chū wǔ chū liù liǎng rì qì huì zhēn lóu
初五、初六两日憩会真楼。
chū qī rì shǎn zhī yuàn lái gù xiè yú wǎng kòu líng jǐ lǐ yě
初七日闪知愿来顾，谢余往叩灵几，礼也。
zhī yuàn kuì bǐng èr sè
知愿馈饼二色。
chū bā rì zhī yuàn yòu kuì zhū yáng ròu bìng jiǔ mǐ shén tiǎn fēng shèng
初八日知愿又馈猪羊肉并酒米甚腆丰盛。
chū jiǔ rì shǎn tài shǐ zhāo yóu mǎ yuán
初九日闪太史招游马园。
yuán zài lóng quán mén wài qī yú chen wǎng
园在龙泉门外，期余晨往。
yú xiān cóng fǎ míng sì nán guò xīn jiàn tài wēng cí
余先从法明寺南，过新建太翁祠。
cí shàng wèi luò chéng yǐ shān dōng xiàng yǔ fǎ míng tóng
祠尚未落成，倚山东向，与法明同。
qí nán jí fāng zhōng mǐn gōng cí míng zhèng zhēng lù chuān sǐ yú jiāng shàng zhě
其南即方忠愍公祠，名政，征麓川，死于江上者。
yì dōng xiàng
亦东向。
zhèng shì sān yíng jù shǒu zhě qī zhǐ yú qí zhōng liǎng wǔ sì tóng nán zhě jù qīng dǎo wéi xiàng lù zuò yān
正室三楹，俱守者栖止于其中，两庑祀同难者俱倾倒，惟像露坐焉。
chū cí suì nán chū lóng quán yóu chí dōng dī shàng dǐ chí nán jí zhé ér xi rù xiá
出祠，遂南出龙泉，由池东堤上抵池南，即折而西入峡。
bàn lǐ yuán lín xiá xi pō shàng yǔ lóng quán sì xiāng bìng
半里，园临峡西坡上，与龙泉寺相并。
yuán zhī běi jí xiá dǐ yě xi zì jiǔ lóng shān hòu huán xiá ér lái
园之北，即峡底也，西自九隆山后环峡而来。
yǒu xiǎo shuǐ cóng xiá dǐ dōng chū jǐn rú xiàn bù jué
有小水从峡底东出，仅如线不绝。
ér yuán zhōng zé bēi chí céng huì
而园中则陂池层汇。
qí běi yī chí de gèng gāo shuǐ cóng qí dǐ fàn zhū shàng yì qí chí qiǎn ér shuǐ dú chéng yìng yǒu guāng cóng cǐ suì chán chán xiè wài chí
其北一池，地更高，水从其底泛珠上溢，其池浅而水独澄映有光，从此遂潺潺泻外池。
wài chí zhōng mǎn jì hé
外池中满芰荷。
dōng àn jiù yǒu cài gēn tíng nǎi mǎ yù lù suǒ jiàn zhě bìng yuán zhōng zhū xiè jù tuí pǐ
东岸旧有菜根亭，乃马玉麓所建者，并园中诸榭俱颓圮。
tài shǐ gōng xīn de ér jīng shǐ zhī jiàn yī tíng yú wài chí nán àn běi xiàng lín liú
太史公新得而经始之，建一亭于外池南岸，北向临流。
gé chí zé lóng quán sì zhī diàn gé cēn cī gāng shàng fú tú dào jìn bō xīn
隔池则龙泉寺之殿阁参差，冈上浮屠，倒浸波心。
qí de jiào jiǔ lóng chí yù gāo ér pò chí yǎn yǎn yìng quán yuán fèi yàng wèi gèng qí yě
其地较九龙池愈高，而破池罨掩映，泉源沸漾，为更奇也。
gài hòu xiá huán jiā shén shēn qí shuǐ běn dà jí zhì xiá kǒu cǐ yuán dāng zhī xiá zhōng zhī shuǐ suì bù yóu xī ér qìn shèn rù rù dì zhōng
盖后峡环夹甚深，其水本大，及至峡口，此园当之，峡中之水，遂不由溪而沁渗入入地中。
gù xī liú rú xiàn ér cóng de páng yì rú cǐ chí yǔ jiǔ lóng chí qí tāo tāo bù shě zhě jí hòu xiá xī zhōng zhī liú yě
故溪流如线，而从地旁溢如此池与九龙池，其滔滔不舍者，即后峡溪中之流也。
yú zhì tài shǐ yǐ zhāo qí dì zhī yuàn xiāng dài
余至，太史已招其弟知愿相待。
xiān tóng guān hòu chí yì quán suì fàn yú chí nán xīn tíng
先同观后池溢泉，遂饭于池南新亭。
kāi yàn tíng zhōng jìng rì huān yǐn xǐ zhǎn gèng zhuó dǐ mù nǎi sàn
开宴亭中，竟日欢饮，洗盏更酌，抵暮乃散。
shì rì shǐ wén huáng shí wēng qù nián qī yuè zhào duì dà tíng yǔ huáng shàng miàn shé tíng zhèng cǐ jù wèi zài cháo tíng shàng dàng miàn zhǐ chū huáng dì guò shī bìng zhí yán guī quàn hòu suì xuē jiāng xī jùn mù
