ yǔ xiǎo hé kǒu zhī liú hé ér xī xiàng chū xiá zhì cǐ fù shé ér nán rù xiá zhōng shì wèi huì liú táng qí yíng huí zhī shì kě xiǎng yě
村之南，则邵甸之水，已与小河口之流，合而西向出峡，至此复折而南入峡中，是为汇流塘，其潆回之势可想也。
cóng cǐ lù yóu xi àn suí liú rù xiá qí xiá shén bī jiā cuì pián yá zhōng tōng yī shuǐ lù yì suí zhī luò zhào xī qīng yǎo bú jiàn yǐng
从此路由西岸随流入峡，其峡甚逼，夹翠骈崖，中通一水，路亦随之，落照西倾，窈不见影。
qū zhé sì lǐ yǒu shù jiā yǐ xī běi àn shì wèi sān jiā cūn
曲折四里，有数家倚溪北岸，是为三家村。
tóu sù bù nà
投宿不纳。
gài shì shí xīn wén ā mí bù shùn shěng zhōng jiè yán gù kūn míng gè cūn jù yǐ xiǎo lù bù biàn jū tíng wèi cí
盖是时新闻阿迷不顺，省中戒严，故昆明各村，俱以小路不便居停为辞。
yú qiáng zhǔ yī jiā jiǔ zhī nǎi wèi gōu huǒ chuī zhōu qǐ hù jiù tà yān
余强主一家，久之，乃为篝火炊粥，启户就榻焉。