èr shí qī rì yǔ sè yǐ zhǐ ér nóng yún shāo kāi
二十七日雨色已止，而浓云稍开。
jí fàn yú mǎ tí shí lǐng sān lǐ dǐ yù guǎn yán zhī nán mì suǒ qī liú xìng yáo rén yù wèi sān fēn shí zhī xíng
亟饭，逾马蹄石岭，三里，抵玉琯岩之南，觅所期刘姓瑶人，欲为三分石之行。
ér qí rén yǐ yún wù wèi jǐn wèi kě yuǎn xíng yǐ wǎng tā suǒ yǐ
而其人以云雾未尽，未可远行，已往他所矣。
fù qī yǐ míng rì
复期以明日。
qí rén suī bù zài ér tóng jū yī rén yú shān zhōng shén shú xī huàn chuāng bù néng wèi dǎo wèi yú yán yù guǎn nǎi hé hóu gù jū gǔ shùn cí suǒ zài qí dōng nán shān shàng wèi liàn dān guān gù zhǐ
其人虽不在，而同居一人于山中甚熟，惜患疮不能为导，为余言：玉琯乃何侯故居，古舜祠所在，其东南山上为炼丹观故址。
zhì yán zài shùn miào běi xiāo sháo qǐ lín zhī jiān zhōng yǒu shí jiù sōng chuān jiù ér shēng zhī kē quán qū rú lóng
《志》言在舜庙北箫韶、杞林之间，中有石臼，松穿臼而生，枝柯拳曲如龙。
yú biàn xún mò zhī qí chù xiǎng zhèng shùn qīng suǒ yún fǎng zhèng ān qī zhī tiě jiù qǐ jí cǐ yé
余遍询莫知其处，想郑舜卿所云访郑安期之铁臼，岂即此耶？
rán sòng shí yǐ bù kě zhēng yǐ
然宋时已不可征矣。
zhì yòu yǐn tài píng guǎng jì lǔ miào diǎn wèi jiǔ yí nǚ guān lù lín dào shì shòu tài dòng huáng tíng jīng rù shān shí nián bái rì shēng tiān ér shān zhōng yì wú zhī zhě
《志》又引《太平广记》，鲁妙典为九疑女冠，麓林道士授《太洞黄庭经》，入山十年，白日升天，而山中亦无知者。
jiǔ yí dòng zhī xi dì míng yǒu lǔ guān yì wú yú jī
九疑洞之西，地名有鲁观，亦无余迹。
shùn qīng bēi suǒ yún yù miào xiǎng qǐ jí qí rén yé
舜卿碑所云玉妙，想岂即其人耶？
shùn qīng yǒng fú bēi yòu yún fǎng chéng wǔ dīng yú míng lóu
舜卿《永福碑》又云：“访成武丁于名楼。
lóu yì wú zhēng yǐ
”楼亦无征矣。
fēi lóng dòng yòu míng xiān lóu yán qǐ jí shí lóu zhī wèi yé
飞龙洞又名仙楼岩，岂即石楼之谓耶？
bù rán hé yǐ yòu yǒu cǐ juān yě
不然，何以又有此镌也？
yóu cǐ dōng xíng wǔ shí lǐ yǒu sān shí cān tiān shuǐ fèn sān chù sú hū wèi shùn gōng dàn jí sān fēn shí yě
由此东行五十里，有三石参天，水分三处，俗呼为舜公石，即三分石也。
lù yǐ yīn
〔路已湮。
yóu cǐ nán xíng sān shí lǐ yǒu gū yá rú jì pán tū shān dǐng yù hū wèi shùn pó shí
〕由此南行三十里，有孤崖如髻，盘突山顶，欲呼为舜婆石。
yǒu jìng kě dá
〔有径可达。
qí xià yǒu pú jiāng guò lǐng wèi má jiāng yóu má jiāng kǒu dā tǒng lǔ xiāng kě dá jǐn tián qí rén yǐ suǒ zhāi xīn míng wèi xiàn
〕其下有蒲江，过岭为麻江，由麻江口搭筒橹舡可达锦田其人以所摘新茗为献。
nǎi réng fǎn xié yán
乃仍返斜岩。
