滇游日记三十九 — 徐霞客游记 — 徐霞客

chū shí rì chen qǐ jì sè kě yì

初十日晨起，霁色可挹。

suì yóu gé dōng zhú wù rào shí yá zhī zuǒ dēng qí shàng

遂由阁东竹坞，绕石崖之左，登其上。

qí yá gāo wǔ liù zhàng dà sì zhàng yī shí qíng kōng sì miàn bì lì ér nán tū wèi yán qí xià qiàn rù yá dǐng píng zhǎn rú yí

其崖高五六丈，大四丈，一石擎空，四面壁立，而南突为岩，其下嵌入，崖顶平展如台。

gāng jǐ cóng běi lái huán qí hòu duàn ér fù qǐ qí duàn chù yì huán wèi xiá rào yá zuǒ yòu ér liú quán yíng zhī

冈脊从北来环其后，断而复起，其断处亦环为峡，绕崖左右，而流泉潆之。

zhǒng zhú xiá zhōng lán cuì yǎn yìng dào cóng zhī dēng

种竹峡中，岚翠掩映，道从之登。

xī yù lù gòu diàn sān yíng zài dǐng sù fú wèi jìng zhǐ yǒu kòng liáng luò yàn ní yě

昔玉麓构殿三楹在顶，塑佛未竟，止有空梁落燕泥也。

yǐ fù xià qīng lián gé cóng gé cè nán tòu yá xià qí yán hū běng yún yǎn mù tíng tíng shàng fù ér xià lín fù qiāng jiǎo bù shēng rán wú dì

已复下青莲阁，从阁侧南透崖下，其岩忽绷云罨幕，亭亭上覆，而下临复跫ｑｉóｎｇ脚步声然无地。

zhuǎn qí xi yán yì rú zhī dì yǐn shuǐ huán liú qí qián ér duàn běi tōng zhī ài zhì xià yán yǔ shàng tái fēn wéi liǎng jié

转其西，岩亦如之，第引水环流其前，而断北通之隘，致下岩与上台分为两截。

yú wèi bù ruò tōng běi ài duàn dōng lù shǐ qīng lián gé zhōng dào yóu qián yán zhī xià cóng xī běi zhuǎn dá yú hòu xiá réng zì hòu xiá shàng yá tái shù jī hū jiàn rù jiā jìng bù fēn liǎng qí yě

余谓不若通北隘，断东路，使青莲阁中道，由前岩之下从西北转达于后峡，仍自后峡上崖台，庶几乎渐入佳境，不分两岐也。

jì ér tài lù wēng cè zhàng xié chén cān zhì

既而太麓翁策杖携晨餐至。

cān bì yú yǐ tiān sè jiàn jì jí yú wèi shí chéng yóu

餐毕，余以天色渐霁，急于为石城游。

tài lù liú tàn sōng pō shí dòng yú yǐ guī tú qī zhī

太麓留探松坡石洞，余以归途期之。

tài lù yuē jīn rì dǐ jiāng biān yǐ wǎn bù bì dù kě mì tǔ guān zǎo lóng jiāng jiā tóu sù

太麓曰：“今日抵江边已晚，不必渡，可觅土官早龙江家投宿。

bǐ zì wèi dēng shān zhǐ nán

彼自为登山指南。

bù rán qí de jiē yí zhài wú kě tōng yǔ zhě

不然，其地皆彝寨，无可通语者。

yú shi zhī suì xíng

”余识之，遂行。

nǎi xī nán xià zhì qí lú cè suì dù wù zhōng nán chū zhī shuǐ qí xi yī lǐ shàng xún xi pō běi xiàng xíng

乃西南下，至其庐侧，遂渡坞中南出之水，其西一里，上循西坡北向行。

yī lǐ zhuǎn ér pī qí xī xiá bàn lǐ yú jí xi xià

一里，转而披其西峡，半里，逾脊西下。

yī lǐ xià zhì hè zhōng qí chù hū pán wō jiā gǔ zì dōng běi ér tòu xī nán zhī mén

一里，下至壑中，其处忽盘窝夹谷，自东北而透西南之门。

lù xún qí nán pō xi xíng yī lǐ shè xiá zhōng xiǎo shuǐ tóng tòu mén chū nǎi xī nán suí pō xià

路循其南坡西行，一里，涉峡中小水，同透门出，乃西南随坡下。

sān lǐ fù pán pō xi zhuǎn wàng jiàn nán wù zhōng kāi xià shǐ yǒu tián yǒu lù cóng dōng nán lái hé jí làn ní bà běi lái dào yě

三里，复盘坡西转，望见南坞中开，下始有田，有路从东南来合，即烂泥坝北来道也。

pō xī nán lù yǒu shù jiā yǐ pō nán xiàng shì wèi mǒu mǒu

坡西南麓，有数家倚坡南向，是为某某。

réng xià pō yī lǐ cóng cūn zuǒ dù xiǎo qiáo

仍下坡一里，从村左度小桥。

shì pō zuǒ yòu jù yǒu xiǎo shuǐ cóng běi xiá lái ér cūn xuán qí zhōng

是坡左右俱有小水从北峡来，而村悬其中。

yòu xī běi kāi yī xiá qí shuǐ jiào dà yì dōng lái hé zhī huì tóng nán qù dāng yì yǔ sōng pō shuǐ tóng chū luō míng zhě

又西北开一峡，其水较大，亦东来合之，会同南去，当亦与松坡水同出罗明者。

yóu shì wàng qí xī běi ér qū yī lǐ yú pō rù zhī

由是望其西北而趋，一里，逾坡入之。

yòu dù yī dōng běi lái xiǎo shuǐ jí xún běi pō sù jiàn xī běi xíng

又渡一东北来小水，即循北坡溯涧西北行。

èr lǐ xi xià dù wù zhōng jiàn fù xī běi shàng jiàn xī zhī shān

二里西下，渡坞中涧，复西北上涧西之山。

yòu suí qí zhī xiá rù èr lǐ zài shàng pán xi tū zhī pō

又随其支峡入，二里，再上盘西突之坡。

pō xi yǒu hè zhōng pán yóu hè zhī běi yá bàn lǐ huán zhì qí xi jí yuē sān lǐ yóu jí xī nán xià

