滇游日记三十四 — 徐霞客游记 — 徐霞客

jǐ mǎo gōng yuán nián

己卯（公元１６３９年）

wǔ yuè chū yī rì píng míng qǐ diàn zhǔ rén yán zì wǎng jiān shān hòu cān fǔ wú gōng lǚ lìng bǎ zǒng lái hou qiě mìng diàn zhōng yī zhì jí rù bào

五月初一日平明起，店主人言：“自往尖山后，参府吴公屡令把总来候，且命店中一至即入报。

yú bù zhī qí yīn lìng gū huǎn zhī qiě yóu yú shì ér zhǔ rén bù tīng

”余不知其因，令姑缓之，且游于市，而主人不听。

yǐ ér wú jūn lìng bǎ zǒng chí míng tiě lái yán yù gōng kòu lǚ sì bù biàn qǐ jí wǎng gù wèi xìng

已而吴君令把总持名帖来，言：“欲躬叩，旅肆不便，乞即枉顾为幸。

yú hàn zhī yīn chū guān jiē zǐ

”余颔之，因出观街子。

cǐ chù wǔ rì yī dà jiē dà jiē zài nán mén wài lái fèng shān lù

此处五日一大街，大街在南门外来凤山麓。

shì rì yīn hàn duàn tú qí yǔ yí jiē zǐ yú chéng zhōng

是日因旱，断屠祈雨，移街子于城中。

hàn jí yí jiē zhū xiāng cūn jiē rán

旱即移街，诸乡村皆然。

suì wǎng wù pān jié yú

遂往晤潘捷余。

jié yú yàn mǎi bǎo shè rén liú yú tóng shì

捷余宴买宝舍人，留余同事。

yú cí zhī rù chéng yè cān fǔ

余辞之，入城谒参府。

yī jiàn zhé bǎ bì hù xiāng xié zhù shǒu bì

一见辄把臂互相挟住手臂。

biǎo shì qīn mì rù lín kuǎn lǐ pō zhì

表示亲密入林，款礼颇至。

shì rì qí zǐ jiāng fǎn gù xiāng nèi jiǎn shi xíng náng yú cí zhī chū

是日其子将返故乡，内简拾行囊，余辞之出。

wú sì chuān sōng pān rén

吴，四川松潘人。

wèi yú tán dà jiāng zì bǐ chǔ fèn shuǐ lǐng fā yuán fēn rào shěng chéng ér fù hé

为余谈大江自彼处分水岭发源，分绕省城而复合。

qiě yán xī wèi guì zhōu dōu kǔn yǔ chén xué xiàn píng rén shì qí tóng shì zhī huáng shí zhāi zhī yì

且言昔为贵州都阃，与陈学宪平人士奇同事，知黄石斋之异。

xià wǔ hái yù

下午还寓。

jí yīng shān bǎo zàng tú jìng kōng lái gù dǐ mù bié qù

集鹰山宝藏徒径空来顾，抵暮别去。

chū èr rì yú zhǐ yù zhōng

初二日余止寓中。

yún fēng shān jí jiān shān lǎo shī fǎ jiè lái gù

云峰山即尖山老师法界来顾。

zhōu yǎng yàn li hǔ biàn kūn yù duì tā rén xiōng dì de měi chēng lái gù

州痒彦李虎变昆玉对他人兄弟的美称来顾。

li jū qǐ luó

李居绮罗。

chū sān rì cān fǔ lái hou yàn

初三日参府来候宴。

yǐ yòu guān yīn sì tiān yī shī lìng qí tú lái hou yú yǐ cān fǔ yǒu qián qī yuē huì cí zhī

已又观音寺天衣师令其徒来候，余以参府有前期约会，辞之。

shàng wǔ fù cān fǔ zhāo suǒ chén duō là wèi yǐ duàn tú gù yě

上午赴参府招，所陈多腊味，以断屠故也。

là wèi zhōng shǐ shí zhú wú

腊味中始食竹鼯。

xià wǔ bié zhī chū

下午别之出。

zuì hòu guò wàn shòu sì bài fǎ jiè bù zài

醉后过万寿寺拜法界，不在。

chū xī mén bàn lǐ guò líng yún qiáo yòu xi bàn lǐ yóu yù quán chí nán yàn shàng xī shān zhī lù zé guān yīn sì zài yān

出西门半里，过凌云桥，又西半里，由玉泉池南堰上西山之麓，则观音寺在焉。

sì dōng xiàng lín yù quán chí sì nán yǒu gǔ shā bìng liè jí yù quán sì yǐ

寺东向临玉泉池，寺南有古刹并列，即玉泉寺矣。

tiān yī shī bài jīng guān yīn sì sān nián bù chū yī jiàn xǐ shén liú yú sù

天衣师拜经观音寺，三年不出，一见喜甚，留余宿。

yú cí yǐ tā rì chuò qí dòu jiāng zhōu ér fǎn yǐ hūn hēi yǐ

余辞以他日，啜其豆浆粥而返，已昏黑矣。

chū sì rì cān fǔ lìng mén yì yǐ zhōu zhì zhì

初四日参府令门役以《州志》至。

fāng zhǎn juǎn ér li jūn lái hou

方展卷而李君来候。

shí wēi yǔ suì yǔ zhī lián qí yóu lái fèng shān dōng lù xún zhī nán liù lǐ dǐ qǐ luó rù kòu li jūn jiā

时微雨，遂与之联骑，由来凤山东麓循之南，六里，抵绮罗，入叩李君家。

qǐ luó zhì zuò yǐ luō qí cūn pō shèng xi yǐ lái fèng shān nán kàn shuǐ wěi shān dāng liǎng shān jiā còu jiān

绮罗，《志》作矣罗，其村颇盛，西倚来凤山，南瞰水尾山，当两山夹凑间。

gài luó hàn chōng zhī shuǐ liú jīng dà dòng zhǎng dòng èr xiǎo fù jiān běi qǔ ér zhù yú píng wù nǎi fēn wéi èr liú běi wèi yìn mǎ hé ér dǐ chéng dōng nán wéi qǐ luó shuǐ ér bī nán shān xià yòu xi bī lái fèng dōng nán lù nǎi nán dǎo liǎng shān jiā jiān

盖罗汉冲之水，流经大洞、长洞二小阜间，北曲而注于平坞，乃分为二流，北为饮马河而抵城东，南为绮罗水而逼南山下，又西逼来凤东南麓，乃南捣两山夹间。

shì cūn wǎn jié jí zhàn jù qí gǔ kǒu zhú shù fú shū tián hè yū cuò yì yī yōu jìng yún

是村绾结集占据其谷口，竹树扶疏，田壑纡错，亦一幽境云。

shì yè sù li jūn jiā

是夜宿李君家。

yú chū wàng téng yuè zhōng wù dōng wèi qiú làn yǐ bǐ xi wèi bǎo fēng pí lú nán wéi lái fèng luō shēng běi wèi gàn é fēi fèng

余初望腾越中坞，东为球瓓、矣比，西为宝峰、毗卢，南为来凤、罗生，北为干峨、飞凤。

xī běi zé lóng zōng zuì sǒng ér lóng tán qīng hǎi zhī shuǐ yì yān

西北则巃嵸ｌóｎｇｚōｎｇ最耸，而龙潭清海之水溢焉；

dōng nán zé luó hàn chōng zuì shēn ér luō shēng huáng pō zhī liú fā yān

东南则罗汉冲最深，而罗生、黄坡之流发焉；

dōng běi zé chì tǔ shān zuì yuǎn ér luō wǔ mǎ yì zhī yuán shǐ yān

东北则赤土山最远，而罗武、马邑之源始焉；

dà yíng jiāng wéi xī nán pò lóng guāng tái lái fèng xi lù ér qù

大盈江惟西南破龙光台、来凤西麓而去。

zé shì zhōu zhī mài gài xī běi yóu jí yīng shān fēn mài nán xià zhě wèi bǎo fēng pí lú ér jǐn yú lóng guāng tái

则是州之脉，盖西北由集鹰山分脉：南下者，为宝峰、毗卢，而尽于龙光台；

dōng qū zhě yī zhì wèi bǐ fēng zài sǒng wèi lóng zōng suì dōng xià ér dù gàn é zhī lǐng yòu dōng nán ér yū wèi yǒng ān luàn jiàn zhī shào

东曲者，一峙为笔峰，再耸为巃嵸，遂东下而度干峨之岭，又东南而纡为永安、乱箭之哨。

qí qū ér xi yě yú chū yí nán zì luō shēng shuǐ wěi ér běi zhuǎn wéi lái fèng zhì shì shǐ zhī luó hàn chōng shuǐ yòu nán xià yú luō jū chōng zé lái fèng zhī mài bù nán zì luō shēng shuǐ wěi ér shí dōng zì huáng pō yǐ bǐ èr pō yě

其曲而西也，余初疑南自罗生、水尾，而北转为来凤，至是始知罗汉冲水又南下于罗苴冲，则来凤之脉，不南自罗生、水尾，而实东自黄坡、矣比二坡也。

dàn èr pō zhī xi jiē píng wù ér nán dǐ luō shēng mài cóng tián chéng zhōng xī dù

但二坡之西皆平坞，而南抵罗生，脉从田塍中西度。

jùn rén chén yì diǎn jìn shì wén xīng gé jì yún jiā jìng rén zǐ nián chéng wài zhōu záo chéng huáng zhì zhèng nán yǐ dōng cuì wā de zào xué de zhàng xǔ yǒu luò shí gōng yì zhuó jié zhī

郡人陈懿典进士《文星阁记》云：“嘉靖壬子（１５２年），城外周凿城隍，至正南迤东，竁（ｃｕì挖地造穴）地丈许，有络石，工役斫截之。

qí shí lěi lěi rú jǐ gǔ chuān de ér lái nǎi xiù fēng zhī yuán lóng zhèng mài yě

其石累累如脊骨，穿地而来，乃秀峰之元龙正脉也。

qí shuō kě yǔ yú xiāng yìn zhèng

”其说可与余相印证。

tǔ rén bù zhī nǎi fēn jùn wā luó hàn chōng shuǐ yī zhī běi liú wèi yìn mǎ hé ér dǐ yú chéng dōng

土人不知，乃分濬ｊùｎ挖罗汉冲水一枝，北流为饮马河而抵于城东。

shì cǐ mài yī shāng yú fēn liú zài záo yú shū huáng liǎng shòu qí bìng yǐ

是此脉一伤于分流，再凿于疏隍，两受其病矣。

tǔ rén zhī wèi zhī jiě zhě yuē mài yóu lóng guāng tái qián dù yú diē shuǐ hé zhī xià

土人之为之解者曰，脉由龙光台潜度于跌水河之下。

bù zhī diē shuǐ hé suī shí gǔ xià xuān nǎi dà shuǐ suǒ qū yī hè zhī liú jiāo zhù yān

不知跌水河虽石骨下亘，乃大水所趋，一壑之流交注焉；

yìn mǎ hé běn wú yī shuǐ liǎng fēn zhī lǐ nǎi rén gōng suǒ wéi yù yǐ cǐ yǎn bǐ bù kě de yě

饮马河本无一水两分之理，乃人工所为，欲以此掩彼不可得也。

chū wǔ rì chén cān hòu jí cóng li jūn xún nán shān zhī lù dōng xiàng xíng

初五日晨餐后，即从李君循南山之麓东向行。

xiān bàn lǐ guò shuǐ yīng sì

先半里，过水应寺。

yòu dōng èr lǐ liǎng yú nán shān běi xià zhī zhī yǒu sì zài nán xiá zhōng běi xiàng zhì jí tiān yìng sì yě

又东二里，两逾南山北下之支，有寺在南峡中北向峙，即天应寺也。

qí hòu jí luō shēng zhǔ fēng yǎng zhī shén jùn zhì chēng qí tiáo gāng fēn bù bù wū yě

其后即罗生主峰，仰之甚峻，《志》称其条冈分布，不诬也。

yòu dōng bàn lǐ shàng yī běi xià zhī zhī suí zhī běi xià

又东半里，上一北下之支，随之北下。

gòng yī lǐ gāng dōng jǐn chù zhú shù shēn mì lǜ yīn xí rén pī yìng xīn mù

共一里，冈东尽处，竹树深密，绿荫袭人，披映心目。

qí qián fù qǐ yī yuán fù lì píng chóu zhōng shì wèi tuán shān yǔ cǐ gāng duàn ér fù xù

