chū jiǔ rì lìng gù pū mì mǐ jù chuī
初九日令顾仆觅米具炊。
yú sàn bù cūn běi yáo xī xì kàn biàn xī cǐ wù
余散步村北，遥晰细看，辨析此坞。
dōng běi zì mù yǎng běi liáng wáng shān xī zhī fēn jiè dōng jiè suī dà jí ér shān bù shèn gāo
东北自牧养北梁王山西支分界，东界虽大脊，而山不甚高；
xi jiè suī huán zhī ér xī běi yǒu shí yá shān zuì xióng jùn
西界虽环支，而西北有石崖山最雄峻。
yòu nán wéi shā lǎng xī shān yòu nán wéi tiān shēng qiáo ér nán shǔ yú dǒu pō dōng xiá zhī shān
又南为沙朗西山，又南为天生桥，而南属于陡坡东峡之山。
qí shān dōng xi liǎng jiè jì jiā chéng dà wù ér nán běi yì huán zhuǎn lián shǔ
其山东西两界既夹成大坞，而南北亦环转连属。
qí zhōng shuǐ yì fā yuán yú lóng tán hé nán běi xiá ér chéng xī xi zhù yú fù mín táng láng rán bù néng jìng dá yě
其中水亦发源于龙潭，合南北峡而成溪，西注于富民螳螂，然不能竟达也；
cóng wù xī nán rù xiá dǎo rù shān dòng qí dòng shēn hēi mò cè chuān shān xī chū yǔ dǒu pō zhī jiàn hé
从坞西南入峡，捣入山洞，其洞深黑莫测，穿山西出，与陡坡之涧合。
dòng shàng zhī shān jiàn dào cóng zhī suǒ wèi tiān shēng qiáo yě
洞上之山，间道从之，所谓“天生桥”也。
rán rén cóng qí shàng xíng bù zhī xià yǒu dòng yì bù zhī dòng zhī xi tòu shān zhī zhōng kōng ér wèi qiáo
然人从其上行，不知下有洞，亦不知洞之西透，山之中空而为桥；
wéi shā lǎng rén gēng mù yú cǐ gù yǒu sī míng
惟沙朗人耕牧于此，故有斯名。
rán yì jiē wèi dòng bù kě rù yǒu hǔ láng yǒu yāo suì quàn yú yóu cūn hòu yú shān xī shàng bù bì xiàng shuǐ dòng yū shé
然亦皆谓洞不可入，有虎狼，有妖祟，劝余由村后逾山西上，不必向水洞迂折。
yú bù cóng
余不从。
jì fàn nǎi nán xún pō lù xíng
既饭，乃南循坡麓行。
yī lǐ bàn yǔ xī yù suì tóng rù xī xiá
一里半，与溪遇，遂同入西峡。
qí xiá nán běi shān bì jiā ér chéng lù yóu xī běi yán běi shān zhī lù rù yī lǐ yǎng jiàn běi yá zhī shàng shí bì pán tū qí jiān pián liè duō mén ér dōng yī mén gāo xuán wēi kàn shì dú xióng huō ér dèng jī shèn wēi jí yì yá bēng mò kě zhe zú
其峡南北山壁夹而成，路由溪北沿北山之麓入，一里，仰见北崖之上，石壁盘突，其间骈列多门，而东一门高悬危瞰，势独雄豁，而磴迹甚微，棘翳崖崩，莫可著足。
nǎi lìng gù pū bìng xíng li sì yú xià
乃令顾仆并行李俟于下。
yú dú pān yuè ér shàng
余独攀跃而上。
jiǔ zhī jī dòng dōng yòu jiàn yī mén cè jìn yú yǐ wéi bì zhōng tōng dà dòng suì cóng qí cè dào xuán rù dà dòng mén
久之，跻洞东，又见一门侧进，余以为必中通大洞，遂从其侧倒悬入大洞门。
qí mén nán xiàng shén qióng dòng nèi céng lèi běi shàng shēn shí yú zhàng ér kuò bàn zhī rán nèi wú páng dòu jí qián wài jiàn cè bèng zhī mén yì bù zhōng dá yě
其门南向甚穹，洞内层累北上，深十余丈，而阔半之，然内无旁窦，即前外见侧迸之门，亦不中达也。
chū dòng yù dōng shàng cè mén
出洞，欲东上侧门；
niàn xi dòng shàng duō jì xià yù zài tàn xi dòng
念西洞尚多，既下，欲再探西洞；
