sì yuè chū yī rì wǔ gǔ yǔ dà zuò píng míng mào yǔ xíng
四月初一日五鼓，雨大作，平明冒雨行。
jí cóng lù tíng qí ér dōng běi suí xiāo sháo xī xi àn xíng
即从路亭岐而东北，随萧韶溪西岸行。
sān lǐ xi wàng yǎn kǒu dōng liǎng shān xiá yǐ chū qí xià píng chóu yǐ
三里，西望掩口东两山峡，已出其下平畴矣。
yú shì dōng shān jiàn huō xī zhuǎn ér dōng lù yì suí zhī
于是东山渐豁，溪转而东，路亦随之。
yòu wǔ lǐ xī liǎng páng shí pán cuò rú dòu shuǐ bēn shù qí zhōng ài chù rú mén jí jià mù qí shàng yǐ dù
又五里，溪两旁石盘错如斗，水奔束其中，隘处如门，即架木其上以渡。
jì dù xún xī nán àn xíng yòu èr lǐ ér dǐ xià guān
既渡，循溪南岸行，又二里而抵下观。
jù shì lín cì dà jù luò yě
巨室鳞次，大聚落也。
dà xìng lǐ shì jū zhī
大姓李氏居之。
zì lù tíng lái míng wǔ lǐ shí shí lǐ ér yáo yǔ shēn ní zhù jù xíng tián qí xiǎo jìng jiān nǎi shì jiǔ yú sì ér xíng
自路亭来，名五里，实十里而遥，雨深泥泞，俱行田畦小径间，乃市酒于肆而行。
xià guān zhī xi yǒu xī zì nán rào xià guān ér dōng yǒu shí liáng suǒ qí xià liú shuǐ yóu qiáo xià chū dōng yǔ xiāo sháo shuǐ hé
下观之西，有溪自南绕下观而东，有石梁锁其下流，水由桥下出，东与箫韶水合。
qí xi yī xī yòu zì yìng lóng qiáo lái huì sān shuǐ hé ér shèng zhōu běi kě èr shí lǐ zhì níng yuǎn
其西一溪，又自应龙桥来会，三水合而胜舟，〔北可二十里至宁远。
guò xià guān shǐ yǔ xiāo sháo shuǐ bié lù zhuǎn dōng nán xiàng
〕过下观，始与萧韶水别，路转东南向。
nán wàng xià guān zhī hòu qiān fēng sǒng cuì tíng tíng ruò zhú gān yù lì qí zhōng yǒu zuì gāo ér ruì zhě míng wú jiān shān
南望下观之后，千峰耸翠，〔亭亭若竹竿玉立，〕其中有最高而锐者，名吴尖山。
shān xià yǒu yán yǎo tiǎo rú xié yán yún qí nèi yǒu yóu cūn dòng qí wài yǒu dōng jiǎo tán jiē cǐ zhōng jué shèng chù
山下有岩，窈窕如斜岩云，其内有尤村洞，其外有东角潭，皆此中绝胜处。
gài fēng jǐn gàn yǔ zhī yí shí jù shuài wǔ zhī shòu yóu jiǔ yí ér bù jīng cǐ jǐ shī qí zhēn xíng yǐ
盖峰尽干羽之遗，石俱率舞之兽，游九疑而不经此，几失其真形矣。
hèn wèi zhì zhàng lǚ yì jí tíng liú yóu lǎn qí zhōng sōu tī qí bì yě
〔恨未滞杖履意即停留、游览其中，搜剔奇閟也。
dōng nán èr lǐ yǒu dà xī nán zì yóu cūn dòng lái qiáo tíng héng kuà qí shàng shì wèi yìng lóng qiáo yòu míng tōng jì qiáo
〕东南二里，有大溪南自尤村洞来，桥亭横跨其上，是为应龙桥，又名通济〔桥〕。
guò qiáo suì nán rù luàn fēng zhōng
过桥，遂南入乱峰中。
jí wú jiān shān dōng lái yú pài yě
即吴尖山东来余派也。
èr lǐ shàng dì bǎo píng āo
二里上地宝坪坳，
yú shì sì páng jiē qí fēng wǎn zhuǎn
于是四旁皆奇峰宛转，
chuān yáo fáng ér pī jǐn zhàng
穿瑶房而披锦幛，
zhuǎn yī xì fù zǎn yī tóng
转一隙复攒一峒，
tòu yī qiào gèng lù yī qí
透一窍更露一奇，
