滇游日记三十三 — 徐霞客游记 — 徐霞客

èr shí qī rì chen qǐ fàn ér xíng

二十七日晨起，饭而行。

réng qǔ mù dǎn jiān fù zhī

仍取木胆肩负之。

yóu gāng dōng nán xià xiá yī lǐ yú fù yǒu yān qì yù bó zé rè shuǐ fù yì wù zhōng yǔ lěng shuǐ jiāo liú ér xi chū xiá qí wù jiē dōng tài shān zhī huán hè yě

由冈东南下峡一里余，复有烟气郁勃，则热水复溢坞中，与冷水交流而西出峡，其坞皆东大山之环壑也。

yóu qí nán fù shàng pō lǐ yú yǒu kēng zì dōng shān héng jié ér xi ruò qiàn jiè háo gōu wèi jiè zhī zhě qí xià yì shuǐ liú cóng cóng

由其南复上坡里余，有坑自东山横截而西，若堑界濠沟为界之者，其下亦水流淙淙。

suí kēng dōng xiàng shàng yī lǐ cóng kēng zhuì chù nán dù qí shàng

随坑东向上一里，从坑坠处南渡其上。

gài qí dōng wèi dù chù yì pán hè chéng píng yǒu cūn yǐ dōng fēng xià lù dāng qí xī nán

盖其东未渡处，亦盘壑成坪，有村倚东峰下，路当其西南。

bàn lǐ yǒu qí yī nán xíng pō shàng yī dōng xiàng cūn jiān

半里，有岐：一南行坡上，一东向村间。

yú yì cāi xiǎng rèn wéi xiàng dōng zhě nǎi cūn zhōng lù suì xún dōng fēng nán xíng qián wàng jiān shān shén jìn

余意猜想，认为向东者乃村中路，遂循东峰南行，前望尖山甚近。

sān lǐ shāo xià jiàn yī wù héng qián qí xi xià jí wū suǒ zhī páng cūn qí nán yú jí yǎ wū zhī xi āo yǐ nǎi wù cǐ wèi gù dòng dào

三里稍下，见一坞横前，其西下即乌索之旁村，其南逾即雅乌之西坳矣，乃悟此为固栋道。

jí zhuǎn ér dōng mǎng xíng pō bǎn jiān

亟转而东，莽行坡坂间。

yī lǐ de nán lái dà lù nǎi zhī cǐ wèi gù dòng xiàng nán xiāng diān dào cóng zhī

一里，得南来大路，乃知此为固栋向南香甸道，从之。

jiàn dōng běi shàng yī lǐ shāo píng dōng xiàng bàn lǐ fù shàng pō

渐东北上一里，稍平，东向半里，复上坡。

píng shàng zhě yī lǐ xíng fēng tóu shāo zhuǎn ér nán bàn lǐ jí nán yǎ wū zhī jí yě

平上者一里，行峰头稍转而南半里，即南雅乌之脊也。

cóng qí shàng kě nán tiào lóng zōng shān ér běi lái zhī lǐng cóng qí běi xià zhuì wèi āo fù qǐ cǐ pō

从其上可南眺巃嵸山，而北来之岭，从其北下坠为坳，复起此坡。

dōng suí wù jí píng xíng bàn lǐ nǎi dōng běi xià

东随坞脊平行半里，乃东北下。

dǐ āo dōng zé yǒu lù xi zì āo zhōng lái zhě nǎi rè shuǐ táng zhèng dào dāng cóng zhuì kēng dōng cūn zhī qí shàng jīn wù yū ér nán yě

抵坳东，则有路西自坳中来者，乃热水塘正道，当从坠坑东村之岐上，今误迂而南也。

yú shì yòu dōng xià yī lǐ yú qí xià pán ér wèi píng dāng běi shān zhī dōng shān jiè pō kāi zhōng wú qiān chéng dào lù tián chóu dàn fēng cǎo péng péng dōng běi yī fēng dōng tū jié yè qián biāo jí shí fáng dòng shān yě qí hòu nǎi xī běi ér shǔ yú xī shān

于是又东下一里余，其下盘而为坪，当北山之东，山界颇开，中无阡塍道路田畴，但丰草芃芃. 东北一峰东突，巀嶪前标，即石房洞山也，其后乃西北而属于西山。

xī shān zé zì běi ér nán rú píng zhī liè jí zì rè shuǐ táng zhī dōng ér nán dù yǎ wū zhě yě

西山则自北而南，如屏之列，即自热水塘之东而南度雅乌者也。

yú shì xún xī shān yòu běi xià bàn lǐ jiàn yǒu liǎng sān jiā yǐ nán pō ér lú xià pō yǒu xiǎo liú dōng xiàng ér zhuì ér lù chū qí xī běi mò kě wèn wèi hé suǒ

于是循西山又北下半里，见有两三家倚南坡而庐，下颇有小流东向而坠，而路出其西北，莫可问为何所。

yǐ ér yù yī rén zhí ér xún zhī

已而遇一人，执而询之。

qí rén yuē yǎ wū shān cūn yě

其人曰：“雅乌山村也。

jí chí qù

”亟驰去。

hòu nǎi zhī cǐ wèi wèi tú xíng zhě jù bù gǎn tíng zhǐ ér yú mào mào hú tú bù míng de yàng zi yān zì shì yě

后乃知此为畏途，行者俱不敢停趾，而余贸贸糊涂不明的样子焉自适也。

yòu běi yī lǐ zài yú yī dōng tū zhī pō yī lǐ dēng qí āo zhōng shǐ jué dōng jiāng zhī xíng zì qí nán pò yǎ wū dōng xiá ér qù ér yóu bú jiàn jiāng yě

又北一里，再逾一东突之坡，一里，登其坳中，始觉东江之形，自其南破雅乌东峡而去，而犹不见江也。

běi xiàng dōng zhuǎn ér xià yī lǐ yǒu xiá zì xī běi lái jí jié yè hòu xī běi zhī shān yǔ xi jiè jiā ér chéng zhě zhōng yǒu xiǎo shuǐ suí xiá dōng chū yǒu xiǎo mù qiáo dù qí shàng

北向东转而下，一里，有峡自西北来，即巀嶪后西北之山，与西界夹而成者，中有小水随峡东出，有小木桥度其上。

guò ér dōng suì xún běi shān zhī lù shǐ jiàn nán hè zhōng dōng jiāng pán qǔ xiàng xī nán ér pò xiá

过而东，遂循北山之麓，始见南壑中，东江盘曲，向西南而破峡。

gài cǐ dì běi shān dōng tū ér jié niè shān gāo ér jùn nán shān zì shí dòng chǎng nán pán xuán xi zhuǎn gāo sǒng wèi jiāng dōng shān běi lǐng yǔ běi duì jiā jié jiāng xī xià zhōng zhí wèi wù qū zhé qí jiān

盖此地北山东突而巀嵲ｎｉè山高而峻，南山自石洞厂南，盘旋西转，高耸为江东山北岭，与北对夹，截江西下，中拓为坞，曲折其间。

lù cóng qí běi dōng xíng yī lǐ yǒu qí dōng nán xià wù zhōng jié liú dù zhōu nǎi dōng qū shí dòng zhī dào

路从其北东行一里，有岐东南下坞中，截流渡舟，乃东趋石洞之道；

yǒu lù dōng běi xié jié niè zhī fēng ér zhuǎn nǎi běi qū nán xiāng diān dào

有路东北挟巀嵲之峰而转，乃北趋南香甸道。

yú shì dōng běi yī lǐ yú zhuǎn jié niè fēng dōng

于是东北一里余，转巀嵲峰东。

yáo tiào qí wù dà kāi zì běi ér nán dōng xī fēn liǎng jiè jiā zhī

遥眺其坞大开，自北而南，东西分两界夹之。

xī shān duō dōng tū zhī jiān dōng shān yǒu gèn píng zhī shì wù běi huò rán yáo dá wù dōng zé jiāng dōng běi zhàng chù zhì dāng jiā