wàng shuǐ dòng gèng yì suì zhí cóng dòng xià xi qū shuǐ dòng
望水洞更异，遂直从洞下，西趋水洞。
yòu bàn lǐ xī xiá jì jǐn shān huán yú shàng dòng pì yú xià shuǐ cóng dōng lái bī nán yá dǎo xi dòng rù lù cóng qí běi zhuì gāng xià
又半里，西峡既尽，山环于上，洞辟于下，水从东来逼南崖，捣西洞入，路从其北坠冈下。
yú lìng jiān fū shǒu xíng li yú gāng shàng yǔ gù pū rù dòng
余令肩夫守行李于冈上，与顾仆入洞。
dòng mén dōng xiàng gāo shí yú zhàng ér kuò bàn zhī
洞门东向，高十余丈，而阔半之。
shǐ shè shuǐ cóng qí nán yá rù shuǐ shù běi yá ér huán zhī
始涉水从其南崖入，水漱北崖而环之。
rù wǔ liù zhàng shuǐ huán běi yá lù huán nán yá jù xi zhuǎn
入五六丈，水环北崖，路环南崖，俱西转。
yǎng jiàn nán yá zhī shàng céng fù dié chū tū wèi wēi tái jié wèi xū lóu jiē zài shù zhàng zhī shàng yīn yūn hé pì yǔ yún qì tóng wèi tūn tǔ
仰见南崖之上，层覆叠出，突为危台，结为虚楼，皆在数丈之上，氤氲阖辟，与云气同为吞吐。
cóng qí xià xún zhī xi rù běi yá shàng míng shuǐ shù zhī
从其下循之西入，北崖尚明，水漱之；
nán yá jiàn àn lù suí zhī
南崖渐暗，路随之。
xi wǔ liù zhàng nán yá xi jǐn shuǐ cóng běi yá zhí dǎo xi yá xià xi yá suì xià qiàn chéng tán shuǐ wū wū qí zhōng zuò chōng jī shēng suì xún xi yá běi zhé qù
西五六丈，南崖西尽，水从北崖直捣西崖下，西崖遂下嵌成潭，水呜呜其中，作冲激声，遂循西崖北折去。
lù nǎi shè shuǐ xún dōng yá běi xiàng suí zhī
路乃涉水循东崖，北向随之。
dòng zhuǎn ér běi gāo qióng yù shén yán nà yú lǎng ruò mèi ruò míng
洞转而北，高穹愈甚，延纳余朗，若昧若明。
yòu wǔ liù zhàng shuǐ shù běi yá fù xi zhuǎn yú yì fù shè xi yá
又五六丈，水漱北崖复西转，余亦复涉西涯。
yú shì shuǐ zài huán běi yá lù zài huán nán yá jìng hūn hēi bù kě biàn dàn wén shuǐ shēng chán chán
于是水再环北崖，路再环南崖，竟昏黑不可辨，但闻水声潺潺。
yòu wǔ liù zhàng fù xi yù shuǐ qí shuǐ jiàn shēn jì shàng bù kě jiàn ér xià yòu bù kě cè nǎi chū
又五六丈，复西遇水，其水渐深，既上不可见，而下又不可测，乃出。
chū fù sì dù shuǐ ér shàng gāng
出复四渡水而上冈。
wén gāng shàng yǒu rén shēng zé shā lǎng rén zhī gēng lǒng zhě
闻冈上有人声，则沙朗人之耕陇者。
jiàn yú rù dòng yǔ fù xíng lǐ rén ǒu yǔ xiāng duì sī yǔ dài zhī
见余入洞，与负行李人耦语相对私语待之。
wèi yú yán shuǐ zhī xi chū jí dǒu pō běi xiá
为余言，水之西出，即陡坡北峡；
shān zhī shàng dù jí tiān shēng qiáo jiàn dào suǒ cóng rú qián zhī suǒ biāo jì zhě
山之上度，即天生桥间道所从，如前之所标记者。
shǐ hèn bù xié jù jìng xi cóng dòng zhōng chū yě
始恨不携炬，竟西从洞中出也。
qí rén yòu wèi yú yán fù mín yǒu lǎo hǔ dòng zài dà xī zhī shàng bù kě shī
其人又为余言，富民有老虎洞，在大溪之上，不可失。
yú xiè zhī
余谢之。
nǎi xī shàng niè lǐng yī lǐ bàn dēng qí jí shì wèi tiān shēng qiáo
乃西上蹑岭，一里半，登其脊，是为天生桥。
jí nán shí fēng lín xún gāo sǒng ér chū qí mài zì zhì pō dōng dù jí ér běi jiàn dào xún qí dōng chuí dǒu pō zhī jiàn jiè qí xi lù
