chū bā rì dà yǔ bù chéng xíng zuò li jūn jiā zuò tián shǔ zhōu qī zhèng sì yáo yǐ li jūn mìng yě
初八日大雨，不成行，坐李君家作田署州《期政四谣》，以李君命也。
chū jiǔ rì dà yǔ fù bù chéng xíng zuò li jūn jiā lù téng zhì
初九日大雨，复不成行，坐李君家录《腾志》。
chū shí rì yǔ bù zhǐ
初十日雨不止。
jì wǔ shāo jì suì tóng li jūn lián qí yóu cūn xi bàn lǐ héng zhì bàn ge shān nán diàn dà lù jīng nán cǎo chǎng bàn lǐ xī shàng lǐng pō nǎi lái fèng nán dù bàn ge shān zhī jí yě
既午稍霁，遂同李君联骑，由村西半里，横陟半个山、南甸大路，经南草场，半里，西上岭坡，乃来凤南度半个山之脊也。
lái fèng zhì shì nán jiàng ér xià fú jí jiān zhōng wā wèi píng táng ér bù shòu shuǐ
来凤至是南降而下伏，脊间中洼为平塘而不受水。
wā zhī xi wèi jīn yín duī jí nán dù zhī jí
洼之西为金银堆，即南度之脊。
wā běi bàn lǐ yǒu píng yǐ lái fèng ér nán kàn bàn ge shān nǎi xī wáng shàng shū jì zhù yíng zhī chù zhì chēng wéi shàng shū yíng
洼北半里，有坪倚来凤而南瞰半个山，乃昔王尚书骥驻营之处，《志》称为尚书营。
zhì píng běi bàn lǐ yǒu lù héng yán lái fèng fēng nán xi yuè jīn yín duī chū bā jiāo guān
陟坪北半里，有路横沿来凤峰南，西越金银堆，出芭蕉关。
bā jiāo guān xī tōng hé shàng zhūn miǎn jīng zhī dào zhōu xi diē shuǐ hé lù bù ruò cǐ zhī píng xī bīng bù láng zhōng gōng yǒng jí cóng wáng gōng nán zhēng yǒu xiá zhuǎn bā jiāo guān nán yú gǎn lǎn pō zhī jù
芭蕉关西通河上屯、缅箐之道，州西跌水河路，不若此之平，昔兵部郎中龚永吉从王公南征，有“狭转芭蕉关，难于橄榄坡”之句。
cóng cǐ fù zhuǎn qí xún lái fèng dōng fēng ér běi bā lǐ nǎi hái guān diàn
从此复转骑，循来凤东峰而北，八里，乃还官店。
dài wǎn fù yǔ
迨晚复雨。
shí yī rì yǔ bù zhǐ zuò guān diàn
十一日雨不止，坐官店。
shàng wǔ li jūn lái
上午，李君来。
xià wǔ yǔ shǎo zhǐ zhù shén zhí cǎi tà ní wǎng pān shēng jiā bù yù
下午，雨少止，泞甚，跖ｚｈí踩踏泥往潘生家，不遇；
yǐ shū cù qí wèi yú mǎi wù yì bù dá
以书促其为余买物，亦不答。
pān shēng yī guì suī qīng jīn xiù cái ér zǒu miǎn diàn jiā duō miǎn huò
潘生一桂虽青衿秀才，而走缅甸，家多缅货。
shí ní àn jūn mìng chéng chà lái mì bì yù pān kǔ zhī gù lǚ lǚ bì kè
时倪按君命承差来觅碧玉，潘苦之，故屡屡避客。
shí èr rì yǔ zuò diàn zhōng
十二日雨，坐店中。
li shēng yǐ qī zhèng sì yáo sī tóu shǔ zhōu tián èr fǔ bù dá
李生以《期政四谣》私投署州田二府，不答。
shí sān rì yǔ shí zhǐ shí zuò ér ní nìng yóu shén
十三日雨时止时作，而泥泞尤甚。
li shēng lái tóng wǎng sū xuán yù yù guān yù
李生来，同往苏玄玉寓观玉。
sū diān shěng rén běn qīng jīn qì wén jiù róng wèi wú cān fǔ mù kè
苏，滇省人本青衿，弃文就戎，为吴参府幕客。
xiān shì yī jiàn gù yú yú yì mù qí yǒu yì fēi fēng chén zhōng rén yě
先是一见顾余，余亦目其有异，非风尘中人也。
sū yǒu bì yù jiē wèi zān dàn sè tài chén
苏有碧玉，皆为簪，但色太沉。
yú zé sì zhī xié yù zhōng hòu wèi li shēng qiáng hái zhī
余择四枝携寓中，后为李生强还之。
shí sì zhì shí bā rì lián yǔ bù zhǐ zuò yù zhōng bù néng yí yī bù
十四至十八日连雨不止，坐寓中，不能移一步。
pān jié yú yǐ ní yuàn chéng chà sū xìng zhě suǒ bì yù bǎo shí jiǒng shén lǚ cù bù guò yú yù yì bù gǎn yǐ yī wù shì rén gài kǒng wèi chéng chà suǒ chí yě
潘捷余以倪院承差苏姓者，索碧玉宝石，窘甚，屡促不过余寓，亦不敢以一物示人，盖恐为承差所持也。
xìng wú cān fǔ yǐ chéng yí huì yú gèng suǒ qí bā guān bìng sān xuān liù wèi zhū tú yú yī yī chāo lù zhī shù rì wú xiá kè suì bù zhī zài yù zhōng bìng zài yǔ zhōng yě
幸吴参府以程仪惠余，更索其“八关”并“三宣”、“六慰‘’诸图，余一一抄录之，数日无暇刻，遂不知在寓中，并在雨中也。
pān shēng sòng cuì shēng shí fěi cuì èr kuài
潘生送翠生石（翡翠）二块。
sū xuán yù dá huá chá zhú fāng huán
苏玄玉答华茶竹方环。
shí jiǔ rì chen yǔ shǎo zhǐ
十九日晨，雨少止。
mì dān fū yǐ lián rì yǔ zhù guì shén
觅担夫，以连日雨泞，贵甚。
jì ér yǔ fù zuò shàng wǔ nǎi zhǐ ér xíng
既而雨复作，上午乃止而行。
diàn rén yù kèn diāo nàn yú luō yī duān bù suí yǔ zhī hòng dòu zhēng ér hòu xíng
店人欲掯ｋèｎ刁难余罗一端，不遂，与之閧ｈóｎｇ斗争而后行。
yóu dōng jiē shǐ zhù shén yǐ ér jiàn zào
由东街，始泞甚，已而渐燥。
èr lǐ jū lú shǐ jǐn xià pō xíng chéng zhōng
二里，居庐始尽，下坡行塍中。
bàn lǐ lián yuè èr xiǎo qiáo shuǐ jiē zì dōng nán lái jí luó hàn chōng suǒ chū fēn liú zhī shuǐ yě
半里，连越二小桥，水皆自东南来，即罗汉冲所出分流之水也。
yòu èr lǐ yú wèi léi dǎ tián yǒu shù jiā dōng xiàng
又二里余，为雷打田，有数家东向。
cóng qí qián zhuǎn ér dōng xíng lǐ yú yòu guò yī xiǎo tíng qiáo qí liú yì zì dōng nán xiàng xī běi zhě nǎi huáng pō quán suǒ yì yě
从其前转而东行里余，又过一小亭桥，其流亦自东南向西北者，乃黄坡泉所溢也。
yòu dōng lǐ yú dǐ dōng pō xià tíng dān yú jiǔ jiā
又东里余，抵东坡下，停担于酒家。
wèn dà dòng wēn quán dào tǔ rén zhǐ zài dōng nán shān ào zhōng cǐ qù shàng yǒu shù lǐ
问大洞温泉道，土人指在东南山坳中，此去尚有数里。
shí tiān sè yǐ jì lìng dān fū yǔ gù xíng dài yú qí jiā yú jí xún dōng shān ér nán
时天色已霁，令担夫与顾行待于其家，余即循东山而南。
èr lǐ guò tǔ zhǔ miào
二里，过土主庙。
miào yǐ shān xī xiàng qián èr bǎi jù shén
庙倚山西向，前二柏巨甚。
yòu nán èr lǐ lù qí wèi èr yī nán xún shān lù wèi huáng pō dào
又南二里，路歧为二：一南循山麓，为黄坡道；
yī dōng nán shàng pō wèi qū wēn quán dào
一东南上坡，为趋温泉道。
nǎi cóng shàng pō zhě nán yī lǐ dēng pō zuǐ
乃从上坡者，南一里，登坡嘴。
xi kàn shān lù yǒu quán xī xiàng yì yú xià jí huáng pō zhī fā yuán chù yě
西瞰山麓，有泉西向溢于下，即黄坡之发源处也。
yú shì dōng zhuǎn yǒu lù pō dà héng yuè zhī jiù qí dōng nán xiǎo jìng
于是东转，有路颇大，横越之，就其东南小径。
yī lǐ jiàn shàng pō zhé ér dōng běi
一里，渐上坡，折而东北。
nì wēn quán zhī xiá dāng zài qí nán zhōng yì yǒu xiá nán xià dì máo sè wú jìng suì suí dào xī běi shàng
睨温泉之峡，当在其南，中亦有峡南下，第茅塞无径，遂随道西北上。
yī lǐ qí dào jiàn gāo xīn zhī qí wù
一里，其道渐高，心知其误。
yǒu fù chú wèi shēng kǒu de cǎo zhě èr rén zhì wèn zhī
有负刍喂牲口的草者二人至，问之。
yuē cǐ rù shān qiáo dào kě tōng qín cài táng zhě
曰：“此入山樵道，可通芹菜塘者。
wēn quán zài nán shàng gé yī fēng
温泉在南，尚隔一峰。
suì yǔ zhī jù fǎn yī lǐ xià zhì máo sè zhī xiá zhǐ yú nán qù
”遂与之俱返，一里，下至茅塞之峡，指余南去。
yú cóng zhī héng dǎo xiá zhōng jì jiàn de xiǎo jìng
余从之，横蹈峡中，既渐得小径。
bàn lǐ hū yǒu xiá cóng zú xià xià zhuì ér xi qí shàng shí yá pián tū rú mén
半里，忽有峡从足下下坠而西，其上石崖骈突如门。
cóng qí dōng yòu nán bàn lǐ yú pō ér xià qí xiá shǐ dà yǒu shuǐ cóng cóng liú qí zhōng tián chéng jiāo yíng zhī jí dà dòng cūn zhī hòu xiá yě
从其东又南半里，逾坡而下，其峡始大，有水淙淙流其中，田塍交潆之，即大洞村之后峡也。
yǒu dà dào cóng xiá zhōng dōng shàng yòu nán xià bàn lǐ cóng zhī dōng
有大道从峡中东上，又南下半里，从之东。
bàn lǐ shàng yī pō dà dào dōng běi shàng yì qín cài táng dào
半里，上一坡，大道东北上，亦芹菜塘道；
nǎi cóng pō dōng nán xià bàn lǐ jí xī
乃从坡东南下，半里，及溪。
yòu dōng sù xī bàn lǐ zé xī liú bēn fèi pán shí zhōng yòu yī yá tū ér lín zhī yá xià zé jiù shí wèi chí ér wēn quán huì yān
又东溯溪半里，则溪流奔沸盘石中，右一崖突而临之，崖下则就石为池，而温泉汇焉。
qí chí yǔ xī tóng xiá ér shuǐ bù guān xī liú yě
其池与溪同峡，而水不关溪流也。
yá shí dié fù rú lèi qí qí xià còu huán sān miàn chéng yī xiǎo kǒng kě róng yī rén zuò yù
崖石叠覆如累棋，其下凑环三面，成一小孔，可容一人坐浴。
qí hòu dào fù zhī shí liǎng piàn xià chuí ér zhōng huà rú suǒ wèi shì jiàn shí shuǐ cóng piàn shí zhōng cóng cóng xià zhù cǐ wēn quán zhī yuán yě
其后倒覆之石，两片下垂而中划，如所谓试剑石，水从片石中淙淙下注，此温泉之源也。
chí kǒng zhī zhōng shuǐ jù bù shèn rè zhèng kě zhe tǐ
池孔之中，水俱不甚热，正可着体。
qí shàng gèng dé yī tíng fù zhī suì miǎn fēng yǔ zhī lǜ yǐ
其上更得一亭覆之，遂免风雨之虑矣。
shí chí shàng yǒu shí yú rén gòng yù yú kǒng qí páng yǒu shí dòng gū biàn mì zhī bù dé nǎi hái yù chí zhōng
时池上有十余人共浴，余恐其旁有石洞，姑遍觅之，不得，乃还浴池中。
yòu sān lǐ suí shān zhī xi zuǐ dǐ huáng pō zhuǎn běi yī lǐ guò lù jiān yì shuǐ zhī shàng
又三里，随山之西嘴抵黄坡，转北一里，过麓间溢水之上。
yòu běi sān lǐ nǎi rù lái shí fēn qí chù
又北三里，乃入来时分岐处。
yòu xī běi sì lǐ zhì yǐ bǐ pō zhī lù
又西北四里，至矣比坡之麓。
cù tiāo fū xíng yǐ wǎn cí suì zhǐ
促挑夫行，以晚辞，遂止。
èr shí rì chen qǐ fàn ér dēng pō yǔ sè fù lái
二十日清晨起床，吃饭后登坡，雨色又来临。
píng shàng èr lǐ jùn shàng bā lǐ dǐ lǐng tóu
平上二里，峻上八里，抵岭头。
yòu píng xíng lǐng shàng sì lǐ yòu shāo xià yī lǐ guò qín cài táng
又平行岭上四里，又稍下一里，过芹菜塘。
fù dōng shàng pō bàn lǐ ér xià bàn lǐ guò mù chǎng yòu xià èr lǐ guò běi xià zhī xiá
复东上坡，半里而下，半里过木厂，又下二里，过北下之峡。
yòu dōng shàng sān lǐ zhì pō jí
又东上三里，至坡脊。
píng xíng jí jiān yī lǐ zhì yǒng ān shào wǔ liù jiā dāng pō jiān ér yǐ
平行脊间，一里至永安哨，五六家当坡间而已。
yòu dōng nán bàn lǐ yú lǐng jí ér xià
又东南半里，逾岭脊而下。
yī lǐ yǒu shuǐ zì běi ér nán lù cóng zhī
一里，有水自北而南，路从之。
bàn lǐ nǎi dōng zhì pō píng xíng jí shàng
半里，乃东陟坡，平行脊上。
sān lǐ zhì gān lù sì fàn
三里，至甘露寺，饭。
cóng sì dōng xià sān lǐ zhì chì tǔ pù qiáo qí xià shuǐ zì nán ér běi jí dà yíng jiāng shuǐ yě
从寺东下三里，至赤土铺桥，其下水自南而北，即大盈江水也。
yī tǒng zhì wèi dà yíng zhī yuán chū zì chì tǔ qí yán bù miù
《一统志》谓大盈之源出自赤土，其言不谬。
qiáo dōng fù shàng bàn lǐ yǒu sì wǔ jiā dāng pō āo wèi chì tǔ pù
桥东复上半里，有四五家当坡坳，为赤土铺。
pù dōng yòu shàng bàn lǐ suì cóng lǐng jí dōng nán xíng
铺东又上半里，遂从岭脊东南行。
yī lǐ yǒu qí nán qù wèi měng liǔ dào
一里，有岐南去，为猛柳道；
yú réng dōng nán sān lǐ nǎi dōng xià yòu shí lǐ ér zhǐ yú gǎn lǎn pō
余仍东南，三里，乃东下，又十里而止于橄榄坡。
shí cái wǔ yǔ shí xià shí zhǐ suì zhǐ bù qián
时才午，雨时下时止，遂止不前。
èr shí yī rì píng míng qǐ fàn
二十一日平明起饭。
zì gǎn lǎn pō dōng xià wǔ lǐ dǐ lóng chuān jiāng xī àn guò xún jiǎn sī jí xià dù qiáo
自橄榄坡东下，五里，抵龙川江西岸，过巡检司，即下渡桥。
xi àn jùn ruò dǔ qiáng nǎi xún àn běi xiàng dié jí shǐ dá qiáo
西岸峻若堵墙，乃循岸北向叠级，始达桥。
qiáo dōng yǒu gé dēng zhī kě tiào jiāng liú yāo jiǎo zhī shì
桥东有阁，登之可眺江流夭矫之势。
yòu nán xiàng suí dōng àn xíng bàn lǐ dōng xiàng píng shàng zhě yī lǐ yú shǐ qū zhé jùn shàng
又南向随东岸行半里，东向平上者一里余，始曲折峻上。
wǔ lǐ guò chá fáng sēng shè wú yī rén
五里，过茶房，僧舍无一人。
yòu jùn shàng sān lǐ guò zhú bā pù
又峻上三里，过竹笆铺。
yòu shàng qī lǐ yú fàn yú xiǎo xiē chǎng
又上七里余，饭于小歇场。
yòu shàng wǔ lǐ guò tài píng fǔ yòu píng xíng rù wù
又上五里，过太平辅，又平行入坞。
èr lǐ yú yǒu shuǐ zì běi jiàn lái shè zhī suì dōng shàng
二里余，有水自北涧来，涉之，遂东上。
qí shàng yù jùn liǎng páng jiē zhú shí shēn yì ér fēng yǔ xi lái yì tiān jù màn yú shì xíng yǔ làng zhōng
其上愈峻，两旁皆竹石深翳，而风雨西来，一天俱漫，于是行雨浪中。
sān lǐ yú yī zuì gāo zhī lǐng nǎi lǚ shàng lǚ xià lǚ jí lǚ āo jiē cóng mì jīng zhōng xíng
三里，逾一最高之岭，乃屡上屡下，屡脊屡坳，皆从密箐中行。
qī lǐ dǐ xīn ān shào liǎng sān jiā jiā lǐng tóu jiē yǐ pī téng zhú wèi yè
七里抵新安哨，两三家夹岭头，皆以劈藤竹为业。
shí yī shī tòu hán shén jiù qí jiā shāo xīn hōng zhī
时衣湿透寒甚，就其家烧薪烘之。
yòu èr lǐ yú dǐ fēn shuǐ guān yǒu wǔ liù jiā dāng guān zhī dōng
又二里余，抵分水关，有五六家当关之东。
yú nǎi jiù huǒ zhì yī shì shē qiàn shāo jiǔ yǐn sì wǔ bēi nǎi xíng
余乃就火炙衣，贳ｓｈì赊欠烧酒饮四五杯乃行。
tiān sè dà jì lù dèng jù zào nǎi zhī guān míng fēn shuǐ shí fēn yīn qíng yě
天色大霁，路磴俱燥，乃知关名分水，实分阴晴也。
yú shì dōng xiàng xià zhě bā lǐ shǐ jiù dōng xíng zhī jí
于是东向下者八里，始就东行之脊。
yòu èr lǐ guò pú mǎn shào
又二里，过蒲满哨。
yòu píng xíng lǐng shàng dōng shí wǔ lǐ sù yú mò pán shí zhī lú xìng zhě
又平行岭上，东十五里，宿于磨盘石之卢姓者；
jiā yǒu xiǎo fáng wǔ liù chù pō jié
家有小房五六处，颇洁。
èr shí èr rì píng míng fàn ér xíng
二十二日平明饭而行。
qí xià shén jùn qū zhé xià zhě liù lǐ jí lǐng běi zhī jiàn
其下甚峻，曲折下者六里，及岭北之涧。
shì lǐng zì pú mǎn shào fēn dà dōng tū zuǒ yòu jù yǒu shēn xiá jiā liú lái shí cóng nán xiá shàng xíng zhì cǐ zhuì běi xiá zhī kǒu guò shè běi jiàn yòu yuè běi lǐng dōng tū zhī zuǐ gòng yī lǐ yú ér guò bā wān
是岭自蒲满哨分大东突，左右俱有深峡夹流，来时从南峡上行，至此坠北峡之口过，涉北涧，又越北岭东突之嘴，共一里余而过八湾。
bā wān yì yǒu shù jiā jū pō shàng rén wèi qí de shǔ zhàng shī rè de kōng qì wéi shèn wú gǎn zhì zú zhě
八湾亦有数家居坡上，人谓其地暑瘴ｚｈàｎｇ湿热的空气为甚，无敢置足者。
yú shì dōng xiàng xíng píng pō jiān shí èr lǐ dǐ jiāng zé nù liú bēn téng shì bèi yú lái shí yǐ
于是东向行平坡间，十二里抵江，则怒流奔腾，势倍于来时矣。
nǎi zuò jù shù xià dài zhōu guān hóng liú xiōng yǒng jìng dù zhě zhī fēn yún bù chì cóng bì shàng guān yě
乃坐巨树下待舟，观洪流汹涌，竞渡者之纷纭，不啻从壁上观也。
sì jiǔ zhī nǎi dù ér dōng shàng pō
俟久之，乃渡而东上坡。
sān lǐ dǐ běi shān zhī lù xún pō dōng xíng
三里，抵北山之麓，循坡东行。
wǔ lǐ yú nán xià zhī zuǐ dé yī qiáo kuà jiàn shì wèi jīng kǒu
五里，逾南下之嘴，得一桥跨涧，是为箐口。
yú shì dù jiàn rù xiá xún jiàn nán yá dōng xiàng shàng èr lǐ guò yī bēi jí lái shí suǒ jiàn pán shé gǔ bēi yě
于是渡涧入峡，循涧南崖东向上，二里，过一碑，即来时所见盘蛇谷碑也。
yòu dōng sān lǐ guò yī xi lái kū jiàn
又东三里，过一西来枯涧。
yòu èr lǐ nán zhé ér běi nǎi yú qí běi tū zhī zuǐ ér dōng suì dōng nán jiàn shàng qí xiá suì qū zhé yǎn bì shǐ bù néng xi jiàn gāo lí gòng fēng yǐ
又二里，南折而北，乃逾其北突之嘴而东，遂东南渐上，其峡遂曲折掩蔽，始不能西见高黎贡峰矣。
yòu nán liù lǐ dǐ yáng liǔ wān ér fàn
又南六里，抵杨柳湾而饭。
nǎi yú nán lái zhī xiá sù dōng lái zhī liú èr lǐ yǒu qiáo kuà jiàn xi dù zhī
乃逾南来之峡，溯东来之流，二里，有桥跨涧，西度之。
cóng jiàn xī sù guǎn shàng yòu yī lǐ wèi dǎ bǎn jīng yǒu shù shí jiā dāng jiàn xī
从涧西溯管上，又一里，为打板箐，有数十家当涧西。
yòu dōng běi sì lǐ guò píng dù zhī jí
又东北四里，过平度之脊。
qí jí dù xiá zhōng nǎi zì běi ér nán jí cóng lěng shuǐ jīng xi dù pú piāo yòu běi guò cǐ jiā pú piāo zhī shuǐ běi chū ér rù lù jiāng zhě yě
其脊度峡中，乃自北而南，即从冷水箐西度蒲缥，又北过此，夹蒲缥之水北出而入潞江者也。
shì rì rè shén dé yī yīn zhé zhǐ ér yán sōu nà liáng shù xī shù biān bù fù wèn xíng zhī yuǎn jìn yǐ
是日热甚，得一荫辄止而延飕纳凉，数息树边，不复问行之远近矣。
guò jí dōng xià yī lǐ zhǐ yú luò mǎ chǎng
过脊东下一里，止于落马厂。
shí cái xià wǔ yǐ rè shén dān fū bù qián yě
时才下午，以热甚，担夫不前也。
èr shí sān rì píng míng cóng luò mǎ chǎng dōng xíng
二十三日平明，从落马厂东行。
sān lǐ yú dōng tū zhī shān zuǐ ér nán yòu yī lǐ yú yǒu yī ān yǐ xī shān zhī shàng
三里，逾东突之山嘴而南，又一里余，有一庵倚西山之上。
yòu nán sì lǐ guò shí zǐ shào shǐ nán xià
又南四里，过石子哨，始南下。
èr lǐ yú wàng wēn quán zài dōng shān xià nǎi cóng qí dōng nán xià
二里余，望温泉在东山下，乃从岐东南下。
èr lǐ yú zhuǎn ér běi shè běi liú yī jiàn yòu bàn lǐ dōng cóng shí shān zhī zuǐ de wēn quán yān
二里余，转而北涉北流一涧，又半里，东从石山之嘴，得温泉焉。
qí shuǐ wēn ér bù rè hún ér bù chéng rán wú qì yàn kě yù
其水温而不热，浑而不澄，然无气焰，可浴。
qí shān zì dōng shān héng tū ér xi wèi pú piāo xià liú zhī àn yě
其山自东山横突而西，为蒲缥下流之案也。
yù jiǔ zhī cóng jiàn dōng sù liú èr lǐ yú dǐ pú piāo zhī dōng cūn pú rén piāo rén nǎi yǒng chāng jiǔ mán zhōng èr zhǒng
浴久之，从涧东溯流二里余，抵蒲缥之东村，蒲人，缥人，乃永昌九蛮中二种。
fàn
饭。
yǐ dān fū bù kěn qián dòu liú jiǔ zhī
以担夫不肯前，逗留久之。
nǎi dōng èr lǐ shàng pō wǔ lǐ yǐ lǐ shàng fēng tóu
乃东二里上坡，五里，迤逦上峰头。
yòu píng xíng lǐng jiā yī lǐ shāo dōng xià yǒu tíng qiáo kuà xiá jiān
又平行岭夹，一里稍东下，有亭桥跨峡间。
shí fēng yǔ dà zhì ér dān fū shàng hòu zuò tíng qiáo dài jiǔ zhī guò wǔ shǐ xíng
时风雨大至，而担夫尚后，坐亭桥待久之，过午始行。
yòu dōng nán shàng pō yú pō yī zhòng zhuǎn ér běi yòu yú pō yī zhòng gòng liù lǐ guò kǒng què sì
又东南上坡，逾坡一重，转而北，又逾坡一重，共六里，过孔雀寺。
yòu dōng shàng pō wǔ lǐ zhí niè dōng fēng nán tū zhī dǐng
又东上坡五里，直蹑东峰南突之顶。
cǐ dǐng zì běi ér nán cóng cǐ píng zhuì dù wèi xiá yī gāng xi yǐ nǎi fù qǐ wèi yá dù wèi pú piāo hòu shān běi qù ér jiā pú piāo zhī jiàn nán qù ér jǐn yú pān zhī huā zhě yě
此顶自北而南，从此平坠度为峡，一冈西迤，乃复起为崖，度为蒲缥后山，北去而夹蒲缥之涧，南去而尽于攀枝花者也。
yòu dōng yī lǐ shāo shàng fù pán yī nán tū zhī zuǐ yú shì jiàn zhuǎn ér běi èr lǐ yǒu gōng guǎn jù gāng tóu
又东一里稍上，复盘一南突之嘴，于是渐转而北，二里，有公馆踞冈头。
nǎi běi xià yī lǐ ér zhǐ yú lěng shuǐ jīng
乃北下一里，而止于冷水箐。
shí fāng xià wǔ yǐ dān bù néng qián suì zhǐ
时方下午，以担不能前，遂止。
jiàn dǐ tà páng yǒu wò ér shēn yín zhě nǎi shì wǎng qián tú wèi jié dào suǒ shāng hái wò yú cǐ
见邸榻旁有卧而呻吟者，乃适往前途，为劫盗所伤，还卧于此。
bèi jié zhī chù qù cǐ cái liù lǐ nǎi rì cái guò wǔ ér dào jí zòng héng kě wèi yě
被劫之处，去此才六里，乃日才过午，而盗即纵横，可畏也。
èr shí sì rì yǔ fù dá dàn dàn bù shèn dà
二十四日雨复达旦，但不甚大。
píng míng fàn ér xíng
平明，饭而行。
suí dōng xíng zhī jīng shàng qí běi pō sān lǐ xún zuǐ běi zhuǎn
随东行之箐，上其北坡，三里，循嘴北转。
èr lǐ jiàn xià yī lǐ xià zhì āo jí zuó bèi jié zhī shāng yù nàn chù yě
二里渐下，一里下至坳，即昨被劫之商遇难处也。
qí běi cóng shān jiā lì chuān qí xiá xíng sān lǐ zài guò yī dōng tū zhī pō qí shuǐ shǐ běi xià
其北丛山夹立，穿其峡行三里，再过一东突之坡，其水始北下。
suí zhī běi èr lǐ xià zhì ào wā zhōng nǎi dōng zhuǎn ér shàng
随之北二里，下至坳洼中，乃东转而上。
yī lǐ guò āo zi pù mì huǒ bǎ wèi bā jiāo dòng yóu jì
一里，过坳子铺，觅火把为芭蕉洞游计。
yòu dōng bàn lǐ guò gāng tóu wā dì suì zhuǎn běi xià
又东半里，过冈头洼地，遂转北下。
sān lǐ yú yuè yī pō jí guò wā zhōng huì shuǐ zhī yá
三里余，越一坡脊，过洼中汇水之崖。
yá shí shàng chā ér shuǐ xù yá dǐ sì miàn jù jùn shuǐ wú cóng chū ér shén hún
崖石上插而水蓄崖底，四面俱峻，水无从出而甚浑。
yóu qí nán zài yuè jí ér xià yī lǐ yú zhì bā jiāo dòng nǎi hòu huǒ yú dòng mén
由其南再越脊而下，一里余，至芭蕉洞，乃候火于洞门。
dān fū zhāi dòng kǒu hēi guǒ lái dàn cǐ zhēn fù pén zi yě
担夫摘洞口黑果来啖，此真覆盆子也；
qí sè hóng shú zé hēi ér kě shí bǐ qián qù shí jiē zǐ suǒ zhōu huáng guǒ xíng tóng ér sè yì qí shú yì yì qí gōng yòng dāng yì bù tóng yě
其色红，熟则黑而可食，比前去时街子所鬻ｙù黄果，形同而色异，其熟亦异，其功用当亦不同也。
huáng zhě fēi fù pén
黄者非覆盆。
fù pén bǔ shèn biàn bái wèi hēi zé wèi cǐ guǒ wú yí
覆盆补肾，变白为黑，则为此果无疑。
huǒ zhì rán jù rù dòng kǒu shǐ xiàng běi jí zhuǎn dōng xià sì zhàng yú zhì xiàng suǒ rù hūn hēi chù jí zhuǎn běi xiàng qí xià yǐ píng liǎng yá yù xiá ér yù gāo
火至，燃炬入洞口始向北，即转东下四丈余，至向所入昏黑处，即转北向，其下已平，两崖愈狭而愈高。
liù qī zhàng gèng kuān chóng yī zhù zhōng xuán dà rú fù zhōng jī zhī shēng hóng hóng tōng hóng rán
六七丈，更宽崇，一柱中悬，大如覆钟，击之声𬭎𬭎ｈóｎｇ通“宏”然。
qí chù gài bù tè cǐ shí yǒu shēng jí dòng dǐ dùn zú zhé chéng yìng xiǎng gài qí xià yì kōng yě
其处盖不特此石有声，即洞底顿足，辄成应响，盖其下亦空也。
yòu rù wǔ liù zhàng liǎng yá shí sè yǒu chuí liū chéng bái zhě yǐ huǒ zhú zhī yǐ shǒu mó zhī shí bù rùn ér zào wén shén xì ér jīng
又入五六丈，两崖石色有垂溜成白者，以火烛之，以手摩之，石不润而燥，纹甚细而晶。
tǔ rén yán èr yuè jiān shí fā rùn ér wén yù jiǎo zhuó wèi zhī kāi huā dòng míng shí huā yǐ cǐ
土人言，二月间石发润而纹愈皎茁，谓之“开花”，洞名“石花”以此。
shí huā míng pō jiā ér zhì chēng wéi bā jiāo bù rú fāng yán zhī miào yě
石花名颇佳，而《志》称为芭蕉，不如方言之妙也。
gèng běi lù jǐn yóu xi yè tòu xì rù fù xiǎo rú mén
更北路尽，由西腋透隙入，复小如门。
wǔ zhàng yǒu yuán shí sān dié rú zhuàng gài xià chuí yòu rú dà zhī jūn ér sān jí lèi zhī zhě
五丈，有圆石三叠，如幢盖下垂，又如大芝菌而三级累之者。
cóng qí xià fù zhuǎn ér běi qí zhōng fù qióng rán hóng sǒng
从其下复转而北，其中复穹然宏耸。
yòu wǔ liù zhàng xī běi lù jǐn dòng fēn liǎng qí yī nán shàng huán wèi qū shì sān zhàng ér zhǐ
又五六丈，西北路尽，洞分两岐：一南上环为曲室，三丈而止；
yī běi rù jiàng wèi zhuì dào qī zhàng ér zhǐ
一北入降为坠道，七丈而止。
shì dòng qū zhé ér páng dòu bù duō wǎn zhuǎn ér dǐ píng bù gù yóu zhě bù wèi shēn rù shǐ zhōng yǒu tōng míng zhī chù zé gèng lìng rén huǎng rán yǐ
是洞曲折而旁窦不多，宛转而底平不，故游者不畏深入，使中有通明之处，则更令人恍然矣。
chū zhì xiàng suǒ rù hūn hēi běi zhuǎn chù jīn yǐ tōng míng
出至向所入昏黑北转处，今已通明。
jiàn zhí dōng yòu yī qí rù yǒu zhù zhōng jiān zhī yǐ yú jù rù tàn qí zhōng yì qióng rán liù qī zhàng ér zhǐ
见直东又一岐，入，有柱中间之，以余炬入探其中，亦穹然六七丈而止。
chū cóng dòng mén wài yǐ yú jù rù tàn xi yá jiān xiǎo dòu
出，从洞门外以余炬入探西崖间小窦。
qí dòu běi xiàng xuán bì jiān qí mén shén ài ér zhōng yì xiá ér shēn huì qì pū rén nǎi shě zhī
其窦北向悬壁间，其门甚隘，而中亦狭而深，秽气扑人，乃舍之。
chū dòng xià bǎi yú bù dǐ kēng xiá xià guān shuǐ dòng
出洞，下百余步，抵坑峡下观水洞。
shuǐ dòng jí cǐ dòng zhī xià céng yě suī xuán shù zhàng shí dāng yī suǒ qián zhōng rù yǒu shēng yǐ zhī qí xià zhī jiē kōng yǐ
水洞，即此洞之下层也，虽悬数丈，实当一所，前Ｂ中入有声，已知其下之皆空矣。
dòng qián yì dōng xiàng shāo rù yì qū ér zì běi lái yǔ shàng dòng tóng yī gé dàn shuǐ yì qí zhōng bù néng jìn yě
洞前亦东向，稍入，亦曲而自北来，与上洞同一格，但水溢其中，不能进也。
yóu cǐ dōng zhé ér běi gòng lǐ yú dǐ wò shī wō cūn fàn yú cūn fù jiā
由此东折而北，共里余，抵卧狮窝村，饭于村妇家。
běi sān lǐ guò yī cūn jí dōng shàng dī shì wèi dà hǎi zi
北三里，过一村，即东上堤，是为大海子。
suí hǎi zǐ nán dī dōng xíng èr lǐ xià dī yòu dōng yī lǐ wèi shā hé qiáo
随海子南堤东行，二里下堤，又东一里为沙河桥。
qí qiáo wǔ gǒng míng zhòng ān qiáo
其桥五巩，名众安桥。
yuè qiáo dōng jí cóng qí xī běi xún shān xíng
越桥东，即从岐西北循山行。
èr lǐ guò hú jiā fén wèi zhèng tǒng jiān huī shǐ hú chēn mù
二里，过胡家坟，为正统间挥使胡琛墓。
mù yǒu qióng bēi wèi wáng xué shì yīng suǒ zhuàn yòu yī bēi nǎi qí zi zhě zé wáng hàn zhuàn shí zhī wén yǔ wú jiā wú chéng zhī lǒng wén hàn guī zhì pō xiāng sì qí tuí wú yì xiāng sì yě
墓有穹碑，为王学士英所撰，又一碑，乃其子者，则王翰撰时之文，与吾家梧塍之陇，文翰规制颇相似，其颓芜亦相似也。
qí yī shí chóng shàng qióng jiǎo biān jiè bó hǎi wàn lǐ tóng fēng zhì jīng jí tóng tuó cán pò de jǐng xiàng yòu kuàng dài wú yì kě kǎi yě
其一时崇尚，穷徼ｊｉǎｏ边界薄海，万里同风，至荆棘铜驼残破的景象，又旷代无异，可慨也！
qí mù yù yíng shuǐ zuò dōng běi xiàng suì shī xià shǒu shā qiě piān cè bù yī jiǔ lóng zhèng mài gù hú shì shì shǎng suī jǐn yán ér dāng shí zhuān chéng zhī shèng suì yì
其墓欲迎水作东北向，遂失下手砂，且偏侧不依九隆正脉，故胡氏世赏虽仅延，而当时专城之盛遂易。
yǒng chāng gù jùn yě hú shì shí shì gǎi wéi sī dú zhuān qí de
永昌，故郡也，胡氏时适改为司，独专其地。
lìng fù wèi jùn shè liú guān hú shì suì wēi
令复为郡，设流官，胡氏遂微。
tǔ rén yán hú shì mù fǎ yi chū dì wáng wèi cháo zhōng suǒ zhī yīn jué duàn qí mài
土人言，胡氏墓法宜出帝王，为朝中所知，因掘断其脉。
yú àn záo mài nǎi zhū gě nán zhēng shí suǒ wéi tǔ rén wù ěr
余按，凿脉乃诸葛南征时所为，土人误耳。
gèng xún shān ér běi yī lǐ shàng yī dōng pán zhī zuǐ
更循山而北，一里，上一东盘之嘴。
yú shì xún gāng pán lǒng zhòu shí yǐn cáo fēn jiǔ lóng chí zhī shuǐ nán huán pō pàn yǐ rùn dōng wù zhī qí
于是循冈盘垅，甃石引槽，分九隆池之水，南环坡畔，以润东坞之畦。
lù suí cáo dī ér běi shì dī lóng qìng èr nián zhù zhì kǒng sì shí yī yǐ tōng shuǐ biān hào yǐ cì ér jí míng wéi hào táng fèi bā bǎi yú jīn
路随槽堤而北，是堤隆庆二年筑，置孔四十一以通水，编号以次而及，名为“号塘”，费八百余金。
yù yǒu xiá dōng chū chù zé zhòu shí jià kōng dù shuǐ rén yǔ shuǐ jù xíng qiáo shàng ér qiáo xià zhī xiá fǎn hé yě
遇有峡东出处，则甃石架空渡水，人与水俱行桥上，而桥下之峡反涸也。
zì shì zhú shù fú shū guǒ wù lián luò yòu sān lǐ dǐ lóng quán mén nǎi chéng zhī xī nán yú yě
自是竹树扶疏，果坞联络，又三里抵龙泉门，乃城之西南隅也。
chéng wài shān huán sì chū yǒu chéng táng huì qí xià shì wèi jiǔ lóng chí
城外山峰环绕佛宇显露，有澄澈的池塘积在城下，这是九隆池。
yóu dōng dī xíng jiàn shān chéng wéi rào jiān yī hóng qīng hán kōng rén xīn mù
由东堤行，见山城围绕间，一泓清涵，空人心目。
chí běi yǒu tíng gé lín bō yíng lán jū cuì yàn liàn shēng huī
池北有亭阁临波，迎岚掬翠，滟潋生辉。
yǒu zuò dī chuí diào zhě de xì yú rú zhǐ
有坐堤垂钓者，得细鱼如指；
yì yǒu jiù yīn mài jiāng zhě
亦有就荫卖浆者。
xī yǒu dān fū tóng háng jí yú shuì jià suì tóng rù chéng
惜有担夫同行，急于税驾，遂同入城。
bàn lǐ běi dǐ fǎ míng sì réng qì huì zhēn lóu
半里，北抵法明寺，仍憩会真楼。
ér cuī jūn yì zhì cuī jiāng xī rén yù cǐ wèi rǎn pù
而崔君亦至，崔，江西人，寓此为染铺。
qián qù shí cóng mò pán shí tóng háng dǐ téng yī yī hòu fù tóng guī yǐ dān fū xíng chí zhì pú piāo xiān fǎn
前去时从磨盘石同行，抵腾依依，后复同归，以担夫行迟，至蒲缥先返。
yú chí yī rì zhì gù fù lái cǐ kàn yú
余迟一日至，故复来此看余。
suì yǔ tóng rù shì huàn qián bì gěi fu shì yú pēng yú jiǔ jiā yǔ cuī gòng zhuó
遂与同入市，换钱畀给夫，市鱼烹于酒家，与崔共酌。
mù fǎn lóu
暮返楼。
yè dà yǔ
夜大雨。