坡西有壑中盘，由壑之北崖半里，环陟其西脊，约三里，由脊西南下。

bàn lǐ píng xíng kū xiá zhōng yī lǐ yǒu kū xiá zì běi lái hé héng zhì zhī xún běi lǐng zhī pō xi xíng

半里，平行枯峡中，一里，有枯峡自北来合，横陟之，循北岭之坡西行。

yī lǐ qí chù xiá fēn sì qí yú lái zhě zì dōng yòu yī xiá zì běi yòu yī xiá zì nán suī jiē zhōng kū jiē shuǐ suǒ cóng lái zhě

一里，其处峡分四岐：余来者自东，又一峡自北，又一峡自南，虽皆中枯，皆水所从来者；

yòu yī xiá xiàng xī zé zhū liú suǒ yóu xià zhù zhī kǒu

又一峡向西，则诸流所由下注之口。

lù dāng cóng xī xiá běi pō shàng xíng yú jiàn běi lái xiá dǐ yǒu lù rù suì sù zhī

路当从西峡北坡上行，余见北来峡底有路入，遂溯之。

èr lǐ qí zhōng fù huán wèi yī hè wén shuǐ shēng cóng cóng shù jiā yǐ xi pō ér jū shì wèi dǎ láng

二里，其中复环为一壑，闻水声淙淙，数家倚西坡而居，是为打郎。

rù xún jū rén shǐ zhī shàng jiāng lù zài wài xiá zhī xi hè dōng běi yì yǒu lù yú lǐng cǐ yì tōng fǔ zhī dào dú xī běi nǎi shān zhī huán jí wú tōng tú yě

入询居人，始知上江路在外峡之西，壑东北亦有路逾岭，此亦通府之道，独西北乃山之环脊，无通途也。

nǎi suí xī shān zhī bàn nán xiàng chū èr lǐ pán xī shān zhī nán zuǐ ér xi qí qián yǒu lù zì xiá dǐ lái hé zé dōng lái zhèng dào yě

乃随西山之半南向出，二里，盘西山之南嘴而西，其前有路自峡底来合，则东来正道也。

yú shì yǐ běi yá xi xíng xī xiá zhī shàng xiá nán pán hè lǚ kāi ér shuǐ réng xi zhù

于是倚北崖西行西峡之上，峡南盘壑屡开，而水仍西注；

xiá běi xī chuí jiàn xià shí gǔ bèng chū

峡北西垂渐下，石骨迸出。

xíng èr lǐ shí shàng wǔ shǔ shén yú zé yīn wò shí bàn shǎng nǎi xī běi xià pō

行二里，时上午暑甚，余择荫卧石半晌，乃西北下坡。

bàn lǐ yǒu jiàn zì dōng lái qí shuǐ cóng cóng chéng liú yuè zhī réng yǐ běi pō xī běi xíng

半里，有涧自东来，其水淙淙成流，越之，仍倚北坡西北行。

半里，有山涧自东边流来，洞中水涂涂成流，越过涧水，仍靠着北坡往西北行。

èr lǐ fàn yú pō jiān

二里，饭于坡间。

yòu xī běi èr lǐ yuè gāng xi xià qí jiān kēng qiàn bàng wǔ pō tuó

又西北二里，越冈西下，其间坑堑旁午，陂陀ｐō

bù píng tǎn jiān cuò mù shù sēn luó

ｔｕō不平坦间错，木树森罗。

èr lǐ lù qí wèi liǎng yī xī nán yī xī běi

二里，路岐为两，一西南，一西北。

yú wèi zhī suǒ cóng cóng xī běi zhě

余未知所从，从西北者。

yǐ ér hòu yī rén zhì yuē xī nán wèi měng lài dù jiāng jìng dào cǐ xī běi dào nǎi qū ér cóng měng lín zhě

已而后一人至，曰：“西南为猛赖渡江径道，此西北道乃曲而从猛淋者。

yú yù zhuǎn qí rén yuē jì lái yī lǐ bù bì zhuǎn jí cóng měng lín wǎng kě yě

”余欲转，其人曰：“既来一里，不必转，即从猛淋往可也。

nǎi xī běi suí xiá shāo xià

”乃西北随峡稍下。

èr lǐ yú yǒu jù luò yǐ nán pō lín běi hè shì wèi měng lín

二里余，有聚落倚南坡，临北壑，是为猛淋。

cǐ nǎi dǎ láng xī shān nán xià xi zhuǎn diào wěi ér běi huán wèi cǐ hè

此乃打郎西山，南下西转，掉尾而北，环为此壑。

qí hè běi xiàng pō huō yáo wàng yǒu jù shān zài běi héng gèn xi xià cǐ běi chōng hòu shān jiā xī xi xíng ér jǐn yú měng lài xī běi wáng shàng shū zhài lǐng zhě yě

其壑北向颇豁，遥望有巨山在北，横亘西下，此北冲后山，夹溪西行，而尽于猛赖溪北王尚书寨岭者也。

hè zhōng shuǐ dāng běi xià běi chōng xi xī

壑中水当北下北冲西溪。

qí rén zhǐ yú cóng měng lín cūn hòu xī nán yú lǐng xíng

其人指余从猛淋村后西南逾岭行。

yī lǐ zhì lǐng tóu yú ér nán xià suì shī lù

一里，陟岭头，逾而南下，遂失路。

xià yī lǐ qí lù zì xi lái hé suì shāo dōng xià dù yī xiǎo qiáo nǎi zhuǎn xī nán yuè pō

下一里，其路自西来合，遂稍东下，度一小桥，乃转西南越坡。

èr lǐ zé pō nán dà jiàn zì dōng ér xī xiàng zhù yǒu lù yì zì jiàn běi xi lái qí lù zé yán pō ér shàng yú suǒ yóu lù zé zhuì yá ér xià yú shì hé ér xī xiàng