脊南石峰嶙峋，高耸而出，其脉自陟坡东，度脊而北，间道循其东陲，陡坡之涧，界其西麓；
zhì cǐ yòu kuà dòng běi shǔ yú shā lǎng hòu xī shān shuǐ cóng qí xià chuān fù xi chū lù cóng qí shàng dù jí xi xíng
至此又跨洞北，属于沙朗后西山，水从其下穿腹西出，路从其上度脊西行。
jí xi kàn jí dǒu pō jiàn shuǐ zhí zǒu ér běi zhì cǐ xi zhé jí shàng zhī lù yì pán hè xi zhuì
脊西瞰，即陡坡涧水，直走而北，至此西折，脊上之路，亦盘壑西坠。
yì xìn chū shuǐ zhī dòng jí zài qí xià xīn xuán xuán yù yī tàn zhī
益信出水之洞，即在其下，心悬悬欲一探之。
xi xíng shān bàn zhě yī lǐ jiàn yǒu qí zhí xià xiá dǐ suì lìng gù nú tóng fù xiāng zhě yóu dà dào zhí qián yú nǎi dú xià qū xiá zhōng
西行山半者一里，见有岐直下峡底，遂令顾奴同负襄者由大道直前，余乃独下趋峡中。
bàn lǐ dǐ xiá dǐ suì sù shuǐ dōng xíng
半里，抵峡底，遂溯水东行。
yī lǐ zhé ér nán zé hòu dòng páng rán xī xiàng qí gāo kuò yì rú qián dòng shuǐ cóng qí zhōng yǒng yuè ér chū xi yǔ nán lái zhī jiàn hé ér běi qù
一里，折而南，则后洞庞然西向，其高阔亦如前洞，水从其中踊跃而出，西与南来之涧合而北去。
yú sù liú rù dòng èr zhàng hòu yǎng dì dòng dǐng shàng céng fù liè tōng yú mén wài mén zhī shàng ruò qiáo zhī héng yú qián qí shàng fù liú guāng nèi yìng dì gāo qióng zhī jí xià céng shí yǐng yīn yūn ruò fú yún zhī shàng chéng míng xù tài yáng guāng yě
余溯流入洞，二丈后，仰睇洞顶，上层复裂通于门外，门之上，若桥之横于前，其上复流光内映，第高穹之极，下层石影氤氲，若浮云之上承明旭太阳光也。
dòng zhōng liú chū píng sàn ér bù shēn suí zhī shēn rù shù zhàng hū yǒu tū shí zhōng jù fú yú shuǐ miàn qí nèi zé yuān rán shēn huì páng bó yá gēn bù néng sù rù yǐ
洞中流，初平散而不深，随之深入数丈，忽有突石中踞，浮于水面，其内则渊然深汇，磅礴崖根，不能溯入矣。
dòng dǐng yì yǒu shí dào qiān yǐ gāo shén fǎn bù jué qí yāo jiǎo
洞顶亦有石倒骞，以高甚，反不觉其夭矫。
qí mén zhí ér jiǒng gù shēn rù ér yóu lǎng lǎng qiě yǐ shàng céng dào shè zhī guāng zhí chè yú nèi yě
其门直而迥，故深入而犹朗朗，且以上层倒射之光，直彻于内也。
chū dòng huán gù dòng mén shàng qí zuǒ xuán yá shén qiào shàng fù bì chéng yī mén dāng jí nèi tòu zhī xì
出洞，还顾洞门上，其左悬崖甚峭，上复辟成一门，当即内透之隙。
nǎi shè jiàn zhī xi yáo shěn yá jiān céng dié zhī hén shú kě zhe zú shú kě dào pān shú kě yǐ wǎn zhuǎn dá shú kě yǐ téng yuè shàng
乃涉涧之西，遥审崖间层叠之痕，孰可著足，孰可倒攀，孰可以宛转达，孰可以腾跃上。
nǎi fù shè jiàn dǐ yá yī yī suǒ shěn fǎ shì zhī
乃复涉涧抵崖，一依所审法试之。
bàn shǎng suì jí shàng céng wài mén gèng kuò rán gāo qióng yě
半晌，遂及上层外，门更廓然高穹也。
rù qí nèi wèi kān wèi wō wèi tái wèi xiè jù fú kōng nèi xiàng
入其内，为龛为窝，为台为榭，俱浮空内向。