西山多东突之尖，东山有亘屏之势，坞北豁然遥达，坞东则江东北嶂，矗峙当夹。

wéi dōng nán yī xiá yǎo tiǎo ér rù wèi yáng qiáo shí dòng zhī jìng

惟东南一峡，窈窕而入，为杨桥、石洞之径；

xī nán yī wù wǎn zhuǎn ér zhù wèi dōng jiāng chuān xiá zhī suǒ

西南一坞，宛转而注，为东江穿峡之所。

xiān shì yú wàng cǐ jié niè zhī fēng yǐ jué qí qí

先是，余望此巀嵲之峰，已觉其奇；

jí huán qí lù yǎng jiàn qí pán gèn zhī yá céng sǒng dié shàng

及环其麓，仰见其盘亘之崖，层耸叠上；

jì dōng zhuǎn běi xiàng hū jiàn céng yá zhī shàng yǒu dòng dōng xiàng yù yī dēng ér bú jiàn qí jìng yù shě zhī yòu bù néng jìng qù

既东转北向，忽见层崖之上，有洞东向，欲一登而不见其径，欲舍之又不能竟去。

suì lìng gù pū tíng xíng lǐ shǒu mù dǎn yú lù cè yú jìng yǎng pān ér shàng

遂令顾仆停行李，守木胆于路侧，余竟仰攀而上。

qí shàng shén xuē bàn lǐ zhī hòu tǔ xuē bù néng shòu zú yǐ zhǐ pān cǎo gēn ér dēng

其上甚削，半里之后，土削不能受足，以指攀草根而登。

yǐ ér cǎo gēn yì bù néng shòu zhǐ xìng ér jí shí

已而草根亦不能受指，幸而及石。

rán shí yì bù jiān jiàn zhī zhé yǔn kuǎ tā pān zhī yì yǔn jiān dé yī shǎo zhān zhě běng zú guà zhǐ rú píng tiē yú bì bù róng yí yī bù

然石亦不坚，践之辄陨垮塌，攀之亦陨，间得一少粘者，绷足挂指，如平贴于壁，不容移一步。

yù shàng jì wú yuán yù xià yì wú dì shēng píng suǒ lì wēi jìng wú yú yú cǐ

欲上既无援，欲下亦无地，生平所历危境，无逾于此。

gài qiào bì yǒu zhī wú cǐ sū jí sū ruǎn ér sàn tǔ

盖峭壁有之，无此苏即酥软而散土；

liú tǔ yǒu zhī wú cǐ sū shí

流土有之，无此苏石。

jiǔ zhī xiān shì de qí liǎng shǒu liǎng zú sì chù bù cuī zhī shí rán hòu xuán kōng yí yī shǒu suí xuán kōng yí yī zú yī shǒu zú láo rán hòu xuán kōng yòu yí yī shǒu zú xìng shí bù zhuì yòu shǒu zú wú lì yù zì zhuì

久之，先试得其两手两足四处不摧之石，然后悬空移一手，随悬空移一足，一手足牢，然后悬空又移一手足，幸石不坠，又手足无力欲自坠。

jiǔ zhī xìng pān ér shàng yòu héng tiē ér nán guò gòng bàn lǐ nǎi dǐ qí běi yá

久之，幸攀而上，又横贴而南过，共半里，乃抵其北崖。

shāo xún ér xià zhuì shǐ nán zhuǎn rù dòng

稍循而下坠，始南转入洞。

dòng mén qióng rán rú bàn yuè shàng fù shàng duō dǎo chuí zhī rǔ

洞门穹然，如半月上覆，上多倒垂之乳。

zhōng bù shèn shēn wǔ zhàng zhī nèi hòu bì huán yōng xià liè xiǎo mén

中不甚深，五丈之内，后壁环拥，下裂小门。

pī xì ér rù zhàng yú jí zhǐ wú tā qí yě

批隙而入，丈余即止，无他奇也。

chū dòng réng xún běi yá xī shàng

出洞，仍循北崖西上。

nán yú héng tiē zhī zhì jí suí xiá shàng jī jì yǒu lù běi yū ér xià jiǔ zhī bù dé

难于横贴之陟，即随峡上跻，冀有路北迂而下，久之不得。

比贴身横爬艰难，随即顺山峡上登，希望有路往北绕下山，很久找不到。

bàn lǐ yú pō zhī xi fù yǎng qí shàng yá gāo qióng yǒu dòng dāng qí xià dòng mén nán xiàng yì jié jué zhǐ jiān nán xíng zǒu cóng zhī

半里，逾坡之西，复仰其上崖高穹，有洞当其下，洞门南向，益竭蹶指艰难行走从之。

bàn lǐ rù dòng

半里，入洞。

dòng qián yǒu jù shí dāng mén mén fēn wèi èr xiān cóng qí xi zhě rù

洞前有巨石当门，门分为二，先从其西者入。

mén yǐ nèi zhé suí jù shí zhī hòu dōng zhuǎn qí zhōng jiā chéng qǔ fáng tòu qí dōng qí zhōng yòu xuán wèi hòu shì rán yì zhàng yú ér zhǐ bù shēn rù yě

门以内辄随巨石之后东转，其中夹成曲房，透其东，其中又旋为后室，然亦丈余而止，不深入也。

xuán cóng qí dōng zhě chū

旋从其东者出。

hái tiào jù shí zhī shàng yǔ dòng dǐng zhī fù zhě shàng yú zhàng yú

还眺巨石之上，与洞顶之覆者，尚余丈余。

mén zhī dōng yòu huán yī shí duì zhī qí shí zhōng xuán rú yí ruò zhì tī niè zhī suǒ lǎn gèng qí yě

门之东，又环一石对之，其石中悬如台，若置梯蹑之，所览更奇也。

chū dòng xún yá ér běi bàn lǐ qí xià yì jù xuán yá wú lù rán jiē cǎo gēn xuán zhuì

出洞，循崖而北半里，其下亦俱悬崖无路，然皆草根悬缀。

suì zuò ér xià zhuì yǐ shuāng zú xiàng qián liǎng shǒu fǎn ér hòu chuāi zhuā cǎo gēn lüè dòu zǔ zhì qí tóu kōng zhī shì shùn zhī yī lǐ xià nǎi jí qí lù

遂坐而下坠，以双足向前，两手反而后揣抓草根，略逗阻滞其投空之势，顺之一里下，乃及其麓。

yǔ gù pū jiàn ruò gēng shēng yě

与顾仆见，若更生也。

rì jiāng guò wǔ shí xié fàn yú lù yú jí xún xī shān běi xíng

日将过午，食携饭于路隅，即循西山北行。

sān lǐ ér xī shān zhōng xùn yòu yī lǐ yǒu cūn yǐ xī shān wù zhōng yòu bàn lǐ rào cūn zhī qián ér běi suì yǔ jiāng yù gài jiāng zhī xī qǔ chù yě

三里而西山中逊，又一里，有村倚西山坞中，又半里，绕村之前而北，遂与江遇，盖江之西曲处也。

qí cūn xī shān hòu bào dōng jiāng qián yī ér nán běi liǎng jiān fēng zuǒ yòu jiā zhì rú qí gǔ pèi hé shén chēng