是日始闻黄石翁去年七月召对大廷，与皇上面折廷诤ｚｈèｎｇ此句谓在朝廷上当面指出皇帝过失，并直言规劝，后遂削江西郡幕。
xiàng shuǐ xīn yǐ shòu shū pà yì jiàng mù
项水心以受书帕，亦降幕。
liú tóng shēng zhào shì chūn yì yǐ shàng shū jiàng mù
刘同升、赵士春亦以上疏降幕。
hàn yuàn zhōng zhèng rén yī kōng
翰苑中正人一空。
dōng shěng shān dōng shěng zhī pò chuán yán yǐ zhēng yuè chū èr qí shěng zhōng zhū liáo wú bù gēng yì zhě
东省山东省之破，传言以正月初二，其省中诸寮，无不更易者。
suī wèi jiàn de bào ér yán tóng lán zhī bèi zāo yù nán kě zhī yǐ
虽未见的报，而颜同兰之被遭遇难可知矣。
chū shí rì mǎ yuán zhōng liú běi yǒu xiāng jì lái bài jiē bù yù yú wǎng yù gōng jiā gù yě
初十日马元中、刘北有相继来拜，皆不遇，余往玉工家故也。
fǎn lóu zhī zhī suí bài mǎ yuán zhōng bìng bài shù yǔ xī
返楼知之，随拜马元中，并拜俞禹锡。
èr jūn jīn lián yě jiē shǎn tài wēng zhī xù qián yú zhī yuàn xí xiāng huì ér wèi jí bài
二君襟连也，皆闪太翁之婿，前于知愿席相会而未及拜。
qiě yǔ xī yuán jí sū zhōu qí zǔ huì yàn zhōng xīn chǒu gōng yuán nián jìn shì zhōng shí yóu li shí yàn hòu fù shù xìng míng yàn
且禹锡原籍苏州，其祖讳彦，中辛丑公元１６０１年进士，中时犹李时彦，后复俞姓，名彦。
yí jū jīn líng dà gōng fang hòu
移居金陵大功坊后。
qí zǔ fù nián jù zhuàng shǎn tài wēng yù jīn líng shí yù yí jiā nán lái suì yǐ jì nǚ zì xǔ jià shù
其祖父年俱壮，闪太翁寓金陵时，欲移家南来，遂以季女字许嫁俞。
qián nián tài wēng méi shù lái jiù hūn nǐ míng chūn xié fǎn yún
前年太翁没，俞来就婚，拟明春偕返云。
shí yǔ xī bù zài suì fǎn huì zhēn
时禹锡不在，遂返会真。
shǎn tài shǐ yǐ zhào duì bào cháo tíng de nèi bù tōng bào lái shì
闪太史以召对报朝廷的内部通报来示。
shí yī rì yǔ xī zhāo yàn
十一日禹锡招宴。
hòu mǎ yuán zhōng bìng qí nèi shū shǎn hái shi hái xīn děng tóng yǐn yuē tóng yóu wò fó
候马元中并其内叔闪孩识、孩心等同饮，约同游卧佛。
shí èr rì yǔ xī kuì jiān jīn
十二日禹锡馈赠了纯金。
xià wǔ yuán zhōng yí zhuó huì zhēn lóu lā yǔ xī tóng zhì
下午，元中移酌会真楼，拉禹锡同至。
léi fēng dà zuò jì mù nǎi bié
雷风大作，既暮乃别。
shí sān rì yǔ xī yǐ tā shì bù jí wǎng wò fó yú suì dú xíng
十三日禹锡以他事不及往卧佛，余遂独行。
dōng xún tài bǎo shān lù bàn lǐ chū rén shòu mén
东循太保山麓，半里，出仁寿门。
rén shòu xī běi yǐ tài bǎo shān běi lù chéng suí shān xī dié ér shàng yǔ lóng quán tóng
仁寿西北倚太保山北麓，城随山西叠而上，与龙泉同。
chū chéng jí yǒu shēn jiàn cóng xī shān xuán kēng ér xià jí tài bǎo shān dǐng chéng hòu dù jí suǒ fēn zhī shuǐ yě
出城，即有深涧从西山悬坑而下，即太保山顶城后度脊所分之水也。
yú qiáo xún xī shān zhí běi bàn lǐ yǒu qí dōng běi xíng píng chuān zhōng wèi zhǐ fáng cūn jiàn dào
逾桥循西山直北半里，有岐东北行平川中，为纸房村间道；
qí xún shān zhí běi zhě nǎi yú lǐng ér xi xiàng qīng hāo bà tōng gān hǎi zi zhě
其循山直北者，乃逾岭而西，向青蒿坝通干海子者。
yú nǎi yóu jiàn dào èr lǐ běi guò zhǐ fáng cūn yòu dōng yī lǐ yú chū dà dào shǐ wèi gǒng běi mén zhí xiàng wò fó sì zhě