nèi fǔ dòng dǐ bō tāo pò xiá rú yù lóng fù zhōu yǔ dòng dǐng zhī chuí wò xuán pèi xī yǎng wàng zhī ér yǐn yǐn zhě cí rú yīng luò suí shēn zhuàng fān fù yǐng yǐ yǔ niè yún jià hè yòu hé yì hu
内俯洞底，波涛破峡，如玉龙负舟，与洞顶之垂幄悬帔，昔仰望之而隐隐者，兹如缨络随身，幢幡覆影矣，与蹑云驾鹤，又何异乎？
zuò jiǔ zhī tīng dòng dǐ bō shēng hū rú hóng zhōng hū rú xì xiǎng lìng wǒ shén yí zhì yì
坐久之，听洞底波声，忽如宏钟，忽如细响，令我神移志易。
jí xià céng yá xuán jí yī shí bù dé còu lǐ wén lǐ pān guà shén jiǔ
及下，层崖悬级，一时不得腠理ｃòｕ纹理，攀挂甚久。
hū yǒu nán fù shí yú rén zì dǒu pō lái gé jiàn tíng dì dài yú xià wèn hé suǒ shì
忽有男妇十余人，自陡坡来，隔涧停睇，迨余下，问何所事。
yú gào yǐ yóu shān
余告以游山。
liǎng nán zǐ yì rú zhě wèn qí shàng hé yǒu
两男子亦儒者，问其上何有。
yú gào yǐ jǐng bù kě yán jǐn
余告以景不可言尽。
kǒng qián xíng zhě jiàn yuǎn bù fù yǔ yán suì suí shuǐ shǎo běi zhuǎn ér xi xíng xiá zhōng
恐前行者渐远，不复与言，遂随水少北转而西行峡中。
yī lǐ jiàn shàng běi pō
一里，渐上北坡。
yuán pō xi xíng sān lǐ xiá wù jiàn kāi
缘坡西行，三里，峡坞渐开。
yòu sì lǐ wù yù kāi
又四里，坞愈开。
qí běi yá yú shān nán xià zhě jí shā lǎng hòu shān suǒ lái dào
其北崖逾山南下者，即沙朗后山所来道；
qí nán pō yǒu jù luò yǐ nán shān zhě shì wéi tóu cūn
其南坡有聚落倚南山者，是为头村。
lù zhì cǐ shǐ yóu wù dù xī
路至此始由坞渡溪。
xī shàng héng mù wèi qiáo qí shuǐ jí dǒu pō bìng tiān shēng qiáo dòng zhōng suǒ chū xi liú ér zhù yú táng láng chuān zhě yě
溪上横木为桥，其水即陡坡并天生桥洞中所出，西流而注于螳螂川者也。
cóng xī nán suí liú xíng yī lǐ guò tóu cūn zhī xi
从溪南随流行一里，过头村之西。
yán liú yī lǐ bàn fù shàng pō xi xíng
沿流一里半，复上坡西行。
èr lǐ zài xià wù zhōng
二里，再下坞中。
bàn lǐ lù páng yǒu mài jiāng cǎo shè yǐ nán pō zé gù pū yǔ xíng lǐ jù zài yān
半里，路旁有卖浆草舍倚南坡，则顾仆与行李俱在焉。
suì rù fàn
遂入饭。
yòu xi pán nán shān zhī zuǐ yī lǐ yú wèi èr cūn
又西盘南山之嘴，一里余，为二村。
cūn zhī xi yǒu wù běi chū héng shè ér guò zhī
村之西有坞北出，横涉而过之。
bàn lǐ fù shàng pō suí nán shān ér xi shàng yǐ wēi yá xià bī bēn tuān jí liú
半里，复上坡，随南山而西，上倚危崖，下逼奔湍急流。
wǔ lǐ yǒu cūn zài xī běi shì wèi sān cūn
五里，有村在溪北，是为三村。
zhì shì nán jiè shān héng tū ér běi běi jiè shān huán sān cūn zhī xi yòu tū ér nán wù kǒu shǐ xi zhì yān
至是南界山横突而北，北界山环三村之西，又突而南，坞口始西窒焉。
lù yóu xī nán jī běi tū zhī pō ér shàng yī lǐ bàn
路由溪南跻北突之坡而上，一里半。
dǐ fēng tóu
抵峰头。
qí fēng běi kàn sān cūn xī ér xià xī yóu sān cūn xi héng niè běi fēng zhī lù pò xiá xi chū
其峰北瞰三村溪而下，溪由三村西横啮北峰之麓，破峡西出。
xiá shēn qiàn bī shù zhǐ róng shuǐ bù róng rén gù lù yú qí diān ér guò shì wèi luō guǐ lǐng dōng xī fēn fù mín kūn míng zhī jiè yān
峡深嵌逼束，止容水不容人，故路逾其巅而过，是为罗鬼岭，东西分富民、昆明之界焉。