其村西山后抱，东江前揖，而南北两尖峰，左右夹峙如旗鼓，配合甚称。

yǒu xiǎo xī cóng hòu shān liú chū bàng cūn jiù shuǐ jiē huán chéng wèi tián shì míng lǎ hā zhài yì shān jū zhī shèng chù yě

有小溪从后山流出，傍村就水，皆环塍为田，是名喇哈寨，亦山居之胜处也。

sù jiāng ér běi bàn lǐ dù xiǎo xī dōng zhù zhī qiáo fù běi shàng pō

溯江而北，半里，度小溪东注之桥，复北上坡。

èr lǐ dōng běi xún běi jiān fēng zhī dōng lù

二里，东北循北尖峰之东麓。

二里，向东北沿北尖峰的东麓走。

yī lǐ yú yǎng jiàn jiān fēng zhī bàn yǒu dòng dōng xiàng gāo qióng qí mén shén jùn shàng jí fēng dǐng rú yán fù fēi kōng rǔ chuí yú wài kǎn héng yú nèi ér qí xià shén xuē shì wú zhì jìng gài qí lù cóng běi pō héng zhì yě

一里余，仰见尖峰之半，有洞东向高穹，其门甚峻，上及峰顶，如檐覆飞空，乳垂于外，槛横于内，而其下甚削，似无陟境，盖其路从北坡横陟也。

yú shí yì yǐ fù hè wèi shì suì xiān qū chǎng

余时亦以负荷未释，遂先趋厂。

yòu běi yī lǐ yú dù yī xi lái zhī jiàn yǒu cūn lú jiē cóng mì jí xiāng sù ér jiàn yú jiāng zhī xi àn ér kuàng lú mǎn bù zhī shì wèi nán xiāng diān

又北一里余，渡一西来之涧，有村庐接丛密集相速而建于江之西岸，而矿炉满布之，是为南香甸。

nǎi tóu yù yú lǐ lǎo jiā shí fu guò wǔ yě

乃投寓于李老家，时甫过午也。

xiān shì yú zhǐ cún qīng fú sān shí wén xié zhī xiù zhōng jì bù néng wèi jiè tóu fǎn chéng zhī yòng rán yóu kě dí mǐ wèi yī rì gōng

先是，余止存青蚨三十文，携之袖中，计不能为界头返城之用，然犹可籴米为一日供。

tuì shí fáng dòng bā shān shǒu zú wú zhǔ jìng bù zhī pāo duò hé suǒ zhì shì shǒu wú yī wén

退石房洞扒山，手足无主，竟不知抛堕何所，至是手无一文。

nǎi yǐ dié wà qún jí jiá yī wà zi qún zi sān shì xuán yú yù wài jì shòu qí yī yǐ wéi xíng zī

乃以褶袜裙即夹衣袜子裙子三事悬于寓外，冀售其一，以为行资。

jiǔ zhī yī rén yǐ èr bǎi yú wén mǎi qún qù

久之，一人以二百余文买裙去。

yú xīn rán zhān jiǔ shì ròu lìng gù pū pēng yú yù

余欣然，沾酒市肉，令顾仆烹于寓。

yú jí suǒ fàn chéng wǎn tàn jiān fēng zhī dòng

余亟索饭，乘晚探尖峰之洞。

nǎi cóng cūn xi sù xi lái zhī xī bàn lǐ shè qí nán cóng bó yí lú hòu nán niè pō

乃从村西溯西来之溪，半里，涉其南，从僰彝庐后南蹑坡。

yǐ lǐ nán shàng yī lǐ suì zào dòng xià

迤逦南上一里，遂造洞下。

dòng nèi jià lú sān céng jiē wǔ yíng é qí shàng yuē yún yán sì

洞内架庐三层，皆五楹，额其上曰“云岩寺”。

shǐ cóng qí xià céng zhé ér běi shēng zhōng céng zhé ér nán shēng shàng céng

始从其下层折而北，升中层，折而南，升上层。

qí zhōng shén xiàng zá chū rán qí qián shén chang

其中神像杂出，然其前甚敞。

shí rǔ zì dòng yán xià chuí yú wài cháng tiáo duǎn lǚ bīn fēn piāo yáng huò zhōng tòu ér kōng míng huò jiāo chuí ér fǎn juǎn qí zhuàng shén yì

石乳自洞檐下垂于外，长条短缕，缤纷飘飏，或中透而空明，或交垂而反卷，其状甚异。

fù jí qí běi dǐng gèng qióng pán ér qǐ nǎi yīn qí shì shàng jià yī tái ér tái zhī shàng yòu yǒu kān xi bèng fù yīn qí shì shàng jià yī gé

复极其北，顶更穹盘而起，乃因其势上架一台，而台之上又有龛西迸，复因其势上架一阁。

yòu cóng tái běi xún yá zhì pō pán kōng ér shēng dòng dǐng yīn yūn zhī zhuàng dòng qián piāo sǎ zhī xíng shōu lǎn dài jìn

又从台北循崖置坡，盘空而升，洞顶氤氲之状，洞前飘洒之形，收览殆尽。

tái zhī běi fù bèng yī xiǎo kān nán xiàng gèng yīn qí shì ér jià tī tōng zhī qián liè yī xiǎo fang tí yuē shuǐ yuè zhōng gōng bái yī dà shì

台之北，复迸一小龛南向，更因其势而架梯通之，前列一小坊，题曰“水月”，中供白衣大士。

yú cóng lái xián dòng zhōng zhì gé měi yǎn dòng shèng wéi cǐ diǎn zhuì dé yí bù wéi wú ài

余从来嫌洞中置阁，每掩洞胜，惟此点缀得宜，不惟无碍。

ér gèng jué líng tōng bù yì shū fāng jí biān yuǎn piān pì zhī de fǎn de cǐ shén gòu yě

而更觉灵通，不意殊方即边远偏僻之地反得此神构也。

shí dòng zhōng dào rén shàng zài chǎng wèi guī yún dèng bù fēng rǔ fáng wú jiōng píng qì jiǔ zhī hèn bù xié náng tuō sù qí nèi yě

时洞中道人尚在厂未归，云磴不封，乳房无扃，凭憩久之，恨不携囊托宿其内也。

dòng zhī nán fù yǒu yī mén pián qǐ qí shàng yì yǒu rǔ chuí ér qí nèi gāo guǎng jù bù jí sān zhī yī shí sè zhě huáng rú xīn záo zhě

洞之南复有一门骈启，其上亦有乳垂，而其内高广俱不及三之一，石色赭黄如新凿者。

pān qí shàng jí fù tòu xiǎo xué xi rù èr zhàng hòu qū ér nán qí zhōng jiàn hēi ér yǒu shuǐ zhōng zhù shàng yǒu dī lì shēng ér xià wú páng xiè dòu liú chū zhī kǒng yì shén fèn shuǐ yuán shēn dà ér cóng dì zhōng yǒng chū zhī quán yě

攀其上级，复透小穴西入，二丈后曲而南，其中渐黑，而有水中贮，上有滴沥声，而下无旁泄窦流出之孔，亦神瀵ｆèｎ水源深大而从地中涌出之泉也。

dòng zhōng suǒ zhuó wéi cǐ

洞中所酌惟此。

qí zhōng xué gēng shēn jiǒng dàn wèi shuǐ gé ér hēi bù fù shè ér qióng zhī

其中穴更深迥，但为水隔而黑，不复涉而穷之。

nǎi xià réng cóng běi yá xià xún jiù lù èr lǐ fǎn yù

乃下，仍从北崖下循旧路，二里返寓。

suì chuò jiǔ ér wò bù jué táo rán

遂啜酒而卧，不觉陶然。

nán xiāng diān yú yí wéi lán xiāng zhī é gài qí diān zài běi bù yīng yǐ nán chēng yě