二里，则坡南大涧自东而西向注，有路亦自涧北西来，其路则沿坡而上，余所由路则坠崖而下，于是合而西向。

bàn lǐ yán xī bàn xiàn lù xíng

半里，沿溪半线路行。

qí yá qiào shí líng kōng xià lín jué hè qí xià bēn liú pò xiá dào yǐng wú dì ér lù yuán qí jiān qiàn bì ér xíng

其崖峭石凌空，下临绝壑，其下奔流破峡，倒影无地，而路缘其间，嵌壁而行。

xī nán bàn lǐ shāo xià lí yá zú huí tiào běi yá shàng chā yóu rú céng chéng dié zhàng yě

西南半里，稍下离崖足，回眺北崖上插，犹如层城叠障也。

yòu xi èr lǐ yú cóng yá zú pán xī nán tū zuǐ bàn lǐ shǐ jiàn shàng jiāng nán wù qí xiá dà kāi zhōng qiàn wèi píng chóu zhī jiàn xiá dǐ ér bú jiàn jiāng liú

又西二里余，从崖足盘西南突嘴，半里，始见上江南坞，其峡大开，中嵌为平畴，只见峡底而不见江流。

yǒu xī zì xī shān dōng nán héng jiè píng chóu zhōng zhí dǐ dōng shān zhī lù ér yú suǒ xún zhī xī yì xī nán zhù zhī

有溪自西山东南横界平畴中，直抵东山之麓，而余所循之溪，亦西南注之。

xiá kǒu bō guāng sì wéi dàng yàng qí chù bù shěn jí xiá xī suǒ huì yì shàng jiāng zhī qū

峡口波光，四围荡漾，其处不审即峡溪所汇，抑上江之曲。

yú yòu yí dōng nán héng jiè zhī liú jí wéi shàng jiāng rán qí shì shén xiǎo bù zú yǐ dāng zhī

余又疑东南横界之流即为上江，然其势甚小，不足以当之。

fāng yí ér wèi dìng yú tū zuǐ ér xi yòu bàn lǐ zhuǎn ér běi suí běi xiá xià yī lǐ cóng běi xiá xi zhuǎn shǐ jiàn shàng jiāng běi wù suī píng chóu jiào xiǎo yú nán wù ér běi lái jiāng liú pán shé qí zhōng dōng xiá yòu yǒu xī xī xiàng rù zhī

方疑而未定，逾突嘴而西，又半里，转而北，随北峡下一里，从北峡西转，始见上江北坞，虽平畴较小于南坞，而北来江流盘折其中，东峡又有溪西向入之。

qí nán liú suī dà ér jiāng liú xún dōng shān zhī lù wèi dōng shān kuī bì wéi dāng xiá kǒu jǐn lù yī bān bù ruò cǐ zhī quán tǐ jù xiàn yě

其南流虽大，而江流循东山之麓，为东山亏蔽，惟当峡口仅露一斑，不若此之全体俱现也。

yòu xī xiàng zhě yī lǐ yǒu shí yú jiā yǐ nán shān běi xiàng ér jū qí qián jí dōng xiá suǒ chū xī xī nán huán zhī

又西向者一里，有十余家倚南山北向而居，其前即东峡所出溪西南环之。

又向西走一里，有十多家背靠南山面向北方居住，村前就是东峡流出的溪水在西南环绕着它。

wèn shàng jiāng dù hé zài cūn rén zhǐ zài qí xī běi

问上江渡何在，村人指在其西北。

wèn zǎo tǔ guān hé zài zài qí xī nán èr lǐ

问早土官何在，在其西南二里。

nǎi běi dù qí xī

乃北渡其溪。

xī shuǐ pō dà ér qí shàng wú qiáo jǐn héng yī mù píng yú shuǐ miàn liǎng jiē ér dù zhī ér mù wèi shuǐ jī hàn yáo bù dìng ér shuǐ shí yǒng yuè qí shàng

溪水颇大，而其上无桥，仅横一木，平于水面，两接而渡之，而木为水激，撼摇不定，而水时踊跃其上。

suī xiǎn zú chì zhe jiǎo ér shè ér zú xià bù néng zì zhǔ wēi shén

虽跣足赤着脚而涉，而足下不能自主，危甚。

yú shì shàng xi pō nán xiàng suí liú

于是上西坡，南向随流。

xíng chéng jiān yī lǐ shāo zhé ér xī nán yòu yī lǐ rù zǎo shì zhī lú yǐ mù

行塍间，一里，稍折而西南，又一里，入早氏之庐，已暮。

shǐ zài qí wài shì shén lòu jì nǎi yán rù zhōng táng zhǔ rén shǐ chū yī yóu yǐ hóng bù chán shǒu zhě

始在其外室，甚陋，既乃延入中堂，主人始出揖，犹以红布缠首者。

xùn yú suǒ cóng lái yú yǐ mǎ shì duì

讯余所从来，余以马氏对。

yuē yuán kāng yǔ wǒ hòu hòu dài hé bù yǐ yī jiǎn xiāng shì

曰：“元康与我厚厚待，何不以一柬相示？

yú chū yuán kāng shī shì zhī qí rén nǎi qù chán shǒu yì jīn fú ér chū zài yī suì jù wǎn cān ér wò qí zhōng táng

”余出元康诗示之，其人乃去缠首，易巾服而出，再揖，遂具晚餐，而卧其中堂。

cǐ dì wèi měng lài nǎi shàng jiāng dōng àn zhī zhōng qí mài yóu běi chōng xi xī běi jiè zhī shān xi tū wèi wáng shàng shū yíng zhě xià zhuì wù zhōng wèi píng chóu nán yǎn zhì cǐ

此地为猛赖，乃上江东岸之中，其脉由北冲西溪北界之山，西突为王尚书营者，下坠坞中为平畴，南衍至此；

shàng jiāng zhī liú xi yíng zhī běi chōng xi xī dōng jiā zhī ér dāng qí jiāo huì zhī zhōng

上江之流西潆之，北冲西溪东夹之，而当其交会之中；

xī nán jí suǒ xià zhī lǐng zì měng lín nán jiā xī nán xià zhì wéi xià liú zhī lóng shā ér wáng shàng shū yíng lǐng jí qí běn zhī ér yòu wéi shàng liú zhī hǔ shā yě

