chū shí rì yǔ suī zhǐ ér zhù shén
初十日雨虽止而泞甚。
zì wàn suì qiáo běi xíng shí lǐ wèi xīn qiáo pù yǒu lù zì dōng nán lái hé
自万岁桥北行十里，为新桥铺，有路自东南来合。
xiǎng guì yáng xiàn zhī zhī dào yě
想桂阳县之支道也。
yòu běi shí lǐ wèi chēn zhōu zhī nán guān
又北十里为郴州之南关。
chēn shuǐ dōng zì shān xiá qǔ zhì chéng dōng nán yú zhé ér běi jìng chéng zhī dōng guān wài zé sū xiān qiáo héng gèn qí shàng
郴水东自山峡，曲至城东南隅，折而北径城之东关外，则苏仙桥横亘其上。
jiǔ dòng shén hóng zhěng
九洞，甚宏整。
zhì shì yǔ fù dà zuò yú bù xiá rù chéng gū fàn yú xī shàng sì zhōng nǎi chí gài wèi sū xiān zhī yóu
至是雨复大作，余不暇入城，姑饭于溪上肆中，乃持盖为苏仙之游。
suí chēn xī xi àn xíng yī lǐ dù sū xiān qiáo suí chēn xī dōng àn xíng dōng běi èr lǐ xī zhé xī běi qù nǎi yóu shuǐ jīng dōng shàng shān
随郴溪西岸行，一里，度苏仙桥，随郴溪东岸行，东北二里，溪折西北去，乃由水经东上山。
rù shān jí yǒu qióng bēi shū tiān xià dì shí bā fú dì
入山即有穹碑，书“天下第十八福地”。
yóu cǐ bàn lǐ jí wéi rǔ xiān gōng
由此半里，即为乳仙宫。
cóng guì yīn mén qīng liú jiè dào yǒu sēng chéng zōng chū yíng kè
丛桂荫门，清流界道，有僧乘宗出迎客。
yú yǐ zú wà lín lí kǒng wū gōng nèi yù chéng shì xiān dēng shān dǐng yǔ sēng wèi míng rì qī
余以足袜淋漓，恐污宫内，欲乘势先登山顶，与僧为明日期。
sēng yǐ chá sǔn chū xiǎng qiě yuē bái lù dòng jí zài gōng hòu kě xiān yī tàn
僧以茶笋出饷，且曰：“白鹿洞即在宫后，可先一探。
yú jí cóng zhī
”余急从之。
yóu gōng zuǒ zhì gōng hòu zé xīn shì sān yíng yǎn mén wèi qǐ
由宫左至宫后，则新室三楹，掩门未启。
jí pái tuī kāi mén yǐ rù shí dòng zhèng dāng yíng hòu yá gāo shù zhàng wèi yíng yǎn jù bù kě jiàn dòng mén gāo zhàng liù zhǐ cóng yíng shàng tòu guāng rù dòng ěr
即排推开门以入，石洞正当楹后，崖高数丈，为楹掩，俱不可见，洞门高丈六，止从楹上透光入洞耳。
dòng dōng xiàng jiē qīng shí bèng liè èr zhàng zhī nèi jí chéng xiá ér rù yǐ zhuǎn dōng xiàng jiàn wā fú hēi ài wú róng pú fú yǐ
洞东向，皆青石迸裂，二丈之内，即成峡而入，已转东向，渐洼伏黑隘，无容匍伏矣。
chéng xiá chù qí xi shí yá dǎo chuí bù jí de zhě chǐ wǔ yǒu qiàn liè tòu lòu zhī zhuàng
成峡处其西石崖倒垂，不及地者尺五，有嵌裂透漏之状。
zhèng dé wǔ nián xī yì qín tài bǎo jīn shí yǐ xún fǔ zhēng gōng fú quán lè shí yú shàng
正德五年，锡邑秦太保金时，以巡抚征龚福全，勒石于上。
yòu xi yǒu yī xì cè shēn ér jìn yǐ zhuǎn nán xià chuān xué pú fú chū yán qián zé míng dòu yě
又西有一隙，侧身而进，已转南下，穿穴匍伏出岩前，则明窦也。
fù cóng yíng nèi jìn dòng shǎo qì réng zhì qián gōng bié chéng zōng yóu gōng nèi yòu dēng lǐng mào yǔ běi shàng yī lǐ jí wéi zhōng guān
复从楹内进洞少憩，仍至前宫别乘宗，由宫内右登岭，冒雨北上一里，即为中观。