南香甸，余疑为“兰香”之讹，盖其甸在北，不应以“南”称也。

shān zì míng guāng fēn mài lái xi jí ā xìng dōng nán xià zhī shān dōng nǎi xié huán ér nán zhì diān dōng nǎi xi tū ér nán xià jiā jiāng liú yú zhōng

山自明光分脉来，西即阿幸东南下之山，东乃斜环而南，至甸东乃西突而南下，夹江流于中。

qí liú yì fā yú míng guāng běi jí zǐ mèi shān dōng xíng zhī mài yě shì wèi gù dòng dōng jiāng zhī yuán

其流亦发于明光，北即姊妹山东行之脉也，是为固栋东江之源。

cǐ zhōng yǒu míng guāng liù chǎng zhī míng ér míng guāng zài diān běi sān shí lǐ shí wú chǎng yě wéi shāo tàn yùn zhuān yǐ gōng cǐ chǎng zhī gǔ liàn

此中有“明光六厂”之名，而明光在甸北三十里，实无厂也，惟烧炭运砖，以供此厂之鼓炼。

cǐ chǎng zài diān zhōng ér chū kuàng zhī xué zài dōng fēng zuì gāo chù guò yǎ wū běi lǐng jí wàng ér jiàn zhī jiē cǎi wā zhī chǎng ér fēi gǔ liàn zhī chǎng yě

此厂在甸中，而出矿之穴在东峰最高处，过雅乌北岭，即望而见之，皆采挖之厂，而非鼓炼之厂也。

dōng fēng zhī dōng běi yǒu shí dòng chǎng yǔ xī běi zhī ā xìng dōng nán zhī huī yáo gòng wèi liù chǎng yún

东峰之东北有石洞厂，与西北之阿幸，东南之灰窑，共为六厂云。

zhū chǎng zhōng wéi cǐ chǎng jū lú zuì shèng

诸厂中惟此厂居庐最盛。

rán ā xìng zhī kuàng zǐ kuài rú dān shā

然阿幸之矿，紫块如丹砂；

cǐ zhōng zhū chǎng zhī kuàng jiē huáng sàn rú shā ní shì bù ruò ā xìng zhě zhī zhòng yě

此中诸厂之矿，皆黄散如沙泥，似不若阿幸者之重也。

èr shí bā rì chen qǐ wù shén

二十八日晨起，雾甚。

píng míng fàn ér wèi jiè tóu zhī xíng

平明，饭而为界头之行。

qí de zài nán xiāng diān dōng nán gé tài shān dà jiāng gè yī zhòng

其地在南香甸东南，隔大山、大江各一重。

yóu nán xiāng dōng běi dà chǎng yú shān zé gāo hè chóng dié lù xiǎo ér jìn

由南香东北大厂逾山，则高壑重叠，路小而近；

yóu nán xiāng dōng nán yáng qiáo kuàng yú dōng lǐng zé shēn xiá píng yí lù dà ér yáo

由南香东南阳桥矿逾东岭，则深峡平夷，路大而遥。

shí yīn mái hēi xiǎo lù mò xíng suì cóng tǔ rén qū yáng qiáo dào qiě kě bìng lǎn suǒ yún shí dòng yě

时因霾黑，小路莫行，遂从土人趋阳桥道，且可并览所云石洞也。

cóng cūn dōng dù jiāng qiáo

从村东度江桥。

qí qiáo dōng xi héng jià yú dōng jiāng zhī shàng fù tíng shù yíng

其桥东西横架于东江之上，覆亭数楹。

yóu qiáo dōng jí suí jiāng dōng àn xún dōng shān nán xiàng xíng

由桥东，即随江东岸，循东山南向行。

dōng shān zhě jí gù dòng jiāng dōng shān zhī mài běi zì míng guāng lái zhì dà chǎng shāo qū ér dōng nán zhì shì fù xi tū ér nán xià píng lì nán xiāng diān zhī dōng

东山者，即固栋江东山之脉，北自明光来，至大厂稍曲而东南，至是复西突而南下，屏立南香甸之东。

qí shàng yǒu kuàng xué dāng fēng zhī dǐng máo shè yuán zhī yán shān fēng xiū jiàn zì yǎ wū běi lǐng yáo wàng yǐ wéi nán xiāng diān yě zhì ér hòu zhī wèi zhāo yáng chū kuàng zhī dòng

其上有矿穴当峰之顶，茅舍缘之沿山峰修建，自雅乌北岭遥望，以为南香甸也，至而后知为朝阳出矿之洞。

rán jīn wèi wù zhàng jí zhǐ chǐ dōng shān yī wú suǒ dǔ ér cǐ dòng zhí yǐ yì xiǎng zǒu zhī ér yǐ

然今为雾障，即咫尺东山，一无所睹，而此洞直以意想走之而已。

nán xíng bā lǐ zé yǒu xiá zì dōng shān chū suì dōng zhuǎn ér dǎo zhī

南行八里，则有峡自东山出，遂东转而蹈之。

qí xiá běi jí dōng shān zhì cǐ nán jǐn nán jí dōng lǐng zhī zhuǎn xi xi chù yú nán xiāng diān nán wèi jiāng dōng shān běi lǐng zhě yě

其峡北即东山至此南尽，南即东岭之转西，西矗于南香甸南，为江东山北岭者也。

kāi xiá pō shēn yǒu quán xi chū ér zhù yú dōng jiāng jí zuó suǒ yǐ jié niè shān qián fēn qí dù jiāng ér dōng rù zhī xiá yě

开峡颇深，有泉西出而注于东江，即昨所以巀嵲山前分岐渡江而东入之峡也。

xiá jìng suī shēn ér liǎng yá bī zè

峡径虽深，而两崖逼仄。

xún běi shān dōng xíng èr lǐ wàng jiàn xiá nèi luàn fēng cēn cī è liú yuè yǐng jí qū zhī

循北山东行二里，望见峡内乱峰参差，扼流跃颖，亟趋之。

yī lǐ zhì qí xià hū jiàn běi yá zhōng bèng jiā zhì rú mén lù nǎi bù sù jiàn dōng shàng jìng běi zhuǎn rù mén

一里至其下，忽见北崖中迸，夹峙如门，路乃不溯涧东上，竟北转入门。

gài mén zuǒ zhī yá shí jiǎo zhí chā jiàn dǐ lù nán wài yíng gù rù ér nèi rào ěr

盖门左之崖，石脚直插涧底，路难外潆，故入而内绕耳。

yóu mén yǐ nèi réng dōng niè zuǒ yá zhī hòu yī lǐ suì yú luàn fēng zhī shàng gài shí fēng sān sì zhú duì fēn háng yǔ liú xiāng áo zhēng qí dú cún qí gǔ ěr

由门以内，仍东蹑左崖之后，一里，遂逾乱峰之上，盖石峰三四，逐队分行，与流相鏖áｏ争奇，独存其骨耳。

xún běi fēng lǎn jiàn nán luàn fēng yòu dōng yī lǐ lù fù běi zhuǎn dǎo běi fēng zhī xì běi xià

循北峰揽涧南乱峰，又东一里，路复北转，蹈北峰之隙北下。

bàn lǐ zé fēng běi yòu kāi yī xiá zì běi ér nán yǔ dōng lái zhī xiá huì yú běi fēng dōng tū zhī xià tóng chuān luàn fēng zhī xì ér xi