zhōng dào guò yǒng fú gù zhǐ jiàn qí nán xī shén jí suī xi xià xiāo jiāng ér dōng běi nán sān ér jiē yǔ suǒ jīng wèi dǔ lái chù nǎi sù liú xún zhī
中道过永福故址，见其南溪甚急，虽西下潇江，而东北南三而皆予所经，未睹来处，乃溯流寻之。
zé gù zhǐ zhī zuǒ shí yá dào xuán shuǐ yóu xià chū yá bù jí shuǐ zhě sān chǐ ér qí xià shén shēn bù néng rù yě
则故址之左，石崖倒悬，水由下出，崖不及水者三尺，而其下甚深，不能入也。
guò mǎ tí shí
过马蹄石，
jiàn lǐng běi shuǐ běi liú
见岭北水北流，
yì zuó guò shèng diàn xi lǐng
忆昨过圣殿西岭，
jiàn lǐng nán shuǐ nán liú
见岭南水南流，
yí qí shuǐ jù huì ér dōng qù
疑其水俱会而东去，
yīn dōng qū xiāo sháo běi lù
因东趋箫韶北麓，
jiàn qí shuǐ yòu xi zhù zhě
见其水又西注者，
shǐ zhī cǐ wù sì miàn zhī shuǐ jù wú cóng chū
始知此坞四面之水俱无从出，
ér yáng méi xià dòng zhī liú wèi làn ní hé zhě
而杨梅下洞之流为烂泥河者，
jí cǐ zhòng shuǐ zhī qìn de ér rù zhě yě
即此众水之沁地而入者也。
liǎng lǐng zhī jiān zhōng yǒu fǔ dǐ āo xiàng míng shān tán yǒu shí xué zài sāng wù zhōng liáo rén gēng zhě yǐ dà shí sāi qí xué shuǐ zhōng bù xù
两岭之间，中有釜底凹向，名山潭，有石穴在桑坞中，僚人耕者以大石塞其穴，水终不蓄。
sāng yuán yè shù qiān zhū cán zhě gè fù cǎi nǎi tiān shēng ér wú jìn zhě
桑园叶树千株，蚕者各赴采，乃天生而无禁者。
shì rì réng guān pù zhì xīn yú yán zhōng ér yún qì jiàn kāi shén wèi zhī shuǎng
是日仍观瀑炙薪于岩中，而云气渐开，神为之爽。
yīn niàn yú yú cǐ dòng yǒu yuán yī tíng shù rì ér cǐ zhōng suǒ lì zhū dòng yì bù kě wú diàn zuì shùn xù yīn àn liè shū zhī wèi yǒng nán dòng mù
因念余于此洞有缘，一停数日，而此中所历诸洞，亦不可无殿最顺序，因按列书之为永南洞目。
yuè yán dì yī dào zhōu
月岩第一，道州；
zǐ xiá dòng dì èr jiǔ yí
紫霞洞第二，九疑；
lián huā dòng dì sān jiāng huá
莲花洞第三，江华；
shī yán dì sì jiāng huá
狮岩第四，江华；
zhāo yáng yán dì wǔ yǒng zhōu
朝阳岩第五，永州；
dàn yán dì liù yǒng zhōu dà fú lǐng cè yán dì qī jiāng huá
澹岩第六，永州，大佛岭侧岩第七，江华；
yù guǎn yán dì bā jiǔ yí
玉琯岩第八，九疑；
huá yán dì jiǔ dào zhōu
华岩第九，道州；
yuè yán nán lǐng shuǐ dòng dì shí dào zhōu
月岩南岭水洞第十，道州；
fēi lóng yán dì shí yī jiǔ yí
飞龙岩第十一，九疑；
má guǎi yán dì shí èr jiāng huá
麻拐岩第十二，江华。
cǐ wài shàng yǒu jīng ér bù shèng shū shèng ér bù jí dào zhě bù qìng fù yú cǐ
此外尚有经而不胜书，胜而不及到者，不罄附于此。
èr shí bā rì wǔ gǔ fàn ér hou míng
二十八日五鼓，饭而候明。
réng guò yù guǎn nán mì dǎo zhě
仍过玉琯南觅导者。
qí rén shǐ qǐ chuī fàn yǐ nǎi jiān huǒ jù qián xíng