guān mén shén yā zhōng yǒu shū shì huā zhú xiāo zì yóu zì zài rán nǎi wáng shì zhě yì yǐ zú wū wèi rù
观门甚雅，中有书室，花竹翛xiáo自由自在然，乃王氏者，亦以足污未入。
yóu guān yòu dēng lǐng mào yǔ dōng běi yī lǐ bàn suì zào qí dǐng
由观右登岭，冒雨东北一里半，遂造其顶。
yǒu dà lù yóu dōng xiàng yà rù jí yán shēn zhě nǎi qián mén zhèng dào
有大路由东向迓入即延伸者，乃前门正道；
yǒu xiǎo lù běi shàng chén xiāng shí fēi shēng tíng wèi diàn hòu lù
有小路北上沉香石、飞升亭，为殿后路。
yú cóng xiǎo jìng shàng dài shī yè sū xiān sēng sú yè xiān zhě shù shí rén xuān chǔ yú zhōng yú xiàng huǒ zhì yī zì shì qí shì bù xiá tā wèn yě
余从小径上，带湿谒苏仙，僧俗谒仙者数十人，喧处于中，余向火炙衣，自适其适，不暇他问也。
chēn zhōu wèi jiǔ xiān èr fú zhī de ruò chéng wǔ dīng zhī luó gāng zài xi chéng wài liú jiàn zhī liú xian lǐng zài dōng chéng wài fú zé wú liàng zhì yǎn liáo shī yě jù bù jí sū xiān gù bù xiá jí zhī
郴州提九仙二佛的所在地，如成武丁的骡冈在西城外，刘嗜的刘仙岭在涛城外，佛家则有无量寿佛和廖智俨大师的遗迹，它们都比不上苏刊殿，所以顾不上去探寻。
shí yī rì yǔ zhòng lǚ fàn hòu nǎi dú yóu diàn wài xū táng
十一日与众旅饭后，乃独游殿外虚堂。
táng sān yíng shàng yǒu shī biǎn huán liè zhōng yǒu é míng bù yǎ xún bù xiá jì yě
堂三楹，上有诗扁环列，中有额，名不雅驯，不暇记也。
qí táng zhǐ gāo qián liè lóu huán zhī zhèng yǔ zhī děng
其堂址高，前列楼环之，正与之等。
lóu yì xuān chǎng dàn wèi shī dān è bái yǐ jiù yī liè qí wài jí wéi qián mén diàn hòu yǒu qǐn gōng yù huáng gé qí xià jí fēi shēng tíng yǐ
楼亦轩敞，但未施丹垩è白，已就欹裂，其外即为前门，殿后有寝宫玉皇阁，其下即飞升亭矣。
shì zǎo wēi yǔ zhì shì wēi yǔ yóu líng réng chí gài xià shān
是早微雨，至是微雨犹零，仍持盖下山。
guò zhōng guān rù yè xian mì sēng biàn rú bù zài
过中观，入谒仙，觅僧遍如，不在。
rù wáng shì shū shì zhé qiáng wēi yī zhī xià zhì rǔ yuán gōng gōng xian àn jiān
入王氏书室，折蔷薇一枝，下至乳源宫，供仙案间。
chéng zōng réng liú chá diǎn qiě yǐ xiān táo shí kuì yú yú wú yǐ chou wéi quàn qí wèi wú yóu jì tā rì bèi yún shuǐ yī gōng ěr
乘宗仍留茶点，且以仙桃石馈余，余无以酬，惟劝其为吴游，冀他日备云水一供耳。
gōng zhōng yǒu tiān qǐ chū yì rén yuán zi xun léi zhōu èr shǒu
宫中有天启初邑人袁子训雷州二守。
bēi yán sū xiān shì shén xiáng
碑，言苏仙事甚详。
yán xian zhī mǔ biàn xiàn rén biàn jí jīn yǒng xīng
言仙之母便县人，便即今永兴。
yǒu huàn yú xī yǒu tái chéng tuán rào zú zhě zài sì gǎn ér chéng yùn shēng xian yú hàn huì dì wǔ nián jí gōng yuán qián nián wǔ yuè shí wǔ
有浣于溪，有苔成团绕足者再四，感而成孕，生仙于汉惠帝五年即公元前177年五月十五。
mǔ qì zhī hòu dòng zhōng jí bái lù dòng
母弃之后洞中，即白鹿洞。
míng rì wǎng shì zé bái hè fù zhī bái lù rǔ zhī yì ér shōu guī
明日往视，则白鹤覆之，白鹿乳之，异而收归。