半里，则峰北又开一峡，自北而南，与东来之峡，会于北峰东突之下，同穿乱峰之隙而西。

suǒ wèi běi fēng zhě cóng dà chǎng fēn zhī xī nán xià jí nán xiāng diān dōng tū zhī fēng yú jīn suǒ xíng lù xún qí nán chuí xiàng dōng zhě yě qí dōng nán chuí yì zhì shì ér jǐn

所谓北峰者，从大厂分支西南下，即南香甸东突之峰，余今所行路，循其南垂向东者也，其东南垂亦至是而尽。

shì shān zhī xī běi yǒu kuàng xi lín nán xiāng diān zhě yuē zhāo yáng dòng

是山之西北，有矿西临南香甸者，曰朝阳洞；

shì shān zhī dōng nán yǒu kuàng dōng lín shì xiá zhě yuē yáng qiáo

是山之东南，有矿东临是峡者，曰阳桥。

yáng qiáo zhī kuàng yì duō tiāo yùn jiù jiān liàn yú nán xiāng zé zhī nán xiāng nǎi zhòng kuàng suǒ jù yě

阳桥之矿，亦多挑运就煎炼于南香，则知南香乃众矿所聚也。

suí xiá běi wàng qí nèi shān huí hè pì yǒu chǎng yì lú yān bó bó shì wèi shí dòng chǎng

随峡北望，其内山回壑辟，有厂亦炉烟勃勃，是为石洞厂。

suǒ yún shí dòng zhě dà chǎng zhī mài zhì shì fēn huán xi xià zhě zì nán xiāng dōng jiè ér nán zhì yáng qiáo xià cóng xiá zhōng yòu dōng dù yī fēng tū wèi hǔ shā ér bāo qí nèi

所云石洞者，大厂之脉，至是分环：西下者，自南香东界而南至阳桥，下从峡中，又东度一峰，突为“虎砂”而包其内；

dōng xià zhě yì nán zǒu ér dōng huán zhī zhì dōng lǐng ér xi zhuǎn qióng wèi jiāng dōng shān běi jìng rào wèi lóng shā ér bāo qí wài

东下者，亦南走而东环之，至东岭而西转，穹为江东山北境，绕为“龙砂”而包其外。

qí shuǐ zì shí dòng dōng nán chū hé dōng lǐng běi xià zhī shuǐ xi zhù yú luàn fēng yǔ yáng qiáo dù xiá shuǐ hé liú xi zhù dōng jiāng

其水自石洞东，南出合东岭北下之水，西注于乱峰，与阳桥度峡水合流，西注东江。

shì shí dòng zhě zhòng shān céng guǒ zhōng zhī yī hè yě cóng yáng qiáo xiá běi wàng ér jiàn zhī xiá zhōng dù mài ér dōng suī wú zhōng jiè zhī jí ér shuǐ zé liǎng fēn yān

是石洞者，众山层裹中之一壑也，从阳桥峡北望而见之，峡中度脉而东，虽无中界之脊，而水则两分焉。

yú shí yù cóng xiá qū shí dòng lǜ jiè tóu qián lù nán biàn bù ruò suí tóng xíng zhě qù

余时欲从峡趋石洞，虑界头前路难辨，不若随同行者去。

suì shě shí dòng cóng dōng xiá sù liú rù sān lǐ zé lù dōng yǒu fēng qián píng běi jiè yáng qiáo dōng dù zhī fēng zhì shì dōng jǐn

遂舍石洞，从东峡溯流入，三里，则路东有峰前屏，北界阳桥东度之峰，至是东尽。

shí dòng zhī shuǐ suí dōng píng zhī shān nán chū ér xi zhuǎn zé yáng qiáo nán xiá zhī shàng liú yě

石洞之水，随东屏之山，南出而西转，则阳桥南峡之上流也。

lù dǐ dōng píng qián shān xià yì fēn qí wèi èr dōng běi sù shí dòng shuǐ yú lǐng zhě wèi qiáo tóu lù

路抵东屏前山下，亦分岐为二：东北溯石洞水逾岭者，为桥头路；

dōng nán sù dōng lǐng běi xià zhī shuǐ yú lǐng zhě wèi jiè tóu lù

东南溯东岭北下之水逾岭者，为界头路。

rán zé xi xià xiá zhōng zhī shuǐ yǐ shí dòng zhě wéi shǒu yǐ dōng lǐng zhě wèi cì yě

然则西下峡中之水，以石洞者为首，以东岭者为次也。

yú shì dōng nán shàng pō èr lǐ yú zhì lǐng diān shì jí suǒ wèi yáng qiáo dōng lǐng yǐ

于是东南上坡，二里余，陟岭巅，是即所谓阳桥东岭矣。

yú lǐng jí nán xià

逾岭即南下。

yī lǐ fù zhì xiá ér shàng cóng lǐng shàng nán xíng

一里，复陟峡而上，从岭上南行。

èr lǐ jiù qí dōng nán pō ér xià èr lǐ yuè dōng liú zhī hè

二里，就其东南坡而下，二里，越东流之壑。

fù shāo shàng èr lǐ yuè qí nán pō zài xià

复稍上二里，越其南坡，再下。

yǒu qí xià dōng dà xiá wèi tóng háng zhě wù ér nán yī lǐ yú shǐ zhī qí wù

有岐下东大峡，为同行者误而南，一里余，始知其误。

nǎi mǎng zhì pō ér dōng běi yī lǐ yù xi lái dào xié zhī dōng zhì chéng

乃莽陟坡而东北，一里，遇西来道，偕之东陟塍。

yī lǐ yú zé lóng chuān dōng jiāng zhī yuán tāo tāo nán shì xì téng wèi qiáo yú shàng yǐ dù

一里余，则龙川东江之源，滔滔南逝，系藤为桥于上以渡。

qiáo kuò shí sì wǔ zhàng yǐ téng sān sì zhī gāo luò yú liǎng yá cóng shù miǎo zhōng xuán ér fǎn xià biān zhú yú téng shàng lüè kě zhì zú liǎng páng yì héng zhú wèi lán yǐ jiā zhī

桥阔十四五丈，以藤三四枝高络于两崖，从树杪中悬而反下，编竹于藤上，略可置足，两旁亦横竹为栏以夹之。

gài fán qiáo gǒng ér zhōng gāo cǐ qiáo fǎn guà ér zhōng chuí yī jǔ zú zhé yáo dàng bù yǐ bì shǒu chuāi páng zhī rán hòu kě yí zhǐ kě dù rén bù kě dù mǎ yě cóng qiáo dōng zūn chéng shàng shǐ yǒu cūn lú jiā lù

盖凡桥巩而中高，此桥反挂而中垂，一举足辄摇荡不已，必手揣旁枝，然后可移，止可度人，不可度马也，从桥东遵塍上，始有村庐夹路。

èr lǐ fù dōng shàng pō yóu pō jí dōng xíng

二里，复东上坡，由坡脊东行。

qí pō shèn píng zì dōng jiè xuě shān héng chuí ér xi xià zhě

其坡甚平，自东界雪山横垂而西下者。

xíng qí shàng sān lǐ zhí dǐ dōng shān xià shì wèi jiè tóu cūn

行其上三里，直抵东山下，是为界头村。

qí cūn yǐ dōng shān miàn běi jiā lú chéng jiē ér bú jiàn shì jí

其村倚东山面北，夹庐成街，而不见市集。

xún zhī zhī yǐ hàn gù jīn rì yí jiē yú xī běi jiāng pō zhī jiān běi yǔ qiáo tóu hé jiē yǐ