guò lǐng xi xià sì lǐ lián guò shàng xià luō guǐ liǎng cūn zé sān cūn zhī liú yǐ pò xiá xi chū
过岭西下四里，连过上下罗鬼两村，则三村之流，已破峡西出。
jiè liǎng cūn zhī zhōng ér xi yòu yǒu yī xī zì běi wù lái yǔ sān cūn xī hé bìng xi qù
界两村之中而西，又有一溪自北坞来，与三村溪合并西去。
lù suí zhī xíng xī nán èr lǐ dǐ xi yá xià qí shuǐ shāo qū ér nán héng mù liáng dù zhī
路随之，行溪南二里，抵西崖下，其水稍曲而南，横木梁渡之。
yǒu cūn yǐ běi shān ér jù shì wèi ā yí chōng
有村倚北山而聚，是为阿夷冲。
yòu cóng qí xi yī lǐ bàn yú yī bō
又从其西一里半，逾一波。
yòu yī lǐ bàn hūn hēi zhōng de yī cūn yì yǐ běi shān shì wèi dà shào
又一里半，昏黑中得一村，亦倚北山，是为大哨。
mì sù sì bù dé xīn shén jí
觅宿肆不得，心甚急。
yòu bàn lǐ nǎi cóng xī cūn de zhī suì sù qí jiā
又半里，乃从西村得之，遂宿其家。
chū shí rì jī míng qǐ fàn chū mén yóu bù biàn sè
初十日鸡鸣起饭，出门犹不辨色。
xī nán xíng chéng zhōng yī lǐ bàn nán guò yī shí qiáo jí ā yí chōng xī suǒ chū yě
西南行塍中，一里半，南过一石桥，即阿夷冲溪所出也。
xī xiàng xī běi liú lù dù qiáo nán qù
溪向西北流，路度桥南去。
bàn lǐ yòu yī shuǐ zì dōng nán xiá zhōng lái jiào xiǎo yú ā yí chōng xī jí zhì suǒ yún dòng xī zhī liú yě
半里，又一水自东南峡中来，较小于阿夷冲溪，即《志》所云洞溪之流也。
èr liú gè xi rù táng láng chuān
二流各西入螳螂川。
dù mù qiáo yī lǐ yú de dà xī shāng shāng dà shuǐ bēn liú jí táng láng chuān yě
度木桥一里余，得大溪汤汤大水奔流，即螳螂川也；
zì nán xiá zhōng chū dōng běi zhí dǐ dà shào xi nǎi zhuǎn běi qù ér rù jīn shā jiāng
自南峡中出，东北直抵大哨西，乃转北去而入金沙江。
yǒu jù shí liáng kuà chuān shàng qí xià fēn wǔ gǒng shàng yǒu tíng
有巨石梁跨川上，其下分五巩，上有亭。
qí dōng xī liǎng yá gè yǒu jù luò chéng qú shì wèi qiáo tóu
其东西两崖，各有聚落成衢，是为桥头。
guò qiáo xī běi yī lǐ jí fù mín xiàn zhì
过桥，西北一里，即富民县治。
yóu qiáo xī sù chuān nán xíng qī lǐ wèi hé shàng dòng
由桥西溯川南行七里，为河上洞。
xiān shì yǒu lǎo sēng jū cǐ dòng zhōng rén yǐ lǎo hé shàng dòng hū zhī gù shā lǎng cūn rén wù hū wèi lǎo hǔ dòng
先是有老僧居此洞中，人以老和尚洞呼之，故沙朗村人误呼为老虎洞。
yú zhì cǐ tǔ rén yóu yǐ wéi lǎo hé shàng yě
余至此，土人犹以为老和尚也。
jí dǐ dòng jiàn yǒu kè wèi hé shàng dòng zhě gài qián rèn xiàn jūn yǐ dòng lín xī liú qǔ hé shàng gōng zhī yì ér yì zhī
及抵洞，见有刻为河上洞者，盖前任县君以洞临溪流，取河上公之义而易之。
fu guò qiáo yú wèn de qí dào ér gù pū yǔ fù náng zhě yǐ xiān xiàng xiàn zhì
甫过桥，余问得其道，而顾仆与负囊者已先向县治。
yú tīng tīng rèn qí qián dú yán chuān àn sù liú qù
余听听任其前，独沿川岸溯流去。
yī lǐ xī nán rù xiá
一里，西南入峡。
yòu sān lǐ suí xiá zhuǎn ér nán jiē bīn chuān àn xíng
又三里，随峡转而南，皆濒川岸行。
yòu èr lǐ jiàn lù zhí niè shān xī shàng yú yí zhī ér lù shén dà gū cóng zhī
又二里，见路直蹑山西上，余疑之，而路甚大，姑从之。
yī lǐ yù qiáo zhě shǐ zhī shàng shān wèi hú jiā shān dào nǎi tǔ zhài yě nǎi fù xià bīn chuān ér nán
一里，遇樵者，始知上山为胡家山道，乃土寨也，乃复下，濒川而南。
yī lǐ qí lù yòu nán shàng shān yú chān qí páng lù jiē yì fù suí zhī
一里，其路又南上山，余觇其旁路皆翳，复随之。
niè shān nán shàng yù shàng yù jùn yī lǐ zhí dēng lǐng jí ér bú jiàn dòng
蹑山南上，愈上愈峻，一里，直登岭脊，而不见洞。
qí jí zì xī fēng zuì gāo chù héng tū ér dōng yǔ dōng fēng bì jiā chuān liú zhǐ tōng yī xiàn zhě yě
其脊自西峰最高处横突而东，与东峰壁夹川流，只通一线者也。
gài xi àn zhī shān nán zì ān níng shèng quán xi lóng shān fēn zhī chuán sòng ér lái zhì cǐ sǒng wèi wēi fēng píng yā chuān liú yòu dōng běi zhuì wèi cǐ jí yǐ héng è zhī
盖西岸之山，南自安宁圣泉西龙山分支传送而来，至此耸为危峰，屏压川流，又东北坠为此脊，以横扼之；
dōng àn zhī shān dōng zì niú quān shào lǐng fēn zhī chuán sòng ér lái zhì cǐ yì sǒng wèi wēi zhàng píng yā chuān liú yòu xi yǔ cǐ jí duì ér xié chí zhī
东岸之山，东自牛圈哨岭分支传送而来，至此亦耸为危嶂，屏压川流，又西与此脊对而挟持之。
dēng cǐ jí ér jiàn jí nán shān shì bēng zhuì jiā chuān rú xiàn chuān zì nán lái xià qiàn qí dǐ bù dé zì yóu wéi yǒu chōng yuè
登此脊而见脊南山势崩坠，夹川如线，川自南来，下嵌其底，不得自由，惟有冲跃。
jí nán zhī lù fù zhuì yuān ér xià yǐ wéi cǐ xià bì wú tōng qú ér zhuì lù ruò cǐ bì yīn dòng ér pì
脊南之路，复坠渊而下，以为此下必无通衢，而坠路若此，必因洞而辟。
fù jīng shé suí zhī xià zé shù yǐng yǎn mì shí yá kuī bì qiāo fēi rén jìng
复经折随之下，则树影偃密，石崖亏蔽，悄非人境。
xià zhuì yī lǐ lù zhí bī xī nán gāo fēng xià qí fēng bēng xuē rú yā wēi yǐng wū wū yù zhuì
下坠一里，路直逼西南高峰下，其峰崩削如压，危影兀兀欲坠。
lù zhuǎn qí jiā āo jiān shí xuē bù róng zhǐ záo kǒng xuán zhī yǐng dào bēn tuān jiān yóu yǎo shēn yuǎn rán jiǔ yuān bǐ yù qí shuǐ hěn shēn yě
路转其夹坳间，石削不容趾，凿孔悬之，影倒奔湍间，犹窅ｙǎｏ深远然九渊比喻其水很深也。
zhì shì yú zhī qù lù shén yuǎn yǐ fēi dòng zhī suǒ lì ér ài qí xiǎn qiào pái huái bù rěn qù
至是余知去路甚远，已非洞之所丽，而爱其险峭，徘徊不忍去。
hū wén shàng yǒu hāi shēng rú luò zì jiǔ tiān
忽闻上有咳声，如落自九天。
yǐ ér yī rén xià jiàn yú è rán wèn hé yǐ dú jù cǐ
已而一人下，见余愕然，问何以独踞此。
yú gào yǐ xún dòng yuē dòng zài gé lǐng zhī běi hé yǐ yú cǐ
余告以寻洞，曰：“洞在隔岭之北，何以逾此？
yú wèn cǐ lù hé wǎng
”余问：“此路何往？
yuē yán xī niè qiào sì shí lǐ ér dǐ luō mù
”曰：“沿溪蹑峭，四十里而抵罗墓。
zé cǐ lù zhī yōu qù gèng fēi tā jìng suǒ nǐ yǐ
”则此路之幽阒，更非他径所拟矣。
suī bù dé dòng ér chān cǐ qí qiào yì yī kuài yě
虽不得洞，而觇此奇峭，亦一快也。
fǎn jī yī lǐ fù běi shàng jí
返跻一里，复北上脊。