其人始起炊饭，已乃肩火具前行。
jí cóng dōng shàng yáng zǐ lǐng èr lǐ dēng lǐng shàng jí yǒu shí rén lì ér qǐ shòu dūn ér lóng yǎn tóng yǎn jí yǎng miàn ér wò qí shàng jiē pán tū
即从东上杨子岭，二里登岭，上即有石，人立而起，兽蹲而龙蝘yǎn同“偃”，即仰面而卧，其上皆盘突。
cóng lǐng shàng dōng nán xíng āo zhōng dì míng máo wō
从岭上东南行坳中，地名茅窝。
sān lǐ jiē qí shí yě
三里，皆奇石也。
xià shēn wō yǒu shí yá qiàn xuē qīng yù qiān zhàng sì miàn jiāo liú dǎo rù yán dòng zhuì jù shí ér xià shēn bù kě cè shì míng jiǔ guī jìn yán yǐ wō zhōng jiǔ shān rú guī qí shuǐ jiē xiàng yán ér qū yě
下深窝，有石崖嵌削，青玉千丈，四面交流，捣入岩洞，坠巨石而下，深不可测，是名九龟进岩，以窝中九山如龟，其水皆向岩而趋也。
qí yán xī xiàng yí yǒng fú páng tòu yá ér chū zhě jí cǐ shuǐ yě
其岩西向，疑永福旁透崖而出者，即此水也。
yòu dōng nán èr lǐ yuè yī lǐng wèi pán lóng tóng shuǐ kǒu
又东南二里，越一岭，为蟠龙峒水口。
tóng jìn dōng shàng shēn nèi jù gāo shān yáo
峒进东尚深，内俱高山瑶。
yòu dēng lǐng yī lǐ wèi qīng shuǐ tán
又登岭一里，为清水潭。
lǐng cè yǒu tán shuǐ shén chéng chè
岭侧有潭，水甚澄澈。
qí dōng xià lǐng jiǔ cài yuán dào yě
〔其东下岭，韭菜原道也。
yòu dōng nán èr lǐ dù niú tóu jiāng
〕又东南二里，渡牛头江。
jiāng shuǐ dōng zì zǐ jīn yuán lái jiāng liǎng yá lù jù qiào xuē shàng xià pān yuán shén jiān shí yǐ liú zéi chū mò bì jiǎ dào yú cǐ tǔ rén fá jù zhī héng jié yá dào shàng xià jù cóng shù zhī huò fú ér chuān qí kuà huò qí ér yú qí jí
江水东自紫金原来，江两崖路俱峭削，上下攀援甚艰，时以流贼出没，必假道于此，土人伐巨枝横截崖道，上下俱从树枝，或伏而穿其胯，或骑而逾其脊。
dù jiāng jí dōng nán shàng bàn biān shān qí dōng běi gāo shān wèi zǐ jīn yuán shān wài jí lán shān xiàn zhì yǐ
渡江即东南上半边山，其东北高山为紫金原，山外即蓝山县治矣。
qí xī nán gāo shān wèi kōng liáo yuán zài nán wéi xiāng lú shān
其西南高山为空寮原，再南为香炉山。
kōng liáo yuán shān shàng yǒu bái shí hén yī fú shàng zì shān diān xià zhì shān lù ruò xuán bó rán tǔ rén wèi zhī bái mián
空寮原山上有白石痕一幅，上自山巅，下至山麓，若悬帛然，土人谓之“白绵”。
xiāng lú shān zài yù guǎn yán nán sān shí lǐ sān fēn shí xī běi èr shí lǐ gāo yà yú sān fēn shí dǐng yǒu chéng tán guǎng èr sān mǔ qí zhōng shí sǔn liǎng zhī tíng tíng chū shuǐ miàn sān zhàng yú yí jí zhì suǒ chēng tiān hú yě
香炉山在玉琯岩南三十里，三分石西北二十里，高亚于三分石，顶有澄潭，广二三亩，其中石笋两枝，亭亭出水面三丈余，疑即《志》所称天湖也。
dì zhì wèi zài jiǔ yí lù ér cǐ zài shān dǐng wèi yì ruò shān lù zé wú zhī
第《志》谓在九疑麓，而此在山顶为异，若山麓则无之。
yóu bàn biān shān shàng xíng wǔ lǐ shāo xià wèi gǒu shǐ wō
由〔半边〕山上行五里，稍下为狗矢窝。
yú shì fù shàng lǚ dù shān jǐ xiá ruò bǎn zhù lǚ bù shān dǐng xià shǎo shàng duō gòng dōng nán wǔ lǐ ér chū áo tóu shān
于是复上，屡度山脊，狭若板筑，屡踄山顶，下少上多，共东南五里而出鳌头山。
xiān shì jī wù bù kāi jí bàn biān áo tóu zhū shān jìn wàng bù jí ér shēn zhì zhé xiàn
先是积雾不开，即半边、鳌头诸山，近望不及，而身至辄现。
zhì shì nán tiào sān fēn shí bù zhī suǒ zài
至是南眺三分石，不知所在。
qǐng zhī ér nóng yún hū kāi piē rán shǎn yǐng yú gāo fēng zhī dǐng yǔ jiāng shān xiàn jiāng láng shān xiāng shì
顷之而浓云忽开，瞥然闪影于高峰之顶，〔与江山县江郎山相似。
yī wèi zhè yuán yī wèi xiāo yuán dàn jiāng láng gāo chù shān bàn cǐ xuán wàn fēng jué dǐng wèi yì ěr
一为浙源，一为潇源，但江郎高矗山半，此悬万峰绝顶为异耳。
bàn biān áo tóu èr shān qí dōng běi yǔ zǐ jīn jiā ér wèi niú tóu jiāng xī nán yǔ kōng liáo xiāng lú jiā ér wèi xiāo yuán jiāng jí sān fēn shí shuǐ
〕半边、鳌头二山，其东北与紫金夹而为牛头江，西南与空寮〔香炉〕夹而为潇源江，即三分石水。
cǐ nǎi liǎng shuǐ zhōng zhī jí yě
此乃两水中之脊也。
èr shuǐ hé yú yù guǎn dōng nán xi xià lǔ guān yǔ pú jiāng hé shǐ shèng rú yè zhī zhōu ér chū dà yáng yān
二水合于玉琯东南，西下鲁观与蒲江合，始胜如叶之舟而出大洋焉。
yóu áo tóu dōng yán lǐng bàn xíng èr lǐ shǐ xià
由鳌头东沿岭半行，二里始下。
sān lǐ xià zhì làn ní hé shǐ de shuǐ ér chuī yǐ xià wǔ yǐ
三里下至烂泥河，始得水而炊，已下午矣。
yóu làn ní hé dōng wǔ lǐ yú lǐng lǐng cè xiǎo lù wèi lěng shuǐ āo dào zhī nèi sǒu yě
由烂泥河东五里逾岭，岭侧小路为冷水坳，盗之内薮也。
xià lǐng sān lǐ wèi gāo liáng yuán nǎi lán shān xi jìng yì dào zhī nèi sǒu yě
下岭三里为高梁原，乃蓝山西境，亦盗之内薮也。
cǐ lǐng nǎi lán shān níng yuǎn fēn jiè zài sān fēn shí zhī dōng shuǐ yì suí zhī
此岭乃蓝山、宁远分界，在三分石之东，水亦随之。
yú wǎng sān fēn shí xià làn ní hé yú shì yǔ gāo liáng yuán fēn dào
〔余往三分石，下烂泥河，〕于是与高梁原分道。
zhé ér xī nán xíng yòu shàng yī lǐng shān huā hóng zǐ dòu sè zì áo tóu shān shǐ jiàn shān juān lán huā
折而西南行，又上一岭，山花红紫斗色，自鳌头山始见山鹃蓝花。
zhì shì yòu yǒu zǐ huā èr zhǒng yī zhǒng dà huā rú shān chá
至是又有紫花二种，一种大，花如山茶；
yī zhǒng xiǎo huā rú shān juān ér yàn sè kě ài
一种小，花如山鹃，而艳色可爱。
yòu kū shù jiān xùn huáng bái sè hòu dà rú pán
