chū jiǔ rì zǎo qǐ tiān sè rú xǐ yǔ wáng jìng chuān tóng rén lán xī xī mén jí guò xiàn qián
初九日早起，天色如洗，与王敬川同人兰溪西门，即过县前。
xiàn qián rú shuǐ gài xiàn jūn chū wù gù wù gù jí sǐ wáng wù yīn yě
县前如水，盖县君初物故物故即死亡物音mò也。
wèi xī rén xiàng rén lóng xīn wèi jìn shì wǔ rì zhī nèi yǔ fù yǔ zi sān rén jù sǐ yú lì
为歙人项人龙，辛未进士•五日之内，与父与子三人俱死于痢。
yòu dōng shàng sū fang lǐng lǐng pō píng huán huì zhǐ jiē shì jiā zhī
又东上苏坊岭，岭颇平，阛阓huán huì指街市夹之。
dōng xià wèi sì pái fāng zì sū fang zhì cǐ jiē sì pō shèng nán qù jí jùn zhì yǐ
东下为四牌坊，自苏坊至此，街肆颇盛，南去即郡治矣。
yǔ wáng jìng chuān tóng rù xī rén miàn sì miàn shén jiā yīn yī rén jiān liǎng rén zhuàn
与王敬川同入歙人面肆，面甚佳，因一人兼两人馔。
réng chū xī mén jí xún chéng xī běi xíng wáng yóu yī yī jiǔ zhī nǎi bié
仍出西门，即循城西北行，王犹依依，久之乃别。
suì yǒu gāng lǒng gāo xià shí lǐ zhì luō diàn
遂有冈陇高下，十里至罗店。
wèn sān dòng hé zài zé yuē xi
问三洞何在，则曰西；
jiàn jiān fēng qián yǐ zé zài dōng
见尖峰前倚，则在东。
yīn zhí tǔ rén xiáng xún zhī yuē běi shān zhī bàn wèi lù tián sì
因执土人详询之，曰：“北山之半为鹿田寺。
qí dōng xià zhī mài nán zhì wèi fú róng fēng jí jiān fēng yě wèi jùn lóng zhī suǒ yóu
其东下之脉，南峙为芙蓉峰，即尖峰也，为郡龙之所由；
cuì qí xi xià zhī mài nán jié wèi sān dòng sān dòng zhī xi jí lán xī jiè yǐ
萃其西下之脉，南结为三洞，三洞之西即兰溪界矣。
shí yù yóu sān dòng fǎn lán xī kǒng dōng yǒu yú shèng suì wàng fú róng ér qū
”时欲由三洞返兰溪，恐东有余胜，遂望芙蓉而趋。
zì luō diàn dōng běi wǔ lǐ de zhì zhě sì
自罗店东北五里，得智者寺。
sì zài fú róng fēng zhī xi nǎi běi shān nán lù zhī shǒu shā yě jīn yǐ diāo luò
寺在芙蓉峰之西，乃北山南麓之首刹也，今已凋落。
ér diàn zhōng yóu yǒu yī bēi nǎi sòng lù wu guān wèi zhì zhě dà shī chóng jiàn cí sì suǒ zhuàn ér zì jí qí shǒu shū
而殿中犹有一碑，乃宋陆务观为智者大师重建兹寺所撰，而字即其手书。
bēi yīn yòu juān wu guān yǔ zhì zhě shǒu dú shù piān
碑阴又镌务观与智者手牍数篇。
bēi jiè dú xíng jù yǒu fēng zhì hèn wú tà gōng bù néng dé yī tōng wèi kuài
碑楷牍行，俱有风致，〔恨无拓工，不能得一通为快。
sì dōng yòu yǒu fú róng ān yǒu lù kě dēng fú róng fēng
〕寺东又有芙蓉庵，有路可登芙蓉峰。
yú yǐ fēng suī jiān yuán gāo bù jí běi shān zhī bàn suì shě zhī
余以峰虽尖圆，高不及北山之半，遂舍之。
réng yóu zhì zhě sì xī běi dēng lǐng shēng zhì fēng wù wǔ lǐ de qīng jǐng ān
仍由智者寺西北登岭，升陟峰坞，五里得清景庵。
ān sēng dào xiū liú fàn fù yǐn yú yóu běi wù dēng yáng jiā shān
庵僧道修留饭，复引余由北坞登杨家山。
shān wèi cǐ shān nán xià zhī dì èr céng zài xià zé fú róng wèi dì sān céng yǐ
山为此山南下之第二层，再下则芙蓉为第三层矣。
rào qí xi cóng liǎng shān jiā zhōng běi tòu ér shàng dōng wèi yáng jiā shān yǒu jū mín shù shí jiā
绕其西，从两山夹中北透而上，东为杨家山，有居民数十家；
xi wèi bái wàng shān wèi xiān rén wàng bái lù chù
西为白望山，为仙人望白鹿处。
yuē gòng qī lǐ zé běi shān shàng yǐ yú hòu yáng jiā shān pái liè yú qián zhōng kāi píng wù jù shí pù tū yǒu yīn lèi jí wèi tái zhě zhǒng zhú liè shè wèi zhū kāi fǔ zhī shān zhuāng yě
约共七里，则北山上倚于后，杨家山排列于前，中开平坞，巨石铺突，有因累级为台者，种竹列舍，为朱开府之山庄也。
zhū míng dà diǎn
朱名大典。
qí dōng běi shí lěi lěi yù duō dà zhě rú shī xiàng xiǎo zhě rú lù shǐ jù dūn fú píng mǎng zhōng shì wèi shí làng jí chū píng chì shí chéng yáng chù xiāng chuán yǒu dǒng chū píng jiàn bái shí nǎi huà hǎn yáng qǐ bái shí suì biàn chéng yáng qún qǐ jīn fù huà wèi shí yé
其东北石累累愈多，大者如狮象，小者如鹿豕，俱蹲伏平莽中，是为石浪，即初平叱石成羊处相传有董初平见白石乃叱喊“羊起”，白石遂变成羊群，岂今复化为石耶？