溪南即所下之岭，自猛淋南夹溪南下，峙为下流之龙砂，而王尚书营岭即其本支，而又为上流之虎砂也。

shàng jiāng zhī dōng shàng chēng wéi zhài èr shí bā zhài jiē tǔ qiú guān shè

上江之东，尚称为“寨”，二十八寨皆土酋官舍。

jiāng yǐ xī shì wèi shí wǔ xuān xuān zhě qǔ xuān jù zhī yì wèi zhòng zhī suǒ jí yě

江以西是为十五喧，“喧”者，取喧聚之义，谓众之所集也。

wéi cǐ dì yǒu cǐ chēng

惟此地有此称。

qí rén jiē yí lán jū kū chù yǔ yuè xi yí de xiāng sì

其人皆彝，栏居窟处，与粤西彝地相似。

ér zǎo lóng jiāng nǎi jū zhōng ér xiá zhī zhě

而早龙江乃居中而辖之者。

shí yī rì chen qǐ zǎo lóng jiāng jù fàn qiě yán jiāng wài tǔ rén zhì yě bù xún jiàn rén zhé bì

十一日晨起，早龙江具饭，且言：“江外土人，质野不驯，见人辄避。

jūn yù yóu shí chéng qí shān zài xī běi chóng xiá zhī shàng lù yóu mán biān rù

君欲游石城，其山在西北崇峡之上，路由蛮边入。

mán biān yì yú suǒ xiá dāng fèng yī xí wén shū lìng qí huǒ tóu gōng yìng chú dào bō zhài fu yǐn zhì qí chù bù rán yī shí wú qī tuō zhī suǒ yě

蛮边亦余所辖，当奉一檄文书，令其火头供应除道，拨寨夫引至其处，不然，一时无栖托之所也。

yú xiè zhī

“余谢之。

lóng jiāng fù yǐn yú chū lú qián kuàng chù zhǐ diǎn ér yán yuē dōng běi yī fēng tè sǒng xi lín jiāng zuǒ zhě wèi wáng shàng shū zhù yíng zhī fēng

龙江复引余出庐前旷处，指点而言曰：”东北一峰特耸，西临江左者，为王尚书驻营之峰。

xī běi zhòng xiá zhī xià yī gāng dōng tū jiāng yòu zhě shì wèi mán biān xī lù chuān pàn qiú sī rèn jù wèi cháo

西北重峡之下，一冈东突江右者，是为蛮边，昔麓川叛酋思任踞为巢。

qí hòu zhòng àn shàng shì wèi shí chéng sī qiú shì yǐ wéi xiǎn yǔ wáng shàng shū jiā jiāng xiāng jù zhě yě

其后重岸上，是为石城，思酋恃以为险，与王尚书夹江相拒者也。

cǐ dì xī wèi zhàn chǎng wèi zéi kū

此地昔为战场，为贼窟。

jīn jiè tiān zǐ wēi líng mín ān dì jìng wù chǎn fēng yíng shèng yú tā suǒ

今藉天子威灵，民安地静，物产丰盈，盛于他所。

tā chǔ fāng kǔ hàn ér cǐ de zhī yǔ bù jué

他处方苦旱，而此地之雨不绝；

tā chǔ fu chā shí ér cǐ zhōng zhī xīn gǔ yǐ dēng tā chǔ duō dào zéi ér cǐ zhōng yè bù bì hù

他处甫插莳，而此中之新谷已登，他处多盗贼，而此中夜不闭户。

gǎn wèi qióng biān fēi lè tǔ hu

敢谓穷边非乐土乎！

dì wú gāo rén zhì cǐ ér jīn de zhī qǐ fēi shān chuān zhī xìng

第无高人至此，而今得之，岂非山川之幸！

yú xiè bù gǎn dāng

“余谢不敢当。

shí xīn gǔ xīn huā yī shí bìng chū ér wǎn dào xiāng fēng yíng chuān bèi lǒng zhēn biān jìng zhī xiū fēng ér huò zhǐ yǐ wéi zhàng yì cǐ dì zhī cháng ěr

时新谷、新花，一时并出，而晚稻香风，盈川被陇，真边境之休风，而或指以为瘴，亦此地之常耳。

jì fàn

既饭。

lóng jiāng yù shì xíng yú gù cí zhī qī fǎn tú zài wù nǎi yǐ qí xí wǎng

龙江欲侍行，余固辞之，期返途再晤，乃以其檄往。

chū mén jí sù jiāng dōng àn běi xíng

出门，即溯江东岸北行。

èr lǐ shí dù zhōu zài xi àn yú zuò dōng yá shù xià dài zhī bàn shǎng dōng lái nǎi shòu zhī

二里，时渡舟在西岸，余坐东涯树下待之，半晌东来，乃受之。

sù liú shāo běi yòu shòu tuó qí cǐ zì běi chōng xi lái zhě

溯流稍北，又受驼骑，此自北冲西来者。

dù zhōu wèi lóng jiāng zhī dì lóng chuān suǒ guǎn zhǐ tuó qí gè bì zhī qián ér qìng shēn zhī shēn bù dài tā wù zhī dù wú bì qián zhě

渡舟为龙江之弟龙川所管，只驼骑各畀之钱，而罄身只身不带他物之渡，无畀钱者。

shí lóng chuān jū jiāng àn xi yǔ mán biān zhī lù gé yī dōng xià xiǎo xī

时龙川居江岸，西与蛮边之路隔一东下小溪。

dù fu wèi yú zì mán biān huí bì xiàng xī nán yī wù lóng chuān

渡夫谓余，自蛮边回，必向溪南一晤龙川。

yú xǔ zhī

余许之。

我答应了。

nǎi cóng xiǎo xī běi àn dēng yá jí xī běi xíng yú shì shè shàng jiāng zhī xi yǐ

乃从小溪北岸登涯，即西北行，于是涉上江之西矣。

cǐ shí wǔ xuān zhī zhōng yě xún xī shān běi èr rì wèi bēng jiá nán èr rì wèi bā wān