又枯树间蕈黄白色，厚大如盘。
yú zhāi xiù zhōng yè zhì sān fēn shí yǐ jīng chuān ér hōng zhī xiāng zhèng rú xiāng xùn
余摘袖中，夜至三分石，以箐穿而烘之，香正如香蕈。
shān mù gàn xiāo
山木干霄。
cǐ zhōng shān mù shén dà yǒu dú mù zuì guì ér nán mù cì zhī
此中山木甚大，有独木最贵，而楠木次之。
yòu yǒu shòu mù yè biǎn rú cè bǎi yì bǎi zhī lèi yě
又有寿木，叶扁如侧柏，亦柏之类也。
jù zhě wéi sì wǔ rén gāo shù shí zhàng
巨者围四、五人，高数十丈。
xiāo yuán shuǐ cè dù hé chù dào héng yī nán dà qí rén méi cháng sān shí bù bù zhǐ
潇源水侧渡河处倒横一楠，大齐人眉，长三十步不止。
wén èr shí nián qián yǒu cǎi mù zhī mìng cǐ qǐ qí yí cái yé
闻二十年前，有采木之命，此岂其遗材耶！
shàng xià gòng wǔ lǐ ér dǐ xiāo yuán shuǐ
上下共五里而抵潇源水。
qí shuǐ dōng nán cóng sān fēn shí lái zhì cǐ xi qù ér jīng xiāng lú shān zhī dōng běi yǐ chū lǔ guān zhě
其水东南从三分石来，至此西去，而经香炉山之东北以出鲁观者。
nǎi jué liú nán dù jí shàng sān fēn lǐng lù
乃绝流南渡，即上三分岭麓。
qí lǐng jùn xuē bù róng zú xì jìng fú shēn jīng xì zhú zhōng fǔ shǒu chuān jīng ér shàng jí liǎng shǒu wǎn zhī yǐ yí zú
其岭峻削不容足，细径伏深箐jīng细竹中，俯首穿箐而上，即两手挽之以移足。
qí shí jīng yīn sù wù lín lí jì bù néng jiǎo shǒu qí shàng yòu bù néng píng xíng qí xià wéi zī zhī wèi chuí kōng zhī yù liàn jí shuǐ zhī zhú shéng zé shèn yǒu gōng yān
其时箐因夙雾淋漓，既不能矫首其上，又不能平行其下，惟资之为垂空之繘jú练汲水之竹绳，则甚有功焉。
rú shì bā lǐ shǐ jiàn píng
如是八里，始渐平。
yòu nán xíng lǐng shàng èr lǐ
又南行岭上二里。
shí sù wù réng yì wàng dǐng mò biàn ér wǎn sè jiàn hé suì chú jīng yī sōng de dì rú zhǎng
时夙雾仍翳，望顶莫辨，而晚色渐合，遂除箐依松，得地如掌。
shān gāo wú shuǐ yǒu huǒ nán chuī
山高无水，有火难炊。
mìng dǎo zhě kǎn dà mù jī ér fén zhī yīn jīng wèi yīn wèi huǒ wèi wéi wèi dù xiāo jì
命导者砍大木积而焚之，因箐为茵，为火为帏，为度宵计。
jì míng hǒu fēng dà zuò juǎn huǒ xīng fēi wǔ kōng zhōng huǒ yàn yóu yí shū ér bēn tū shù zhàng shǐ yǐ wéi qí guān
既瞑，吼风大作，卷火星飞舞空中，火焰游移，倏而奔突数丈，始以为奇观。
jì ér wù suí fēng zhèn hū yǎng míng xīng hū chéng líng yǔ yōng sǎn bù néng yōng bèi jiàn shī xìng huǒ wēi měng liè zú yǐ dí zhī
既而雾随风阵，忽仰明星，忽成零雨，拥伞不能，拥被渐湿，幸火威猛烈，足以敌之。
wǔ gǔ yǔ shén yì bù miǎn lín lí yān
五更时雨势大起来，免不了被淋了个透。
èr shí jiǔ rì tiān jiàn míng yǔ yì jiàn jì
二十九日天渐明，雨亦渐霁。