其前复起一圆阜，立平畴中，是为团山，与此冈断而复续。

gāng dōng cūn lú lián luò

冈东村庐连络。

yú cóng zhú zhōng xià yī lǎo rén yíng rù qí lú jù là ròu huǒ jiǔ xiàn

余从竹中下，一老人迎入其庐，具腊肉火酒献。

gài shì rì duān wǔ ér lǎo rén yǔ li jūn yǒu gù suì rù ér bǔ zhī

盖是日端午，而老人与李君有故，遂入而哺之。

jì wǔ fù dōng xiàng xún nán shān xíng bàn lǐ qí běi fù qǐ yī cháng fù rú bàn yuè héng yú qián shì wèi zhǎng dòng shān

既午，复东向循南山行，半里，其北复起一长阜，如半月横于前，是为长洞山。

yòu dōng èr lǐ suì rù shān xiá yǒu xī zhōng guàn ér chū shì wèi luó hàn chōng

又东二里，遂入山峡，有溪中贯而出，是为罗汉冲。

xī nán běi jiē yǒu cūn jiā zhì xiá kǒu

溪南北皆有村夹峙峡口。

yóu nán cūn sù xī ér dōng yòu èr lǐ yuè xī zhī běi yǒu dà lù yǐ běi shān xià nǎi dōng yú lǐng qū měng lián zhě cóng qí běi wù zhōng mì wēn quán

由南村溯溪而东，又二里，越溪之北，有大路倚北山下，乃东逾岭趋猛连者，从其北坞中觅温泉。

qí quán bù rè ér wēn liú bù jí ér píng yī dà shí tū qí jiān shuǐ huì qí páng qiǎn bù chéng yù

其泉不热而温，流不急而平，一大石突畦间，水汇其旁，浅不成浴。

dōng shān xià yǒu dà dòng wēn quán wèi bā jǐng zhī yī jí zài qí běi lǐng xiá zhōng yǔ cǐ gé yī zhī lǐng yú ér běi pō jìn ér li jūn jí yú huán jiā jí dǎo yú cóng dà lù xi chū

东山下有“大洞温泉”，为八景之一，即在其北岭峡中，与此隔一支岭，逾而北颇近，而李君急于还家，即导余从大路西出。

èr lǐ guò xī nán cūn chū xiá kǒu suí xī xi xíng

二里，过溪南村，出峡口，随溪西行。

yī lǐ guò yī qiáo cóng xī nán yòu xi yī lǐ guò cháng dòng běi lù

一里，过一桥，从溪南又西一里，过长洞北麓。

běi wàng dà dòng zhī fù jiā xī ér zhì yú yù qū zhī yù qí wēn quán

北望大洞之阜，夹溪而峙，余欲趋之，浴其温泉。

li jūn wèi quán zài dōng xiá zhōng qí rù shàng yuǎn suì qiáng yú hái

李君谓泉在东峡中，其入尚远，遂强余还。

yòu xi yī lǐ guò tuán shān běi lù yòu xi sān lǐ ér hái li jūn jiā

又西一里，过团山北麓，又西三里而还李君家。

chū liù rì chen fàn lìng gù pū xié wò jù wèi yáng guǎng shào zhī yóu

初六日晨饭，令顾仆携卧具，为杨广哨之游。

xiān shì li jūn wèi yú yán cǐ dì dōng nán yóu luó hàn chōng rù èr bǎi lǐ yǒu wěng lǚ shān dōng nán yóu luō shēng sì shí lǐ yǒu mǎ lù táng jiē yǒu fēng luán kě guān

先是李君为余言，此地东南由罗汉冲入二百里，有滃ｗēｎｇ吕山，东南由罗生四十里，有马鹿塘，皆有峰峦可观。

yú nǎi xiān qí jìn zhě jì kě cóng liú huáng táng bàn ge shān ér zhuǎn yě

余乃先其近者，计可从硫黄塘、半个山而转也。

dōng sān lǐ cóng shuǐ yīng tiān yìng èr sì zhī jiān nán xiàng shàng shān

东三里，从水应、天应二寺之间，南向上山。

yù shàng yù jùn qī lǐ dēng jué dǐng

愈上愈峻，七里，登绝顶。

běi kàn jí tiān yìng sì xuán qí kēng lù yóu zhōu wù ér běi wéi lóng zōng shān yǔ zhī duì zhì yān

北瞰即天应寺悬其坑麓，由州坞而北，惟巃嵸山与之对峙焉；

xi kàn zé páng xiá fēn qū shì ruò zhuì liú qí zhì de piāo dài jiē xià zhuì yú qǐ luó nán xiàng zhī xiá yǒu lóng jǐng chū qí xià yān

西瞰则旁峡分趋，势若赘旒ｚｈｕìｌｉú旗帜的飘带，皆下坠于绮罗南向之峡，有龙井出其下焉；

wéi dōng tiào zé běn fēng xié háng bù xiāng shàng xià zì yǎn

惟东眺则本峰颉颃不相上下自掩；

ér nán tiào zé nóng wù mí lún ruò yǐ shān jǐ wèi jiè zhǐ chǐ bù kě jiàn

而南眺则浓雾弥沦，若以山脊为界，咫尺不可见。

yú shì nán cóng lǐng shàng pán xiá jù xíng yīn yūn zhōng máng ruò dǎo hǎi

于是南从岭上盘峡，俱行氤氲中，茫若蹈海。

bàn lǐ nán xià

半里，南下。

xià èr lǐ yú shān bàn fù huán yī hè qí jí zì dōng nán wéi bào ér xi zhōng cáng yuán wù yǒu xiǎo shuǐ xi qù

下二里余，山半复环一壑，其脊自东南围抱而西，中藏圆坞，有小水西去。

qí nèi wù yǐng shāo kāi ér yǔ sè jiàn bī suī jìn dǔ qí tián chéng ér bù miǎn yuǎn lí qí zhān shī yǐ

其内雾影稍开，而雨色渐逼，虽近睹其田塍，而不免远罹其沾湿矣。

fù shàng nán pō niè pō jí ér nán wǔ lǐ yī qí suí jí ér xī nán yī qí zhuì pō ér dōng xiàng