询之，知以旱故，今日移街于西北江坡之间，北与桥头合街矣。

gài cǐ dì hàn jí yí jiē nǎi xí sú yě

盖此地旱即移街，乃习俗也。

nǎi lìng gù pū mǎi mǐ ér chuī

乃令顾仆买米而炊。

yú yòu xī běi xià dǐ jiē zǐ shì qí rǎo rǎo ér yǐ bù dǔ yǒu jī huò yě

余又西北下抵街子，视其扰扰而已，不睹有奇货也。

jì nǎi hái fàn yú jiè tóu

既乃还饭于界头。

qí de yǐ zài lóng chuān jiāng zhī dōng dāng gāo lí gòng xuě shān xi lù shān shì zhèng dāng qióng lóng chù

其地已在龙川江之东，当高黎贡雪山西麓，山势正当穹隆处。

gài gāo lí gòng sú míng kūn lún gāng gù yòu chēng wèi gāo lún shān

盖高黎贡俗名昆仑冈，故又称为高仑山。

qí fā mài zì kūn lún nán xià zhì zǐ mèi shān

其发脉自昆仑，南下至姊妹山；

xī nán xíng zhě diān tān guān nán gāo shān

西南行者，滇滩关南高山；

dōng nán xíng zhě rào xiǎo tián dà táng dōng zhì mǎ miàn guān nǎi qióng rán nán sǒng héng jià tiān bàn wèi xuě shān wéi shān xīn wèi fēn shuǐ guān

东南行者，绕小田、大塘，东至马面关，乃穹然南耸，横架天半，为雪山、为山心、为分水关；

yòu nán ér dǐ máng shì shǐ jiàng ér shāo sàn qí nán běi zhī gāo qióng zhě jǐ wǔ bǎi lǐ yún

又南而抵芒市，始降而稍散，其南北之高穹者，几五百里云；

yóu máng shì dá mù bāng xià wèi píng pō zhí dá miǎn diàn ér jǐn yú hǎi zé xìn wèi kūn lún zhèng nán zhī zhī yě

由芒市达木邦，下为平坡，直达缅甸而尽于海：则信为昆仑正南之支也。

yóu jiè tóu jí cóng xuě shān xi lù nán xíng lǚ yú xi tū zhī pō shí wǔ lǐ yáo wàng luō gǔ chéng yǐ dōng shān pō jiān yǒu sì lín zhī

由界头即从雪山西麓南行，屡逾西突之坡，十五里，遥望罗古城倚东山坡间，有寺临之。

cǐ chéng nǎi tǔ mán suǒ zhù zhī yí zhǐ

此城乃土蛮所筑之遗址。

qí sì pō dà

其寺颇大。

yǒu lù cóng cǐ yú xuě shān guò shàng jiāng

有路从此逾雪山，过上江。

yòu nán èr lǐ guò mó shí hé

又南二里，过磨石河。

yòu nán èr lǐ yuè yī shān yòu yú yī xi tū zhī āo

又南二里，越一山，又逾一西突之坳。

yòu nán èr lǐ guò yī xiǎo mù qiáo

又南二里，过一小木桥。

yòu nán yī lǐ yuè yī pō nǎi xún pō dōng zhuǎn

又南一里，越一坡，乃循坡东转。

èr lǐ dǐ dōng nán xiá kǒu yǒu shān zì dōng tài shān nán huán ér zhì yú mén dà lù yú pō ér nán shàng xiǎo jìng jiù xiá ér xī nán

二里，抵东南峡口，有山自东大山南环而峙于门，大路逾坡而南上，小径就峡而西南。

nǎi jiù xiá kǒu chū zé lǐ sù wǎ diān

乃就峡口出，则里，宿瓦甸。

bīn jiāng dōng àn yì nán běi dà wù yě cūn chéng lián luò

濒江东岸，亦南北大坞也，村塍连络；

dōng xiàng tài shān jí xuě shān jiàn nán yǔ shān xīn jìn yǐ

东向大山，即雪山，渐南与山心近矣。

èr shí jiǔ rì fàn ér píng míng suí jiāng dōng àn xíng

二十九日饭而平明，随江东岸行。

èr lǐ yú liǎng àn shí fēng jiāo hé shuǐ liú xiá jiān rén yú yá shàng jiāng wèi yá suǒ shù bēn liú ruò xiàn ér zhōng shén yuān shēn

二里余，两岸石峰交合，水流峡间，人逾崖上，江为崖所束，奔流若线，而中甚渊深。

xiá zhōng duō fèi shuǐ zhī shí jī liú dàng bō ér yú zhě jiā liú zhì zēng yú shí yǐng jiān lǎn yáo yè cuì wú wèn de yú yǔ yú zhī féi fǒu gù zì shèng yě zhǐ qiú zì wǒ gǎn jué liáng hǎo

峡中多沸水之石，激流荡波，而渔者夹流置罾于石影间，揽瑶曳翠，无问得鱼与鱼之肥否，固自胜也只求自我感觉良好。

bàn lǐ yuè yá nán xià

半里，越崖南下。

jiāng yì chū xiá yǒu shí fú bō miàn yǎn rán yī yuán tuó tuán yú hé yáng zǐ è suí shuǐ chū yě

江亦出峡，有石浮波面，俨然一鼋鼍ｙｕáｎｔｕó团鱼和扬子鳄随水出也。

yòu nán èr lǐ guò shàng zhuāng yǒu shān xī tū zhōng jiā wù chéng tián cūn yǐ tū fēng zhī dōng jiāng qǔ tū fēng zhī xi ér lù xún wù zhōng

又南二里，过上庄，有山西突，中夹坞成田，村倚突峰之东，江曲突峰之西，而路循坞中。

yú jí ér xī nán yòu yī lǐ yú fù yǔ jiāng yù ér liǎng yá fù chéng xiá shí zhī tū xiá yíng liú yǔ zēng zhī jiā liú yè cuì yì fù rú qián yě

逾脊而西南，又一里余，复与江遇，而两崖复成峡，石之突峡迎流，与罾之夹流曳翠，亦复如前也。

yī lǐ jiāng qǔ ér xi lù cóng jiāng zhī nán yì qū ér xi jié xiàng běi zhī wù

一里，江曲而西，路从江之南，亦曲而西截向北之坞。

yú shì běi wàng gé jiāng nán xià zhī shān zhì shì zhōng fēn

于是北望隔江南下之山，至是中分；

qí dōng zhī yǐ jǐn héng tū ér dōng jí xī xiá zhī rào ér xià zhě

其东支已尽横突而东，即西峡之绕而下者；

qí xi zhī yóu héng tū xī nán jí gù dòng liǎng jiāng suǒ hé ér nán pán zhě

其西支犹横突西南，即固栋两江所合而南盘者；

liǎng zhī zhī zhōng běi xùn chéng wù ér huī yáo chǎng lín qí shàng yān

两支之中，北逊成坞，而灰窑厂临其上焉。

shì chǎng yì liù chǎng zhī yī suǒ chū kuàng zhòng yú tā chǔ xī fēng zhī ér jīn fù kāi zé bù jí tā chǔ yǐ

是厂亦六厂之一，所出矿重于他处，昔封之而今复开，则不及他处矣。

xi yī lǐ fù shàng yī běi tū xiǎo gāng yǒu zhú huán pō jié lú qí zhōng zhě shì wèi kǔ zhú gāng

西一里，复上一北突小冈，有竹环坡，结庐其中者，是为苦竹冈。

yuè ér nán xià gòng yī lǐ yòu yuè wù nán shàng suì cóng pō shàng nán xíng

越而南下，共一里，又越坞南上，遂从坡上南行。

èr lǐ jiāng suí xī fēng zhī zuǐ qū ér dōng nán shǐ yǐ zhōu ér dù qí xi àn suí xī shān nán xíng