zhǎng jiù xué shī yù mìng míng ér bù zhī qí xìng lìng chū guān suǒ yù yù dān hé zhě yǐ cǎo guàn yú ér guò suì yǐ sū wèi xìng ér míng zhī yuē dān
长就学，师欲命名而不知其姓，令出观所遇，遇担禾者以草贯鱼而过，遂以苏为姓，而名之曰耽。
cháng tóng zhū r mù niú yáng bù tū bù rǎo yīn gè qún bì zhī wú luàn qún zhě zhū r yòu chēng wèi niú shī
尝同诸儿牧牛羊，不突不扰，因各群畀之，无乱群者，诸儿又称为牛师。
shì mǔ zhì xiào mǔ bìng sī yú kuài xì ròu xian xíng mì kuài bù sù ér zhì
事母至孝，母病思鱼脍kuài细肉，仙行觅脍，不宿而至。
mǔ shí zhī xǐ wèn suǒ cóng de yuē biàn
母食之喜，问所从得，曰：“便。
biàn qù suǒ jū yuǎn fēi liǎng rì bù néng fǎn mǔ yǐ wéi qī
”便去所居远，非两日不能返，母以为欺。
yuē shì kuài shí jiù shì zài páng qiě xún zhī mǔ yàng bù rì qiě zhì kě yàn
曰：“市脍时舅氏在旁，且询知母恙，不日且至，可验。
jiù zhì mǔ shǐ yì zhī
”舅至，母始异之。
hòu bái rì fèng shàng dì mìng suí xiān guān shàng shēng yú wén dì sān nián qī yuè shí wǔ rì
后白日奉上帝命，随仙官上升于文帝三年七月十五日。
mǔ yán r qù wú hé yǐ yǎng
母言：“儿去，吾何以养？
nǎi liú yī guì fēng shí shén gù yuē fán suǒ xū kòu guì kě de
”乃留一柜，封识甚固，曰：“凡所需，扣柜可得。
dì bì bù kě kāi
第必不可开。
zhǐ tíng jiān jú jí jǐng yuē cǐ zhōng jiàng dà yì yǐ jú yè jí jǐng shuǐ yù zhī
”指庭间橘及井曰：“此中将大疫，以橘叶及井水愈之。
hòu guǒ dà yàn
”后果大验。
jùn rén yì líng yì zhī yù kāi guì yī shì mǔ cóng zhī yǒu zhǐ hè chōng qù cǐ hòu kòu guì bù líng yǐ
郡人益灵异之，欲开柜一视，母从之，有只鹤冲去，此后扣柜不灵矣。
mǔ yú bǎi suì jì zú xiāng rén fǎng fú jiàn xian zài lǐng āi háo bù yǐ
母逾百岁，既卒，乡人仿佛见仙在岭哀号不已。
jùn shǒu zhāng miǎo wǎng sòng zàng qiú yī jiàn xian róng wèi shì bàn miàn guāng cǎi shè rén
郡守张邈往送葬，求一见仙容，为示半面，光彩射人。
yòu chuí kòng chū zhī shǒu lǜ máo jù zhǎng jiàn zhě dà yì
又垂空出只手，绿毛巨掌，见者大异。
zì hòu líng yì shén duō jù bù xiá lǎn
自后灵异甚多，俱不暇览。
dì suǒ wèi chén xiāng shí zhě yī shí tū shān tóu yǔ chū yí qí wú wèi ér juān zì shén gǔ zì wài yǒu lǚ jì hén zé xiān rén shàng shēng yí jì yě
第所谓“沉香石”者，一石突山头，予初疑其无谓，而镌字甚古，字外有履迹痕，则仙人上升遗迹也。
suǒ wèi xiān táo shí zhě shí xiǎo rú táo xíng zài qiǎn tǔ zhōng kě chú ér de zhī fēng dǐng jí rǔ xiān dòng jù yǒu mó ér fú zhī kě yǐ zhì yù xīn jí yì jú jǐng zhī yí yì yě
所谓“仙桃石”者，石小如桃形，在浅土中，可锄而得之，峰顶及乳仙洞俱有，磨而服之，可已治愈心疾，亦橘井之遗意也。
chuán wén shén zhǎng lüè shi yī èr yǐ zhēng běn mò yún
传文甚长，略识一二，以征本末云。
hái guò sū xiān qiáo cóng xī shàng mì biàn zhōu zhōu guò wǔ shǐ fā nǎi guò nán guān rù zhōu qián fù xi guò xíng tái qián réng chū nán guān
还过苏仙桥，从溪上觅便舟，舟过午始发，乃过南关，入州前，复西过行台前，仍出南关。