复上南坡，蹑坡脊而南，五里，一岐随脊而西南，一歧坠坡而东向。

yú màn cóng jí shàng zhí nán yǐ ér lù jiàn dōng xià ér qióng

余漫从脊上直南，已而路渐东下而穷。

èr lǐ yǒu cūn yǐ dōng pō xià pī wù jiù xùn zhī nǎi qīng shuǐ zhūn yě

二里，有村倚东坡下，披雾就讯之，乃清水屯也。

àn zhì chéng nán sān shí lǐ wèi qīng shuǐ lǎng cǐ qí de yǐ

按《志》，城南三十里为清水朗，此其地矣。

rán mǎ lù táng zhī jìng dāng cóng běi qí fēn xiàng ér dōng cǐ yǐ yú ér guò nán

然马鹿塘之径，当从北歧分向而东，此已逾而过南。

zhūn rén zhǐ yú cóng pō běi dōng xià dāng de dà lù

屯人指余从坡北东下，当得大路。

cóng zhī bàn lǐ dōng běi shè yī kēng shén shēn wù yǐng zhōng kuī qí dōng nán xuán hè xià pán dāng shí bù zhī qí suǒ chū hé xiàng hòu nǎi zhī qí nán jiè gāo fēng fǎn xi zì zhú jiā zhūn ér dōng tū wèi chén bō jī shào yě

从之，半里，东北涉一坑甚深，雾影中窥其东南旋壑下盘，当时不知其所出何向，后乃知其南界高峰，反西自竹家屯而东突，为陈播箕哨也。

fù dōng běi shàng pō bàn lǐ jiàn yǒu lù dōng xiàng xià zhé suí zhī xíng bù yì mǎ lù táng zhèng dào shàng zài qí běi

复东北上坡半里，见有路东向下，辄随之行，不意马鹿塘正道尚在其北。

wù màn bù biàn liàng qiàng dōng xià

雾漫不辨，踉跄东下。

yī lǐ yú yǒu xiá zì běi ér nán xī liú guàn zhī yǒu tián chéng qiàn qí dǐ ér jué wú rén jū

一里余，有峡自北而南，溪流贯之，有田塍嵌其底，而绝无人居。

chéng zhōng chā hé yǐ biàn yì wú yī rén

塍中插禾已遍，亦无一人。

dǐ chéng ér lù jué chéng xiá rú xiàn yǐ zhàng zhǔ qí zhōng dōng xíng dǐ xī ér xī liǎng àn méng yì bù kě dù

抵塍而路绝，塍狭如线，以杖拄畦中，东行抵溪，而溪两岸蒙翳不可渡。

fù huán yī xi pō nán xiàng yī lǐ de xiǎo jìng dù xī dōng shàng

复还依西坡南向，一里得小径，渡溪东上。

yī lǐ lù fú cǎo jiān fù ruò duàn ruò xù rán qí shàng shén jùn

一里，路伏草间，复若断若续，然其上甚峻。

sān lǐ dōng xiàng dēng lǐng tóu fù cóng lǐng shàng dōng nán zài zhì yī lǐng

三里，东向登岭头，复从岭上东南再陟一岭。

bàn lǐ shǐ jiàn lǐng běi yǒu āo zì běi nán dù zhōng fú zài qǐ qí dōng zé bēng yá xià zhuì qí shì shén zhí qí zhuì shén qiào ruò zhōng pōu qí jí bìng zuǒ yòu liǎng wéi ér píng zhuì yān

半里，始见岭北有坳，自北南度，中伏再起，其东则崩崖下坠，其势甚拓，其坠甚峭，若中剖其脊并左右两帏而平坠焉。

āo běi yǒu lù zì bēng yá běi lǐng dōng xíng nán yì yǒu wēi lù zì bēng yá nán lǐng dōng shàng ér āo zhōng dú wú běi jiāo zhī lù

坳北有路自崩崖北岭东行，南亦有微路，自崩崖南岭东上，而坳中独无北交之路。

yú suì xún yá nán lù shàng

余遂循崖南路上。

dōng yī lǐ lù wèi bēng yá suǒ zhuì fù qí ér nán zài zhì nán lǐng

东一里，路为崩崖所坠，复歧而南，再陟南岭。

bàn lǐ fù dōng xíng lǐng jí

半里，复东行岭脊。

èr lǐ shǐ yǒu nán lái zhī lù xún zhī dōng

二里始有南来之路，循之东。

cǐ kàn bēng yá xià xiàn dōng xiàng chéng kēng jīng mù shēn yì

此瞰崩崖下陷，东向成坑，箐木深翳。

yòu dōng bàn lǐ zài zhì lǐng lǐng nǎi nán qù wēi jìng shǐ dōng běi xià pō

又东半里，再陟岭，岭乃南去，微径始东北下坡。

qū zhé lián xià sān lǐ yú yǐ wéi jiāng jí běi kēng zhī dǐ suí zhī chū jí mǎ lù táng yǐ

曲折连下三里，余以为将及北坑之底，随之出即马鹿塘矣；

shú zhī yī pō zhōng huán lù qí ér dōng xī rào zhī wèi jǐ suì jué jiē shēn máo cóng jí kēng qiàn qí xià shén shēn

孰知一坡中环，路歧而东西绕之，未几遂绝，皆深茅丛棘，坑嵌其下甚深。

yú shǐ cóng qí nán bù dé dào zhuǎn ér dōng fù bù dé dào

余始从其南，不得道，转而东，复不得道。

wǎng fǎn zhí zhú máo shēn jí yì biàn suǒ bù qián

往返踯躅，茅深棘翳，遍索不前。

jiǔ zhī fù cóng nán pō xià de wēi jìng xià yī lǐ yú ér dōng dǐ kēng dǐ

久之，复从南坡下得微径，下一里余而东抵坑底。

zé kēng zhōng yǒu shuǐ chán chán zì bēng yá dōng nán liú kēng liǎng páng jù qiào yá mì yì quán wú lù yǐng ér kēng dǐ shèn píng shuǐ liú luàn lì jiān shí yǒu píng shā yíng zhī suì suí zhī xíng

则坑中有水潺潺，自崩崖东南流，坑两旁俱峭崖密翳，全无路影，而坑底甚平，水流乱砾间，时有平沙潆之，遂随之行。

huò dōng huò nán yǎng tiào shén bī ér zhōng jué lù yǐng

或东或南，仰眺甚逼，而终绝路影。

sān lǐ shāo kāi fǔ jiàn yíng shā zhī shàng hǔ jī shén míng lěi lěi rú chū yìn

三里，稍开，俯见潆沙之上，虎迹甚明，累累如初印。

suí zhī yòu dōng nán yī lǐ yú yǒu xiǎo xī zì xī nán lái zhù yǒu lù yǐng nán yuán zhī shǐ shě kēng ér nán zhì pō yī lǐ yuè qí shàng

随之又东南一里余，有小溪自西南来注，有路影南缘之，始舍坑而南陟坡，一里，越其上。

yú yì jiāng yú pō dōng xià ér lù fǎn cóng pō jí nán xíng yú xīn zhī qí wù rán qí lù jiàn dà shí yì jiàn mù yǐ wéi cóng dà dào jí bù dé mǎ lù táng zhù kě de qī sù zhī suǒ

余意将逾坡东下，而路反从坡脊南行，余心知其误，然其路渐大，时亦渐暮，以为从大道，即不得马鹿塘，庶可得栖宿之所。

nǎi niè jí xi chí èr lǐ jiàn xī fēng dǐng yǒu fēng tè yǐ rú fù zhōng dà dào cóng cǐ fēn qí yī zì dōng nán pō xià ér shàng yī xiàng xī běi fēng dǐng ér qū yī cóng xī nán pán hè ér xíng

乃蹑脊西驰二里，见西峰顶有峰特倚如覆钟，大道从此分歧，一自东南坡下而上，一向西北峰顶而趋，一从西南盘壑而行。

wèi shěn suǒ cóng gū jiě suǒ xié fàn dàn zhī

未审所从，姑解所携饭啖之。

我不清楚从哪里走，姑且解下带着的饭吃了。

yú jì shàng xià èr jìng qí qù rén bì yuǎn bù ruò cóng pán hè zhě zhōng xíng

余计上下二径，其去人必远，不若从盘壑者中行。

yú shì yòu dōng nán sān lǐ suì zhuì pō ér xià jiàn wén rén shēng

于是又东南三里，遂坠坡而下，渐闻人声。

xià lǐ yú de máo èr kān zài xiá jiān tóu zhī ài bǐ bù kān sù

下里余，得茅二龛在峡间，投之，隘鄙不堪宿。

wàng nán pō shàng yǒu shù kān nǎi xià zhì shēn kēng pān jùn ér shàng gòng yī lǐ ér rù qí kān zé jià zhú wèi cháo xià chù niú shǐ ér shàng tuō biāo wò yǎn rán yǔ yuè xi wú yì

望南坡上有数龛，乃下陟深坑，攀峻而上，共一里而入其龛，则架竹为巢，下畜牛豕，而上托爂卧，俨然与粤西无异。

qū zhǐ zì nán dān qù cǐ zhì jīn yǐ yuè shí wǔ yuè nǎi fù yù zhī xī chuí qí zhōng shù qiān lǐ suǒ bú jiàn yě

屈指自南丹去此，至今已阅十五月，乃复遇之西陲，其中数千里所不见也。

zì dēng bēng yá zhī jí jí wàng jiàn gāo lí gòng nán xuān zhī zhī píng liè yú dōng xià yǒu shēn xiá ér mò jiàn lóng chuān yì qiàn qí xià yě

自登崩崖之脊，即望见高黎贡南亘之支屏列于东，下有深峡，而莫见龙川，意嵌其下也。

yòu xī nán èr shí yú lǐ zhì suǒ sù zhī pō xià kàn nán xiá shén shēn jí yǔ gāo lí gòng yáo jiā zhě yì lóng jiāng cóng cǐ qù

又西南二十余里，至所宿之坡，下瞰南峡甚深，即与高黎贡遥夹者，意龙江从此去。

xi wù shén huō yuǎn jiàn chóng shān wài xuān jù hè zhōng pán yì jí nán diàn suǒ tuō yě

西坞甚豁，远见重山外亘，巨壑中盘，意即南甸所托也。

shí wù hēi mò biàn fāng yú ér cūn rén bù tōng hàn yǔ bù néng fēn xī wēi ào

时雾黑莫辨方隅，而村人不通汉语，不能分晰微奥。

jí zhēng qí dì míng jù yún wéi fèng tián zǒng fǔ zhuāng nán zhì luō bo sī zhuāng yī rì yú dōng běi zhì mǎ lù táng zài èr shí lǐ wài rán wú què jù yě

即征其地名，据云为凤田总府庄，南至罗卜思庄一日余，东北至马鹿塘在二十里外，然无确据也。

yè yǐ suǒ xié mǐ zhǔ zhōu chuò zhī ér wò

夜以所携米煮粥，啜之而卧。

chū qī rì yīn yǔ fēi fēi fàn hòu yú gū zhǐ bù xíng

初七日阴雨霏霏，饭后余姑止不行。

yǐ ér cūn rén yán tiān qiě dà jì yú nǎi móu suǒ xíng

已而村人言天且大霁，余乃谋所行。

niàn mǎ lù táng zài dōng běi liú huáng táng zài xī běi běi shān zhī jí zuó yǐ yú ér lái xī shān zhī jí shàng wèi zhī zhì bù ruò shě mǎ lù ér yú xi jí yǐ qū liú huáng táng qiě qí de dǐ zhōu zhī jìng yǐ liú huáng táng wèi zhèng dào suì cóng zhī

念马鹿塘在东北，硫磺塘在西北，北山之脊，昨已逾而来，西山之脊，尚未之陟，不若舍马鹿而逾西脊，以趋硫磺塘，且其地抵州之径，以硫磺塘为正道，遂从之。

tǔ rén zhǐ yú cóng cūn hòu xī běi xiàng tài shān xíng

土人指余从村后西北向大山行。

yú wù yóu zhí běi yī lǐ yú xià shè yī jiàn sù zhī běi shàng pō yī lǐ yú yòu xià shè jiàn

余误由直北，一里余，下涉一涧，溯之北上坡，一里余，又下涉涧。

qí chù yī jiàn zì xī xiá bēng yá lái yī jiàn zì běi xiá chóng shān lái shè qí xi lái zhě

其处一涧自西峡崩崖来，一涧自北峡崇山来，涉其西来者。

yòu běi shàng pō bàn lǐ lù fù fēn qí yī xiàng běi xiá yī xiàng xī xiá jiē pán qí shàng pō

又北上坡半里，路复分岐，一向北峡，一向西峡，皆盘其上坡。

yú cóng qí běi xiá zhě èr lǐ lù jiàn yīn xiāo shī

余从其北峡者，二里，路渐湮消失。

yǐ běi xià zé qí jiàn yì zì xi lái héng qiàn yú qián suī xiǎo ér pō shēn téng jīng méng sāi yǔ wù lín lí suì bù néng rù

已北下，则其涧亦自西来，横堑于前，虽小而颇深，藤箐蒙塞，雨雾淋漓，遂不能入。

nǎi fù chū zhì qí kǒu zhuǎn xiàng xī xiá

乃复出，至岐口，转向西峡。

yī lǐ lù yì jiàn yīn qí nán bēng yá xià qiàn jí xià liú zhī suǒ cóng chū ér mò néng yú yān

一里，路亦渐湮，其南崩崖下嵌，即下流之所从出，而莫能逾焉。

fù chū cóng qí kǒu nán shè qí jiàn cóng jiàn nán yòu dé yī qí xī shàng qí lù shèn wēi

复出，从岐口南涉其涧，从涧南又得一岐西上，其路甚微。

yī lǐ běi yú yī pō yòu běi yī lǐ jí bēng yá xi duì zhī pō yě qí shàng jiē kěn yá ér réng fēi tōng dào

一里，北逾一坡，又北一里，即崩崖西对之坡也，其上皆垦崖，而仍非通道。

niè zhī xíng yī lǐ shàng xi dǐng

蹑之行，一里，上西顶。

dǐng gāo yún hēi mò zhī suǒ cóng jì fǎn xià shān nǎi zhuǎn nán xíng mǎng jí zhōng

顶高云黑，莫知所从，计返下山，乃转南行莽棘中。

shī máo yōng dǔ sè jīng zhí zhú dōng nán xiàng èr lǐ jiàn yǒu jìng xià tiào fèng tián suǒ sù chù xiāng jù zhǐ èr sān lǐ jiān

湿茅壅ｙōｎｇ堵塞箐，踯躅东南向，二里，渐有径，下眺凤田所宿处，相距止二三里间。

gèng nán bàn lǐ de dà dào xi qù suì cóng zhī

更南半里，得大道西去，遂从之。

xi xún běi shān xíng yī lǐ de gēng zhě zài pō xià wèn zhī shǐ zhī qí shàng yǒu xiǎo zhài míng luó tú jí cóng yáng guǎng shào rù zhōu zhèng dào yǐ

西循北山行一里，得耕者在坡下，问之，始知其上有小寨，名椤图，即从杨广哨入州正道矣。

nǎi jí xī běi shàng niè pō yī lǐ yǒu èr máo dāng xiá píng jiān shì wèi luó tú zhài

乃亟西北上，蹑坡一里，有二茅当峡坪间，是为椤图寨。

yóu zhài hòu gèng niè jùn ér běi bàn lǐ dēng gāng

由寨后更蹑峻而北，半里，登冈。

xi wàng pán hè xià kāi shuǐ tián mò mò yǒu xī liú guàn qí zhōng hè xi fù yǒu chóng shān wài zhì qí nán yòu qǐ yī chóng shān héng jiē ér nán jiāo jiē zhī zhōng shì yǒu shuǐ zhōng guàn ér qù

西望盘壑下开，水田漠漠，有溪流贯其中，壑西复有崇山外峙，其南又起一崇山，横接而南，交接之中，似有水中贯而去。

yòu běi shàng yī lǐ bàn suì lìng dà jí

又北上一里半，遂凌大脊。

běi xià huí xiá zhōng bàn lǐ yī cūn lú yǐ nán pō shì wèi yáng guǎng shào

北下回峡中，半里，一村庐倚南坡，是为杨广哨。

cóng cǐ xī běi xià xiá dǐ yī lǐ yú yǒu xiǎo xī zì dōng běi zhuì xī nán qí qiàn shén shēn nǎi cóng zuó suǒ dù bēng yá nán lǐng fēn zhuì ér chéng zhě

从此西北下峡底一里余，有小溪自东北坠西南，其嵌甚深，乃从昨所度崩崖南岭分坠而成者。

shè zhī xī běi shàng fù yī lǐ yú ér jī qí jí yú yǐ wéi jí cóng cǐ yuán jí shàng běi dà fēng yǐ ér shú yì yóu zhōng jiè zhī zhī yě

涉之西北上，复一里余而跻其脊，余以为即从此缘脊上北大峰矣，而孰意犹中界之支也。

bàn lǐ yuè jí yòu jí běi xià xiá dǐ

半里越脊，又即北下峡底。

yī lǐ yú yǒu dà xī zì běi nán zhuì jiē cóng shí yá zhōng pò bì ér qù cǐ jí qīng shuǐ lǎng dōng xī yě

一里余，有大溪自北南坠，皆从石崖中破壁而去，此即清水朗东溪也。

shuǐ qiàn xiá dǐ shén bī héng dú mù dù qí shàng

水嵌峡底甚逼，横独木渡其上。

yú níng mù xià shè shuǐ jí xī běi shàng pō

余宁木下涉水，即西北上坡。

shǐ xún yá shí jì niè lǒng jí yī lǐ yú zhuǎn ér dōng běi shàng yī lǐ jī fēng tóu

始循崖石，继蹑陇脊，一里余，转而东北上，一里跻峰头。

yóu fēng tóu xi pán bàn lǐ fù suí xiá běi xíng

由峰头西盘半里，复随峡北行。

qí xiá pō píng xíng qí zhōng yī lǐ yú dāng qí dōng xī fēn xiá chù yǒu cūn lú yǐ qí zhōng shì wèi chén bō jī shào

其峡颇平，行其中一里余，当其东西分峡处，有村庐倚其中，是为陈播箕哨。

cóng shào běi jí xī běi xià èr lǐ xún nán shān ér xi yī lǐ yǒu cūn lú dāng pō shì wèi zhú jiā zhài

从哨北即西北下，二里，循南山而西，一里，有村庐当坡，是为竹家寨。

yóu zhài dōng xiàng běi xíng zhài hòu fù qǐ yī fēng yǒu xiá héng qí zhōng lù fēn wèi èr xún běi fēng zhí qù wèi téng yuè nán diàn dà dào

由寨东向北行，寨后复起一峰，有峡横其中，路分为二：循北峰直去，为腾越、南甸大道；

chuān běi fēng nán xiá ér xi wèi liú huáng táng dào

穿北峰南峡而西，为硫磺塘道。

yú nǎi shě dà dào cóng héng xiá xi xíng

余乃舍大道从横峡西行。

bàn lǐ hū zhuì xiá xi xià

半里，忽坠峡西下。

qí xiá shén bī ér xià shén jùn zhuì jí lì kǎn yǔ shuǐ zhēng ài

其峡甚逼，而下甚峻，坠级历坎，与水争隘。

yī lǐ yú wàng jiàn xī xiá zì běi ér nán yī xī guàn qí zhōng jí yǐ luō cūn zhī shuǐ xié shuǐ wěi shān xī xiá ér nán zhě

一里余，望见西峡自北而南，一溪贯其中，即矣罗村之水，挟水尾山西峡而南者。

xī xi zhī shān lì wù nán jù shì wèi bàn ge shān

溪西之山，岦屼南踞，是为半个山。

àn yī tǒng zhì yǒu luō jū chōng liú huáng táng zài yān yí jí cǐ shān

按《一统志》有罗苴冲，硫磺塘在焉，疑即此山。

rán zhōu zhì yòu liǎng shū zhī qǐ luō jū chōng jí xī dōng suǒ xià zhī shān yé

然《州志》又两书之，岂罗苴冲即溪东所下之山耶？

yòu xi xià bàn lǐ zhí dǐ xī shàng yǒu èr táng zài dōng yá zhī xià nǎi wēn shuǐ zhī xiǎo zhě

又西下半里，直抵溪上，有二塘在东崖之下，乃温水之小者。

qí běi yá zhī xià yǒu shù jiā jū yān shì wèi liú huáng táng cūn yǒu qiáo jià xī shàng

其北崖之下，有数家居焉，是为硫磺塘村，有桥架溪上。

yú xùn dà táng zhī chū liú huáng chù tǔ rén zhǐ zài nán xiá zhōng nǎi cóng qiáo nán xià liú shè xī ér xi suí xī shān nán xíng

余讯大塘之出硫磺处，土人指在南峡中，乃从桥南下流涉溪而西，随西山南行。

shí fēng yǔ dà zhì tián chéng huá ài yú zhí zhú nán xíng bàn lǐ de jìng

时风雨大至，田塍滑隘，余踯躅南行，半里得径。

yòu nán yī lǐ zé xī shān nán bèng yǒu xiá dōng zhù dà xī yáo wàng xiá zhōng zhēng téng zhī qì dōng xī shù chù yù rán bó fā rú nóng yān juǎn wù dōng bīn dà xī xi guàn shān xiá

又南一里，则西山南迸，有峡东注大溪，遥望峡中蒸腾之气，东西数处，郁然勃发，如浓烟卷雾，东濒大溪，西贯山峡。

xiān qū qí jìn xī yān shì dú dà zhě zé yī chí dà sì wǔ mǔ zhōng wā rú fǔ shuǐ zhù yú zhōng zhǐ jí qí bàn qí sè hún bái cóng xià fèi téng

先趋其近溪烟势独大者，则一池大四五亩，中洼如釜，水贮于中，止及其半，其色浑白，从下沸腾。

zuò gǔn yǒng zhī zhuàng ér shì gèng lì fèi pào dà rú dàn wán bǎi méi qí yuè ér yǒu shēng qí zhōng gāo qiě chǐ yú yì yì guān yě

作滚涌之状，而势更厉，沸泡大如弹丸，百枚齐跃而有声，其中高且尺余，亦异观也。

shí yǔ shì yì shén dà chí sǎn guān qí shàng bù gǎn yǐ shēn shì yě

时雨势亦甚大，持伞观其上，不敢以身试也。

qí dōng dà xī cóng nán xià huán shān nán ér xi hé yú dà yíng

其东大溪，从南下，环山南而西合于大盈；

xī xiá xiǎo xī cóng rè chí nán dōng zhù dà xī

西峡小溪，从热池南东注大溪。

xiǎo xī liú shuǐ zhōng yì yǒu qì bó bó ér chí zhōng zhī shuǐ zé zhǐ ér bù liú yǔ xī wú yǔ yě

小溪流水中亦有气勃勃，而池中之水，则止而不流，与溪无与也。

sù xiǎo xī xī shàng bàn lǐ

溯小溪西上半里，

pō jiān yān shì gèng dà

坡间烟势更大，

jiàn shí pō píng tū

见石坡平突，

dōng běi kāi yī xué

东北开一穴，

rú yǎng kǒu ér zhāng qí shàng è

如仰口而张其上腭，

qí zhōng xià wǎn rú hóu

其中下绾如喉，

shuǐ yǔ qì cóng zhōng pēn chū

水与气从中喷出，

rú yǒu lú tuó fēng xiāng zhī lèi gǔ fēng shān yàn yú xià

如有炉橐ｔｕǒ风箱之类鼓风煽焰于下，

shuǐ yī fèi yuè

水一沸跃，

yī tíng fú

一停伏，

zuò hū xī zhuàng

作呼吸状。

yuè chū zhī shì fēng shuǐ jiāo pò pēn ruò fā jī shēng rú hǒu hǔ qí gāo shù chǐ zhuì jiàn xià liú yóu rè ruò tàn tāng

跃出之势，风水交迫，喷若发机，声如吼虎，其高数尺，坠涧下流，犹热若探汤。

huò yuè shí fēng cóng zhōng juàn shuǐ zhé páng shè lǎn rén yú shù chǐ wài fēi mò yóu shuò rén miàn yě

或跃时，风从中卷，水辄旁射，揽人于数尺外，飞沫犹烁人面也。

yú yù fǔ kuī hóu zhōng wèi shuǐ suǒ shè bù dé jìn

余欲俯窥喉中，为水所射不得近。

qí kěn è zhī shàng zé liú huáng huán rǎn zhī

其龈齶è之上，则硫磺环染之。

其龈腭è之上，则硫磺环染之。

qí dōng shù bù záo chí yǐn shuǐ shàng fù yī xiǎo máo zhōng zhì tǒng yǎng xiāo xiǎng yǒu huáng zhī de jí yǒu xiāo yě

其东数步，凿池引水，上覆一小茅，中置桶养硝，想有磺之地，即有硝也。

yòu běi shàng pō bǎi bù pō jiān yān shì fù dà huán yá zhī xià píng shā yī wéi zhōng yǒu kǒng shù bǎi fèi shuǐ cóng yuè yì rú shù shí rén gǔ shān yú xià zhě

又北上坡百步，坡间烟势复大，环崖之下，平沙一围，中有孔数百，沸水丛跃，亦如数十人鼓煽于下者。

shì yǒu rén lì yǐn shuǐ huán shā sì wéi qí shuǐ suī xiǎo ér rè sì páng zhī shā yì rè jiǔ lì bù néng tíng zú yě

似有人力引水，环沙四围，其水虽小而热，四旁之沙亦热，久立不能停足也。

qí shàng yān yǒng chù suī duō ér shì jiē bù jí cǐ sān zhě

其上烟涌处虽多，而势皆不及此三者。

yǒu rén jiāng shā yuán duī rú fù fǔ yì yǐn xiǎo shuǐ sì zhōu zhī suī yǒu xiǎo qì ér shā bù rè

有人将沙圆堆如覆釜，亦引小水四周之，虽有小气而沙不热。

yǐ sǎn bǐng chuō rù shēn yī èr chǐ qí zhōng shā yǒu huáng sè ér yì wú rè qì cóng chuō kǒng chū cǐ jiē rén zhī niàng huáng zhě

以伞柄戳入，深一二尺，其中沙有磺色，而亦无热气从戳孔出，此皆人之酿磺者。

shí yǔ shì bù zhǐ jiàn qí shàng yǒu lù zhí yú xi lǐng zhī cǐ wèi bàn ge shān dào suì líng yǔ niè yá

时雨势不止，见其上有路，直逾西岭，知此为半个山道，遂凌雨蹑崖。

qí yá jiē duī yún pián bàn hán xiā qiàn kōng huò xià xiàn shàng lián huò páng tōng cè liè rén cóng qí shàng xíng rè qì cóng xià chū jiē bèng xuē zhī yú gǔ bēng zhuì zhī bō fū yě suǒ yún bàn ge zhī chēng qǐ yǐ cǐ yé

其崖皆堆云骈瓣，崡岈嵌空，或下陷上连，或旁通侧裂，人从其上行，热气从下出，皆迸削之余骨，崩坠之剥肤也，所云“半个”之称，岂以此耶？

niè yá bàn lǐ cóng qí nán xún lǐng xī shàng yī lǐ jiàn suí xiá nán zhuǎn zé qí xiá zì nán lǐng tóu zhuì zhōng yǒu shuǐ xuán ér wèi pù zuò liǎng dié zhuì běi xià jí xiá shuǐ zhī shàng liú yě

蹑崖半里，从其南循岭西上一里，渐随峡南转，则其峡自南岭头坠，中有水悬而为瀑，作两叠坠北下，即峡水之上流也。

yòu shàng bàn lǐ suì xi yú pù bù zhī shàng

又上半里，遂西逾瀑布之上。

fù cóng xiá xi gèng xī nán shàng yī lǐ

复从峡西更西南上一里，

jiàn zhuǎn ér xi bàn lǐ

渐转而西半里，

jiàn dà dào pán xi yá zhuì chù

见大道盘西崖坠处，

chū nán āo qù

出南坳去，

xiǎo jìng zé xī shàng fēng dǐng

小径则西上峰顶，

jiàn zhuǎn běi xíng

渐转北行，

gài cǐ jí bàn ge shān zhī dǐng

盖此即半个山之顶，

zhì cǐ nán xià wèi āo

至此南下为坳，

rù chéng zhī lù

入城之路，

dāng zài qí dōng běi

当在其东北，

bù yīng xi qù

不应西去，

suì shě dà dào cóng xiǎo dào

遂舍大道从小道。

xī shàng bàn lǐ suí fēng dōng xiàng běi xíng èr lǐ yú nǎi xī běi xià de zhú wù cūn lú

西上半里，随峰东向北行二里余，乃西北下，得竹坞村庐。

shí yǔ shì shén dà bì yǔ lú zhōng jiù huǒ fèi tāng yuè fàn ér shí zhī

时雨势甚大，避雨庐中，就火沸汤，瀹饭而食之。

qí chù jí bàn ge shān cūn yě xī zhì zhèn yí guān yú lù cì cǐ wèi zhūn shào jīn guān fèi ér cūn cún yún

其处即半个山村也，昔置镇彝关于路次，此为屯哨，今关废而村存云。

yóu qí dōng xià pō suí xiá dōng xíng lǐ yú yǔ nán lái dà dào hé

由其东下坡，随峡东行里余，与南来大道合。

suí xī shān běi zhuǎn ér xíng yú shì shuǐ wěi xi xī jí cóng cǐ xiá nán xià liú huáng táng yǐ

随西山北转而行，于是水尾西溪即从此峡南下硫磺塘矣。

běi xíng èr lǐ yú fù zhì dōng tū zhī pō

北行二里余，复陟东突之坡。

xíng pō xiá zhōng wǔ lǐ shāo xià yòu yī lǐ miàn qǐ luó cūn zài dōng pō xià yǐ

行坡峡中，五里稍下，又一里面绮罗村在东坡下矣。

shí yǐ bó mù suì shě rù zhōu dà dào dōng lǐ yú sù li hǔ biàn jiā

时已薄暮，遂舍入州大道，东里余，宿李虎变家。

hǔ biàn yǐ qí hou yú mǎ lù dào zhōng bù yù fu fǎn zhǔ zhú wú xiāng dài

虎变以骑候于马鹿道中，不遇，甫返，煮竹鼯ｗú相待。