yǎng jiàn sān fēn shí lù yǐng zài zhǐ gù jiān zhé rěn jī chōng shī jīng ér nán
仰见三分〔石〕，露影在指顾间，辄忍饥冲湿箐而南。
yòu xià shān èr lǐ shǐ zhī shàng gé yī fēng yě
又下山二里，始知尚隔一峰也。
dù āo zhōng xiǎo jí fù nán shàng sān lǐ shǐ yǒu jù shí pán yá
度坳中小脊，复南上三里，始有巨石盘崖；
zuó shēng jiàng chù jiē jùn tǔ wú kuài shí wèi dǎo zhě wù
〔昨升降处皆峻土，无块石，〕为导者误。
chū qí nán yòu yī lǐ dōng tiào chù dǐng yǐ kě mén ér mó zhī dàn wèi wù mái bú jiàn zhēn xíng jìn qióng dèng jué
出其南，又一里，东眺矗顶，已可扪而摩之，但为雾霾，不见真形，进穷磴绝。
hū shān yǔ dà zhù dǐng zhǒng wú bù zhān rú nǎi fǎn
忽山雨大注，顶踵无不沾濡，乃返。
guò jù shí yá jiàn qí cè yǒu xiàn lù fú shēn jīng zhōng yǔ jù bù kě shàng shàng yì bù dé yǒu suǒ jiàn
过巨石崖，见其侧有线路伏深箐中，雨巨不可上，上亦不得有所见。
suì cóng gù dào xià zhì yè lái yī huǒ chù nǐ cóng zhí běi jiù lù xià jiù xī chuī mǐ
遂从故道下，至夜来依火处，拟从直北旧路下，就溪炊米。
ér huǒ wèi yǔ miè zhǐ cún yú xīng jí mì gàn jìn yǐn zhī hé ér xià shān
而火为雨灭，止存余星，急觅干烬引之，荷而下山。
nǎi wù cóng qí xi jìng bù dé lù
乃误从其西，竟不得路。
jiǔ zhī de wēi jiàn suì chuī jiàn zhōng yǐ dāng wǔ yǐ
久之得微涧，遂炊涧中，已当午矣。
zhí zhú mǎng jīng zhōng jiǔ zhī nǎi de dǐ jiàn zé wǔ jiàn zòng héng jiāo huì yī chù gài jiē sān fēn shí xī nán běi sān miàn zhī shuǐ ér xiàng suǒ dù dōng lái yī xī zài qí zuì běi
踯躅莽箐中，久之，乃得抵涧，则五涧纵横，交会一处，盖皆三分石西南北三面之水，而向所渡东来一溪在其最北。
nǎi shě qí yī dù qí sān ér liú zuì běi zhě wèi dù
乃舍其一，渡其三，而留最北者未渡。
xún qí nán yá tān liú ér dōng yī lǐ zhì lái shí suǒ dù chù shǐ shè ér běi
循其南涯滩流而东，一里，至来时所渡处，始涉而北。
cóng jiù dào zhì làn ní zhì áo tóu ǒu zuò
从旧道至烂泥，至鳌头偶坐。
wén lán xiāng shén lǎn zhī jí zài zuò yú nǎi xié zhī xíng
闻兰香甚，览之即在坐隅，乃携之行。
zhì bàn biān shān xià zhì niú tóu hé míng sè yǐ hé xìng yǐ guò xiǎn mìng dǎo zhě cóng jiàn dào qū jiǔ cài yuán
至半边山，下至牛头河，暝色已合，幸已过险，命导者从间道趋韭菜原。
gài yǐ cǐ chù yǒu gāo shān yáo jū shàng
盖以此处有高山瑶居上。
zì cǐ ér nán jué wú yī liáo xiǎo wū zhí dǐ gāo liáng yuán ér hòu yǒu yáo jū yě
自此而南，绝无一寮liáo小屋，直抵高梁原而后有瑶居也。
chū shēng yóu tǔ shān jì rù ér dōng xià dàn wén shuǐ shēng chán chán zài shēn hè
初升犹土山，既入而东下，但闻水声潺潺在深壑。
àn mén wēi jí ér xià yòu yī lǐ guò liǎng dú mù qiáo zé jiàn huǒ guāng yíng yíng