shí shàng jí wéi lù tián sì sì yǐ yù nǚ qū lù gēng tián dé míng
石上即为鹿田寺，寺以玉女驱鹿耕田得名。
diàn qián yǒu shí xíng sì zhě míng xùn lù shí
殿前有石形似者，名驯鹿石。
cǐ sì qí lái yǐ jiǔ hòu wèi zhū huàn suǒ cán shí ér jùn gōng zhāng cháo ruì hǎi zhōu rén chuàng diàn cún yáng tú chì shuǐ yǒu yóu jì kè qí jiān
此寺其来已久，后为诸宦所蚕食，而郡公张朝瑞海州人，创殿存羊，屠赤水有《游纪》刻其间。
yú zhì yǐ xià wǔ wèn dòu jī yán zài qí dōng jí tóng jìng wén èr lǐ dōng guò shān qiáo
余至已下午，问斗鸡岩在其东，即同静闻二里东过山桥。
shān qiáo dōng xià yī lǐ liǎng fēng héng jiā jiàn chū qí zhōng fēng shí jiē piàn piàn pái kōng fù jiàn xíng ruò jī guān nù qǐ xī liú bēn yuè qí xià yì yī shèng yǐ
山桥东下一里，两峰横夹，涧出其中，峰石皆片片排空赴涧，形若鸡冠怒起，溪流奔跃其下，亦一胜矣。
yóu yán dōng xià shù lǐ wèi chì sōng gōng nǎi jùn chéng dōng mén suǒ rù zhī dào gài fú róng fēng zhī dōng kēng yě
由岩东下数里，为赤松宫，乃郡城东门所入之道，盖芙蓉峰之东坑也。
dòu jī yán shàng yǒu qiáo zhě zhào xìng jū zhī zhǐ běi shān zhī diān yǒu qí pán shí shí hòu yǒu xi yù hú shuǐ cóng shí xià zhù hàn shí qǔ yǐ wéi yú zhù qiú yǔ jí zhe líng yàn
斗鸡岩上有樵者赵姓居之，指北山之巅有棋盘石，石后有西玉壶水从石下注，旱时取以为雩祝yú求雨，极著灵验。
shí rì yǐ xià chōng yǔ jìng wén jí cóng zhēn mǎng zhōng pān yuán ér shàng
时日已下舂，与静闻亟从蓁莽中攀援而上。
shàng jiǔ zhī hū wén hū shēng gài zhào qiáo jiàn yú wù ér xi fù zhǐ dōng cóng jī mǎng zhōng xíng
上久之，忽闻呼声，盖赵樵见余误而西，复指东从积莽中行。
yuē zhí niè zhě èr lǐ shǐ zhì shí pàn
约直蹑者二里，始至石畔。
shí qián yǒu píng tái hòu sǒng dié kuài zhōng liè shì yī yíng sù xian xiàng yú zhōng jí cǐ shān zhī zhǔ
石前有平台，后耸叠块，中列室一楹，塑仙像于中，即此山之主。
xiàng hòu shí shì xià yǒu shuǐ yī pén gài jí yú zhù zhī shuǐ yě
像后石室下有水一盆，盖即雩祝之水也。
rán qí shàng shàng yǒu jiàn líng líng cóng shān dǐng ér xià
然其上尚有涧，泠泠从山顶而下。
shí rì yǐ yù duò yīn sù liú zài jī zé shí xiá rú mén shuǐ cóng zhōng chū mén shàng gèng de píng hè zé suǒ chēng xi yù hú yǐ
时日已欲堕，因溯流再跻，则石峡如门，水从中出，门上更得平壑，则所称西玉壶矣。
wén qí dōng shàng yǒu dōng yù hú jiē shān tóu chū shuǐ zhī hè
闻其东尚有东玉壶，皆山头出水之壑。
xi yù hú zhī shuǐ nán xià zhě yóu qí pán shí ér qián yì yú sān dòng běi xià zhě cóng lǐ shuǐ yuán ér chū lán xī zhī běi
西玉壶之水，南下者由棋盘石而潜溢于三洞，北下者从里水源而出兰溪之北；
dōng yù hú zhī shuǐ nán xià zhě yóu chì sōng gōng ér chū jīn huá dōng xià zhě chū yì wū běi xià zhě chū pǔ jiāng gài yì yī jùn fēn liú zhī jí yún
东玉壶之水，南下者由赤松宫而出金华，东下者出义乌，北下者出浦江，盖亦一郡分流之脊云。
yù hú xī yòu míng pán quán fēn sǒng yú shàng zhě jīn yòu chēng wèi sān wàng jiān wén zhī zhě wèi jīn xīng fēng zǒng zhī suǒ wèi běi shān yě
玉壶昔又名盘泉，分耸于上者，今又称为三望尖，文之者为金星峰，总之所谓北山也。
fu zhì fēng tóu shì dàng luò rì chén yuān qí xià qià yǒu shuǐ guāng yī piàn chéng zhī huàng yàng bù dìng xiǎng jí qú jiāng xī lái yī qǔ zhèng dāng qí chù yě
甫至峰头，适当落日沉渊，其下恰有水光一片承之，滉漾不定，想即衢江西来一曲，正当其处也。
xī yáng yǐ zhuì hào pò míng yuè jì huī wàn lài jǐn shōu yī bì rú xǐ zhēn shì zhuó xǐ dí gǔ yù hú jué wǒ liǎng rén xíng yǐng jù yì huí niàn xià jiè lù lù shuí fù zhī cǐ qīng guāng
夕阳已坠，皓魄明月继辉，万籁尽收，一碧如洗，真是濯zhuó洗涤骨玉壶，觉我两人形影俱异，回念下界碌碌，谁复知此清光！
jí yǒu dēng lóu shū xiào dà shēng hǒu jiào shāi zhēn jiǔ lín jiāng qí shì yú bèi dú niè wàn shān zhī diān jìng qióng lù jué jiǒng rán chén jiè zhī biǎo wán quán bù tóng yú chén shì bù chì xiāo rǎng jí tiān dì zhī bié yǐ
即有登楼舒啸大声吼叫，酾shī斟酒临江，其视余辈独蹑万山之颠，径穷路绝，迥然尘界之表完全不同于尘世，不啻霄壤即天地之别矣。
suī shān jīng guài shòu qún ér xiá xì nòng wēi xié wǒ yì bù zú wèi jù ér kuàng jì rán bù dòng yǔ tài xū tài kōng gāo tiān tóng yóu yě yē
虽山精怪兽群而狎戏弄，威胁我，亦不足为惧，而况寂然不动，与太虚太空，高天同游也耶！
pái huái jiǔ zhī réng xià èr lǐ zhì pán shí
徘徊久之，仍下二里，至盘石。
yòu cóng mǎng jí zhōng xià èr lǐ zhì dòu jī yán
又从莽棘中下二里，至斗鸡岩。
zhào qiáo wén shēng qǐ hù ér chū yì yǐ wéi jū shān yǐ lái suǒ wèi yǒu yě
赵樵闻声，启户而出，亦以为居山以来所未有也。
fù xī shàng yī lǐ zhì shān qiáo yòu xi èr lǐ zhì lù tián sì
复西上一里至山桥，又西二里至鹿田寺。
sēng ruì fēng cóng wén yǐ yú bèi jiǔ bù zhì fāng fēn lù yáo hū shēng zhèn shān gǔ
僧瑞峰、从闻以余辈久不至，方分路遥呼，声震山谷。
rù sì yù ér jiù wò
入寺，浴而就卧。
chū shí rì jī míng qǐ fàn tiān sè yǐ shǔ
初十日鸡鸣起饭，天色已曙。
ruì fēng wèi yú shù jù shù méi yǔ cóng wén fēn jiān yǐ cóng cóng zhū zhuāng hòu xi xíng yī lǐ běi ér dēng lǐng
瑞峰为余束炬数枚，与从闻分肩以从，从朱庄后西行一里，北而登岭。
lǐng shén jùn yuē yī lǐ yǒu shí sǒng tū fēng tóu
岭甚峻，约一里，有石耸突峰头。
yóu shí pàn xún běi shān ér dōng kě dá yù hú
由石畔循北山而东，可达玉壶；
yóu shí pàn yú fēng ér běi jí cháo zhēn dòng yǐ
由石畔逾峰而北，即朝真洞矣。
dòng mén zài gāo fēng zhī shàng xī xiàng qióng rán xià lín shēn hè hè zhōng jū shè huán jù huǎng yí bì qín yì jí rú táo huā yuán zhōng de rén wéi bì qín huò yí yàng yǔ shì gé jué bù zhī cóng hé ér rù
洞门在高峰之上，西向穹然，下临深壑，壑中居舍环聚，恍疑避秦意即如桃花源中的人为避秦祸一样与世隔绝，不知从何而入。
xún zhī jí shuāng lóng dòng wài jū rén yě
询之，即双龙洞外居人也。
gài běi shān zì yù hú xi lái zhōng zhī zhì cǐ ér jǐn hòu fù shēng yī zhī xi zǒu lán xī
盖北山自玉壶西来，中支至此而尽，后复生一支，西走兰溪。
hòu zhī zhī céng fēn ér nán zhě yī huán ér wèi lóng dòng wù zài huán ér wèi jiǎng táng wù sān huán ér wèi líng lóng yán wù ér jīn huá zhī jiè yú shì hū jǐn
后支之层分而南者，一环而为龙洞坞，再环而为讲堂坞，三环而为玲珑岩坞，而金华之界，于是乎尽。
líng lóng yán zhī xi yòu huán ér wèi niǔ kēng zé lán xī zhī dōng jiè yǐ
玲珑岩之西，又环而为钮坑，则兰溪之东界矣；
zài huán ér wèi bái kēng sān huán ér wèi shuǐ yuán dòng ér chóng yá jù hè yì yú shì hū jǐn
再环而为白坑，三环而为水源洞，而崇崖巨壑，亦于是乎尽。
hòu zhī céng rào zhōng zhī zhōng zhī xi jǐn tuí rán xià zhuì yī zhuì ér cháo zhēn pì yān qí dòng gāo zhì ér dǐ zào
后支层绕中支，中支西尽，颓然下坠：一坠而朝真辟焉，其洞高峙而底燥；
zài zhuì ér bīng hú wā yān qí dòng shēn ào ér shuǐ zhōng xuán
再坠而冰壶洼焉，其洞深奥而水中悬；
sān zhuì ér shuāng lóng qiào yān qí dòng biàn huàn ér shuǐ píng liú
三坠而双龙窍焉，其洞变幻而水平流。
suǒ wèi sān dòng yě dòng mén jù xī xiàng céng lèi ér xià gè qù lǐ xǔ ér shān shì zhǎn jué fǔ kàn yǎng guān gè bù xiāng jiàn ér dòng zhōng zhī shuǐ shí céng zhù yān
所谓三洞也，洞门俱西向，层累而下，各去里许，而山势崭绝，俯瞰仰观，各不相见，而洞中之水，实层注焉。
zhōng zhī jì jǐn nán xià zhī mài fù zài qǐ ér wèi bái wàng shān dōng yǔ yáng jiā shān pián liè yú běi shān zhī qián ér wèi lù tián mén hù zhě yě
中支既尽，南下之脉复再起而为白望山，东与杨家山骈列于北山之前，而为鹿田门户者也。
cháo zhēn dòng mén xuān huò kuān chǎng kuān kuò nèi dòng shāo wā ér xià
朝真洞门轩豁宽敞宽阔，内洞稍洼而下。
bǐng zhú shēn rù zuǒ yǒu yī xué rú jiā shì wǎn zhuǎn cóng zhī jiā qióng ér yǒu shuǐ dī lì rán xì dǐ réng zào bù zhī shuǐ cóng hé qù yě
秉烛深入，左有一穴如夹室，宛转从之，夹穷而有水滴沥，然隙底仍燥，不知水从何去也。
chū jiā shì zhí qióng dòng dǐ zé jù shí gāo xià yǎng tiào yù qióng fǔ kàn yù shēn
出夹室，直穷洞底，则巨石高下，仰眺愈穹，俯瞰愈深。
cóng shí xì pān jī xià zhuì fù de jù jiā hū yǒu guāng yī lǚ zì tiān ér xià
从石隙攀跻下坠，复得巨夹，忽有光一缕自天而下。
gài dòng dǐng gāo pán qiān zhàng shí xì yī guī xià dòu liú xià tiān guāng wǎn rú bàn yuè yōu àn zhōng de zhī bù chì míng zhū bǎo jù yǐ
盖洞顶高盘千丈，石隙一规，下逗留下天光，宛如半月，幽暗中得之，不啻明珠宝炬矣。
jì chū nèi dòng qí zuǒ fù yǒu liǎng dòng xià dòng suǒ rù wú jǐ shàng dòng wǎn zhuǎn yì rú jiā shì yòu yǒu xuán qiào xià kuī wú dǐ xiǎng jí nèi dòng zhī shēn zhuì chù yě
既出内洞，其左复有两洞，下洞所入无几，上洞宛转亦如夹室，右有悬窍，下窥无底，想即内洞之深坠处也。
chū dòng réng cóng tū shí fēng tóu nán xià lǐ xǔ zhé ér xī běi yòu lǐ xǔ de bīng hú jiàn gài cháo zhēn xià zhuì zhī cì zhòng yǐ
出洞，仍从突石峰头南下，里许，折而西北，又里许，得冰壶涧，盖朝真下坠之次重矣。
dòng mén yǎng rú zhāng wěn xiān tóu zhàng chuí jù ér xià gǔn gǔn bú jiàn qí dǐ
洞门仰如张吻，先投杖垂炬而下，滚滚不见其底；
nǎi pān xì yǐ kōng rù qí yān hóu hū wén shuǐ shēng hōng hōng
乃攀隙倚空入其咽喉，忽闻水声轰轰。
yù bǐng jù cóng zhī zé dòng zhī zhōng yāng yī pù cóng kōng xià zhuì bīng huā yù xiè cóng hēi àn chù yào chéng jié cǎi
愈秉炬从之，则洞之中央，一瀑从空下坠，〔冰花玉屑，从黑暗处耀成洁采。
shuǐ zhuì shí zhōng fù bù zhī cóng hé liú qù
〕水坠石中，复不知从何流去。
fù bǐng jù sì qióng qí shēn xiàn yú yú cháo zhēn ér qū qǔ bù jí yě
复秉炬四穷，其深陷逾于朝真，而屈曲不及也。
chū dòng zhí xià lǐ xǔ de shuāng lóng dòng
出洞，直下里许，得双龙洞。
dòng pì liǎng mén ruì fēng yuē cǐ dòng chū zhǐ yī mén
洞辟两门，瑞峰曰：“此洞初止一门。
qí nán xiàng zhě nǎi wàn lì jiān shuǐ qīng yá shí ér chéng zhě
其南向者，乃万历间水倾崖石而成者。
yī nán xiàng yī xī xiàng jù wèi wài dòng
”一南向，一西向，俱为外洞。
xuān kuàng hóng shuǎng rú guǎng lǚ gāo qióng chāng hé sì qǐ fēi fù qǔ fáng jiā shì zhī guān
轩旷宏爽，如广履高穹，阊阖四启，非复曲房夹室之观。
ér shí jīn yāo jiǎo měi lì shí rǔ xià chuí zuò zhǒng zhǒng qí xíng yì zhuàng cǐ shuāng lóng zhī míng suǒ yóu qǐ
而石筋夭矫美丽，石乳下垂，作种种奇形异状，此“双龙”之名所由起。
zhōng yǒu liǎng bēi zuì gǔ yī lì zhě juān shuāng lóng dòng sān zì yī pū dào zhuàng zhě juān bīng hú dòng sān zì jù yòng zào bǐ zuò fēi bái jí shū fǎ zhōng zhī fēi bái tǐ bǐ huà kū gǎo ér zhōng duō kòng bái zhī xíng ér bù zhe xìng míng bì fēi jìn dài wù yě
中有两碑最古，一立者，镌“双龙洞”三字，一仆倒状者，镌“冰壶洞”三字，俱用燥笔作飞白即书法中之飞白体，笔画枯槁而中多空白之形，而不著姓名，必非近代物也。
liú shuǐ zì dòng hòu chuān nèi mén xi chū jīng wài dòng ér qù
流水自洞后穿内门西出，经外洞而去。
fǔ shì qí suǒ chū chù dī fù jǐn yú chǐ wǔ zhèng rú dòng tíng zuǒ rèn zhī xū xū tiè de ér rù dì bǐ xià yǐ tǔ cǐ xià yǐ shuǐ wèi yì ěr
俯视其所出处，低覆仅余尺五，正如洞庭左衽之墟，须帖地而入，第彼下以土，此下以水为异耳。
ruì fēng wèi yú jiè yù pén yú pān mǔ lǎo fù rén jiā mǔ jū dòng kǒu
瑞峰为余借浴盆于潘姥mǔ老妇人家，姥居洞口。
mǔ xiǎng yǐ chá guǒ
姥饷以茶果。
nǎi jiě yī zhì pén zhōng chì shēn fú shuǐ tuī pén ér jìn ài
乃解衣置盆中，赤身伏水推盆而进隘。
ài wǔ liù zhàng zhé qióng rán gāo guǎng yī shí bǎn píng guǐ zhì fàng dòng zhōng lí dì shù chǐ dà shù shí zhàng báo jǐn shù cùn
隘五六丈，辄穹然高广，一石板平庋guǐ置放洞中，离地数尺，大数十丈，薄仅数寸。
qí zuǒ zé shí rǔ xià chuí sè rùn xíng huàn ruò qióng zhù bǎo zhuàng héng liè dòng zhōng
其左则石乳下垂，色润形幻，若琼柱宝幢，横列洞中。
qí xià fēn mén pōu xì wǎn zhuǎn líng lóng
其下分门剖隙，宛转玲珑。
sù shuǐ zài jìn shuǐ dòu yù fú wú kě róng rù yǐ
溯水再进，水窦愈伏，无可容入矣。