zhì shī xiàng lóng shé jiā lù ér qǐ
至狮象龙蛇夹路而起，
yú rén zhēng dào
与人争道，
huǎng hū mèng zhōng céng cóng sān dǎo jí chuán shuō zhōng hǎi shàng sān xiān shān jīng xíng
恍惚梦中曾从三岛即传说中海上三仙山经行，
fēi fù rén shì suǒ gòu xiāng yù yě
非复人世所遘gòu相遇也。
gòng liù lǐ fàn yú shān kǒu tóng
共六里，饭于山口峒。
yóu shān kǒu nán yú yī lǐng gòng sān lǐ yǒu liǎng fēng jiā dào zhēng qí jìng guài
由山口南逾一岭，共三里，有两峰夹道，争奇竞怪。
fēng xià yǒu xiǎo xī nán xiàng jià qiáo tíng yú qí shàng
峰下有小溪南向，架桥亭于其上。
tān qí jiǔ qì yù yī rú guān zhě jiā yóu cūn zhī nèi yù wǎn yú hái qí chù wèi wú jiān zhǔ rén yú qī yǐ yì rì wèn qí xìng míng wèi yuē wáng xuán fēng yún
贪奇久憩，遇一儒冠者，家尤村之内，欲挽余还其处，为吴尖主人，余期以异日，问其姓名，为曰王璇峰云。
guò xiá ér nán shǐ yǒu róng tǔ fù kuài zhī shān
过峡而南，始有容土负块之山。
yòu wǔ lǐ yú yī lǐng wèi dà jí shù shí fēng fù jiā dào qǐ
又五里，逾一岭，为大吉墅，石峰复夹道起。
lù dōng yī fēng qiàn kōng líng lóng nì xuán yī liè shèn yún bù zú yù qí qiǎo yú wàng zhī shén wǎng jí pī jīng rù zhǐ dòu xì tòu lòu huò pán kōng ér shàng huò chuān yè ér zhuǎn mò kě qióng jié xī bù néng zhū máo yǐn jí yǐ jí qióng jìn yōu xuán zhī miào yě
路东一峰，嵌空玲珑，〔逆悬欹裂，蜃云不足喻其巧，〕余望之神往，亟披荆入，旨窦隙透漏，或盘空而上，或穿腋而转，莫可穷诘，惜不能诛茅引级，以极穷尽幽玄之妙也。
qí xī fēng xuán xuē yì rán
其西峰悬削亦然。
lù chū qí jiān tòu ài ér nán shǐ huò rán tiān kāi de kuàng shì wèi lù yuán xià
路出其间，透隘而南，始豁然天开地旷，是为露园下。
yú shì shí fēng jí yǐng nì jì xi jù chóng luán jùn lǐng dōng jiē huí gāng pán bǎn
于是石峰戢jí影匿迹，西俱崇峦峻岭，东皆回冈盘坂。
nán èr lǐ suì chū dà lù zài ǒu táng jiè tóu èr pù zhī jiān
南二里，遂出大路，在藕塘、界头二铺之间。
yòu nán wǔ lǐ sù yú jiè tóu pù shì wèi níng yuǎn lán shān zhī jiè
又南五里，宿于界头铺，是为宁远、蓝山之界。
qí xi zhī tài shān yuē mǎn yún shān dàng shì zǐ jīn yuán zhī bèi qí zhī dōng běi xíng jiè suì yīn zhī zài nán wéi tiān zhù shān jí zhì suǒ chēng shí zhù yán dòng zhī qí zhě
其西之大山曰满云山，当是紫金原之背，其支东北行，界遂因之，再南为天柱山，即《志》所称石柱岩洞之奇者。
yú jì xìng shēn jīng shān kǒu yí dài qí fēng yòu jìn zhān wú jiān yóu cūn zhòng xiù ér suǒ mù shí zhù yòu bù chū èr lǐ zhī wài shén wèi yuè rán
余既幸身经山口一带奇峰，又近瞻吴尖、尤村众岫，而所慕石柱，又不出二里之外，神为跃然。
dàn zú wèi cǎo lǚ suǒ shí jí yǐ xié xíng yóu jiān ér shì de xiàng lái duō yǔ qí shuǐ yì dào xié fù bù biàn
但足为草履所蚀，即以鞋行犹艰，而是地向来多雨，畦水溢道，鞋复不便。