暗扪危级而下，又一里，过两独木桥，则见火光荧荧。
jí jiù zhī jiàn qí fú qí páng yì bù gǎn wèn
亟就之，见其伏畦旁，亦不敢问。
yǐ ér yǒu máo liáo yī èr zhòng hū zhī yī rén zhé bǐng jù chū yíng guī tuō sù yān
已而有茅寮一二重，呼之，一人辄秉炬出，迎归托宿焉。
wèn qí qí jiān zhū huǒ zé qǔ guāi zhě gài yáo rén yǐ wā wèi guāi yě
问其畦间诸火，则取乖者，盖瑶人以蛙为乖也。
wèn qí xìng wèi shān qí rén nián jí èr shí tán shān zhōng shì shén shú
问其姓为邓，其人年及二十，谈山中事甚熟。
yú gǎn qí shēn yè yíng sù shǐ zhī yáo yóu cún gǔ rén zhī hòu yě
余感其深夜迎宿，始知瑶犹存古人之厚也。
jí shāo zhī zhì yī chuī zhōu jiù zhěn yān
亟烧枝炙衣，炊粥就枕焉。
sān shí rì yǐ gé sù bú mèi píng míng nǎi hū tóng qǐ chuī
三十日以隔宿不寐，平明乃呼童起炊。
chén cān hòu xíng shǐ jiàn suǒ wèi jiǔ cài yuán zài gāo shān zhī dǐ yì ruò fǔ yān
晨餐后行，始见所谓韭菜原，在高山之底，亦若釜焉。
dì bù zhī yè lái suǒ wén shuǐ shēng chán chán guǒ rù dòng yì chū xiá yě
第不知夜来所闻水声潺潺，果入洞，抑出峡也。
wā zhōng yǒu chéng tán yī shén shēn bì wèi lóng tán yún
洼中有澄潭一，甚深碧，为龙潭云。
xi yuè yī shān gòng èr lǐ guò qīng shuǐ tán yòu yī lǐ bàn guò pán lóng xī kǒu
西越一山，共二里过清水潭，又一里半，过蟠龙溪口。
yòu yī lǐ bàn yú yī lǐng guò jiǔ guī jìn yán
又一里半，逾一岭，过九龟进岩。
suì shàng lǐng guò máo wō xià yáng zǐ lǐng gòng wǔ lǐ dǐ dǎo zhě jiā
遂上岭，过茅窝，下杨子岭，共五里，抵导者家。
yòu sān lǐ hái fàn yú xié dòng nǎi shǎo qì dòng zhōng yǐ suǒ xié lán huā jiǔ tóu huā gòng qī zhī dàn yè bù zhǎng sǒng bù rú jiàn ěr
又三里，还饭于斜洞，乃少憩洞中，以所携兰花九头花，共七枝，但叶不长耸，不如建耳。
zāi dòng zhōng dāng mén xiǎo fēng jiān shí tái shàng yǐ gòng fó
栽洞中当门小峰间石台上以供佛。
xià wǔ shǐ xíng běi guò shèng diàn xi lǐng nǎi xi chū é huáng nǚ yīng èr fēng jiān yǐ zhuǎn ér dōng běi xíng gòng shí lǐ guò tài píng yíng
下午始行，北过圣殿西岭，乃西出娥皇、女英二峰间，已转而东北行，共十里，过太平营。
yòu běi wǔ lǐ sù yú lù tíng
又北五里，宿于路亭。
shì xī shǐ dǔ luò zhào
〔是夕始睹落照。
jiǔ yí dòng dōng nán wèi yù guǎn yán nǎi zhòng sì wéi zhōng qǐ xiǎo shí fēng yán zài qí xià xī xiàng
九疑洞东南为玉琯岩，乃重四围中起小石峰，岩在其下，西向。
yǒu guà shān zài qí xi zhèng dāng dòng mén
有卦山在其西，正当洞门。
xíng rú jiāo yě yòu shì rú jīn yì qún shān zhōng tè qǐ zhě
形如茭也，又似儒巾，亦群山中特起者。
qí zhōng píng yāng nán běi tōng dá shì wèi gǔ cí jī suǒ chēng hé hóu shàng shēng chù yě
其中平央，南北通达，是为古祠基，所称何侯上升处也。