余乃由间道二里，北过纸房村，又东一里余，出大道，始为拱北门直向卧佛寺者。
yòu běi yī lǐ yuè yī dōng chū xiǎo jiàn qí běi yǒu miào jù gāng tóu nǎi lí chéng wǔ lǐ zhī shě yě
又北一里，越一东出小涧，其北有庙踞冈头，乃离城五里之舍也。
dà dào zhōng chuān ér xíng shàng zài bǎn qiáo kǒng dào zhī xi
大道中川而行，尚在板桥孔道之西。
yòu běi wǔ lǐ zài guò yī miào zài lù zhī xi
又北五里，再过一庙，在路之西。
qí xi yòu yǒu jù miào yǐ xī shān cūn luò yǐ zhī suǒ wèi hóng miào cūn yě
其西又有巨庙倚西山，村落倚之，所谓红庙村也。
yòu běi bā lǐ yǒu yī jiàn zì xī shān dōng chū yú zhī ér běi shì wèi láng yì cūn
又北八里，有一涧自西山东出，逾之而北，是为郎义村。
cūn lú lián luò jiā dào shén zhǎng zhí běi èr lǐ cūn shǐ jǐn
村庐联络，夹道甚长，直北二里，村始尽。
yuán cūn xi zhuǎn yǒu shuǐ zì běi yàn zhōng lái jí lóng wáng táng zhī xià liú yě
缘村西转，有水自北堰中来，即龙王塘之下流也。
sù liú yán pō xī běi xíng sān lǐ yǒu yī juàn mén dōng xiàng liè lù páng qí běi jí shēn jiàn yuán pō xià nǎi yóu juǎn mén xi rù yuán nán pō fǔ běi jiàn xi rù
溯流沿坡西北行，三里，有一卷门东向列路旁，其北即深涧缘坡下，乃由卷门西入，缘南坡俯北涧西入。
bàn lǐ wén hè běi shuǐ shēng shén fèi qí zhōng shēn shuǐ cóng jīng kuī bì shàng xià ér lù nǎi yuán hè běi zhuǎn
半里，闻壑北水声甚沸，其中深水丛箐，亏蔽上下，而路乃缘壑北转。
bù bàn lǐ chuān mén běi shàng zé lóng wáng cí wēi rán dōng xiàng liè qí qián yǔ zuǒ jiē pán hè méng róng quán shēng fèi xiǎng
不半里，穿门北上，则龙王祠巍然东向列，其前与左，皆盘壑蒙茸，泉声沸响。
nǎi yóu diàn zuǒ tóu jīng ér xià bù bǎi bù ér hóng quán yóu xué zhōng yì dōng xiàng zhuì kēng
乃由殿左投箐而下，不百步，而泓泉由穴中溢，东向坠坑。
qí běi kēng zhōng yòu yǒu shuǐ xiè shù gēn ér chū yì zhuì hè tóng qù
其北坑中，又有水泻树根而出，亦坠壑同去。
qí xià xuán zhuì shén shēn ér téng luó mì màn
其下悬坠甚深，而藤萝密蔓。
yú pī màn shè hè qiú zhī dǐ xià xiá zé gé yú shàng líng shàng xiá zé gé yú xià gài cóng zhī xuán kōng mì màn dié mù zhǐ chǐ bù néng kuī wéi fèi shēng zhèn ěr ér yǐ
余披蔓涉壑求之，抵下峡则隔于上，凌上峡则隔于下，盖丛枝悬空，密蔓叠幕，咫尺不能窥，惟沸声震耳而已。
yǐ nǎi yú qí shàng cóng jí màn zhōng pān xī běi yá ér shàng
已乃逾其上，从棘蔓中攀西北崖而上。
àn tǒng zhì wèi lóng wáng yán duàn yá zhōng pī wù lì wàn rèn
按《统志》谓龙王岩断崖中劈，兀立万仞。
yú wàng shuāng yán shàng yǐ shān dǐng wèi cǐ yǒu lù kě dá wǎn zhuǎn shàng xià zhōng bù kě de nǎi fǎn diàn qián ér fàn
余望双岩上倚山顶，谓此有路可达，宛转上下，终不可得，乃返殿前而饭。
réng chū juǎn mén suì běi xià dù jiàn qiáo jiàn qiáo běi yǒu qí yuán jiàn xī rù ér shān dǐng shuāng yán zhèng zhì qí xi yú suì cóng zhī
仍出卷门，遂北下度涧桥，见桥北有岐缘涧西入，而山顶双岩正峙其西，余遂从之。
shǐ yuán jiàn běi bàn lǐ suì dēng pō xī shàng
始缘涧北，半里遂登坡西上。
zhí shàng zhě sān lǐ dǐ shuāng yán zhī xià lù nǎi lìng běi yán zhī dōng yú āo ér xī běi qù
直上者三里，抵双岩之下，路乃凌北岩之东，逾坳而西北去。
yú kàn zhī fēng dōng běi chuí yì wò fó dāng zài qí xī běi fēng xià suì xī běi yú zhī fēng xià kēng pán xiá zūn běi pō dōng xíng