此十五喧之中也，循西山北二日为崩戛，南二日为八湾。

bēng jiá běi wèi hóng máo yě rén

崩戛北为红毛野人。

bā wān nán wéi lù jiāng ān fǔ sī

八湾南为潞江安抚司。

xī shí zào qiáo xi yú shān xīn chū hú píng kǒu zhì téng yáng dào shàng zài qí nán xià liú èr shí lǐ

昔时造桥，西逾山心，出壶瓶口，至腾阳道，尚在其南下流二十里。

qí tiān shēng shí yá kě jiù wèi qiáo zhǐ zhě yòu zài qí xià

其天生石崖可就为桥址者，又在其下。

xī zhòng yì jiù yá jiàn qiáo sūn jùn zūn yǐ tóng mǎ yuán zhōng bèi qīn zhì ér xiāng dù zhī

昔众议就崖建桥，孙郡尊已同马元中辈亲至而相度之。

hòu xú bié jià jí téng yuè dū zào wèi guān yǐ sī yì jiàn qiáo yú shí yá běi shā zuǐ zhī chōng xuán wèi shuǐ cuī qù qiáo jìng bù chéng

后徐别驾及腾越督造卫官，以私意建桥于石崖北沙嘴之冲，旋为水摧去，桥竟不成。

cǐ jiāng wáng jìng yuǎn yǔ sī rèn jiā jiāng duì lěi xiāng chí bù dé dù

此江王靖远与思任夹江对垒，相持不得渡。

wáng mìng duō fù fá

王命多缚筏。

yī xī fù yáng yú gǔ fù jù yú fá fàng zhī bì jiāng nán xià

一夕缚羊于鼓，缚炬于筏，放之蔽江南下。

sī qiú jiàn zhī yǐ wéi fá qiě yóu xià liú dù jìng cóng xi àn qū xià liú ér qiě shī cóng shàng liú jì yǐ suì kè zhī

思酋见之，以为筏且由下流渡，竞从西岸趋下流，而且师从上流济矣，遂克之。

jīn dōng àn zhī luō míng nǎi qí fù sōng míng zhài luō gǔ nǎi qí zào gǔ zhài yě

今东岸之罗明，乃其缚松明寨，罗鼓乃其造鼓寨也。

xī běi sān lǐ yǒu xī zì xī xiá chū běi dù zhī

西北三里，有溪自西峡出，北渡之。

bàn lǐ yǒu jù luò yǐ pō dōng xiàng luó liè shì wèi mán biān

半里，有聚落倚坡东向罗列，是为蛮边。

àn zhì shí wǔ xuān wú mán biān zhī míng xiǎng jí suǒ wèi zhōng gāng yě

按《志》，十五喧无蛮边之名，想即所谓中冈也。

shǎn tài shǐ yì yǒu zhuāng zài yān

闪太史亦有庄在焉。

mì huǒ tóu bú jiàn

觅火头不见。

qí qī chí xí mì yī sēng dú zhī yán yú zuò zhú lán shàng ér jù cān yān

其妻持檄觅一僧读之，延余坐竹栏上而具餐焉。

qí sēng jí shí chéng xià céng zhōng tái sì sēng jié ān zhōng tái zhī shàng gè xuān tǔ rén jù xìn fú zhī jīn wèi qǔ mù yán jiang jiāng kāi jiàn dà sì

其僧即石城下层中台寺僧，结庵中台之上，各喧土人俱信服之，今为取木延匠，将开建大寺。

cǐ sēng fu xià shān yǔ gè xuān huǒ tóu yì kāi jiàn zhī shì yán ān zhōng wú rén quàn yú gū tíng cǐ hou qí míng rì guī fāng kě yóu ān mì shí chéng yě

此僧甫下山，与各喧火头议开建之事，言庵中无人，劝余姑停此，候其明日归，方可由庵觅石城也。

yú cóng zhī zuò lán shàng zuò jì

余从之，坐栏上作纪。

xià wǔ yù yú jiàn

下午浴于涧。

fù dēng lán guān huǒ tóu jiā pēng xiǎo tún jì xiān

复登栏，观火头家烹小豚祭先。

lìng yī rén cóng wài wàng yī rén cóng nèi hū

令一人从外望，一人从内呼。

wèn kě lái

问：“可来？

yuē lái le

”曰：“来了。

rú shì zhě shù shí cì

”如是者数十次。

yǐ bù yè lù jiān dù rù kān ér zhuó zhī fàn zhī quàn yì rú shēng rén

以布曳路间，度入龛而酌之饭之，劝亦如生人。

bó mù qí zi yǐ jiǔ ròu lái xiàn nǎi huǒ jiǔ yě

薄暮，其子以酒肉来献，乃火酒也。

zhuó yú lán shàng fēng yǔ hū lái suī lán wú suǒ bì ér chuān zhōng yùn rè jí jiù lán ér wò bù xiá yí jiù qí shì yě

酌于栏上，风雨忽来，虽栏无所蔽，而川中蕴热，即就栏而卧，不暇移就其室也。

huǒ tóu zhě yī xuān zhī zhǔ yě jí zhōng tǔ bǎo cháng lǐ cháng zhī lèi

“火头”者，一喧之主也，即中土保长、里长之类。

shí èr rì huǒ tóu jù fàn yán yī jiù tǔ guān tóng cān

十二日火头具饭，延一旧土官同餐。

qí rén jiǔ shí qī suì yǐ yǐ nián gāo hòu gǎi yú zǎo lóng jiāng zhě

其人九十七岁矣，以年高，后改于早龙江者。

xuān zhōng rén jiē yán qí rén zhì zhí ér bù hài rén wèi tǔ guān zuì jiǔ céng bù zuò yī fēng bō yǒu kuì zhī zhě qiān qián zhī wài zhé bù shòu