二里，江随西峰之嘴曲而东南，始舣舟而渡其西岸，随西山南行。

yī lǐ pō wěi dōng diào lù yì suí ér dōng

一里，坡尾东掉，路亦随而东。

nán yú zhī yī lǐ yǒu yī èr jiā yǐ pō běi xiàng ér jū yóu qí dōng gèng nán shàng yī lǐ suì yú qí dōng xià zhī jí

南逾之一里，有一二家倚坡北向而居，由其东更南上一里，遂逾其东下之脊。

nán xíng jí jiān èr lǐ fù shāo xià yǒu xiǎo xiá zì xi ér dōng qí xiá shén bī zhōng yǒu xiǎo shuǐ dǎo kēng dōng chū

南行脊间二里，复稍下，有小峡自西而东，其峡甚逼，中有小水，捣坑东出。

nǎi xià bàn lǐ shāo xi zhuǎn yíng liú xíng xiá zhōng yǒu shù jiā yǐ xiá běi shì wèi qū shí

乃下半里，稍西转，迎流行峡中，有数家倚峡北，是为曲石。

ér xiá zhī xi qí nèi fǎn pì ér chéng wù yì yǒu cūn lú yǐ zhī zé xiá shuǐ zhī suǒ cóng lái yě

而峡之西，其内反辟而成坞，亦有村庐倚之，则峡水之所从来也。

yú shì nán jié xiá liú yòu shàng pō

于是南截峡流，又上坡。

xíng pō jiān èr lǐ yǒu cūn dāng lù zuǒ yì qū shí zhī cūn lú yě

行坡间二里，有村当路左，亦曲石之村庐也。

yòu nán sān lǐ nǎi suí pō xi zhuǎn shǐ jiàn pō nán wù dà kāi shuǐ dōng guàn zhī zé gù dòng liǎng jiāng hé ér yǔ shùn jiāng xiǎng shuǐ gōu zhū liú yī bìng dōng chū zhě yě

又南三里，乃随坡西转，始见坡南坞大开，水东贯之，则固栋两江合而与顺江、响水沟诸流一并东出者也。

xún cǐ pō shāo běi jí yǔ jiè tóu wǎ diān zhī jiāng hé shì wèi lóng chuān jiāng zhī shàng liú gài jiāo huì yú qū chú zhě yě

循此坡稍北，即与界头、瓦甸之江合，是为龙川江之上流，盖交会于曲除者也。

gù dòng zhī jiāng dōng shān zì shí dòng nán dù jí yì zhōng jǐn yú qū chú zhě yě

固栋之江东山，自石洞南度脊，亦中尽于曲除者也。

yú xiān zì gù dòng lì qí xi yòu cóng yáng qiáo dōng lǐng yú qí běi yòu cóng wǎ diān zhān qí dōng yòu cóng huī yáo qū shí zhuǎn qí nán gài jiāng liú jiā qí sān fāng ér yú xíng zhōu rào biàn qí sì yú yǐ

余先自固栋历其西，又从阳桥东岭逾其北，又从瓦甸瞻其东，又从灰窑、曲石转其南，盖江流夹其三方，而余行周绕遍其四隅矣。

xi xíng yī lǐ yòu nán xiàng jùn xià zhě yī lǐ jí wù dǐ yǒu qiáo kuà jiāng yì tiě suǒ jiāo luò ér fù tíng yú qí shàng zhě shì wèi qū shí qiáo

西行一里，又南向峻下者一里，及坞底，有桥跨江，亦铁锁交络而覆亭于其上者，是为曲石桥。

àn yī tǒng zhì lóng chuān jiāng shàng yǒu téng qiáo èr qí yī zài huí shí

按《一统志》，龙川江上有藤桥二，其一在回石。

àn jiāng zhī shàng xià wú huí shí zhī míng qí jí qū shí zhī wù yé

按江之上下，无回石之名，其即曲石之误耶？

考察沿江上下，无回石的地名，那它就是曲石的误写吗？

qǐ qí qiáo xī nǎi téng xuán ér hòu yì tiě suǒ yé

岂其桥昔乃藤悬，而后易铁锁耶？

yú shì cóng jiāng nán àn shàng pō xī xiàng yóu xiá shàng

于是从江南岸上坡，西向由峡上。

èr lǐ yú fù nán xiàng zhì lǐng èr lǐ yú dēng lǐng tóu

二里余，复南向陟岭，二里余，登岭头。

yǒu sān sì jiā dàng lǐng ér jū shì wèi jiǔ diàn yǐ mài jiāng dé míng yě

有三四家当岭而居，是为酒店，以卖浆得名也。

fàn ér xíng xún lǐng dōng nán xiàng èr lǐ xià shāo xi zhuǎn fù nán xíng pō shàng

饭而行，循岭东南向二里下，稍西转，复南行坡上。

yòu èr lǐ shāo xià zhì yī wù ér shàng

又二里稍下，陟一坞而上。

yòu nán èr lǐ guò chén huī shǐ zhuāng

又南二里，过陈挥使庄。

yòu nán suí xiá zhōng xíng èr lǐ yǒu lǒng huán qián xiá zhé ér zì xi lái yǒu qí zhí nán niè qí lǒng yú nǎi suí zhòng cóng xiá zhōng xī xíng

又南随峡中行，二里，有陇环前峡折而自西来，有岐直南蹑其陇，余乃随众从峡中西行。

bàn lǐ jiàn xī shàng yòu bàn lǐ zhé ér nán shàng yòu bàn lǐ nán dēng lǒng jí shǐ yú dōng dù zhī mài

半里，渐西上，又半里，折而南上，又半里，南登陇脊，始逾东度之脉。

yú shì nán wàng qián hè dà kāi zhí nán yǔ luō shēng shān xiāng duì qí zhōng chéng wù shén yáo zhōu chéng yǐn yǐn zài sān shí lǐ wài dōng zhī qiú làn yì kě quán jiàn wéi xi zhī bǎo fēng yòu xī běi zhī jí yīng jiē wèi lóng zōng nán xià zhī zhī suǒ yǎn bù dé ér jiàn yān

于是南望，前壑大开，直南与罗生山相对，其中成坞甚遥，州城隐隐在三十里外，东之球瓓，亦可全见，惟西之宝峰，又西北之集鹰，皆为巃嵸南下之支所掩，不得而见焉。

yú xiān jiǎ yǒng dú shàng jù cǎo ér zuò

余先贾勇独上，踞草而坐。

jiǔ zhī hòu xíng zhě zhì wèi qí de qián yǒu dào zì dōng shān xiá zhōng lái jié lù ér jié cù yú bìng chí nán xià

久之后行者至，谓其地前有盗，自东山峡中来，截路而劫，促余并驰南下。

dōng wàng céng xiá zhòng luán shì yǒu xún yōu zhī jìng ér xíng zhě wéi kǒng bù qù zhī sù yě

东望层峡重峦，似有寻幽之径，而行者惟恐不去之速也。

xià èr lǐ wàng jiàn chéng bō huì shān lù yú yǐ wéi jí shàng gàn é qīng hǎi zǐ yǐ

下二里，望见澄波汇山麓，余以为即上干峨清海子矣。

yòu jùn xià èr lǐ yǒu cūn lú dāng hǎi zǐ běi àn zhú jìng fú shū céng luán huán qí hòu chéng tán yìng qí qián

又峻下二里，有村庐当海子北岸，竹径扶疏，层峦环其后，澄潭映其前。

lù zhuǎn qí dōng běi yú yǒu xiǎo shuǐ zì xiá jiān xià zhù yǒu mài jiāng zhī lú dāng qí xià