dòu cè shí pàn yī qiào rú zhù kǒng dà jǐn róng zhǐ shuǐ cóng zhōng chū yǐ kǒu chéng zhī gān lěng shū yì yuē nèi dòng zhī shēn guǎng gèng shén yú wài dòng yě
窦侧石畔一窍如注，孔大仅容指，水从中出，以口承之，甘冷殊异，约内洞之深广更甚于外洞也。
yào zhī jí duì cǐ shàng miáo shù zhī jǐng jìn xíng zǒng jié tí yào cháo zhēn yǐ yī xì tiān guāng wèi qí bīng hú yǐ wàn hú zhū jī wèi yì ér shuāng lóng zé wài yǒu èr mén zhōng xuán zhòng wò shuǐ lù jiān qí yōu míng còu yì zhě yǐ
要之即对此上描述之景进行总结，提要，朝真以一隙天光为奇，冰壶以万斛珠玑为异，而双龙则外有二门，中悬重幄，水陆兼奇，幽明凑异者矣。
chū dòng rì sè yǐ zhōng pān mǔ wèi chuī zhǔ huáng liáng yǐ dài
出洞，日色已中，潘姥为炊煮黄粱以待。
gǎn qí yì ér cān zhī bào zhī yǐ kàng sǎn yī bǎ
感其意而餐之，报之以杭伞一把。
nǎi bié èr sēng xi yú yī lǐng
乃别二僧，西逾一岭。
lǐng xi fù chéng yī wù yóu wù běi rù réng zhuǎn ér dōng qù shuāng lóng yuē wǔ lǐ yǐ
岭西复成一坞，由坞北入，仍转而东，去双龙约五里矣。
yòu shàng shān bàn lǐ ér de jiǎng táng dòng yān
又上山半里而得讲堂洞焉。
qí dòng yì yǒu èr mén yī xī běi xiàng yī xī nán xiàng xuān shuǎng gāo jié gāng chū shuāng lóng dòng zhī shàng yōu wú shuāng lóng dòng zhī àn zhēn kě jū kě qì zhī de
其洞亦有二门，一西北向，一西南向，轩爽高洁，亢出双龙洞之上，幽无双龙洞之黯，真可居可憩之地。
xī wèi liú jiào biāo huī áo fú chén chù jīn zé sù bái yī dà shì yú zhōng
昔为刘教标挥鏖zhǔ拂尘处，今则塑白衣大士于中。
gài jí běi shān hòu zhī nán xià dì yī lǐng qí yáng huí huán sān dòng ér yīn yòu pì chéng cǐ dòng yě
盖即北山后支南下第一岭，其阳回环三洞，而阴又辟成此洞也。
lǐng xià wù zhōng jū mín yǐ shāo shí wèi yè qí jiàn hé ér wú dǐ liú jū rén jù dēng shān jí shuǐ yú jiǎng táng zhī shàng
岭下坞中，居民以烧石为业，其涧涸而无底流，居人俱登山汲水于讲堂之上。
dù jiàn fù xi yú dì èr lǐng zé běi shān hòu zhī nán xià zhī dì èr céng yě
渡涧，复西逾第二岭，则北山后支南下之第二层也。
xià lǐng qí wù shén bī rán jiàn zhōng yǒu liú cóng cóng běi lái
下岭，其坞甚逼，然涧中有流淙淙北来。
yòu dù ér xi zài xún lǐng běi shàng dèng pì liú yǒng zé běi shān hòu zhī nán xià zhī dì sān céng yě
又渡而西，再循岭北上，磴辟流涌，则北山后支南下之第三层也。
wài ài ér zhōng zhuǎn shì míng líng lóng yán qù jiǎng táng yòu yuē liù lǐ yǐ
外隘而中转，是名玲珑岩，去讲堂又约六里矣。
wù zhōng jū shì lín cì zì chéng dòng hè jìn rén táo yuán bú shì guò jìn rén táo huā yuán yě bù néng chāo guò cǐ
坞中居室鳞次，自成洞壑，晋人桃源不是过晋人桃花源也不能超过此。
zhuǎn ér xi yú qí lǐng zé lán xī jiè yě
转而西，逾其岭，则兰溪界也。
xià lǐng wèi niǔ kēng yì yǒu jū rén shù shí jiā
下岭为钮坑，亦有居人数十家。
yòu yú yī lǐng yuē sī shān cí zé běi shān hòu zhī nán xià zhī dì sì céng yě qù líng lóng yán xi yòu yuē liù lǐ yǐ
又逾一岭曰思山祠，则北山后支南下之第四层也，去玲珑岩西又约六里矣。
shí rì yǐ jiāng zhuì wèn dòng yuán sì lù huò yuē shí lǐ huò yuē wǔ lǐ
时日已将坠，问洞源寺路，或曰十里，或曰五里。
jí xià lǐng xún jiàn nán qū wǔ lǐ mù zhì bái kēng
亟下岭，循涧南趋五里，暮至白坑。
jū rén pō duō yì jù shāo shí
居人颇多，亦俱烧石。
yòu xi yú shí tǎ lǐng zé běi shān hòu zhī nán xià zhī dì wǔ céng yě
又西逾石塔岭，则北山后支南下之第五层也。
dòng yuán sì jí zài lǐng hòu gāo fēng zhī běi cóng cǐ lǐng chuān jìng ér shàng jǐn lǐ xǔ ér qí zhèng lù zài shān qián dòng zhī páng
洞源寺即在岭后高峰之北，从此岭穿径而上仅里许，而其正路在山前洞之旁。
gài cǐ dì yì yǒu sān dòng xià wèi shuǐ yuán dòng yī míng yǒng xuě
盖此地亦有三洞，下为水源洞，一名涌雪。
shàng wéi shàng dòng yī míng bái yún
上为上洞一名白云。
zhōng wèi zǐ yún dòng ér qí de zǒng yǐ shuǐ yuán míng gù yī sì ér huò míng shuǐ yuán huò míng shàng dòng
中为紫云洞，而其地总以“水源”名，故一寺而或名水源，或名上洞。
ér sì yǔ shuǐ yuán dòng yì dì yóu lǐng shàng jìng dào dǐ sì gù qián yuē wǔ lǐ
而寺与水源洞异地，由岭上径道抵寺，故前曰五里；
yóu shuǐ yuán dòng xià lǐng fù shàng gù qián yuē shí shù lǐ
由水源洞下岭复上，故前曰十数里。
shí hūn hēi bù biàn shān lù wú kě xún wèn jìng xún dà lù xià shān
时昏黑不辨山路，无可询问，竟循大路下山。
yǐ jiàn yī jìng xī qí ér xià qiáng qiáng pò jìng wén cóng zhī
已见一径西岐而下，强强迫静闻从之。
jiǔ ér bù dé sì zhī jiàn shí yáo mǎn qián jìng lù fēn cuò
久而不得寺，只见石窑满前，径路纷错。
zhèng bàng huáng jiān wàng jiàn yī dēng yǐn yǐn jí tóu zhī zé shuǐ chōng yě
正徬徨间，望见一灯隐隐，亟投之，则水舂也。
qí rén yuē cǐ dì jí shuǐ yuán yóu cǐ wù běi guò hóng qiáo xún yòu lǐng ér shàng kě sān lǐ jí shàng dòng sì yǐ
其人曰：“此地即水源，由此坞北过洪桥，循右岭而上，可三里即上洞寺矣”。
yǐ shēn yè nán xíng yù zhǐ sù qí zhōng
以深夜难行，欲止宿其中。
qí rén yuē yuè sè rú zhòu zhì cǐ shān jìng yì wú tā qí bù fáng xíng yě
其人曰：“月色如昼，至此山径亦无他岐，不妨行也。
shǐ wù shàng dòng sì zài běi shān dì wǔ céng zhī yīn
”始悟上洞寺在北山第五层之阴。
nǎi sù xī xī běi zhì hóng qiáo zì bái kēng lái yuē sì lǐ yǐ
乃溯溪西北至洪桥，自白坑来约四里矣。
dù qiáo běi niè lǐng ér shàng lǐ yú zhuǎn ér dōng yòu lǐ yú shǐ de sì qiáng tóu sù yān
渡桥北，蹑岭而上里余，转而东又里余，始得寺，强投宿焉。
shǐ wén sēng yǒu yán líng dòng zhě yīn yì zhào xiàng guó yǒu liù dòng líng shān zhū kè qǐ jí shì yé
始闻僧有言灵洞者，因忆赵相国有“六洞灵山”诸刻，岂即是耶？
jìng wèi xī zhī xiǎo ér wò
竟未悉知晓而卧。
shí yī rì píng míng qǐ sēng yǐ chū
十一日平明起，僧已出。
yú guò qián diàn dú huáng zhēn fù bēi shǐ zhī suǒ chēng liù dòng zhě yǐ jīn huá zhī sān dòng yǔ cǐ zhōng zhī sān dòng zǒng ér de liù yě
余过前殿，读黄贞父碑，始知所称“六洞”者，以金华之“三洞”与此中之“三洞”，总而得六也。
chū diàn zé zhào xiàng guó zhī cí zhèng dāng qí qián yǒu chóng lóu jié gé jí jì zhōng suǒ chēng líng dòng shān fáng zhě shì yě
出殿，则赵相国之祠正当其前，有崇楼杰阁，集、记中所称灵洞山房者是也。
yú yàn yàn xiàn zhī jiǔ yǐ jīn jìng yǐ bù yì de zhī shān guǒ líng yú zuò hé rén gōng zào zuò yé
余艳艳羡之久矣，今竟以不意得之，山果灵于作合人工造作耶！
nǎi bù dài chén cān yǔ jìng wén cóng sì hòu niè dèng běi shàng xiān xún bái yún dòng
乃不待晨餐，与静闻从寺后蹑磴北上，先寻白云洞。
dòng zài sì běi èr lǐ
洞在寺北二里。
yī lǐ zhì lǐng tóu yú lǐng ér běi lǐng āo hū pán xuán xià wā rú yú pán
一里至岭头，逾岭而北，岭凹忽盘旋下洼如盂磐。
pī mǎng cóng zhī yī dòng xiā rán xià zhuì shēn hēi yì jí suǒ yún bái yún ér yí qí ài
披莽从之，一洞岈然，下坠深黑，意即所云白云而疑其隘。
hū yǒu qiáo zhě guò dǐng shàng yǎng ér wèn zhī yuē bái yún shàng zài cǐ
忽有樵者过顶上，仰而问之，曰：“白云尚在此。
cǐ dòng chuāng yě
此洞窗也。
nǎi fù shàng běi xíng
”乃复上，北行。
liǎng shān jiā zhōng yòu huí huán ér chéng yī wā dà qiě bǎi zhàng shēn shù shí zhàng luó xuán ér xià ér zhōng jìng wú shuǐ
两山夹中，又回环而成一洼，大且百丈，深数十丈，螺旋而下，而中竟无水；
tǎng zhì shuǐ qí zhōng jí xiān yóu lǐ hú yǐ
〔倘置水其中，即仙游鲤湖矣。
rán jí wú shuǐ yú suǒ jiàn shān dǐng sì huán ér wú xì xiè zhě jǐn cǐ yě yòu xià cóng qí zuǒ xi zhuǎn shān jiā zé bái yún dòng zài yān
〕然即无水，余所见山顶四环而无隙泻者，仅此也，又下，从歧左西转山夹，则白云洞在焉。
dòng mén běi xiàng mén dǐng yī shí héng liè chéng liáng jià yú qí qián cóng dòng yǎng shì wǎn rán què qiáo zhī héng kōng yě
洞门北向，门顶一石横裂成梁，架于其前，从洞仰视，宛然鹊桥之横空也。
rù dòng zhuǎn ér zuǒ jiàn xià jiàn hēi yǒu mén qióng rán nèi ruò shén shēn wài yǒu shí píng yáo zhì
入洞，转而左，渐下渐黑，有门穹然，内若甚深，外有石屏遥峙。
cóng hēi àn zhōng yǐ zhàng tàn de ér rù shù shí bù dòng yù kuān guǎng dì dàn shì wú dēng jù sì gù wú suǒ jiàn nǎi fǎn bù ér chū
从黑暗中以杖探地而入数十步，洞愈宽广，第但是无灯炬，四顾无所见，乃返步而出。
chū zhì qióng mén zhī nèi chū rù hēi shèn zhě zhì cǐ guāng dìng yǐ lì lì kě dǔ
出至穹门之内，初入黑甚者，至此光定，已历历可睹。
nǎi fù zhuǎn píng chū dòng yú lǐng ér hái
乃复转屏出洞，逾岭而还。
fàn ér chū sì réng jiù lù xi xià èr lǐ zhì hóng qiáo
饭而出寺，仍旧路西下，二里至洪桥。
wèi dù fù cóng qiáo zuǒ rén jū hòu bàn lǐ shàng zǐ yún dòng
未渡，复从桥左人居后半里上紫云洞。
dòng mén xī xiàng dòng jì gāo kàng shàng xià píng zhěng
洞门西向，洞既高亢，上下平整。
zhōng yǒu chuí zhù sì wǔ méi fēn mén liè hù jiè wèi nèi wài liǎng chóng
中有垂柱四五枚，分门列户，界为内外两重。
qióng chuāng cuì wò chǔ chù jiē shì yì chang yì ào fū sè jù shèng
〔琼窗翠幄，处处皆是，亦敞亦奥，肤色俱胜。
dòng zhī běi yú fù tōng yī ào wǎn zhuǎn shēn rù yǐ wú jù ér fǎn
〕洞之北隅复通一奥，宛转深入，以无炬而返。
xià dù hóng qiáo xún jiàn ér dōng shān shí bàn xuē kūn tì xuē wèi wēi bì
下渡洪桥，循涧而东，山石半削，髡kūn剃削为危壁。
qí xià shí yáo chái jī zòng héng sāi lù jí yè lái wú wèn jīn chù yě
其下石窑柴积，纵横塞路，即夜来无问津处也。
dù shí liáng shuǐ yuán dòng jí zài qí cè
渡石梁，水源洞即在其侧。
dòng mén nán xiàng zhèng kuà jiàn shàng
洞门南向，正跨涧上。
dòng kǒu chuí shí bīn fēn zhōng yǒu yī zhù zì xià shǔ shàng ruò qíng zhī ér qǐ
洞口垂石缤纷，中有一柱，自下属上，若擎之而起；
qí shàng qiàn kōng fēn lún fù bì yī dòu huàn zuò hǎi shèn zhuàng
〔其上嵌空纷纶，复辟一窦，幻作海蜃状。
dòng nèi shàng xià fēn èr céng
〕洞内上下分二层。
xià céng jí shuǐ jiàn suǒ cóng chū jiàn shuǐ yǐ hé chū dòng shù bù jí yǒu shuǐ yì yú jiàn zhōng gài wèi shuǐ duì shí jiù yǐn chū dòng cè yě
下层即水涧所从出，涧水已涸，出洞数步，即有水溢于涧中，盖为水碓duì石臼引出洞侧也。
shàng céng yóu dòng mén niè dēng ér shàng jiàn rù jiàn xià jì xià ér kōng guǎng yù jué wú jí wén shuǐ shēng shén yuǎn yǐ wú jù bù jí qióng
上层由洞门蹑蹬而上，渐入渐下，既下而空广愈觉无极，闻水声甚远，以无炬不及穷。
chū zuò dòng kǒu qíng zhù nèi guān shí tài gǔ huàn
出坐洞口〔擎柱内，观石态古幻。
niàn liǎng rì zhī jiān yú jīn huá de sì dòng yú lán xī yòu de sì dòng xī yǐ liù dòng còu líng yú qiě yǐ bā dòng jǐn shèng ān dé bù jiù cǐ yī wèi diàn zuì fēn gāo xià pái míng cì
〕念两日之间，于金华得四洞，于兰溪又得四洞，昔以六洞凑灵，余且以八洞尽胜，安得不就此一为殿最分高下排名次！
shuāng lóng dì yī shuǐ yuán dì èr jiǎng táng dì sān zǐ xiá dì sì cháo zhēn dì wǔ bīng hú dì liù bái yún dì qī dòng chuāng dì bā cǐ yóu jīn huá bā dòng ér děng dì zhī
双龙第一，水源第二，讲堂第三，紫霞第四，朝真第五，冰壶第六，白云第七，洞窗第八，此由金华八洞而等第之。
ruò fú xīn chéng zhī xū
若夫新城之墟，
yù yǔ zhù cí yǒu dòng shān
聿yù语助词有洞山，
liǎng dòng qí qǐ
两洞齐启，
zuǒ míng yòu àn
左明右暗，
míng lǎn yún xiá
明览云霞，
àn fēn shuǐ lù
暗分水陆，
qí zhōng xian tián měi měi
其中仙田每每，
chéng tián gěng dié bō píng
塍chēng田埂叠波平，
qióng hù chóng chóng
琼户重重，
ài fēn dòu zhuǎn
隘分窦转，
yǐ sī dòng zhī yǒu yú
以斯洞之有余，
bǔ dòng chuāng zhī bù zú
补洞窗之不足，
fǎ bǐ rù cǐ
法彼入此，
dāng zài shuāng lóng shuǐ yuán zhī jiān
当在双龙、水源之间，
fēi tā dòng zhī suǒ de móu xiāng děng yě
非他洞之所得侔móu相等也。
pǐn dì jiǔ zhī shǐ yǔ jìng wén bié dòng yuán ér qù
品第久之，始与静闻别洞源而去。
guò yè lái wèn jīn zhī chōng xún xi lǐng chū wù xī nán xíng shí wǔ lǐ ér dá yú lán xī zhī nán guān
过夜来问津之舂，循西岭出坞，西南行十五里，而达于兰溪之南关。
rù lǚ sì gù pū yóu wèi fàn jí fàn ér mì zhōu
入旅肆，顾仆犹未饭，亟饭而觅舟。
shí yīn yuán shī zhī běi fāng jí zhōu yǐ dài ér shī jiǔ bù zhì
时因援师之北，方籍舟以待，而师久不至。
hū yǒu yī zhōu zì běi lái jí fù zhī nǎi bù zhōu yě