余瞰支峰东北垂，意卧佛当在其西北峰下，遂西北逾支峰，下坑盘峡，遵北坡东行。
èr lǐ jiàn yǒu lù zì běi pō dōng lái fù xī běi pán ào shàng yí yǐ wéi cǐ jí wò fó lù dāng cóng shān xià xíng bù dēng shān yě yù dōng xià
二里，见有路自北坡东来，复西北盘坳上，疑以为此即卧佛路，当从山下行，不登山也，欲东下。
tǔ rén yán dōng xià jiē kēng yá mò kě xíng
土人言：“东下皆坑崖，莫可行；
xū réng zhuǎn ér nán suí lù nǎi xià
须仍转而南，随路乃下。
cóng zhī zhuǎn nán yòu èr lǐ suí qián dōng lái zhī lù xià pō
”从之转南，又二里，随前东来之路下坡。
èr lǐ cóng pō lù dé yī cūn cūn zhī qián jí yán lù běi xíng zhī dà dào
二里，从坡麓得一村，村之前即沿麓北行之大道。
yán zhī běi yòu wǔ lǐ shāo xī xiàng rù gǔ zé wò fó sì huán xi gǔ zhōng ér gǔ qián dà lù zé xī běi shàng pō yǐ
沿之北，又五里，稍西向入谷，则卧佛寺环西谷中，而谷前大路，则西北上坡矣。
gài xī shān yī zhī zhì shì dōng chuí ér chū běi xiá wèi qīng shuǐ guān nán bào wèi wò fó yán dàn qīng shuǐ shēn rù ér wò fó qián huán ěr
盖西山一支，至是东垂而出，北峡为清水关，南抱为卧佛岩，但清水深入，而卧佛前环耳。
rù gǔ jí yǒu chí yī wéi dāng sì qián qí dà bù jí jiǔ lóng chí ér huí hé gèng jǐn
入谷即有池一围当寺前，其大不及九隆池，而回合更紧。
chí dōng yǒu yī tíng wǎn gǔ kǒu
池东有一亭绾谷口。
yóu chí běi yán chí rù chí jǐn qí xi yǒu guān fáng sān yíng lín qí shàng
由池北沿池入，池尽，其西有官房三楹临其上。
běi yíng zhī xià quán gǔ gǔ cóng āo shí jiān yì rù chí zhōng chí shén qīng qiǎn
北楹之下，泉汩汩从坳石间溢入池中，池甚清浅。
guān fáng zhī xī lì qì shàng jí sì mén yě yì dōng xiàng lín zhī
官房之西历砌上，即寺门也，亦东向临之。
qí nèi gāo méng yǐ yán mén wèi sān juǎn yì dōng xiàng
其内高甍倚岩，门为三卷，亦东向。
juǎn zhōng bù yíng ér zhuān yì héng gǒng rú qiáo juǎn wài wèi yán yǐ wǎ fù shí lián shǔ yú dòng mén zhī shàng bì
卷中不楹而砖亦横巩如桥，卷外为檐，以瓦覆石连属于洞门之上壁。
dòng yǔ gǒng lián wèi yī shì gǒng gāo ér dòng dī gǒng bù yǎn dòng zé cǐ zhōng zhī qí yě
洞与巩连为一室，巩高而洞低，巩不掩洞，则此中之奇也。
qí dòng gāo zhàng yú ér shēn rù zhě èr zhàng héng kuò sān zhàng qí shàng fù zhī shí shèn píng
其洞高丈余，而深入者二丈，横阔三丈，其上覆之石甚平。
xi jǐn chù běi yǒu mén xià qiàn ér rù
西尽处，北有门，下嵌而入；
nán yǒu tái gāo sì chǐ qí shàng wān ér rù
南有台，高四尺，其上剜而入。
tái rú hú chuáng tǎng yǐ héng liè ér wān yǒu shí xiàng qǔ gōng wò tái shàng cháng sān zhàng tóu běi ér zú nán
台如胡床躺椅横列，而剜有石像，曲肱卧台上，长三丈，头北而足南。
gài cǐ dòng héng kuò zhǐ sān zhàng běi yī zhàng qiàn wèi nèi dòng zhī mén nán èr zhàng yóu bù zú yǐ róng zhī zì xī yǐ xià zé nán xué dòng bì ér róng qí zú
盖此洞横阔止三丈，北一丈嵌为内洞之门，南二丈犹不足以容之，自膝以下，则南穴洞壁而容其足。
qí xiàng nǎi xī zì tiān chéng zhě zì zhèn shǒu nèi guān gǒng qí qián xuān yòu jiā fǔ zhuó ér tiē zhī jīn jīn zé wǎn rán sù xiàng shī qí zhēn yǐ
其像乃昔自天成者，自镇守内官巩其前轩，又加斧琢而贴之金，今则宛然塑像，失其真矣。
nèi dòng mén yóu xī běi yú tòu bì rù mén āo ér xià qí nèi jiàn gāo yǐ mì jù wèi rù
内洞门由西北隅透壁入，门凹而下，其内渐高，以觅炬未入。
shí gǒng diàn yǒu xié jiǔ sān sì shēng xié jì hū sēng tuán yǐn qí zhōng yú gū chū diàn cóng běi wǔ xiāng lóu xià mì shuì chù qiě mǎi mǐ ér chuī yān
时巩殿有携酒三四生，挟妓呼僧，团饮其中，余姑出殿，从北庑厢楼下觅睡处，且买米而炊焉。
běi wǔ zhī xi yì yǒu dòng gāo shēn jù zhàng wǔ chǐ yì juǎn qí mén ér nán xiàng yú zhèng dòng zhī běi yú qí zhōng zé xiàng shān shén yǐ wéi hù fǎ zhě
北庑之西亦有洞，高深俱丈五尺，亦卷其门，而南向于正洞之北隅，其中则像山神以为护法者。
shì yè wò sì zhōng yuè pō míng nài dòng zhōng yǒu niǎo zi wěi xiè de jiā huo sì zhōng wú hǎo sēng yān yān ér wò
是夜卧寺中，月颇明，奈洞中有嬲ｎｉǎｏ子猥亵的家伙，寺中无好僧，恹恹而卧。
shí sì rì zǎo fàn yú sēng shè mì huǒ jù rù nèi dòng
十四日早饭于僧舍，觅火炬入内洞。
chū yóu dòng mén xī xiàng zhí rù qí zhōng gāo sì wǔ zhàng kuò èr zhàng shēn shù zhàng shāo fēn qí zhé qióng wú shén qí yě
初由洞门西向直入，其中高四五丈，阔二丈，深数丈，稍分岐辄穷，无甚奇也。
réng chū cóng mén nèi nán xiàng mì páng dòu ér shàng
仍出，从门内南向觅旁窦而上。
rù èr zhàng yì qióng ér chū xiào cǐ dòng zhī yì qióng
入二丈，亦穷而出，笑此洞之易穷。
yǒu tóng zǐ yǔ yú mén wài yuē céng rù shàng dòng hu
有童子语于门外曰：“曾入上洞乎？
yú jīn zǎo àn zhōng rù jǐ zhuì wēi dòu
余今早暗中入，几坠危窦。
ruò chuān dòng ér shàng xū cóng nán bù kě cóng běi yě
若穿洞而上，须从南，不可从北也。
yú yì qí yán nǎi yì mì jù zài rù
”余异其言，乃益觅炬再入。
cóng nán xiàng páng dòu dé yī xiǎo xué fǎn dōng xiàng shàng qí xué yuán rú zèng
从南向旁窦得一小穴，反东向上，其穴圆如甑。
jì shàng qí xué shù ér qǐ yì yuán rú jǐng
既上，其穴竖而起，亦圆如井。
cóng jǐng zhōng pān nán àn zé gāo ér huá bù kě shàng nǎi chū qǔ bǎn dèng wèi tī yǐ shēng
从井中攀南岸，则高而滑，不可上，乃出，取板凳为梯以升。
jì shàng qí kǒu rú jǐng lán shàng yǒu xì héng yú jǐng kǒu zhī xi
既上，其口如井栏，上有隙横于井口之西。
fù pán xì ér běi zài tòu chū yī kǒu zé yǒu xiá dōng xī héng zhì
复盘隙而北，再透出一口，则有峡东西横峙。
běi xiàng chū xiá zé yuān rán xià zhuì qí shēn bù kě dǔ jí qián nèi dòng zhí rù zhī dǐ yě wú jí kě tī gù cóng qí dōng dào céng xué ér shàng ěr
北向出峡，则渊然下坠，其深不可睹，即前内洞直入之底也，无级可梯，故从其东道层穴而上耳。
nán xiàng xià xiá zhàng yú yǒu dòng réng xī xiàng rù qí xià shèn píng qí shàng gāo sān sì zhàng kuò yuē zhàng wǔ xi rù yì wǔ liù zhàng shāo fēn wéi qí ér zhǐ rú běi dòng zhī zhí rù zhě yān
南向下峡丈余，有洞仍西向入，其下甚平，其上高三四丈，阔约丈五，西入亦五六丈，稍分为岐而止，如北洞之直入者焉。
cǐ dòng zhī qí zài nán chuān zèng xué céng shàng jǐng kǒu ér fù de zhí rù zhī dòng
此洞之奇，在南穿甑穴，层上井口，而复得直入之洞。
gài yī dòng ér fèn nèi wài liǎng chóng yòu fēn shàng xià èr chóng yòu fēn nán běi èr chóng shǐ jué qí qí shén yě
盖一洞而分内外两重，又分上下二重，又分南北二重，始觉其奇甚也。
jì chū réng cóng chí zuǒ zhì gǔ kǒu dà lù
既出，仍从池左至谷口大路。
yú shí yù dōng fǎng jīn jī wēn quán dāng jié dà chuān dōng nán xiàng bǎn qiáo gū suí dà lù běi kàn zhī bàn lǐ shāo xī běi shàng pō jiàn qí lù yù xī shàng nǎi zhé ér dōng suí páng qí xià pō
余时欲东访金鸡温泉，当截大川东南向板桥，姑随大路北瞰之，半里，稍西北上坡，见其路愈西上，乃折而东，随旁岐下坡。
gài xī běi shàng zhě wèi qīng shuǐ guān dào nǎi tōng běi chōng zhě
盖西北上者为清水关道，乃通北冲者；
chuān zhōng zhí běi wǔ lǐ wèi zhāng bǎn cūn wèi yún lóng zhōu dào
川中直北五里，为章板村，为云龙州道；
chuān dōng niè guān pō ér shàng wèi tiān jǐng pù dào cóng cǐ yáo wàng jiē xiāng duì yě
川东蹑关坡而上，为天井铺道，从此遥望皆相对也。
xià pō yī lǐ qí lù yǒu yī cūn
下坡一里，其麓有一村。
cóng cǐ yóu tián chéng suí xiǎo xī dōng nán xíng èr lǐ shǐ yù qīng shuǐ guān dà xī zì běi ér nán liú chuān zhōng
从此由田塍随小溪东南行，二里，始遇清水关大溪，自北而南流川中。
suí zhī nán xíng bàn lǐ dù héng mù píng qiáo yóu xī dōng àn yòu dōng bàn lǐ guò yī tún suì cóng tián chéng zhōng xiǎo jìng nán xíng
随之南行半里，渡横木平桥，由溪东岸又东半里，过一屯，遂从田塍中小径南行。
bàn lǐ shāo zhé ér xi fù nán jiù yī xiǎo shuǐ
半里，稍折而西，复南就一小水。
suí zhī dōng xià suì wú lù
随之东下，遂无路。
mǎng cāng xíng cǎo qí jiān dōng nán yī lǐ bàn shǐ de běi lái xiǎo lù
莽苍行草畦间，东南一里半，始得北来小路。
suí zhī nán yòu de xi lái dà lù xún zhī
随之南，又得西来大路，循之。
qí dōng nán yī lǐ yòu yǒu xī zì běi ér nán qí dà yǔ qīng shuǐ xī xiāng sì yǒu dà mù qiáo jià qí shàng
其东南一里，又有溪自北而南，其大与清水溪相似，有大木桥架其上。
dù qiáo dōng suì nán xíng
度桥东，遂南行。
èr shuǐ jù xī qǔ ér hé shòu lóng wáng táng zhī shuǐ dōng zhé yú bǎn qiáo zhī nán yān
二水俱西曲而合，受龙王塘之水，东折于板桥之南焉。
lù nán xíng chéng zhōng yòu èr lǐ bàn ér chū bǎn qiáo jiē zhī zhōng
路南行塍中，又二里半而出板桥街之中。
yóu jiē shāo nán guò yī xiǎo qiáo zé yán xiǎo xī dōng shàng
由街稍南过一小桥，则沿小溪东上。
bàn lǐ yuè xī shàng gěng dōng nán èr lǐ bàn jiàn bī dōng shān
半里，越溪上梗，东南二里半，渐逼东山。
guò yī cūn shāo nán yòu dōng bàn lǐ yǒu xiǎo xī zì dōng běi liú xī nán shè zhī
过一村，稍南又东，半里，有小溪自东北流西南，涉之。
cóng xī dōng àn yòu dōng nán èr lǐ zhí bī dōng shān xià fù yǒu cūn yǐ zhī
从溪东岸，又东南二里，直逼东山下，复有村倚之。
cóng cūn nán dōng xiàng rù yǒu shuǐ chōng jù gāng shàng
从村南东向入，有水舂踞冈上。
gāng zhī nán jí yǒu jiàn zì mù gǔ shān běi xiá lái rào gāng nán xi qù yǒu tíng qiáo kuà qí shàng cǐ dà dào yě
冈之南，即有涧自木鼓山北峡来，绕冈南西去，有亭桥跨其上，此大道也；
xiǎo jìng jí yóu běi jí rù xiá pán gāng dōng xià
小径即由北脊入峡，盘冈东下。
suì sù xī àn dōng xíng
遂溯溪岸东行。
yī lǐ yǒu xiǎo mù qiáo píng kuà shàng liú nǎi nán dù zhī
一里，有小木桥平跨上流，乃南度之。
yòu dōng shàng pō yī lǐ ér zhì jīn jī cūn
又东上坡，一里而至金鸡村。
qí cūn jū lú lián jiā shén shèng dāng mù gǔ shān zhī dōng nán lù
其村居庐连夹甚盛，当木鼓山之东南麓。
cūn dōng yǒu quán èr chí chū shí xué zhōng yī wēn yī hán
村东有泉二池，出石穴中，一温一寒。
jū rén yǐn wēn zhě huì yú jiē zhōng wèi chí shàng fù yǐ wū
居人引温者汇于街中为池，上覆以屋。
yòu yǒu zhèng wū sān yíng lín chí zhī nán tíng zhōng zǐ wēi èr dà shù shén yàn qián yǒu mén ruò gōng guǎn rán
又有正屋三楹临池之南，庭中紫薇二大树甚艳，前有门若公馆然。
nǎi shì jiǔ cān yú shì ér hòu yù yú chí
乃市酒餐于市，而后浴于池。
chí sì páng shí zhòu shuǐ zhǐ ér bù shèn liú yì bù shèn rè bù shèn qīng shàng zài yǒng píng wēn quán zhī xià ér yǒu guǎn yǒu mén zé tóng yě
池四旁石甃，水止而不甚流，亦不甚热，不甚清，尚在永平温泉之下，而有馆有门则同也。
cóng cūn hòu dōng nán xún xiá shàng lǐng shù lǐ zì jīn jī cūn yú lǐng dōng xià tōng dà zhài wǎ dù zhī lù yě
从村后东南循峡上岭数里，自金鸡村逾岭东下，通大寨、瓦渡之路也；
cóng cūn hòu zhí dōng shàng mù gǔ xī nán fēng èr shí lǐ yǒu xīn jiàn bǎo dǐng sì
从村后直东，上木鼓西南峰，二十里，有新建宝顶寺。
yú bù jí dēng suì cóng cūn xī nán xià
余不及登，遂从村西南下。
sān lǐ běi zhé dù tíng qiáo běi suí xī xī nán xíng chéng zhōng
三里，北折，度亭桥北，随溪西南行塍中。
wǔ lǐ xi zhí dà xī xī zhī dōng yǒu cūn bàng zhī nǎi shāo sù zhī běi dù dà mù qiáo ér xi xíng chéng zhōng
五里，西值大溪，溪之东有村傍之，乃稍溯之北，度大木桥而西行塍中。
yòu sì lǐ ér zhì jiàn lóng lǐ
又四里而至见龙里。
qí nán yǒu bào gōng cí shèn jù mén xī xiàng ér cí lóu zé nán miàn
其南有报功祠甚巨，门西向，而祠楼则南面。
rù qí zhōng cí kōng ér lóu yì kōng lóu shàng zhǐ wén chāng yī zuò dāng qí zhōng
进到其中，祠堂是空的而楼也是空的，楼上只有一尊文昌帝君的坐像正当楼中。
sì sēng yún xī yǒu wáng jìng yuǎn zhū gōng shén wèi mì zhī bú jiàn yě
寺僧云，昔有王靖远诸公神位，觅之不见也。
yóu cǐ yòu shí lǐ rù gǒng běi mén
由此又十里，入拱北门。
yòu èr lǐ ér fǎn huì zhēn
又二里而返会真。
lìng rén wǎng xùn dǎ tīng ān rén yǐ xi wǎng téng yuè yǐ
令人往讯打听安仁，已西往腾越矣。
shí wǔ rì qì huì zhēn lóu
十五日憩会真楼。
shí liù rì wǎng wù shǎn zhī yuàn
十六日往晤闪知愿。
hái bài liú běi yǒu liú fàn jí tóng wǎng tài bǎo shān lù shū guǎn
还拜刘北有，留饭，即同往太保山麓书馆。
guǎn zhōng huā mù cóng shēn pō jué yōu xián
馆中花木丛深，颇觉幽闲。
zuò jiǔ zhī yǔ guò shì shǎn zhī yuàn sòng nán yuán lù bìng yǒng chāng zhì zhì jí liú guǎn zhōng
坐久之，雨过，适闪知愿送《南园录》并《永昌志》至，即留馆中。
běi yǒu liú yú qiān yù qí nèi yú lǚ cí zhī zhì shì jiàn qí yōu yǎ jí xǔ zhī yuē yǐ míng rì
北有留余迁寓其内，余屡辞之，至是见其幽雅，即许之，约以明日。
yǔ zhǐ liú yǐ yào shi fù yú yǐ liú jiāng fù qiū wéi kē jǔ bù xiá zài zhì yě
雨止，刘以钥匙付余，以刘将赴秋闱ｗěｉ科举，不暇再至也。
yú nǎi bié hái huì zhēn
余乃别，还会真。
shí liù rì shǎn zhī yuàn zài hou yàn bìng hou qí xiōng tài shǐ jí qí zú shū hái shi tóng yàn
十六日闪知愿再候宴，并候其兄太史及其族叔孩识同宴。
shēn yè nǎi bié
深夜乃别。
shí bā rì qiān guǎn yú shān lù xī nán dǎ suǒ jiē jí liú běi yǒu shū guǎn yě
十八日迁馆于山麓西南打索街，即刘北有书馆也。
qí guǎn wài yǒu lìn jū zhě zū fáng zi zhù de rén yǐ rì yòng qì jìn zuò wéi zū jīn yì liú mìng yě
其馆外有赁居者租房子住的人，以日用器进作为租金，亦刘命也。
yú dú zuò guǎn zhōng wèi chāo nán yuán màn lù
余独坐馆中，为抄《南园漫录》。
jì ér mǎ yuán zhōng yòu mì xù lù zhì yú yīn xiān chāo xù lù
既而马元中又觅《续录》至，余因先抄《续录》。
chéng yǔ zhé tíng zhōng huā shàng huā chā mù qiú yāo kǒng jiān zhé huó ruǐ yì tǔ huā