zì yǒng zhōu zhì cǐ wú chǔ bù kǔ hàn jí jìn ér lù tíng xià guān yì fù áo áo
自永州至此，无处不苦旱，即近而路亭、下观，亦复嗷嗷；
ér shān kǒu yǐ nán suì chōng qí jìn hè qǐ mǎn yún zhī yàn yé
而山口以南，遂充畦浸壑，岂“满云”之验耶！
chū èr rì yú yù wèi shí zhù yóu
初二日余欲为石柱游。
píng míng yǔ fù lián mián qiě zú tòng bù shèng lǚ suì shǎo tíng nì lǚ
平明，雨复连绵，且足痛不胜履，遂少停逆旅。
shàng wǔ yǔ zhǐ nǎi dōng nán xíng
上午雨止，乃东南行。
tú zhōng wèn suǒ wèi wǔ zhù shān yán zhī shèng ér suǒ yù jiē háng dào zhī rén mò zhī suǒ zài
途中问所谓五柱山岩之胜，而所遇皆行道之人，莫知所在。
yǐ ér yǔ zhǐ lù huá sì gù tǔ rén bù kě de nǎi pái huái qí jiān shù jī yī yù
已而雨止路滑，四顾土人不可得，乃徘徊其间，庶几一遇。
jiǔ zhī yù qiáo zhě yòu yù gēng zhě wèn shí zhù tiān zhù jiē yǐ wú yǒu duì
久之，遇樵者，又遇耕者，问石柱、天柱，皆以无有对。
gòng wǔ lǐ guò yī lǐng shān shì dà huō shì wèi zǒng guǎn miào
共五里，过一岭，山势大豁，是为总管庙。
jí tóu miào zhōng wèn dào zhě zhōng bù néng zhī
亟投庙中问道者，终不能知。
yòu dōng nán xíng yáo wàng zhèng dōng yǒu sǒng jiān zhuó lì bù biàn qí wèi shù wèi shí
又东南行，遥望正东有耸尖卓立，不辨其为树为石。
yòu wǔ lǐ dǐ yán jiā qiáo shǐ biàn qí wèi shí fēng ér fēi shù yǐng yě
又五里，抵颜家桥，始辨其为石峰，而非树影也。
yán jiā qiáo xià xiǎo shuǐ dōng běi liú qù
颜家桥下小水东北流去。
guò qiáo yòu dōng nán yú yī xiǎo lǐng suì cóng jiàn dào zhé ér dōng xiàng lín wǔ dào
过桥，又东南逾一小岭，遂从间道折而东向临武道。
lán shān dà dào nán xíng shí wǔ lǐ zhì chéng
蓝山大道南行十五里至城。
gòng sì lǐ guò bǎo lín sì
共四里过宝林寺，
dú sì qián hù lóng qiáo bēi
读寺前《护龙桥碑》，
shǐ zhī bǎo lín shān mài yóu běi zhù lái
始知宝林山脉由北柱来，
nǎi wù xiàng suǒ wàng ruò shù zhī fēng zhèng zài sì běi
乃悟向所望若树之峰正在寺北，
yì zài xiàn běi
亦在县北，
sì qù xiàn shí wǔ lǐ
寺去县十五里，
cǐ fēng zài sì hòu qià èr shí lǐ
此峰在寺后恰二十里，
zhì suǒ chēng shí zhù
《志》所称石柱，
jí bēi suǒ chēng běi zhù wú yí yǐ
即碑所称北柱无疑矣。
yòu dōng guò hù lóng qiáo qiáo xià shuǐ nán liú xiōng yǒng jí yán jiā qiáo zhī qū ér zhì zhě
又东过护龙桥，桥下水南流汹涌，即颜家桥之曲而至者。
suí xī dōng xíng yú shì běi zhān shí zhù qí fēng qiàn xuē rú bì yù zān ér páng yǒu shí yá yì wù tū lù qí rán jiào zhī yóu cūn shān kǒu zhī fēng zhí de qí yī tǐ bù chì wēi yǐ
随溪东行，于是北瞻石柱，其峰倩削〔如碧玉簪〕，而旁有石崖，亦兀突露奇，然较之尤村山口之峰，直得其一体，不啻微矣。
yòu èr lǐ zhì xià wān tián yǒu dà shù zhì lù yú shàng zhī fēn sǒng ér qí xià pán qǔ duī tū dà liù qī wéi qí xuán wō cuò jié zhī jiān jù shòu shuǐ ruò xǐ tóu pén yì shù yāo yě
又二里至下湾田，有大树峙路隅，上枝分耸，而其下盘曲堆突，大六七围，其旋窝错节之间，俱受水若洗头盆，亦树妖也。
yòu dōng lù chū wò shí jiān xī shǐ zhé ér nán xiàng lán shān lù
又东，路出卧石间，溪始折而南向蓝山路。
nǎi dōng rù gāng lǒng èr lǐ yǒu lù zì xī nán héng guàn dōng běi xiǎng jí lán shān qū guì yáng zhī dào yǐ
乃东入冈陇二里，有路自西南横贯东北，想即蓝山趋桂阳之道矣。
yòu dōng yán bái dì lǐng xíng
又东沿白帝岭行。
gài jiè tóu pù shān mài zì mǎn yún shān dōng běi huán zhuǎn zhì ér dōng qǐ wèi bái dì lǐng
盖界头铺山脉自满云山东北环转，峙而东起为白帝岭。
gù jiè tóu zhī nán qí shuǐ jù nán zhuǎn lán shān ér shān zì jiè tóu xi zhì jù fēng jí jiǔ yí dōng gé píng lì nán rào dōng qǐ gāo lǐng jí bái dì běi liè jiā wù chéng píng zhōng huán zhōng yāng xi jí lán shān xiàn zhì
故界头之南，其水俱南转蓝山，而山自界头西峙巨峰，即九疑东隔，屏立南绕，东起高岭即白帝，北列夹坞成坪，中环中央，西即蓝山县治。
ér lù xún bái dì shān nán xíng lǚ jié zhī lǐng wǔ lǐ lù zhuǎn nán xiàng yòu wǔ lǐ wèi léi jiā lǐng zé bái dì zhī dōng nán jǐn chù yě
而路循白帝山南行，屡截支岭，五里，路转南向，又五里为雷家岭，则白帝之东南尽处也。
fàn yú léi jiā lǐng
饭于雷家岭。
rì wèi xià wǔ ér qián tú lù tà wú rén xíng lǚ jù sù suì xié zhǐ yān
日未下午，而前途路沓无人，行旅俱宿，遂偕止焉。
jì zhǐ xíng nǎi dà jì
既止行，乃大霁。
shì rì zhǐ xíng sān shí lǐ yǐ zú liè ér zǎo yǔ qián wú sù chù yě
是日止行三十里，以足裂而早雨，前无宿处也。
chū sān rì zhōng yè qǐ míng xīng jiǎo rán yǐ wéi cǐ hòu jiǔ qíng kě zhī
初三日中夜起，明星皎然，以为此后久晴可知。
bǐ xiǎo fàn wèi bì yǔ réng xià yǐ
比晓，饭未毕，雨仍下矣。
xiè dié xiǎo bù zǒu ní nào zhōng dà xī yì zì lán shān qū ér dōng zhì suì xún xī dōng xíng
躞蹀xiè dié小步走泥淖中，大溪亦自蓝山曲而东至，遂循溪东行。
yǐ ér xī zhé ér nán lù zhé ér dōng
已而溪折而南，路折而东。
yú yī lǐng gòng wǔ lǐ dà xī fù zì nán lái shì wéi xǔ jiā dù
逾一岭，共五里，大溪复自南来，是为许家渡。
dù xī dōng xíng yī lǐ xī běi xiàng rù xiá lù nán xiàng rù shān
渡溪东行一里，溪北向入峡，路南向入山。
wǔ lǐ wèi yáng méi yuán yī èr jiā yǐ shān jiāo wèi dào fén pò líng luò kě lián
五里为杨梅原，一二家倚山椒，为盗焚破，零落可怜。
zhì shì yǔ zhǐ
至是雨止。
yòu nán shí lǐ wèi tián xīn pù
又南十里，为田心铺。
tián xīn zhī nán jìng dào kāi pì yǒu xiǎo xī běi xiàng qù gài zì zhū hé pù lái zhě
田心之南，径道开辟，有小溪北向去，盖自朱禾铺来者。
zì cǐ lù xi tài shān zì lán shān zhī nán nán xiàng pái liè ér chéng xī dài zhī
自此路西大山，自蓝山之南南向排列，而澄溪带之；
lù dōng shí fēng sǒng xiù yì nán xiàng pái liè ér qiáo sōng yīn zhī
路东石峰耸秀，亦南向排列，而乔松荫之。
qǔ dào yú zhōng sān lǐ yī tíng kě wò kě qì bù zhī xíng yì zhī kǔ yě
取道于中，三里一亭，可卧可憩，不知行役之苦也。
gòng èr shí lǐ fàn yú zhū hé pù shì wèi lán shān lín wǔ fēn jiè
共二十里，饭于朱禾铺，是为蓝山、临武分界。
gèng yī lǐ guò yǒng jì qiáo qí shuǐ dōng liú guò dōng shān zhī lù zhé ér běi yǐ rù kuī shuǐ zhě
更一里，过永济桥，其水东流，过东山之麓，折而北以入岿水者。
yòu nán sì lǐ wèi jiāng shān lǐng zé nán dà lóng zhī jí ér shuǐ fèn chu yuè yǐ
又南四里为江山岭，则南大龙之脊，而水分楚、粤矣。
lǐng xi shí wǔ lǐ yuē shuǐ tóu zhì wèi wǔ shuǐ chū xī shān xià lú cí shí dāng jí qí chù
〔岭西十五里曰水头，《志》谓武水出西山下鸬鹚lú cí石，当即其处。
guò jí jí xún shuǐ dōng nán sì lǐ wèi dōng cūn
〕过脊即循水东南，四里为东村。
shuǐ yóu xiá zhōng nán qù lù dōng nán yú lǐng zhí shàng yī lǐ ér yáo shǐ jí lǐng tóu gài jiāng shān lǐng píng ér wèi fēn shuǐ zhī jí cǐ lǐng gāo ér wú guān guò mài yě
水由峡中南去，路东南逾岭，直上一里而遥，始及岭头，盖江山岭平而为分水之脊，此岭高而无关过脉也。
xià lǐng lù yì kāi zhěng lù páng qiáo sōng hé bào jiā lì
下岭，路益开整，路旁乔松合抱夹立。
sān lǐ shǐ xíng wù zhōng
三里，始行坞中。
qí wù kāi yáng chéng tóng zhǐ shān jiān píng dì ér sì wéi shān bù shèn gāo dōng běi wéi dōng shān zuì wēi jùn xī nán zé xī shān zhī fēn zhī nán xià yán dǐ cāng wú fēn yuè zhī dōng xī zhě yě
其坞开洋成峒指山间平地，而四围山不甚高，东北惟东山最巍峻，西南则西山之分支南下，言抵苍梧，分粤之东西者也。
sān lǐ jìng wù chū liǎng shí shān zhī kǒu yòu fù kāi yáng chéng tóng
三里，径坞出两石山之口，又复开洋成峒。
yòu sān lǐ fù chū liǎng shān kǒu
又三里，复出两山口。
yòu yī lǐ nǎi dá diàn jiāng pù ér zhǐ sù yān
又一里，乃达垫江铺而止宿焉。
nán qù lín wǔ shàng shí lǐ
南去临武尚十里。
shì rì xíng liù shí lǐ jì zhǐ ér yú tǐ xiǎo yàng
是日行六十里，既止而余体小恙。
chū sì rì yǔ yǐ yè wò fā rè píng míng nǎi qǐ
初四日予以夜卧发热，平明乃起。
wèn zhī yóu diàn jiāng ér dōng běi shí lǐ yǒu lóng dòng shén qí yú suǒ mù ér zhì zhě ér bù yì jí zài cǐ yě
问知由垫江而东北十里，有龙洞甚奇，余所慕而至者，而不意即在此也。
nǎi jì xíng náng yú lǚ diàn zhú yóu xiǎo jìng dōng běi xíng
乃寄行囊于旅店，逐由小径东北行。
sì lǐ chū dà dào zé lín wǔ běi xiàng guì yáng zhōu lù yě
四里，出大道，则临武北向桂阳州路也。
zūn xíng yī lǐ yǒu xī zì běi ér nán yì fā yú dōng shān zhī xià zhě
遵行一里，有溪自北而南，益发于东山之下者。
míng xié jiāng
名斜江。
dù qiáo jí shàng ái gāng lǐng
渡桥，即上挨冈岭。
yuè lǐng lù zhuǎn chún běi zhèng běi fù cóng xiǎo jìng xī běi rù shān gòng wǔ lǐ ér dǐ shí mén jiǎng shì
越岭，路转纯北正北，复从小径西北入山，共五里而抵石门蒋氏。
yǒu shān wù lì jiǎng shì jū hòu dòng zài shān bàn cuì wēi yǐn yuē qīng cuì zhī shān sè jiān
有山兀立，蒋氏居后洞，在山半翠微隐约青翠之山色间。
dòng mén dōng nán xiàng yī rù jí jiàn bǎi zhù qiān mén xuán liè qí zhōng fǔ wā ér xià zé dòng zhī wài céng yě
洞门东南向，一入即见百柱千门，悬列其中，俯洼而下，则洞之外层也。
cóng qí zuǒ ér shàng chuān liè zhù ér rù zhòng zhù fēn liè fù huí huán chéng dòng líng lóng wǎn zhuǎn rú qǔ fáng suì gé liè hù fēn chuāng wú bù tòu míng jù xì bā chuāng yǎn yìng
从其左而上，穿列柱而入，众柱分列，复回环成洞，玲珑宛转，如曲房邃阁，列户分窗，无不透明聚隙，八窗掩映。
cóng lái suǒ lì zhū dòng yǒu cǐ qū shé zhě wú cǐ míng shuǎng yǒu cǐ hóng lì zhě wú cǐ líng lóng jí cǐ yǐ zú yā dǎo zhòng qí yǐ
从来所历诸洞，有此屈折者，无此明爽，有此宏丽者，无此玲珑，即此已足压倒众奇矣。
shí jiǎng shì dǎo zhě hái qǔ huǒ jù yú dú tàn qí xiān zhì yì jù ér rù chù dāng zài xià dòng wài céng zhī hòu gù bù qū bǐ ér xiān qū cǐ
时蒋氏导者还取火炬，余独探奇先至，意炬而入处，当在下洞外层之后，故不趋彼而先趋此。
jí jù zhì dǎo zhě cóng zuǒ dòng zhī hòu chuān xì ér rù
及炬至，导者从左洞之后穿隙而入。
lián rù shí mén shù zhòng yǐ zhuǎn zài wài dòng zhī hòu xià céng zhī shàng yǐ nǎi běi yú shí xiàn mén kǎn chuān ài ér rù jí xià shí chí zhōng
连入石门数重，已转在外洞之后，下层之上矣，乃北逾石限门槛穿隘而入，即下石池中。
qí shuǐ chéng chè bù liú liǎng yá jù qióng bì liè zhù ér shí jiǎo huì shuǐ bù lòu chí zhōng shuǐ shēn sān sì chǐ
其水澄澈不流，两崖俱穹壁列柱，而石脚汇水不漏，池中水深三四尺。
zhōng yǒu shí gěng zhōng wò shuǐ dǐ shuǐ fú qí shàng jǐn chǐ xǔ jiàn gěng ér xíng zhài shang kě shè
中有石埂中卧水底，水浮其上仅尺许，践埂而行，寨qiān裳可涉。
shí bù zhī wài wò gěng yòu héng ruò xiàn xiàn wài chí yì dà shuǐ yì shēn shuǐ dǐ bái shí lóng yī tiáo shǒu dǐng héng jí ér wěi tuō chí zhī zhōng lín jiá wǎn rán
十步之外，卧埂又横若限，限外池益大，水益深，水底白石龙一条，首顶横脊而尾拖池之中，鳞甲宛然。
āi yá cè yòu qián liǎng sān bù yǒu yuán shí dà rú dòu è chā shuǐ zhōng bù chū shuǐ zhě yì chǐ xǔ shì wèi bǎo zhū jǐn bàng lóng cè zhēn shuì lóng hàn xià wù yě
挨崖侧又前两三步，有圆石大如斗，萼è插水中，不出水者亦尺许，是为宝珠，紧傍龙侧，真睡龙颔下物也。
zhū zhī páng yòu yǒu yī yuán shí dà bèi yú zhū ér zhōng āo rú jiù miàn yǔ shuǐ píng sè yǔ zhū gòng shì wèi zhū pán
珠之旁，又有一圆石大倍于珠，而中凹如臼，面与水平，色与珠共，是为珠盘。
rán yǔ zhū bìng liè wèi cháng shèng zhū yě
〔然与珠并列，未尝盛珠也。
yóu cǐ ér qián shuǐ shēn wǔ liù chǐ wú gěng bù kě shè yǐ
〕由此而前，水深五六尺，无埂，不可涉矣。
xi wàng shuǐ dòng hóng guǎng ruò wǔ mǔ zhī chí sì páng shí yá cuán wán cēn cuò ér xià bù xiè shuǐ zhēn yì jìng yě
西望水洞宏广，若五亩之池，四旁石崖巑岏参错，而下不泄水，真异境也。
qí xī běi shì yǒu xì gēng shēn hèn wú xiān chá yī yè háng zhī ěr
其西北似有隙更深，恨无仙槎一叶航之耳！
hái cóng jiù lù chū jīng zuǒ dòng xià zhì dòng huí wàng wā dòng wài céng yīn yūn yǎo tiǎo
还从旧路出，经左洞下，至洞回望洼洞外层，氤氲窈窕。
nǎi lìng gù pū xiān suí dǎo zhě xià shān mì jiǔ ér dú xià dòng dǐ huán dòng sì páng zhuǎn chū liè zhù zhī hòu
乃令顾仆先随导者下山觅酒，而独下洞底，环洞四旁，转出列柱之后。
qí dòng guǒ bù shēn bì ér zhī tián lián wò qióng wō bǎo zhù shàng xià céng liè kōng tóng yǎo miǎo jí wú nèi èr dòng zhī qí yì zì chéng yì tiān yě
其洞果不深避，而芝田莲幄，琼窝宝柱，上下层列，崆峒杳渺，即无内二洞之奇，亦自成一天也。
cǐ dòng pǐn dì gù dāng zài yuè yán shàng
〔此洞品第，固当在月岩上。
tàn suǒ jiǔ zhī xià shān ér pū jìng wú mì jiǔ chù
〕探索久之，下山，而仆竟无觅酒处。
suì zūn shān lù shí lǐ hái zhì diàn jiāng chuī fàn ér xíng rì yǐ xià chōng
遂遵山路十里，还至垫江，炊饭而行，日已下舂。
wǔ lǐ guò wǔ lǐ pái yǐ wàng jiàn lín wǔ yǐ
五里，过五里排，已望见临武矣。
yòu wǔ lǐ rù běi mén qí chéng shàng sì wéi jù liè wū rú lóu
又五里，入北门，其城上四围俱列屋如楼。
rù mén jí xún chéng xi xíng guò xī mén mén wài yǒu xī zì běi lái jí jiāng shān lǐng zhī liú yǔ shuǐ tóu hé ér xià zhù zhě yě
进了城门便顺着城墙向西走，经过西门，门外有条溪从北面流来，它就是江山岭的水与水头来的水汇合后往下流到这里的。
yòu xún chéng nán zhuǎn ér dōng guò xiàn qián yòu dōng rù xú gōng shēng cí ér sù
又循城南转而东过县前，又东入徐公生祠而宿。
xú míng kāi xǐ kūn shān rén
徐名开禧，昆山人。
cí shàng wèi wán shǒu cí èr shàng rén yuē dà yuàn shàn yán
祠尚未完，守祠二上人曰大愿、善岩。
shì wǎn yǔ bìng hán wèi quán nǎi jiǎn wǎn cān shì jiǔ mó dìng yào yǐn zhī
是晚，予病寒未痊，乃减晚餐，市酒磨锭药饮之。
chū wǔ rì zǎo lìng gù pū chuī jiāng tāng yī dà wǎn zhòng bèi xí yī fù zhī hàn dà zhù jiǔ zhī nǎi qǐ jué kāi shuǎng yǐ
初五日早，令顾仆炊姜汤一大碗，重被袭衣覆之，汗大注，久之乃起，觉开爽矣。
nǎi chén cān chū nán mén dù shí qiáo qiáo xià xī jí cóng xī mén huán zhì zhě
乃晨餐，出南门，渡石桥，桥下溪即从西门环至者。
chéng wài jū mín pō shèng
城外居民颇盛。
nán yī lǐ guò kuàng shì jū yòu nán èr lǐ guò yíng bǎng qiáo
南一里，过邝氏居，又南二里，过迎榜桥。
qiáo xià shuǐ zì xī shān lái běi yǔ nán mén xī hé guò qiáo jí wéi guà bǎng shān yú chū guò zhī bù jué yě
桥下水自西山来，北与南门溪合，过桥即为挂榜山，余初过之不觉也。
cóng qí nán dōng shàng lǐng wēi yí ér shàng zhě èr lǐ xià guò yī tíng yòu wǔ lǐ guò shēn jǐng píng shǐ jiàn rén jiā
从其南东上岭，逶迤而上者二里，下过一亭，又五里过深井坪，始见人家。
yòu nán èr lǐ cóng lù yòu xià shì wèi fèng tóu yán jí sòng wáng huái xī chēng xiù yán zhě
又南二里，从路右下，是为凤头岩，〔即宋王淮锡称秀岩者。
dòng mén dōng běi xiàng dù qiáo yǐ rù
〕洞门东北向，渡桥以入。
chū dòng xià dǐ dǐ shí xī xī liú zì qiáo jí fú shí jiān fù tòu xì yíng yá pò dòng dōng rù
出洞，下底，抵石溪，溪流自桥即伏石间，复透隙潆崖，破洞东入。
cǐ dòng jí wáng jì suǒ yún xià dù xī shuǐ qí rù wú qióng chù yě
此洞即王记所云“下渡溪水，其入无穷”处也。
dì wáng cóng shàng dòng ér xià cǐ zé shuǐ gèng yóu wài yá rén
〔第王从上洞而下，此则水更由外崖人。
yú dǐ shuǐ dòng kǒu shēn bù néng dù
〕余抵水洞口，深不能渡。
wén suí shuǐ rù dòng èr zhàng jí jiàn tiān guāng wǔ zhàng jí tòu bì chū shān zhī dōng shān rú tiān shēng qiáo shuǐ dá qí xià jǐn sān wǔ zhàng wǎng lián zhōu dà dào zhèng dù qí shàng dàn gāo guǎng dù zhě bù jué ěr
〔闻随水入洞二丈，即见天光，五丈，即透壁出山之东Ⅱ山如天生桥，水达其下仅三五丈，往连州大道正度其上，但高广，度者不觉耳。
yǔ dēng diān dōng kàn shēn hè xià huán xiá liú dōng zhù
予登巅东瞰，深壑下环，峡流东注。
jìn jù qiào shí sēn lì guàn mǎng yì zhī bù tè bù néng xià yì bù néng kuī suǒ yún qí rù wú qióng dài yì shuō zhǔ guān lùn duàn ěr
近俱峭石森立，灌莽翳之，不特不能下，〕亦不能窥，所云“其入无穷”，殆臆说主观论断耳。
hái shí lǐ xià guà bǎng shān nán lǐng yǎng jiàn lǐng cè dòng kǒu xiā rán wèn qiáo zhě yuē dòng rù kě tōng gé shān
还十里，下挂榜山南岭，仰见岭侧，洞口岈然，问樵者，曰：“洞入可通隔山。
jí pī jīn dōng shàng dòng mén yuán xuān gāo wǔ chǐ zhí tòu ér rù zhě wǔ zhàng wú qū zhé hēi àn zhī kǔ qí dǐ nán fú ér xià zé bēi ér xià wā bù néng rù yǐ
”急披襟东上，洞门圆亘，高五尺，直透而入者五丈，无曲折黑暗之苦，其底南伏而下，则卑而下洼，不能入矣。
réng chū dù yíng bǎng qiáo huí zhān guà bǎng chù shí bì yī wéi qí sè huáng bái zá ér chéng zhāng huā wén ruò pōu fēng ér píng liè zhě dàn bù fāng zhěng bù shì bǎng wén ěr
仍出，渡迎榜桥，回瞻挂榜处，石壁一帏，其色黄白杂而成章花纹，若剖峰而平列者，但不方整，不似榜文耳。
cǐ shān yī zhī jù shí zì dōng běi héng gèn xī nán liǎng tóu gè qǐ yī fēng dōng běi wèi guà bǎng xī nán wèi lǐng tóu ér dòng mén jiè qí zhōng wèi lín wǔ nán àn
此山一枝俱石，自东北横亘西南，两头各起一峰，东北为挂榜，西南为岭头，而洞门介其中，为临武南案。
xī shān zhī liú jīng qí xià běi yǔ nán mén shuǐ hé ér rào guà bǎng běi lù dōng xiàng ér qù
西山支流经其下，北与南门水合，而绕挂榜北麓，东向而去。
fǎn guò nán mén jiàn sì yǒu xū ròu jí gǒu ròu nǎi gū ér cān yān
返过南门，见肆有戌肉即狗肉，乃沽而餐焉。
wǎn sù shēng cí
晚宿生祠。