忽有一舟自北来，亟附之，乃布舟也。
qí yì yóu wèi xíng ér jí zhōu zhě fù zhì nǎi cì zhōu wǔ lǐ pō yú héng shān tóu
其意犹未行，而籍舟者复至，乃刺舟五里，泊于横山头。
shí èr rì píng míng fā zhōu
十二日平明发舟。
èr shí lǐ xī zhī nán wéi qīng cǎo kēng
二十里，溪之南为青草坑。
qí de shǔ tāng xī
其地属汤溪。
shí rì yǐ zhōng shuǐ hé zhōu zhòng zhǐ chǐ bù qián
时日已中，水涸舟重，咫尺不前。
yòu shí wǔ lǐ zhì qiú jiā yàn zhōu rén mì bō zhōu xiè huò chuán tóng pō yān
又十五里，至裘家堰，舟人觅剥舟卸货船同泊焉。
shì yè wēi yǔ dōng fēng pō lì
是夜微雨，东风颇厉。
shí sān rì tiān míng yún qì fù kāi
十三日天明，云气复开。
zhōu rén qǐ bù yī cāng fù bō zhōu fēng yǐ zhuǎn lì
舟人起布一舱付剥舟，风已转利。
èr shí lǐ zhì hú zhèn yòu èr shí lǐ yú lóng yóu rì cái xià wǔ
二十里至胡镇，又二十里于龙游，日才下午。
hou huàn bō zhōu suì pō
候换剥舟，遂泊。
shí sì rì tiān míng zhū fù zhōu zhě yǐ zhōu xíng chí zhì jù suǒ zhōu jià dēng lù qù zhōu qīng qiě kuān suī chí bù yǐ wèi hèn yě
十四日天明，诸附舟者，以舟行迟滞，俱索舟价登陆去，舟轻且宽，虽迟不以为恨也。
zǎo wù jì shōu yuǎn shān sì pì dàn fēng shāo zhuǎn nì bù néng qū fān shàng qì ěr
早雾既收，远山四辟，但风稍转逆，不能驱帆上碛耳。
sì shí wǔ lǐ ān rén
四十五里，安仁。
wèi lóng yóu xī ān jiè
为龙游、西安界。
yòu shí lǐ pō yú yáng cūn
又十里，泊于杨村。
qù héng zhōu shàng èr shí wǔ lǐ
去衡州尚二十五里。
shì rì gòng xíng wǔ shí wǔ lǐ zhuī jí xiān xíng zhōu tóng pō shǐ zhī chí zhě bù dú cǐ zhōu yě
是日共行五十五里，追及先行舟同泊，始知迟者不独此舟也。
jiāng qīng yuè jiǎo shuǐ tiān yī kōng jué cǐ shí wàn lǜ jù jìng yī shēn yǔ cūn shù rén yān jù róng chè chéng shuǐ jīng yí kuài zhí shì fū lǐ wú jiàn zhā zǐ bù liú mǎn qián jiē fēi yuè yě
江清月皎，水天一空，觉此时万虑俱净，一身与村树人烟俱熔，彻成水晶一块，直是肤里无间，渣滓不留，满前皆飞跃也。
shí wǔ rì mèi shuǎng lí míng lián shàng èr tān
十五日昧爽黎明，连上二滩。
yuán shī jì chè huò zhōu yǒng xià ér shā gǎng sè ài shàng xià ái jǐ qián kǔ zhōu shǎo cí kǔ zhōu duō
援师既撤，货舟涌下，而沙港涩隘，上下挨挤，前苦舟少，兹苦舟多。
xíng lù zhī nán rú cǐ
行路之难如此！
shí lǐ guò zhāng shù tán zhì jī míng shān
十里，过漳树潭，至鸡鸣山。
qīng fān sù liú shí wǔ lǐ zhì qú zhōu jiāng jí wǔ yǐ
轻帆溯流，十五里至衢州，将及午矣。
guò fú qiáo yòu nán sān lǐ suì xi rù cháng shān xī kǒu
过浮桥，又南三里，遂西入常山溪口。
fēng zhèng fān xuán yòu èr lǐ guò huā jiāo shān liǎng àn jú lǜ fēng dān lìng rén yìng jiē bù xiá
风正帆悬，又二里，过花椒山，两岸橘绿枫丹，令人应接不暇。
yòu shí lǐ zhuǎn ér běi xíng
又十里，转而北行。
yòu wǔ lǐ wèi huáng bù jiē
又五里，为黄埠街。
jú nú qiān shù kuāng fěi mǎn jiā shì jú zhī zhōu lín cì hé xià
橘奴千树，筐篚满家，市橘之舟鳞次河下。
yú fu dēng mǎi jú zhōu tān fēng lì fù guà fān ér xi
余甫登买橘，舟贪风利，复挂帆而西。
wǔ lǐ rì méi
五里，日没。
chéng yuè shí lǐ pō yú gōu xī tān zhī shàng
乘月十里，泊于沟溪滩之上。
qí xi jí wéi cháng shān jiè
其西即为常山界。
shí liù rì xù rì xiān lǎng dōng fēng yù jí
十六日旭日鲜朗，东风愈急。
chen qǐ guò jiāo yàn shān huí xī zhuǎn yǐ zài cháng shān jìng shàng
晨起，过焦堰，山回溪转，已在常山境上。
gài xī ān duō jú cháng shān duō shān
盖西安多橘，常山多山；
xī ān cǎo mù míng yàn cháng shān zé shān shù àn rán yǐ
西安草木明艳，常山则山树黯然矣。
sù liú sì shí wǔ lǐ guò wǔ dǐ cháng shān fēng fān zhī lì yě
溯流四十五里，过午抵常山，风帆之力也。
dēng àn mì fu yú dōng mén
登岸觅夫于东门。
jìng chéng lǐ xǔ chū xī mén
径城里许，出西门。
shí lǐ xīn jiā pù shān jìng xiāo tiáo wú yī mín shè
十里，辛家铺，山径萧条，无一民舍。
yòu wǔ lǐ de huāng shě shù jiā rì yǐ xī chén kǒng qián wú sù chù suì zhǐ qí jiān
又五里，得荒舍数家，日已西沉，恐前无宿处，遂止其间。
dì míng shí wǔ lǐ
地名十五里。