喧中人皆言，其人质直而不害人，为土官最久，曾不作一风波，有馈之者，千钱之外辄不受。

dāng dào lǚ wù sè kǎo chá zhī zhōng mò de qí guò jì

当道屡物色考察之，终莫得其过迹。

xuān rén gǎn niàn zhī gòng zǎi yī niú mài wèi shàn lǎo zhī zī

喧人感念之，共宰一牛，卖为赡老之资。

jì fàn yǐ yī rén yǐn yú wǎng zhōng tái sì

既饭，以一人引余往中台寺。

yú yù qí rén jìng yǐn tàn shí chéng bù bì yóu zhōng tái

余欲其人竟引探石城，不必由中台。

qí rén yán xuān zhōng rén jù bù shí shí chéng lù wéi zhōng tái sēng néng shi zhī

其人言：“喧中人俱不识石城路，惟中台僧能识之；

qiě lù bì yóu zhōng tái wǎng wú tā dào yě

且路必由中台往，无他道也。

yú bù xìn fù huán

”余不信，复还。

biàn zhēng zhī xuān zhōng qí yán hé suì yǔ tóng xiàng zhōng tái

遍征之喧中，其言合，遂与同向中台。

yóu cūn běi sù xī xī xiàng rù èr lǐ guò shàng mán biān jiàn rù xiá

由村北溯溪西向入，二里，过上蛮边，渐入峡。

yòu xi yī lǐ yú shè yī shuǐ gōu zhú lín nán jiàn yǐ běi pō ér xíng

又西一里余，涉一水沟，逐临南涧倚北坡而行。

yòu lǐ yú zé běi pō shāo kāi yǒu qí běi qù

又里余，则北坡稍开，有岐北去。

yòu xi yú pō guò yī shuǐ táng běi xià xiá zhōng

又西逾坡，过一水塘，北下峡中。

gòng èr lǐ yǒu xī zì běi xiá lái jià mù wèi qiáo xi dù zhī

共二里，有溪自北峡来，架木为桥，西度之。

qiáo zhī nán yòu yǒu xī zì nán xiá xi lái yǔ qiáo shuǐ hé jìn ér chū yú mán biān nán dà xī zhě

桥之南，又有溪自南峡西来，与桥水合进，而出于蛮边南大溪者。

jì dù qiáo xī jí běi xiàng shàng pō

既度桥西，即北向上坡。

qí pō jùn shén qiě zhù shén xiàn nào bù néng jǔ zú yīn qí zhōng lín mù shēn mèn niú chù róu jiàn suì chéng nào tǔ pān zhì shén nán

其坡峻甚，且泞甚，陷淖不能举足，因其中林木深闷，牛畜蹂践，遂成淖土，攀陟甚难。

èr lǐ jiù xiǎo jìng xíng cóng mù zhōng

二里，就小径行丛木中。

sān lǐ fù yǔ dà lù hé jùn yǔ zhù yù shén

三里，复与大路合，峻与泞愈甚。

yòu běi shàng yī lǐ zhé ér xī nán shàng xiá zhōng

又北上一里，折而西南上峡中。

yī lǐ nán yú qí gāng zé zhōng tái dōng xià zhī jí yě shǐ jiàn yǒu máo ān dāng xi yá zhī xià qí yá chù rán bì lì yú hòu shàng cān xiāo hàn qí shàng gài jí shí chéng yún

一里，南逾其冈，则中台东下之脊也，始见有茅庵当西崖之下，其崖矗然壁立于后，上参霄汉，其上盖即石城云。

nǎi rù ān

乃入庵。

ān dōng xiàng nǎi fù máo wèi zhī zhě qí qián jī mù shèn jù yī jiàng gōng zhuó zhī wèi diàn cái

庵东向，乃覆茅为之者，其前积木甚巨，一匠工斫之为殿材。

zuó suǒ wù lǎo sēng hào cāng hǎi sì chuān rén

昨所晤老僧号沧海，四川人。

yǐ xiān zhì jí wéi yú jù fàn

已先至，即为余具饭。

yú gào yǐ yù dēng shí chéng sēng yuē bì sì míng rì jīn yǐ wú jí yǐ

余告以欲登石城，僧曰：“必俟明日，今已无及矣。

cǐ lù wéi sēng néng dǎo zhī jí xuān zhōng rén yì bù néng zhī yě

此路惟僧能导之，即喧中人亦不能知也。

yú shǐ xìn xuān rén zhī yán bù miù suì tíng qí máo zhōng

”余始信喧人之言不谬，遂停其茅中。

cǐ sì suī chēng zhōng tái shí dēng shān dì yī píng yě

此寺虽称中台，实登山第一坪也。

shí chéng zhī dǐng héng zhì yú hòu zhě wèi dì èr céng

石城之顶，横峙于后者，为第二层。

qí hòu yòu huán yī xiá yòu chù ér shàng jí xuě shān dà jí zhī dōng tū shì wèi dì sān zhòng

其后又环一峡，又矗而上，即雪山大脊之东突，是为第三重。

zì dì yī píng ér shàng jiē wēi zhàng shēn mù méng yì xuán zǔ céng wú rén jī

自第一坪而上，皆危嶂深木，蒙翳悬阻，曾无人迹。

wéi cǐ lǎo sēng xī cháng tóng yī tú chí fǔ bǐng jù tàn lì sì wǔ rì yú shàng èr céng gè zhuó mù shù shí zhū xiāng jī bo zhǐ yù jié máo yú shàng yǐ qù rén jìng tài yuǎn nǎi hái qī xià céng

惟此老僧昔尝同一徒，持斧秉炬，探历四五日，于上二层各斫木数十株，相基卜址，欲结茅于上，以去人境太远，乃还栖下层。

jīn xuān rén guī yī jiàn yǒu zhǎn tuò yǐ

今暄人归依，渐有展拓矣。

shí sān rì sēng cāng hǎi jù fàn jí zhí shū qián qū

十三日僧沧海具饭，即执殳前驱。

yú yǔ gù pū yì yè zhàng cóng zhī

余与顾仆亦曳杖从之。

cóng píng gāng yòu yè pū shù shàng dù ér rù

从坪冈右腋仆树上，度而入。

qí shù zhǎng èr shí yú zhàng dà hé bào héng jià yá bì xià qí liǎng páng jiē cóng jīng jiū téng bù kě zhe zú qí xià kǎn kě méng bì