yóu cǐ nán sān shí lǐ wèi xiāng lú shān dōng nán wǔ shí yú lǐ wèi sān fēn shí xi sān shí lǐ wèi shùn mǔ shí yòu xi shí lǐ wèi jiè tóu fēn jiǔ zé jiāng huá zhī dōng jiè yǐ
由此南三十里为香炉山，东南五十余里为三分石，西三十里为舜母石，又西十里为界头分九，则江华之东界矣。
sān fēn shí jù chēng qí xià shuǐ yī chū guǎng dōng yī chū guǎng xī yī xià jiǔ yí wèi xiāo shuǐ chū hú guǎng
三分石，俱称其下水一出广东，一出广西，一下九疑为潇水，出湖广。
zhì qí xià nǎi zhī wèi shí fēn sān qí ěr
至其下，乃知为石分三岐耳。
qí xià shuǐ dōng běi zhě wèi xiāo yuán hé běi xi zhū shuǐ jí wǔ jiàn jiāo huì zhě chū dà yáng wèi xiāo shuǐ zhī yuán
其下水东北者为潇源，合北、西诸水即五涧交会者，出大洋，为潇水之源。
zhí dōng zhě zì gāo liáng yuán wèi bái tián jiāng dōng shí wǔ lǐ jīng lín jiāng suǒ yòu dōng èr shí lǐ zhì lán shān xiàn zhì wèi kuī shuǐ zhī yuán
直东者自高梁原为白田江，〔东十五里〕经临江所，〔又东二十里〕至蓝山县治，为岿水之源。
dōng nán zhě zì gāo liáng yuán dōng nán shí wǔ lǐ zhī dà qiáo xià jǐn tián xi zhì jiāng huá xiàn wèi tuó shuǐ zhī yuán
东南者自〔高梁原东南十五里之〕大桥下锦田，西至江华县，为沲水之源。
qí bù chū liǎng guǎng zhě yǐ nán yǒu jǐn tián shuǐ héng liú wèi chu yuè jiè yě
其不出两广者，以南有锦田水横流为〔楚、粤〕界也。
jǐn tián dōng yǒu shí yú lǐng wèi guǎng dōng lián zhōu jiè qí shuǐ shǐ dōng nán liú rù dōng yuè ěr
锦田东有石鱼岭，为广东连州界，其水始东南流，〔入东粤耳。
ruò guǎng xī zé shàng wǔ bǎo zhī nán wéi hè xiàn jiè yě
〕若广西，则上武堡之南为贺县界也。
gāo liáng yuán wèi níng yuǎn nán jiè lán shān xi jiè ér de shǔ yú lán yì gāo shān yáo yě wèi dào zéi yuān sǒu jù jí zhī de
高梁原，为宁远南界、蓝山西界，而地属于蓝，亦高山瑶也，为盗贼渊薮yuān sǒu聚集之地。
èr yuè jiān chū yǒng zhōu shā dōng ān xiàn bǔ guān jí shā lüě lěng shuǐ wān bó yě qiáo zhū chǔ jiē cǐ bèi yě
二月间，出永州杀东安县捕官，及杀掠冷水湾、博野桥诸处，皆此辈也。
chū rù jiē yóu niú tóu jiāng bì jiǎ sù yú jiǔ cài yuán pán lóng dòng ér jīng jiǔ yí tóng yān
出入皆由牛头江，必假宿于韭菜原、蟠龙洞，而经九疑峒焉。
qí dǎng yuē qī bā shí rén yǒu mǎ èr sān shí pǐ chuàng ruì luō zhì shèn bèi nèi yǒu cái xù fā zhě shù rén sēng liǎng sān rén jí lěng shuǐ āo lǐng shàng miào zhōng sēng
其党约七八十人，有马二三十匹，创锐罗帜甚备，内有才蓄发者数人，僧两三人，即冷水坳岭上庙中僧。
yòu yǒu zuò mù fāng kè yì zài yān
又有做木方客亦在焉。
jiǔ cài yuán zhōng rén rén néng yán zhī ér yú dǎo zhě yì yún rán
韭菜原中人人能言之，而余导者亦云然。