jiàn jí zhī dōng yǒu dòng nán xiàng rán qù chuān shén yuǎn yú zhī fēi hé shàng dòng ér gāo lǎn nán shān píng lín jué hè yì chāo rán yǒu yún wài xiǎng suì pī jí pān yá rù zhī
见脊之东有洞南向，然去川甚远，余知非河上洞，而高揽南山，凭临绝壑，亦超然有云外想，遂披棘攀崖入之。
qí dòng suī bù shèn shēn ér shàng fù xià píng dào chā qīng míng cāng tiān hū xī rì yuè cǐ wèi zuì yǐ
其洞虽不甚深，而上覆下平，倒插青冥苍天，呼吸日月，此为最矣。
píng qì jiǔ zhī réng yú jí běi xià
凭憩久之，仍逾脊北下。
yī lǐ dǐ lù de qián suǒ jiàn yì lù kàn chuān yá ér nán bàn lǐ jí héng jí zhī dōng chuí yě
一里抵麓，得前所见翳路，瞰川崖而南，半里，即横脊之东垂也。
qián wù rù nán dòng zài jí nán jué dǐng cǐ dòng zài jí běi qióng xiá
前误入南洞，在脊南绝顶，此洞在脊北穷峡。
dòng mén dōng xiàng yǔ dōng fēng jiā shù táng chuān shēn qiàn xiá dǐ dòng qián wéi dāng wǔ yī lù rì guāng dòng nèi zhī yōu zǔ kě zhī yě
洞门东向，与东峰夹束螳川，深嵌峡底，洞前惟当午一露日光，洞内之幽阻可知也。
dòng nèi nán bàn qióng rán nèi kōng běi bàn yǎn shí wài tū
洞内南半穹然内空，北半偃石外突；
yǎn shí zhī shàng yǔ dòng dǐng huò zhui huò lí
偃石之上，与洞顶或缀或离；
qí qián yòu shù shí yī zhī cóng de nèi yǒng qǐ jù dòng zhī qián ruò yǒng tǎ rán
其前又竖石一枝，从地内涌起，踞洞之前，若涌塔然。
cǐ dòng zuǒ zhī gài yě
此洞左之概也。
qióng rù zhī nèi kōng tóng yǎo tiǎo dǐng gāo wǔ liù zhàng duō áo xiáng juǎn shū zhī shì
穹入之内，崆峒窈窕，顶高五六丈，多翱翔卷舒之势。
wǔ zhàng zhī nèi yòu zhuǎn nán rù yòu wǔ zhàng ér yǎo rán xi qióng qù hēi mò biàn yǐ
五丈之内，右转南入，又五丈而窅然西穹，阒黑莫辨矣。
cǐ dòng yòu zhī gài yě
此洞右之概也。
yú suī wèi qióng qí ào yǐ jué yōu qí mò guò cì dì diān zhōng zhū dòng dāng yǔ qīng huá qīng xī èr dòng xiāng wéi bó zhòng
余虽未穷其奥，已觉幽奇莫过，次第滇中诸洞，当与清华、清溪二洞相为伯仲。
ér xī hu yuǎn jì mò wén jìn fù huāng yì táo huā liú shuǐ bù chū rén jiān yún yǐng tái hén zì chéng suì yuè ér yǐ
而惜乎远既莫闻，近复荒翳，桃花流水，不出人间，云影苔痕，自成岁月而已！
chū dòng suì suí chuān xī àn zūn gù dào qī lǐ zhì qiáo tóu
出洞，遂随川西岸遵故道七里，至桥头。
yòu běi yī lǐ yú rù fù mín xiàn nán mén chū běi mén
又北一里余，入富民县南门，出北门；
wú chéng dié wéi tǔ qiáng huán dǔ ér yǐ
无城堞，惟土墙环堵而已。
gài chuān liú běi xiàng pì wèi dà wù xiàn zhì dāng xi pō zhī xià qí běi yǒu yú zhī diào bì ér dōng yǐ zhàng xià liú wǔ dìng zhī lù zé cóng cǐ bì yú āo běi qù chuān liú zé wān cǐ bì ér dōng běi xià yān
盖川流北向，辟为大坞，县治当西坡之下，其北有余支掉臂而东，以障下流，武定之路，则从此臂逾坳北去，川流则湾此臂而东北下焉。
shí gù pū jí xíng lǐ bù zhī dài hé suǒ yú liàng qiàng ér qián yòu èr lǐ jí zhī āo bì zhī xià suì tóng shàng xiá zhōng píng yú qí āo
时顾仆及行李不知待何所，余踉跄而前，又二里，及之坳臂之下，遂同上峡中，平逾其坳。
sān lǐ yǒu xī zì xī nán shān xiá chū qí shì shén yáo nǎi hé shàng dòng xi gāo fēng zhī hòu jiā chí ér zhì dōng zhù táng chuān zhě
三里，有溪自西南山峡出，其势甚遥，乃河上洞西高峰之后，夹持而至，东注螳川者。
qí liú pō dà yǒu liáng nán běi kuà zhī
其流颇大，有梁南北跨之。
běi shàng pō yòu wǔ lǐ fàn yú shí guān shào
北上坡，又五里，饭于石关哨。
yú āo běi xià rì sè shén lì zhào yào lín hè
逾坳北下，日色甚丽，照耀林壑。
xi yǒu tài shān yuē bái ní táng qí shān nán běi héng sǒng rú píng chā tiān
西有大山曰白泥塘，其山南北横耸，如屏插天。
tǔ rén yán dōng xià jí xuē ér xi pō yí qí shàng shuǐ chí yī hóng kě gēng kě lú yě
土人言，东下极削而西颇夷，其上水池一泓，可耕可庐也。
shān dōng zhī shuǐ jí yóu shí guān shào běi lù ér dōng qù
山东之水，即由石关哨北麓而东去。
gòng èr lǐ shè zhī jí yuán dōng zhī yǐ lǐ běi shàng
共二里，涉之，即缘东支迤逦北上。
qí zhī cóng bái ní dōng běi huán ér nán xià zhě qí yè nèi shuǐ yì suí zhī nán xià hé yú shí guān běi lù
其支从白泥东北环而南下者，其腋内水亦随之南下，合于石关北麓。
lù sù zhī běi bā lǐ yòu yú qí āo
路溯之北，八里，又逾其坳。
āo bù shèn jùn tián chéng dié dié huán qí shàng cūn jū yì jiā zhì shì wèi èr shí lǐ pù
坳不甚峻，田塍叠叠环其上，村居亦夹峙，是为二十里铺。
yòu sì lǐ wèi méi guān zhuāng yòu sān lǐ wèi zhě yàn guān
又四里为没官庄，又三里为者墕关。
qí chù wù jìng páng dá jù sān liú yān
其处坞径旁达，聚三流焉。
yī chū zì xī nán xiá zhōng zhě zuì dà jí bái ní táng shān hòu zhī liú yě yǒu shí liáng kuà qí shàng liáng nán jū lú jí zhě yàn guān yě
一出自西南峡中者，最大，即白泥塘山后之流也，有石梁跨其上，梁南居庐，即者墕关也。
yuè liáng xī běi shàng yī lǐ fù guò yī cūn lú yòu yī xiǎo shuǐ zì xī xiá lái yòu yī shuǐ zì xī běi xiá lái èr shuǐ hé yú cūn lú dōng běi shāo dōng fù yǔ shí liáng xià xī nán xiá shuǐ hé ér dōng běi qù dāng yì rù fù mín dōng běi táng chuān xià liú zhě
越梁西北上一里，复过一村庐，又一小水自西峡来，又一水自西北峡来，二水合于村庐东北，稍东，复与石梁下西南峡水合而东北去，当亦入富民东北螳川下流者。
guò cūn lú zhī xī běi yǒu píng qiáo kuà xī xiá suǒ chū xī shàng dù qí běi suì xī běi shàng lǐng
过村庐之西北，有平桥跨西峡所出溪上，度其北，遂西北上岭。
qí lǐng gài zhōng xuán yú xī běi liǎng jiàn zhī zhōng nǎi fù mín wǔ dìng zhī jiè yě
其岭盖中悬于西北两涧之中，乃富民、武定之界也。
pán qǔ ér shàng zhě sān lǐ yǒu fó yǔ sān yíng mù fang kuà dào yuē diān xi suǒ yuè nǎi wǔ dìng suǒ jiàn yǐ wéi rù jìng zhī fáng zhě
盘曲而上者三里，有佛宇三楹，木坊跨道，曰“滇西锁钥”，乃武定所建，以为入境之防者。
yòu xī shàng yī lǐ yú dāng shān zhī dǐng yǒu bǎo yān qí jū lú yì shèng shì wèi xiǎo diān bǎo
又西上一里余，当山之顶有堡焉，其居庐亦盛，是为小甸堡。
yǒu xiē sì zài xi ài mén wài suì tóu zhī ér sù
有歇肆在西隘门外，遂投之而宿。
shí yī rì zì xiǎo diān bǎo zhì wǔ dìng fǔ xiē
十一日自小甸堡至武定府歇。