路转其东北隅，有小水自峡间下注，有卖浆之庐当其下。

rù ér shǎo qì yǐ suǒ fù mù dǎn jìn zhù xiá quán jiān qiě wèn cǐ hǎi zǐ jí shàng gàn é chéng jìng chí fǒu

入而少憩，以所负木胆浸注峡泉间，且问此海子即上干峨澄镜池否。

qí rén màn yìng suí yì huí dá zhī dàn wèi hǎi zǐ zhōng yǒu yú yǒu fàn zhōu ér bǔ zhě yǐ shí chā yāng zhǐ yǐ gōng cān bù huáng duō yú de kòng xián de chū mài

其人漫应随意回答之，但谓海子中有鱼，有泛舟而捕者，以时插秧，止以供餐，不遑ｈｕáｎｇ多余的、空闲的出卖。

rán yú yì zhì yán xià hǎi zǐ yú kě bǔ shàng hǎi zǐ yú bù kě bǔ qǐ qí yán jīn bù yàn yé

然余忆《志》言，下海子鱼可捕，上海子鱼不可捕，岂其言今不验耶？

xún hǎi dōng jùn lù xíng èr lǐ jí hǎi zǐ nán bīn yù gēng zhě zài wèn zhī

循海东峻麓行二里，及海子南滨，遇耕者，再问之。

shǐ zhī cǐ nǎi xià hǎi zi shàng hǎi zi suǒ yún chéng jìng chí zhě shàng zài cūn dōng běi chóng shān zhī shàng yóu cǐ ér shàng wǔ lǐ nǎi jí zhī

始知此乃下海子，上海子所云澄镜池者，尚在村东北重山之上，由此而上五里乃及之。

yú bù néng cóng

余不能从。

nán èr lǐ yuè yī jiàn yǒu cūn lián zhú shén shēn shì wèi zhōng gān é cūn

南二里，越一涧，有村连竹甚深，是为中干峨村。

yóu cūn nán yòu nán xià sān lǐ qí cūn zhú lú jiāo yìng gèng yáo shì wéi xià gàn é cūn

由村南又南下三里，其村竹庐交映更遥，是为下干峨村。

zhì shì dōng pō zhī xià pì wèi shēn wù ér xī liú nán guàn

至是东坡之下，辟为深坞，而溪流南贯。

yóu shì cóng cūn nán shāo xi jí zhuǎn nán xiàng suí pō shàng xíng

由是从村南稍西，即转南向，随坡上行。

yī lǐ jiàn nán xià fǔ kàn wù zhōng xī liú yǐ yǒu cì xiǎo zhōu ér fú zhě

一里，渐南下，俯瞰坞中溪流，已有刺小舟而浮者。

jì ér nán xíng èr lǐ yǒu yī èr jiā yǐ pō wān ér jū yǔ xià gàn é nán běi yáo duì

既而南行二里，有一二家倚坡湾而居，与下干峨南北遥对。

cóng cǐ dōng xiàng suí pō shàng bàn lǐ nǎi niè pō zhī dōng zuǐ

从此东向随坡上半里，乃蹑坡之东嘴。

cóng qí shàng nán zhuǎn zé dōng zuǐ zhī xià qí yá shén jùn yòu shù shí jiā yǐ qí lù ér jū zhú shù méng róng fǔ kàn ruò bù kě de ér kuī yě

从其上南转，则东嘴之下，其崖甚峻，又数十家倚其麓而居，竹树蒙茸，俯瞰若不可得而窥也。

nán bàn lǐ shāo xi fù zhuǎn ér nán bàn lǐ yá xià jū lú jì jǐn hū jiàn yī dà xī dōng xiàng ér héng yú qián nǎi tòu yá ér chū shí xué zhě

南半里，稍西复转而南，半里，崖下居庐既尽，忽见一大溪东向而横于前，乃透崖而出石穴者。

yá jùn wú lù xià zhuì yán yá duān nán xíng bàn lǐ shāo xià jiàn yǒu jìng xià yán pō lù nǎi lìng gù pū shǒu mù dǎn yú lù yú yú cè zhàng zhuì lù xún yá běi zhuǎn

崖峻无路下坠，沿崖端南行半里，稍下，见有径下沿坡麓，乃令顾仆守木胆于路隅，余策杖坠麓循崖北转。

yòu bàn lǐ tóu cóng mù zhōng zé qí xià shí xué jiāo liú tǔ rén yǐ shí dī yàn shuǐ běi zhù

又半里，投丛木中，则其下石穴交流，土人以石堤堰水北注。

dī zhī shàng huí liú chéng tán shēn jí sì wǔ chǐ

堤之上，回流成潭，深及四五尺；

dī zhī xià pēn hè chéng xī kuò jǐ yíng sì wǔ zhàng

堤之下，喷壑成溪，阔几盈四五丈。

quán zhī yì chù jù cóng shù gēn shí yǎn jiū miù chán rào zhōng chū yīn sēn qìn gǔ

泉之溢处，俱从树根石眼纠缪ｌｉǎｏ缠绕中出，阴森沁骨。

jū ér yǐn zhī fǔ zāng tòu chè huǐ bù xié mù dǎn lái yī tóu ér jìn zhī yě

掬而饮之，腑脏透彻，悔不携木胆来一投而浸之也。

jì nǎi réng nán yán yá lù bàn lǐ zhì gù nú hou chù qǔ mù dǎn fù ér xíng

既乃仍南沿崖麓，半里，至顾奴候处，取木胆负而行。

yòu nán èr lǐ xià pō yǒu shù jiā dàng pō zhī dōng zhǐ yú dōng xiàng yú liáng

又南二里下坡，有数家当坡之东，指余东向逾梁。

qí liáng dōng xī kuà gàn é xià liú zhī xī zhì suǒ wèi mǎ chǎng hé yě

其梁东西跨干峨下流之溪，《志》所谓马场河也。

yú liáng dōng jí dōng nán yú tián chéng jiān sān lǐ dǐ dōng shān xià yòu yǒu xī zì dōng ér xi yǒu liáng nán běi kuà zhī shì wèi yíng fèng qiáo yǐ qí xi yǒu fēi fèng shān yě

逾梁东，即东南逾田塍间，三里，抵东山下，又有溪自东而西，有梁南北跨之，是为迎凤桥，以其西有飞凤山也。

qiáo xià shuǐ jí dōng nán chū yú chì tǔ pō zhě běi liú zhì luō wǔ táng chū mǎ yì cūn xī xiàng jīng cǐ ér yǔ mǎ chǎng hé hé

桥下水即东南出于赤土坡者，北流至罗武塘，出马邑村，西向经此而与马场河合。

guò qiáo suì zhí qū ér nán

过桥遂直趋而南。

èr lǐ zài nán yú yī liáng liáng xià shuǐ rú xiàn jiāng jué zé huáng pō quán zhī xiàng běi ér xi zhuǎn zhě

二里，再南逾一梁，梁下水如线将绝，则黄坡泉之向北而西转者。

yòu nán yī lǐ yòu nán yú yī liáng qí shuǐ yì jiāng jué zé yìn mǎ hé zhī xiàng běi ér xi zhuǎn zhě

又南一里，又南逾一梁，其水亦将绝，则饮马河之向北而西转者。

yòu nán yī lǐ rù téng yuè běi mén

又南一里，入腾越北门。

xíng chéng zhōng èr lǐ chū nán mén

行城中二里，出南门。

chéng zhōng wú shì sì bù ruò nán guān wài zhī xuān tián shēng dà ér zá yě

城中无市肆，不若南关外之喧阗声大而杂也。

dǐ yù yǐ xià wǔ yǐ

抵寓已下午矣。