gài nán guān wài yǒu shí zì kǒu shì sì pō shèng ér chéng zhōng shén liáo jì
盖南关外有十字口，市肆颇盛，而城中甚寥寂。
chéng bù dà ér qiáng yì bù shèn gāo
城不大，而墙亦不甚高。
chēn zhī shuǐ zì dōng nán běi rào qí shān zé zhé lǐng héng qí nán ér bù gāo ér gāo zhě jiē fēi guò lóng zhī jí
郴水自东南向北绕流，山则有折岭横在城南，但不高，高的都不是大山脉穿越过去的山脊。
wǔ hòu xià xiǎo zhōu dōng běi yóu sū xiān qiáo xià shùn liú xī běi qù liù shí lǐ dá chēn kǒu
午后，下小舟，东北由苏仙桥下，顺流西北去，六十里达郴口。
shí mù sè yǐ shàng ér yǔ fù zhì kǒng cǐ běi wǎn wú biàn zhōu ér suǒ fù zhōu lián yè wǎng chéng kǒu suì suí zhī xíng
时暮色已上，而雨复至，恐此北晚无便舟，而所附舟连夜往程口，遂随之行。
chēn kǒu zé chēn jiāng zì dōng nán lěi shuǐ zì zhèng dōng èr shuǐ hé ér shì shǐ dà
郴口则郴江自东南，耒水自正东，二水合而势始大。
lěi shuǐ chū guì yáng xiàn nán wǔ lǐ lěi shān xià xī běi zhì xīng níng xiàn shèng xiǎo zhōu
〔耒水出桂阳县南五里耒山下，西北至兴宁县，胜小舟；
yòu sān shí lǐ zhì jiāng dōng shì shèng dà zhōu yòu wǔ shí lǐ nǎi zhì cǐ
又三十里至江东市，胜大舟，又五十里乃至此。
jiāng kǒu zhū fēng jù shí yá pán lì cùn tǔ wú lì jí fù zhuó
〕江口诸峰，俱石崖盘立，寸土无丽即附着。
zhì chēng yǒu cáo wáng zhài shān jí xiǎn jùn mù bù jí dēng yì wú lù dēng yě
《志》称有曹王寨，山极险峻，暮不及登，亦无路登也。
zhōu rén yè gǔ zhào sān shí lǐ dǐ huáng ní pù yǔ zhì ér pō
舟人夜鼓棹，三十里，抵黄泥铺，雨至而泊。
yú cóng péng dǐ kuī zhī wài ruò qiáo mén xīn yì yīn qǐ shì zé yī dà shí shì xià yě
余从篷底窥之，外若桥门，〔心异，〕因起视，则一大石室下也。
kuān ruò shù jiān wū xià huì wèi tán wài fù ruò huán qiáo sì zhōu jù pō qí nèi
宽若数间屋，下汇为潭，外覆若环桥，四舟俱泊其内。
yán wài yǔ shēng chán chán sì gǔ nǎi zhǐ
岩外雨声潺潺，四鼓乃止。
yǔ zhǐ ér xíng mèi shuǎng dá chéng kǒu yǐ
雨止而行，昧爽达程口矣。
nǎi dēng yá
乃登涯。
shí èr rì chén chuī yú chéng kǒu sì zhōng
十二日晨炊于程口肆中。
chéng kǒu zhě zhì suǒ chēng chéng xiāng shuǐ yě qí de shǔ xīng níng qí shuǐ fā yuán chá líng líng xiàn jiè
程口者，《志》所称程乡水也，其地属兴宁，其水发源茶陵、酃县界。
zhōu sù liú rù jiē xīng níng xi jìng
舟溯流入，皆兴宁西境。
shí wǔ lǐ wèi chēn jiāng yòu jìn yǒu zhōng yuǎn shān yòu míng zhōng yuán
十五里为郴江，又进有中远山，又名钟源。
wèi wú liàng fó xiàn shēng de tǔ rén kuā wèi míng shān
为无量佛现生地，土人夸为名山。
yòu jìn zé xiǎo zhōu shàng kě sù liú sān rì chéng yú gāo jiǎo lǐng zé chá líng dào yǐ
又进，则小舟尚可溯流三日程，逾高脚岭则茶陵道矣。
ruò xīng níng xiàn zhì zé zì dōng jiāng shì ér shàng sān shí lǐ nǎi zhì yě
若兴宁县治，则自东江市而上三十里乃至也。
chéng xiāng shuǐ xī rù chēn jiāng qí chù méi tàn dà zhōu lín cì yǐ shuǐ qiