èr shí wǔ rì xiǎo jì
二十五日晓霁。
cuī jūn lái hou yú cān yǔ zhī tóng rù shì mǎi hǔ pò lǜ chóng
崔君来候余餐，与之同入市，买琥珀绿虫。
yòu yǒu gù shēng zhě cuī zhī you yě dǎo wǎng niǎn yù zhě jiā yù niǎn cuì shēng shí yìn chí bēi bù yù qī míng chén zhì
又有顾生者，崔之友也，导往碾玉者家，欲碾翠生石印池杯，不遇，期明晨至。
èr shí liù rì cuī gù tóng niǎn yù zhě lái yǐ cuì shēng shí jiè zhī
二十六日崔、顾同碾玉者来，以翠生石界之。
èr yìn chí yī bēi zi niǎn jià yī liǎng wǔ qián gài gōng zuò zhī fèi yú yú mǎi jià yǐ yǐ shí zhòng bù biàn yú xíng gù qiáng jiù zhī
二印池、一杯子，碾价一两五钱，盖工作之费逾于买价矣，以石重不便于行，故强就之。
cǐ shí nǎi pān shēng suǒ sòng zhě
此石乃潘生所送者。
xiān yī shí bái duō ér jiān yǒu cuì diǎn ér cuì sè xiān yàn yú yú cháng shí
先一石白多而间有翠点，而翠色鲜艳，逾于常石。
rén jiē yǐ cuì shǎo qì zhī jiān yòng táng dǐ shàng sī qǔ suǒ jiē bù yòng zhī
人皆以翠少弃之，间用搪抵上司取索，皆不用之。
yú fǎn xǐ qí cuì yǐ bái zhì ér xiǎn gù qǔ zhī
余反喜其翠，以白质而显，故取之。
pān wèi cǐ shí wú yòng yòu qǔ yī chún cuì zhě sòng yú yǐ wéi miào pǐn yú fǎn jiàn qí àn rán wú guāng yě
潘谓此石无用，又取一纯翠者送余，以为妙品，余反见其黯然无光也。
jīn mìng gōng yǐ bái zhì zhě wèi èr chí yǐ chún cuì zhě wèi bēi zi
今命工以白质者为二池，以纯翠者为杯子。
shí náng zhōng yǐ wú yín yǐ lì jiāng yín bēi yī zhī zhòng èr liǎng yú
时囊中已无银，以丽江银杯一只，重二两余。
bì gù shēng yì shū dāo sān shí bǐng yú fù huā gōng niǎn shí
畀顾生易书刀三十柄，余付花工碾石。
shì wǔ gōng xié jiǔ yáo zhuó yú běi lóu dǐ wǎn nǎi sàn
是午，工携酒肴酌于北楼，抵晚乃散。
èr shí qī rì zuò huì zhēn lóu zuò jì
二十七日坐会真楼作记。
èr shí bā rì huā gōng yǐ jiě shí lái shì èr shí jiǔ rì zuò huì zhēn lóu
二十八日花工以解石来示，二十九日坐会真楼。
shàng wǔ wǎng kòu shǎn zhī yuàn jiāng qǔ qián suǒ liú hàn zhá bēi tiè
上午往叩闪知愿，将取前所留翰札碑帖。
shǎn cí yǐ míng rì
闪辞以明日。
hái guò pān lián huá jiā jiāng rù wù yù jī zú ān rén shī lì jiāng gōng chāi mù bǎ yán zhì qiú shǎn xù wén
还过潘莲华家，将入晤，遇鸡足安仁师丽江公差目把延至，求闪序文。
yǔ qiū shēng qiū xīn tiān rén miǎo xiā yī mù yǐ jī xiān xíng shù qián huì yú téng xiān guò cǐ
与邱生邱，新添人，眇（ｍｉǎｏ瞎）一目，以箕仙行术，前会于腾，先过此。
tóng háng
同行。
wàn lǐ zhī jǐ de zhī yì wài xǐ shén suì tóng guò yú yù
万里知己，得之意外，喜甚，遂同过余寓。
zuò jiǔ zhī yú yì suí fǎng qí yù
坐久之，余亦随访其寓。
xià wǔ nǎi fǎn
下午乃返。
sān shí rì chén cān hòu wǎng bài pān jí zào shǎn zhī yuàn
三十日晨餐后，往拜潘，即造闪知愿。
yóu bù chū rén chuán xiān shēng yǐ fù xiè yán rù xi tíng xiāng wù
犹不出，人传先生以腹泻，延入西亭相晤。
yú yǐ ān rén yuǎn lái qí sù xíng bù fán qiě jī huái bào yǒu lì jiāng yún zhōng quán jí lái zhì bìng qiú shōu lǎn
余以安仁远来，其素行不凡，且赍ｊī怀抱有丽江《云中全集》来至，并求收览。
shǎn gōng hàn zhī
闪公颔之。
yú nǎi chū wǎng ān rén yù cù qí yǐ jí wǎng ér yú suì chū lóng quán mén guān jiǔ lóng quán
余乃出，往安仁寓，促其以集往，而余遂出龙泉门观九龙泉。
lóng quán mén chéng zhī xī nán mén yě zài tài bǎo shān zhī nán lù
龙泉门，城之西南门也，在太保山之南麓。
mén wài jí yǒu jiàn zì xī shān běi jiā ér chū xīn chéng xún zhī ér shàng
门外即有涧自西山北夹而出，新城循之而上。
jiàn zhī nán yǒu shān yī zhī yǔ tài bǎo bìng chuí ér yì luó chí dāng qí dōng jǐn chù zhōu huí jǐ bǎi mǔ dōng zhù dī huì zhī shuǐ cóng qí xī nán yú fàn chí shàng yì yǒu tíng kuà qí shàng dōng liú rù dà chí
涧之南有山一支，与太保并垂，而易罗池当其东尽处，周回几百亩，东筑堤汇之，水从其西南隅泛池上溢，有亭跨其上，东流入大池。
dà chí běi yì yǒu tíng
大池北亦有亭。
chí zhī zhōng zé shān cān jiāng zi lóng suǒ jiàn tíng yě yǐ xiǎo zhōu dù yóu yān
池之中，则邓参将子龙所建亭也，以小舟渡游焉。
chí zhī nán fēn shuǐ xún shān yāo nán qù dōng xiè wèi shuǐ dòu yǐ xià rùn chuān tián
池之南，分水循山腰南去，东泄为水窦，以下润川田。
fán sì shí yú dòu wǔ lǐ jìn hú fén ér zhǐ yān
凡四十余窦，五里，近胡坟而止焉。
yóu chí xī shàng shān běi gāng yǒu tǎ nán gāng zé sì yǐ zhī
由池西上山，北冈有塔，南冈则寺倚之。
sì hòu yǒu gé shèn jù tóng jù
寺后有阁甚钜同“巨”。
gé qián nán xì dì yǒu huā yī shù shén hóng jí fēi sōng zhī tóng huā yě sè yǔ cì tóng xiāng sì huā zhuàng rú líng xiāo ér xiǎo shén rán huā ér bù shí tǔ rén wèi zhī xióng shù
阁前南隙地，有花一树甚红，即飞松之桐花也，色与刺桐相似，花状如凌霄而小甚，然花而不实，土人谓之雄树。
jì ér rù chéng jí dēng chéng běi niè qí chéng cè yǐ ér shàng
既而入城，即登城北，蹑其城侧倚而上。
yī lǐ yú guò xī xiàng yī mén sāi ér bù kāi
一里余，过西向一门，塞而不开。
nǎi zhuǎn ér běi yòu lǐ yú zé shān dōng tū zhī píng yě
乃转而北又里余，则山东突之坪也。
qí xi bǎo gài shān qióng lì shén gāo dōng xià ér dù yī jí qí nán běi shén xiá dù ér dōng pù wèi píng dǐng jí tài bǎo zhī dǐng yě jiù wèi zhài zi chéng
其西宝盖山穹立甚高，东下而度一脊，其南北甚狭，度而东，铺为平顶，即太保之顶也，旧为寨子城。
hú yuān zhí ér bāo cǐ dǐng yú nèi xi dǐ dù jí chù ér zhǐ yì shè mén yān
胡渊拓而包此顶于内，西抵度脊处而止，亦设门焉；
sāi ér bù kāi suǒ wèi yǒng dìng yǒng ān èr mén yě
塞而不开，所谓永定、永安二门也。
jiù wǔ hòu cí zài zhū gě yíng jīn yí yú cǐ dǐng yú rù ér dēng qí lóu jiāng àn jūn yǒu shī bēi yān
旧武侯祠在诸葛营，今移于此顶，余入而登其楼，姜按君有诗碑焉。
píng zhī qián yǒu tíng jù qí dōng
坪之前有亭踞其东。
yóu cǐ zhuì ér xià shén jùn bàn lǐ jí xià lín yù huáng gé hòu yóu qí xi zhuǎn gé qián ér rù huì zhēn fàn yān
由此坠而下，甚峻，半里即下临玉皇阁后，由其西转阁前，而入会真饭焉。
liù yuè chū yī rì qì huì zhēn lóu
六月初一日憩会真楼。
chū èr rì chū dōng mén xī zhī zì lóng quán mén guàn chéng ér dōng zhě yì tòu chéng ér chū
初二日出东门，溪之自龙泉门灌城而东者，亦透城而出。
dù diào qiáo suì suí zhī dōng xíng tián chéng zhōng
度吊桥，遂随之东行田塍中。
shí lǐ zhì hé zhōng cūn yǒu shí qiáo běi lái zhī shuǐ suì fēn ér wèi èr yī yóu qiáo ér dōng nán zhù yī rào cūn ér xī nán qū
十里至河中村，有石桥，北来之水遂分而为二：一由桥而东南注，一绕村而西南曲。
yuè qiáo dōng yī lǐ yú zé qí dì zhōng wā ér jù rù dī zhǎo
越桥东一里余，则其地中洼而沮洳ｊùｒù低沼。
yòu lǐ yú yuè gāng ér dōng yī lǐ dǐ dōng shān zhī lù
又里余，越冈而东，一里，抵东山之麓。
yóu qí dōng běi èr lǐ guò dà guān miào
由岐东北二里，过大官庙。
shàng shān qū zhé shén jùn èr lǐ yú zhì āi láo sì
上山，曲折甚峻，二里余，至哀牢寺。
sì yǐ céng yán xià xī nán xiàng qí shàng yá shì céng dié ér qǐ jí āi láo shān yě
寺倚层岩下，西南向，其上崖势层叠而起，即哀牢山也。
fàn yú sì
饭于寺。
yóu sì hòu yán yá shàng yī lǐ zhuǎn běi xíng dǐng yá xi bàn lǐ zhuǎn dōng xíng dǐng yá běi yī lǐ zhuǎn nán xíng dǐng yá dōng
由寺后沿崖上，一里转北，行顶崖西，半里转东，行顶崖北，一里转南，行顶崖东。
dǐng yá zhě shí píng gāo chā fēng tóu nán běi qǐ liǎng jiǎo ér zhōng píng
顶崖者，石屏高插峰头，南北起两角而中平。
yù quán èr kǒng zài píng jǐ shàng kǒng rú èr dà lǚ má xié bìng liè zhōng gé cùn xǔ shuǐ jiē mǎn ér bù yì qí shēn chǐ yú suǒ wèi jīn jǐng yě
玉泉二孔在平脊上，孔如二大履ｌǔ麻鞋，并列，中隔寸许，水皆满而不溢，其深尺余，所谓金井也。
jīn yǒu shù bēi qí shàng zhě dà shū wèi yù quán
今有树碑其上者，大书为“玉泉”。
àn yù quán zài shān xià dà guān miào qián yì liǎng kǒng ér zhōng chū bǐ mù yú cǐ jīn jǐng zé zài shān dǐng yǒu shàng xià zhī bié ér bēi zhě gù hùn tóng hùn zhī hé yě
按玉泉在山下大官庙前，亦两孔，而中出比目鱼，此金井则在山顶，有上下之别，而碑者顾溷ｈùｎ同“混”之，何也？
yòu yī bēi shù běi dǐng è bù xǐ huan āi láo zhī míng yì wèi ān lè yān yì wú zhēng yǐ
又一碑树北顶，恶不喜欢哀牢之名，易为“安乐”焉，益无征矣。
nán yī lǐ zhì dǐng
南一里至顶。
nán yī lǐ dōng nán xià
南一里，东南下。
yòu yī lǐ xī nán xià
又一里，西南下。
qí chǔ shí yá céng dié gài xī běi yǔ āi láo sì píng duì jù yán yá ér yǐ zhě yě
其处石崖层叠，盖西北与哀牢寺平对，俱沿崖而倚者也。
yòu nán xià lǐ yú wèi xi lái dà dào yǒu máo ān sān jiān yǐ lù páng shì wèi chá ān
又南下里余，为西来大道，有茅庵三间倚路旁，是为茶庵。
yóu cǐ dōng xiàng xún xiá ér rù wǔ lǐ guò yī āo
由此东向循峡而入，五里，过一坳。
āo zhōng yǒu miào xī xiàng
坳中有庙西向。
dōng yī lǐ dù zhōng wā zhī kè fù dōng guò āo
东一里，度中洼之客，复东过坳。
yòu cóng lǐng shàng èr lǐ yú pán běi tū zhī zuǐ
又从岭上二里余，盘北突之嘴。
qí běi xiá zhī dǐ pō jiàn tián xíng
其北峡之底，颇见田形。
yú shì dōng nán xià èr lǐ yuè yī xiá ér dōng yī lǐ dōng shàng gāng
于是东南下，二里，越一峡而东，一里，东上冈。
yòu lǐ yú yú āo dōng nán xíng jiàn qí dōng yǒu nán běi xiá zhōng gān wú shuǐ
又里余，逾坳东南行，见其东有南北峡，中干无水。
xiá dōng qí shān yì nán běi xuān yǒu yī èr jiā yǐ zhī shì wèi qīng shuǐ gōu
峡东其山亦南北亘，有一二家倚之，是为清水沟。
gōu zhōng shuǐ bù chéng liú yǐ cóng xiá dǐ dōng dù mài zhě
沟中水不成流，以从峡底东度脉者。
suí xiá nán xíng yī lǐ fù dù ér dōng shàng gāng shǐ wàng jiàn nán hè zhōng wā qí nán yǒu fēng wēi sǒng zhōng lì jí bǐ jià shān zhī běi fēng yě
随峡南行一里，复度而东上冈，始望见南壑中洼，其南有峰危耸中立，即笔架山之北峰也；
qián cóng shuǐ zhài xī nán pán lǐng shí suǒ wàng zhèng nán yǒu fēng shuāng tū rú mǎ ān zhě jí cǐ fēng yě
前从水寨西南盘岭时，所望正南有峰双突如马鞍者，即此峰也。
qí fēng zài jùn chéng dōng nán sān shí yú lǐ jí qīng shuǐ xī shān nán xià zhī mài zhì cǐ ér jǐn jié wèi cǐ shān nán běi héng gèn xi zì jùn chéng wàng zhī sì dǐng fēn jiān běi zì cǐ lín zhī zhī jiàn běi chuí yī fēng rú tiān zhù
其峰在郡城东南三十余里，即清水西山南下之脉，至此而尽，结为此山，南北横亘，西自郡城望之，四顶分尖，北自此临之，只见北垂一峰如天柱。
cóng gāng shàng dōng pán běi fēng sān lǐ jiàng ér xià wā shǐ yǒu xiǎo shuǐ zì běi xiá xià yī lǐ shè zhī
从冈上东盘北峰，三里降而下洼，始有小水自北峡下，一里，涉之。
yòu dōng xún běi shān yī lǐ yú guò yī jí āo
又东循北山一里余，过一脊坳。
yòu xi shāo jiàng yī lǐ shǐ jiàn dōng shān jiàn huō
又西稍降一里，始见东山渐豁。
shān gāng xiàng dōng nán xià zhōng lù yīn zhī
山冈向东南下，中路因之；
yòu yī qí dōng běi fēn qū wǎ dù
又一岐东北分趋瓦渡；
yòu yī qí xī nán xià kēng kēng zhōng shǐ wén shuǐ shēng
又一岐西南下坑，坑中始闻水声。
yǒu sān sì jiā yǐ xī shān yá xià shì wèi chén jiā zhuāng qí xià yǒu tián chéng dāng kēng dǐ yān
有三四家倚西山崖下，是为沈家庄，其下有田塍当坑底焉。
yǐ mù yù tóu zhī sù suì xī nán xià yī lǐ yú jí kēng dǐ
已暮，欲投之宿，遂西南下一里余，及坑底。
dù xiǎo shuǐ xī nán bàn lǐ tóu sù cūn jiā mù yǔ shì lái
渡小水，西南半里，投宿村家，暮雨适来。
chū sān rì yǔ chán chán bù zhǐ
初三日雨潺潺不止。
fàn ér dēng tú shāo jì
饭而登途，稍霁。
fù nán xià kēng dǐ bàn lǐ dù kēng jiàn
复南下坑底，半里，渡坑涧。
fù dōng nán shàng pō yī lǐ yú de běi lái dà lù suí zhī nán xíng gāng jǐ sān lǐ
复东南上坡，一里余，得北来大路，随之南行冈脊三里。
qí gāng zài chuí wù zhōng suì suí zhī xià yī lǐ nán xíng wù zhōng
其冈在垂坞中，遂随之下一里，南行坞中。
qí zhōng yǒu xiǎo shuǐ jī jī nǎi chuān hè xī nán bī jìn bǐ jià dōng běi zhī lù hé běi lái chén zhuāng shuǐ tóng dōng ér rào yú shǎn tài shǐ mù qián zhě yě
其中有小水唧唧，乃穿壑西南，逼近笔架东北之麓，合北来沈庄水，同东而绕于闪太史墓前者也。
lù yòu nán yī lǐ yú yī xiǎo āo
路又南一里，逾一小坳。
yī lǐ shāo xià suì yán wù dōng xíng qí wù shǐ huō ér dōng xiàng qù shuǐ cóng qí xī nán bīn bǐ jià shān zhī běi gāng yì suí zhī dōng zhé
一里稍下，遂沿坞东行，其坞始豁而东向去，水从其西南濒笔架山之北冈，亦随之东折。
yī lǐ yú yú yī xiǎo gāng ér xià jí shǎn mù zhī hǔ shā yě
一里余，逾一小冈而下，即闪墓之虎砂也。
běi wàng yǒu yíng dāng zhōng pō zhī zuǐ nǎi shè hè ér dēng zhī jí shǎn tài shǐ fū rén mǎ shì zhī zhǒng tài wēng suǒ zé ér biǎn mái zàng zhě yǐ shí yú nián yǐ
北望有茔当中坡之嘴，乃涉壑而登之，即闪太史夫人马氏之冢，太翁所择而窆ｂｉǎｎ埋葬者，已十余年矣。
qí mài xī běi zì zuó suǒ dù chén jiā zhuāng dōng qí zhī jí dōng nán xià yòu zhì wèi yī jù shān xià zhuì
其脉西北自昨所度沈家庄东岐之脊东南下，又峙为一巨山下坠。
zì xi ér dōng zhě wèi hǔ shā jí lái dào suǒ zài yú zhě
自西而东者为虎砂，即来道所再逾者；
zì dōng ér nán wéi lóng shā jí zhuāng jū wài yǐ zhě ér xué xuán qí zhōng dōng nán xiàng
自东而南为龙砂，即庄居外倚者，而穴悬其中，东南向。
wài táng jí xiàng dōng zhī wù shuǐ liú héng qí qián ér nèi táng jí shè hè ér dēng zhě dì shǎo cù ér jùn xiè
外堂即向东之坞，水流横其前，而内堂即涉壑而登者，第少促而峻泻。
dāng héng zhù yī dī xuān liǎng shā jiān ér zhōng xù chí shuǐ fāng chéng quán jú
当横筑一堤，亘两砂间，而中蓄池水，方成全局。
hǔ shā shàng yǒu sōng yī yuán dú sǒng yú yì yì dāng qù zhī
虎砂上有松一圆独耸，余意亦当去之。
qí zhuāng jí zài lóng shā dōng pō shàng yòu gé yī xiǎo wù yì yǒu xì liú jī jī nán zhù wài táng dōng xià zhī shuǐ
其庄即在龙砂东坡上，又隔一小坞，亦有细流唧唧，南注外堂东下之水。
cóng mù yòu dōng bàn lǐ yú xiǎo shuǐ dǐ zhuāng
从墓又东半里，逾小水抵庄。
zhuāng fáng dāng cūn lú zhī xi qí mén nán xiàng
庄房当村庐之西，其门南向。
qián sān yíng jí tíng tài wēng zhī jiù zhě yào zhī wèi qǐ
前三楹即停太翁之柩者，钥之未启；
hòu wèi lú jū xi sān yíng chā kě qì
后为庐居，西三楹差可憩。
shí shǒu zhě tā chū zhǐ yòu tóng zài
时守者他出，止幼童在。
yú dài jiǔ zhī yù lìng qí qǐ yuè rù kòu tài wēng líng jǐ bù dé
余待久之，欲令其启钥入，叩太翁灵几，不得。
suì cóng cūn dōng wèn suǒ wèi luò shuǐ kēng zhě qí yán huò yuǎn huò jìn bù kě fāng wù
遂从村东问所谓落水坑者，其言或远或近，不可方物。
yǒu zhǐ zài dōng běi yú zhě qū zhī
有指在东北隅者，趋之。
yú gāng jǐ ér běi èr lǐ yú dé yī zhōng wā zhī tán yǒu shuǐ qiàn qí dǐ sì miàn jiē gāo zhōu zāo dà bǎi mǔ ér shuǐ wú cóng chū
逾冈脊而北，二里余，得一中洼之潭，有水嵌其底，四面皆高，周遭大百亩，而水无从出。
cóng wā shàng xún qí běi ér dōng shàng pō yòu lǐ yú ér de luó luó zhài shù shí jiā fēn jù shān tóu
从洼上循其北而东上坡，又里余而得㑩㑩寨，数十家分踞山头。
qí lǐng yì cóng běi ér xuān nán dōng nán jiē tiān shēng qiáo zhě wèi shǎn zhuāng dōng zhàng zhī shān
其岭亦从北而亘南，东南接天生桥者，为闪庄东障之山。
yú shí bù zhī qí wèi tiān shēng qiáo dàn qiú luò shuǐ kēng ér bù dé wéi wàng shǎn zhuāng zhèng dōng qí shān píng qǐ xià xiàn rú yǒu shēn xué yì cǐ zhōng bì yǒu jī shèng rán yǐ suí tǔ rén zhī zhǐ yú qí běi yǐ
余时不知其为天生桥，但求落水坑而不得，惟望闪庄正东，其山屏起下陷，如有深穴，意此中必有奇胜，然已随土人之指逾其北矣。
biàn kòu zhài zhōng luó luó zhōng wú jiě yǔ zhě
遍叩寨中㑩㑩，终无解语者。
suì cóng dōng lǐng xī nán xià réng dǐ wā tán zhī dōng de nán qū zhī dào nǎi suí zhī xún dōng lǐng ér nán
遂从东岭西南下，仍抵洼潭之东，得南趋之道，乃随之循东岭而南。
èr lǐ jiàn yǒu xiá dōng zì píng shān xià xiàn chù chū xiá zhōng wú shuǐ ér shuǐ shēng shén fèi
二里，见有峡东自屏山下陷处出，峡中无水而水声甚沸。
nǎi xià jiàn yǒu shuǐ xi zì hè dǐ fǎn dōng xiàng téng yuè ér bú jiàn xià liú suǒ chū xīn qí zhī ér bù néng jiě
乃下，见有水西自壑底，反东向腾跃，而不见下流所出，心奇之而不能解。
nǎi xiān sù hàn xiá zūn běi lǐng dōng rù èr lǐ dǐ xià xiàn chù jiàn shí yá pián liè zhōng jiā píng dǐ
乃先溯旱峡遵北岭东入，二里抵下陷处，见石崖骈列，中夹平底。
bàn lǐ xiá fēn liǎng qí yī běi xiàng rù zhě xiá bì shuāng pián ér dǐ shèn píng zhōng wú dī shuǐ rú fú qiàn ér rù ér jìng wú lù yǐng
半里，峡分两岐：一北向入者，峡壁双骈而底甚平，中无滴水，如扶堑而入，而竟无路影；
yī nán xiàng rù zhě dōng bì shén xióng xiá dǐ shāo lóng qǐ ér shuǐ yǔ lù yǐng yì jù jué
一南向入者，东壁甚雄，峡底稍隆起，而水与路影亦俱绝。
lù zé zhí dōng niè lǐng ér shàng yú yì zài qióng yá bù zài zhì hù yǒu cǎo mù de shān nǎi xiān qū běi xiàng xiá zhōng
路则直东蹑岭而上，余意在穷崖、不在陟岵ｈù有草木的山，乃先趋北向峡中。
dǐ píng ruò qiàn ruò hóng gōu zhī jiè ér zhōng jù máo sè yī lǐ wèi yǒu qióng jí
底平若嵌，若鸿沟之界，而中俱茅塞，一里未有穷极。
fù zhuǎn zài qū nán xiàng xiá zhōng pī máo ér rù
复转，再趋南向峡中，披茅而入。
bàn lǐ dōng yá tū sǒng lù zhé yuán xi yá shàng
半里，东崖突耸，路辄缘西崖上。
fǔ kàn xiá zhōng qí nán hū píng zhuì ér xià shēn qiàn shù zhàng
俯瞰峡中，其南忽平坠而下，深嵌数丈。
dōng yá tè sǒng zhī xià yǒu dòng xiā rán xī xiàng ér pì yú kēng dǐ
东崖特耸之下，有洞岈然，西向而辟于坑底。
lù yì cóng xi yá dǒu xià kēng zhōng suì fú mǎng ér rù dòng
路亦从西崖陡下坑中，遂伏莽而入洞。
dòng mén gāo shù zhàng kuò zhǐ zhàng yú shuǐ hén shàng shī nǎi zì wài rù dòng zhōng zhě
洞门高数丈，阔止丈余，水痕尚湿，乃自外入洞中者。
shí yǔ fu guò kēng yuán bù zhǎng yǐ hé ér wú liú
时雨甫过，坑源不长，已涸而无流。
rù dòng èr zhàng zhōng hū àn rán xià zhuì qí shēn bù cè
入洞二丈，中忽暗然下坠，其深不测。
yú nǎi yǐ shí kuài zhì zhī jiǔ ér kōng rán ruò shù shí zhàng bù zhǐ
余乃以石块掷之，久而硿然，若数十丈不止。
rán yǒu shēng rú zhǐ dòng dǐ yǒu shēng rú tóu shuǐ zhōng gù zhī qí xià yǒu shuǐ ér yòu bù jìn shuǐ yě
然有声如止洞底，有声如投水中，固知其下有水而又不尽水也。
chū dòng nán tiào qí kēng yì nán jiā bù zhī qióng jí rán huò gāo huò wā dǐ yì wú yǒu píng zhǔn
出洞南眺，其坑亦南夹，不知穷极，然或高或洼，底亦无有平准。
nǎi cóng jiù lù běi chū bàn lǐ fù suí dà lù xíng xiá dǐ bàn lǐ fù suí běi lǐng xiǎo jìng èr lǐ xi dǐ wén shuǐ shēng chù qí pō zài shǎn mù zhèng dōng
乃从旧路北出半里，复随大路行峡底半里，复随北岭小径二里，西抵闻水声处，其坡在闪墓正东。
èr lǐ yú héng xiá ér nán yǒu zhài shù jiā nǎi xi tōng shān kē nán tōng luò shuǐ zhài zǒng dào dà lù zì shān kē zǒu tiān shēng qiáo chū kū kē shùn níng jí cóng cǐ zhài yán nán lǐng ér rù zhě
二里，逾横峡而南，有寨数家，乃西通山窠，南通落水寨总道，大路自山窠走天生桥，出枯柯、顺宁，即从此寨沿南岭而入者。
yú shí shàng bù zhī suǒ rù lǐng jí tiān shēng qiáo yě wéi jí xi xià jué hè shì xi lái téng yuè zhī shuǐ
余时尚不知所入岭即天生桥也，惟亟西下绝壑，视西来腾跃之水。
yī lǐ dǐ hè zhī xuán jué chù zé shuǐ hū tòu shí xué xià zhuì
一里，抵壑之悬绝处，则水忽透石穴下坠。
qí shí jiē lěi luò yǐ fú gù shuǐ cóng xi lái tāo kōng pī zhàng ér tóu zhī dāng yì dōng hé tiān shēng qiáo zhī xià zhě yě
其石皆磊落倚伏，故水从西来，掏空披障而投之，当亦东合天生桥之下者也。
qí shuǐ jí chén jiā zhuāng xī běi lǐng āo zhū shuǐ huán shǎn mù shǎn zhuāng zhī qián yòu dōng pán gāng zuǐ shǐ běi qǔ ér dōng rù yú cǐ
其水即沈家庄西北岭坳诸水，环闪墓、闪庄之前，又东盘冈嘴，始北曲而东入于此。
cǐ suǒ wèi xiǎo luò shuǐ kēng yě jí tǔ rén suǒ wèi jìn zhě yú qiú zhī ér bù dé bù yì guò ér yù zhī
此所谓小落水坑也，即土人所谓近者，余求之而不得，不意过而遇之。
shí yǐ guò wǔ suì nán yuè yī gāng yòu xi xià yī lǐ réng nán dù qí shuǐ qǔ fù xi yú pō yī lǐ zài zhì shǎn zhuāng
时已过午，遂南越一冈，又西下一里，仍南渡其水曲，复西逾坡，一里再至闪庄。
yú lìng gù nú yuè shuǐ cān fàn
余令顾奴瀹水餐饭。
jì bì ér qí shǒu zhě yī rén guī mì shi yào bù dé nǎi kāi qí wài mén ér bài yú tíng shǐ xún suǒ wéi tiān shēng qiáo luò shuǐ dòng zhī dào
既毕，而其守者一人归，觅匙钥不得，乃开其外门而拜于庭，始询所为天生桥、落水洞之道。
nǎi zhī luò shuǐ yǒu èr dòng xiǎo zhě jìn jí xiān suǒ yù zhě wèi běn wù zhī shuǐ
乃知落水有二洞，小者近，即先所遇者，为本坞之水；
dà zhě yuǎn zài dōng nán shí lǐ zhī wài nǎi shān kē nán dào suǒ jīng wèi hé jùn jìn chéng zhū liú
大者远，在东南十里之外，乃山窠南道所经，为合郡近城诸流。
yòu zhī tiān shēng qiáo fēi qiáo yě jí dà luō shuǐ dòng tòu xué qián xíng ér lù nǎi yú shān zhì zhī qí shān jí zài zhèng dōng èr lǐ wài
又知天生桥非桥也，即大落水洞透穴潜行，而路乃逾山陟之，其山即在正东二里外。
yú suí qí zhǐ xiān zhèng dōng xún tiān shēng qiáo
余随其指，先正东寻天生桥。
èr lǐ zhì héng xiá nán lǐng zhī zhài jiāng yóu nán lǐng dà lù dōng rù
二里，至横峡南岭之寨，将由南岭大路东入。
zài zhí tú rén wèn zhī shǐ zhī jí qián píng dǐ xiá zhōng dōng shàng zhī pō shì wèi tiān shēng qiáo yú zhī jí wéi kū kē zhě
再执途人问之，始知即前平底峡中东上之坡，是为天生桥，逾之即为枯柯者。
yú nǎi bù fù rù jiāng nán qū luò shuǐ zhài
余乃不复入，将南趋落水寨。
yī tǔ rén lǎo ér jiě shì zhī yú zhì zài shān shuǐ yuē shì jiāng qiú luò shuǐ dòng fēi qiú luò shuǐ zhài zhě cǐ dòng fēi yú bù néng zhǐ
一土人老而解事，知余志在山水，曰：“是将求落水洞，非求落水寨者，此洞非余不能指。
ruò zhì luò shuǐ zhài ér hòu huí zé yū shé duō yǐ
若至落水寨而后回，则迂折多矣。
suì yǐn yú cóng qí zhài zhī hòu dōng yú lǐng
”遂引余从其寨之后东逾岭。
mǎng cāng wú lù gū suí zhī xíng
莽苍无路，姑随之行。
èr lǐ yuè lǐng dōng xià jí jiàn yī xī xī nán zì luò shuǐ zhài hòu pò shí mén dōng chū pán qǔ běi lái zhì cǐ lǐng dōng lù jí dǎo rù xiá
二里，越岭东下，即见一溪西南自落水寨后破石门东出，盘曲北来，至此岭东麓，即捣入峡。
xiá dōng jí píng shān xià xiàn zhī nán fēng yǔ suǒ yú zhī lǐng jiā chéng nán běi xiá
峡东即屏山下陷之南峰，与所逾之岭夹成南北峡。
shuǐ cóng nán rù xiá xuán liū shù zhàng huì wèi tán
水从南入峡，悬溜数丈，汇为潭。
dōng yá hū bèng ér wèi mén gāo shí yú zhàng kuò jǐn shù chǐ xī xiàng zhì tán shàng shuǐ cóng tán zhōng dōng dǎo ér rù zhī qí shì shén fèi
东崖忽迸而为门，高十余丈，阔仅数尺，西向峙潭上，水从潭中东捣而入之，其势甚沸。
yú cóng xi yá duì kàn qí rù ruò yǐn zhī rù hóu gǔ gǔ ér jìn ér bù zhī qí zhōng zhī kōng tóng zuò hé zhuàng yě
余从西崖对瞰，其入若饮之入喉，汩汩而进，而不知其中之崆峒作何状也。
yú cóng xi yá yòu yuán yá shí ér běi jiàn xiá zhōng shuǐ suī dōng rù ér xiá yóu běi tōng dāng jí hàn xiá nán huò gāo huò wā nán chū zhī xiá yóu cǐ yì kě běi qū
余从西崖又缘崖石而北，见峡中水虽东入，而峡犹北通，当即旱峡南或高或洼南出之峡，由此亦可北趋。
xiá dǐ xī xiàng hàn hè dòng gù zhī liǎng dòng nán běi gè zhì ér tóng zài yī xiá zhōng dì běi wú shuǐ rù ér nán xī dà chuān ěr qí zhōng dāng wú bù tōng gù qián tóu shí yǒu shuǐ shēng ér shàng yǐ qiáo míng yě
峡底西向旱壑洞，固知两洞南北各峙，而同在一峡中，第北无水入而南吸大川耳，其中当无不通，故前投石有水声，而上以桥名也。
cóng xi yá fǔ kàn jiǔ zhī réng zhuǎn nán chū
从西崖俯瞰久之，仍转南出。
tǔ lǎo wēng yù zhǐ yú sù yú wèi rì shàng gāo suì bié zhī zūn nán lù kě yǐ dá jùn wéi cǐ chù yóu bù dé lù gài yán dà xī ér nán dǐ xī shān xiá mén jí luò shuǐ zhài
土老翁欲止余宿，余谓日尚高，遂别之，遵南路可以达郡，惟此处犹不得路，盖沿大溪而南，抵西山峡门，即落水寨；
xi yuè pō sù xiǎo xī ér xī shàng lǐng pán bǐ jià shān zhī nán jí jùn zhōng tōng kū kē dà dào
西越坡，溯小溪而西上岭，盘笔架山之南，即郡中通枯柯大道。
yú nǎi xi cóng zhī
余乃西从之。
yán pō shè wù bā lǐ dǐ xi pō xià yǒu luó luó zhài shù jiā suì xī shàng pō
沿坡涉坞，八里抵西坡下，有㑩㑩寨数家，遂西上坡。
céng lèi ér shàng bā lǐ qí shān běi pán wèi hè ér nán lín xià qiàn zhī jiàn yǒu sì wǔ jiā yǐ běi xiá ér jū shàng fù chéng tián yān
层累而上八里，其山北盘为壑，而南临下嵌之涧，有四五家倚北峡而居，上复成田焉。
yòu xi pán xī fēng nán zuǐ ér shàng sān lǐ qí shàng shén jùn
又西盘西峰南嘴而上三里，其上甚峻。
yòu píng xíng fēng tóu èr lǐ yú yǐ wéi cǐ bǐ jià nán fēng yǐ ér shú zhī yóu dōng chū zhī zhī yě qí xi fù xià zhuì wèi kēng yǔ bǐ jià shàng gé yī wù
又平行峰头二里，余以为此笔架南峰矣，而孰知犹东出之支也，其西复下坠为坑，与笔架尚隔一坞。
nǎi xià shè kēng yī lǐ yuè kēng xī shàng shǐ wèi bǐ jià nán chuí
乃下涉坑一里，越坑西上，始为笔架南垂。
yǒu shù shí jiā jí yǐ nán yá ér jū shì wéi shān kē
有数十家即倚南崖而居，是为山窠。
dāng cóng tóu sù ér lù cóng shù dǐ xíng bù biàn jū zhǐ pān shù cóng ér shàng yī lǐ suì chū cūn jū zhī hòu
当从投宿，而路从树底行，不辨居址，攀树丛而上，一里遂出村居之后。
yì xi lù kě zhé ér zhuǎn jì dǐ qí xi fù wú hái qí jìng zūn dà lù xī běi chí
意西路可折而转，既抵其西，复无还岐，竟遵大路西北驰。
èr lǐ yú xià shè yī jiàn fù xī běi shàng pō
二里余，下涉一涧，复西北上坡。
èr lǐ yú yuè pō fù xià ér shè jiàn
二里余，越坡，复下而涉涧。
gòng sān lǐ yòu shàng yú yī pō nǎi xī xiàng píng xià
共三里，又上逾一坡，乃西向平下。
èr lǐ chū xiá mén yǐ mù cóng hūn hēi zhōng jùn xià èr lǐ xī nán dù yī xī qiáo yòu xī běi cóng qí yú pō hūn hēi zhōng jìng shī lù mí lù
二里出峡门，已暮，从昏黑中峻下二里，西南渡一溪桥，又西北从岐逾坡，昏黑中竟失路迷路。
zhí zhú èr lǐ dé yī zhài yú pō jiān shì wèi xiǎo zhài
踯躅二里，得一寨于坡间，是为小寨。
kòu jū rén tíng xíng lǐ yú qí cè yǔ niú quān lín chū tuó dài zi zhōng shǎo mǐ wèi zhōu yǐ cān ér wò
叩居人，停行李于其侧，与牛圈邻，出橐ｔｕó袋子中少米为粥以餐而卧。
chū sì rì qí jiā chā yāng máng shén jìng bù wéi yú chuī
初四日其家插秧忙甚，竟不为余炊。
yú qǐ wèn zhī zhī jí kōng fù xíng yǐ wéi qù chéng dāng bù jí sān shí lǐ yě
余起问知之，即空腹行，以为去城当不及三十里也。
jí xi xíng fù yú pō liǎng chóng gòng bā lǐ yǒu lú yǐ shān xī xiàng ér jū shǐ xià jiàn jùn nán chuān zi
及西行，复逾坡两重，共八里，有庐倚山西向而居，始下见郡南川子。
yòu suí pō xī xiàng píng xíng wǔ lǐ qū yī xi xià xiǎo xiá fù shàng yī xi tū zhī gāng shǐ bī jìn xi chuān
又随坡西向平行五里，趋一西下小峡，复上一西突之冈，始逼近西川。
xià kàn chuān zhōng zhī shuǐ cóng pō xī nán huán pō zú dōng nán bào liú ér rù xiá pō zhī nán yǒu yàn zhàng zhī cǐ jí qīng shuǐ guān shā hé zhū shuǐ hé liú ér dōng nán zhì cǐ jiāng rù xiá dōng xiàng ér chū là shuǐ zhài zhě yě
下瞰川中之水，从坡西南环坡足，东南抱流而入峡，坡之南有堰障之，此即清水关沙河诸水，合流而东南至此，将入峡东向而出落水寨者也。
yú shì dōng běi yī lǐ yú xià zhì pō lù
于是东北一里余，下至坡麓。
xún zuǐ běi zhuǎn bàn lǐ shǐ shě shān ér xī běi xíng píng lù jiān
循嘴北转半里，始舍山而西北行平陆间。
èr lǐ xi jí dà xī yǒu jù mù qiáo héng qí shàng xi dù zhī
二里，西及大溪，有巨木桥横其上，西渡之。
xī běi xíng chuān jiān lǚ guò chuān zhōng cūn luò shí liù lǐ ér jí chéng zhī dōng nán yú
西北行川间，屡过川中村落，十六里而及城之东南隅。
dù xiǎo qiáo yóu chéng nán xī xiàng xíng yī lǐ ér rù nán mén shǐ rù shì shí mán miàn ér bǎo yān
度小桥，由城南西向行，一里而入南门，始入市食馒面而饱焉。
xià wǔ fǎn huì zhēn lóu
下午，返会真楼。