其树长二十余丈，大合抱，横架崖壁下，其两旁皆丛箐纠藤，不可着足，其下坎坷蒙蔽。

wú lù kě tōng bù dé bù jiǎ dào yú shù yě

无路可通，不得不假道于树也。

guò shù yán xi yá shí jiǎo nán xiàng pī cóng jí tóu bù dài tiān zú bù jiàn de rú shé yóu fú mǎng róng jīn sī hóu guò duàn zhī wéi suí lǎo sēng sēng pān yì pān sēng guà yì guà sēng pú fú yì pú fú

过树，沿西崖石脚，南向披丛棘，头不戴天，足不践地，如蛇游伏莽，狨ｒóｎｇ金丝猴过断枝，惟随老僧，僧攀亦攀，僧挂亦挂，僧匍匐亦匍匐。

èr lǐ guò chóng yá zhī xià

二里，过崇崖之下。

yòu nán yuè yī gāng yòu dōng nán xià shè yī jīng gòng lǐ yú nǎi nán shàng pō jiàn jī máo ér héng zhì zhī

又南越一冈，又东南下涉一箐，共里余，乃南上坡，践积茅而横陟之。

qí máo dào zhě hòu chǐ yú shù zhě gāo zhàng yú yì yǎng bù biàn tiān fǔ bù biàn de

其茅倒者厚尺余，竖者高丈余，亦仰不辨天，俯不辨地。

yòu lǐ yú chū nán gāng zhī shàng

又里余，出南冈之上。

cǐ gāng xià lín nán xiá dōng xiàng chuí zhī ér xià yǒu wēi jìng zì nán xiá zhī dǐ xī xiàng xún gāng ér shàng yú shì shǐ de lù

此冈下临南峡，东向垂支而下，有微径自南峡之底，西向循冈而上，于是始得路。

suí zhī shàng niè qí shàng shén jùn gài shí chéng píng lì cǐ qí dōng nán zhī fū nán xiá yòu huán qí wài wéi yī xiàn xuán yá xiá zhī jiān

随之上蹑，其上甚峻，盖石城屏立，此其东南之趺ｆū，南峡又环其外，惟一线悬崖峡之间。

suì cóng pān jī xī xiàng shàng zhě wǔ lǐ nǎi zhé ér běi shàng

遂从攀跻西向上者五里，乃折而北上。

yī lǐ xī běi zhì kǎn kě zhī shí bàn lǐ dǐ shí chéng nán chuí zhī zú

一里，西北陟坎坷之石，半里，抵石城南垂之足。

nǎi zhī cǐ shān fēi huán zhuǎn zhī chéng qí shān zé cóng qí hòu xuě shān zhī jí dōng dù nán zhé zhōng dōu yī xiá nán qiàn ér xià zhì cǐ nán chuí zhī zú nǎi xiá zhōng zhī mén yě

乃知此山非环转之城，其山则从其后雪山之脊，东度南折，中兜一峡，南嵌而下，至此南垂之足，乃峡中之门也。

qí yá zé cóng nán zhé zhī jí héng liè yī píng tè sǒng ér shàng zhì cǐ nán chuí zhī zú zé chéng fū zhī zuò yě

其崖则从南折之脊，横列一屏，特耸而上，至此南垂之足，则承趺之座也。

xiá zé wéi sān quē yī píng zé jiè yī wèi èr jiē bù kě wèi zhī chéng

峡则围三缺一，屏则界一为二，皆不可谓之城。

rán xiá zhī yǎo miǎo zhàng yú nèi píng zhī tū wù lín yú wài cǐ nán chuí píng xiá zhī jiāo zhèng rú huáng hé huá yuè còu è tóng guān bù kě bù wèi xiǎn zhī jí yě

然峡之杳渺障于内，屏之突兀临于外，此南垂屏峡之交，正如黄河、华岳，凑扼潼关，不可不谓险之极也。

cóng nán chuí zú pán qí dōng lù ér běi wèi yá qián bì zhèng lín tái ān ér shàng

从南垂足，盘其东麓而北，为崖前壁，正临台庵而上。

bì jiān yǒu dòng yì dōng xiàng qiàn gāo shēn jiān dēng zhī piāo miǎo yún duān píng lín qióng gé suǒ shǎo zhě shí suǐ wú tíng xué ěr

壁间有洞，亦东向，嵌高深间，登之缥缈云端，凭临琼阁，所少者石髓无停穴耳。

pán qí xi lù ér běi wèi yá hòu bì zhèng huán zhuì xiá zhī dōng

盘其西麓而北，为崖后壁，正环坠峡之东。

xuē lěi shàng yā yuān qiàn xià pán wàn mù sēn kōng téng xiǎn jiāo yōng yōu qiào zhī shén

削垒上压，渊堑下蟠，万木森空，藤藓交拥，幽峭之甚。

xún yá běi xíng yī lǐ lù fēn wèi èr yī dōng běi shàng wèi niè yá dǐng zhě

循崖北行一里，路分为二：一东北上，为蹑崖顶者；

yī xī běi wèi pán xiá āo zhě

一西北，为盘峡坳者。

nǎi xiān cóng xiá

乃先从峡。

bàn lǐ shè qí dǐ dǐ yì shèn píng sēn mù jiē fú kōng jié cuì sī rì bù róng xià zhuì

半里，涉其底，底亦甚平，森木皆浮空结翠，丝日不容下坠。

shān shàng duō fú liú téng suǒ wèi lǒu zǐ yě cǐ chù yóu jù ér zhǎng yǒu zhǎng liù zhàng zhě