乘雨折庭中花上花，插木球腰孔间辄活，蕊亦吐花。
huā shàng huā zhě yè yǔ zhī shì wú de mù jǐn ér huā zhèng hóng shì mǐn zhōng fú sāng dàn fú sāng liù qī duo bìng zǎn wèi yī huā cǐ huā zé yī duo sì bàn cóng xīn zhōng yòu chōu chū dié qí shàng yān hóng ér kāi jiǔ zì chūn zhì qiū yóu kāi
花上花者，叶与枝似吾地木槿，而花正红，似闽中扶桑，但扶桑六七朵并攒为一花，此花则一朵四瓣，从心中又抽出叠其上，殷红而开久，自春至秋犹开。
suī chā de zhé huó rú liú rán rán zhí tíng zuǒ zé huó yòu zé gǎo kū gān yì shén qí yě
虽插地辄活，如榴然，然植庭左则活，右则槁（枯干），亦甚奇也。
yòu yǐ dù juān yú zǐ lán lán rú zhēn zhū lán ér wú màn jīng duǎn yè yuán yǒu guāng chōu suì xì huáng zi cóng qí shàng rú yú zǐ bù kāi ér luò yōu yùn tóng lán
又以杜鹃、鱼子兰、兰如真珠兰而无蔓，茎短叶圆，有光，抽穗，细黄，子丛其上如鱼子，不开而落，幽韵同兰。
xiǎo shān chá fēn zhí qí kǒng wú bù huó zhě
小山茶分植其孔，无不活者。
jì wǔ shù yǔ xī yǔ zhōng lái kàn qiě xié cān shì jiǔ zèng yú shī yǒu xià qiáo zhī jù
既午，俞禹锡雨中来看，且携餐贳酒，赠余诗有“下乔”之句。
wèi huì zhēn lóu gāo shuǎng kě jǐn shōu yī chuān yīn qíng yě
谓会真楼高爽，可尽收一川阴晴也。
yú dá yǐ yōu qī jiě cháo wǔ lǜ
余答以“幽栖解嘲”五律。
wèi biàn yú chāo shū yě
谓便于抄书也。
shí jiǔ rì chāo shū shū guǎn
十九日抄书书馆。
shǎn zhī yuàn yǐ zhú zhǐ hú bǐ kuì yǐ cǐ de wú zhǐ bǐ jù bù kān shū yě
闪知愿以竹纸湖笔馈，以此地无纸笔，俱不堪书也。
èr shí rì chāo shū lù guǎn
二十日抄书麓馆。
èr shí yī rì hái shi lái gù
二十一日孩识来顾。
èr shí èr rì chāo shū lù guǎn
二十二日抄书麓馆。
èr shí sān rì chen dà yǔ
二十三日晨，大雨。
shāo jì hái bài hái shi bìng xiè liú běi yǒu
稍霁，还拜孩识，并谢刘北有。
xià wǔ fù hái shi zhī zhāo zhāo dài shǎn shù jù tóng yàn
下午，赴孩识之招招待，闪、俞俱同宴。
shēn yè nǎi bié
深夜乃别。
èr shí sì rì jué liáng
二十四日绝粮。
zhī liú běi yǒu jiāng fù shěng wéi yù shè zhuó zhāo yú yú nǎi zuò shū wèi bǎi bēi zhī zhāo bù ruò yī dòu zhī sù kě yǐ bǎo shù rì yě
知刘北有将赴省闱，欲设酌招余，余乃作书谓：“百杯之招，不若一斗之粟，可以饱数日也。
èr shí wǔ rì xīn tiān qiū shù shì xié yī liú xìng zhě zhì qiū zì wèi zhū shēng ér yǐ qǐng xiān xíng
二十五日新添邱术士挟一刘姓者至，邱自谓诸生，而以请仙行。
zhāo yóu jiǔ lóng chí suì fàn chí zhōng tíng zi
招游九龙池，遂泛池中亭子。
hou liú xié zhuó bù zhì yú fǎn yù chāo shū
候刘携酌不至，余返寓抄书。
běi lín huā hóng zhèng shú zhī yā qiáng nán hóng yàn kě ài
北邻花红正熟，枝压墙南，红艳可爱。
zhāi ér shí zhī yǐ dāng jǐng li
摘而食之，以当井李。
cǐ jiān huā hóng jié zǐ shén fán shēng qīng shú hóng bù shì yú xiāng zhī shú zhé huáng yě
此间花红结子甚繁，生青熟红，不似余乡之熟辄黄也。
yú xiāng wú hóng sè zhě huā hóng zhī míng jù cóng cǐ de yě
余乡无红色者，“花红”之名，俱从此地也。
xià wǔ běi yǒu yǐ niú ròu dòu mǐ kuì liú shǎn mǎ jù jiào mén bù shí zhū ér shí niú
下午，北有以牛肉斗米馈，刘、闪、马俱教门，不食猪而食牛。
liú yǐ sù yáo sì pǐn kuì
刘以素肴四品馈。
èr shí liù zhì èr shí jiǔ rì jù chāo shū lù guǎn
二十六至二十九日俱抄书麓馆。
jù yǒu yǔ shí zhǐ shí zuò wú yī rì qíng yě
俱有雨，时止时作，无一日晴也。