山上多扶留藤，所谓篓子也，此处尤巨而长，有长六丈者。

yòu yǒu yī shù jìng chǐ xì yá rú máo mì zhui pí wài wú háo xì

又有一树径尺，细芽如毛，密缀皮外无毫隙。

dāng qí zhōng yǒu mù lóng yān nǎi yī jù shù yě

当其中有木龙焉，乃一巨树也。

qí xià tǐ xíng biǎn zòng sān chǐ héng chǐ wǔ

其下体形扁，纵三尺，横尺五。

zì de ér shàng gāo èr chǐ wǔ cùn jí bàn cuī bàn mào

自地而上，高二尺五寸，即半摧半茂。

cuī zhě zài xī běi zhǐ cún xià jié

摧者在西北，止存下节；

mào zhě zài dōng nán sǒng yú ér qǐ

茂者在东南，耸于而起。

qí gān zhèng yuán wéi rú xià tǐ zhī bàn ér gāo bù chì shí yú zhàng

其干正圆，围如下体之半，而高不啻十余丈。

qí suǒ cún xià jié bìng fù zhī qí yuán yì rú sǒng gàn de xià tǐ zhī bàn ér qí zhōng jiē kōng wài fū zhī wéi bào ér fù yú sǒng gàn zhě qí hòu zhǐ cùn yú zhōng huán kōng fù rú tǒng ér shuǐ yíng yān

其所存下节并附之，其圆亦如耸干，得下体之半，而其中皆空，外肤之围抱而附于耸干者，其厚止寸余，中环空腹如桶，而水盈焉。

tǒng zhōng zhī shuǐ shēn èr chǐ yú gài xià jiāng jí yú de ér shàng dī yú wài fū zhī biān zhě yī cùn yǒu wǔ qí shuǐ bù shèn qīng xiǎng jí shù zhī lì yě

桶中之水，深二尺余，盖下将及于地，而上低于外肤之边者，一寸有五，其水不甚清，想即树之沥也。

zhōng yǒu kē dǒu yuè tiào biāo jí sháo shuǐ ér gàn zhī zé bù jiàn

中有蝌蚪跃跳，杓ｙǎｏ即勺水而干之则不见。

rán dǐ wú páng xué bù xuán zhǒng jí bù jí zhuǎn shēn ér shuǐ réng mǎn yì bú jiàn suǒ zì lái jí mǎn zhì fū biān xià cùn wǔ zhé zhǐ bù yì

然底无旁穴，不旋踵即不及转身而水仍满，亦不见所自来，及满至肤边下寸五，辄止不溢。

ruò yǒu suǒ xiàn zhī zhě cǐ yòu hé yé

若有所限之者，此又何耶？

qí shù yī míng xī mǔ shù yòu míng shuǐ dōng guā yán qí duō shuǐ yě

其树一名溪母树，又名水冬瓜，言其多水也。

tǔ rén yán yǒu xīn qì tòng zhě zhì cǐ yǐn zhī zhé yù

土人言，有心气痛者，至此饮之辄愈。

lǎo sēng qián yǐ kǎn mù xiāng jī zhì yì jí cǐ shuǐ wèi cān ér shí

老僧前以砍木相基至，亦即此水为餐而食。

shù zhī běi yǒu píng gāng zì xi ér dōng shǔ yú shí yá zhī fēng

树之北，有平冈自西而东，属于石崖之峰。

jí dù gāng zhī běi yǒu wā huì shuǐ wèi mǎ lù tán yán mǎ lù suǒ qī yǐn zhě

即度冈之北，有洼汇水，为马鹿潭，言马鹿所栖饮者。

wā zhī běi zé liǎng àn duì shù rú mén tán shuǐ suǒ cóng xiè yě

洼之北，则两岸对束如门，潭水所从泄也。

xún gāng xī shàng bàn lǐ xi tài shān zhī lù yǒu pō yī fāng jù mù jiāo zhěn yún rì pī kōng jí lǎo sēng xī lái suǒ kǎn ér yù bo zhī wèi jī zhě jì sù zhī máo shàng zài qí cè

循冈西上半里，西大山之麓有坡一方，巨木交枕，云日披空，即老僧昔来所砍而欲卜之为基者，寄宿之茅，尚在其侧。

yóu cǐ xī shàng kě dēng shàng tái ér lù yù bì nǎi fǎn yóu qián qí dōng běi niè àn bàn lǐ ér lìng qí shàng

由此西上，可登上台，而路愈蔽，乃返由前岐东北蹑岸，半里而凌其上。

nán kàn xià tái zhī kān ān rú jǐng dǐ cùn rén dòu mǎ rú rú xià dòng

南瞰下台之龛庵，如井底寸人豆马，蠕蠕下动。

cǐ ān suì chéng yī huà fú qí dǐng zhèng rú dǔ qiáng nán běi suī yáo ér kuò jiē zhàng yú shàng xià suī xuán ér zhǐ jiē zhí lì

此庵遂成一画幅，其顶正如堵墙，南北虽遥而阔皆丈余，上下虽悬而址皆直立。

yóu qí shàng dōng kàn shàng jiāng rú yī xiàn ér dōng jiè jí běi zhī cáo jiàn jí nán zhī niú jiǎo guān kě yī jié ér jǐn

由其上东瞰上江如一线，而东界极北之曹涧，极南之牛角关，可一睫而尽；

wéi xi jiè zhī nán běi wèi běn zhī suǒ yǎn bù néng jǐn bēng jiá bā wān zhī jìng yě

惟西界之南北，为本支所掩，不能尽崩戛、八湾之境也；

xi tiào xuě shān dà jí kě yǐ píng yī ér wèn dì shēn xiá zhōng qiàn bù néng jìng zhì ěr

西眺雪山大脊，可以平揖而问，第深峡中嵌，不能竟陟耳。

nǎi yǐ lǎo sēng fàn jù yá jí ér cān zhī réng yóu jiù jìng xià qū zhōng tái ān

乃以老僧饭踞崖脊而餐之，仍由旧径下趋中台庵。

wèi zhì ér yǔ wèi mì shù suǒ yì bù jué yě

未至而雨，为密树所翳不觉也。

jì zhì ér dà yǔ

既至而大雨。

sēng fù jù fàn

僧复具饭。

xià wǔ yǔ zhǐ suì bié sēng xià shān sù yú mán biān huǒ tóu jiā yǐ shāo yú gōng huǒ jiǔ ér wò

下午雨止，遂别僧下山，宿于蛮边火头家，以烧鱼供火酒而卧。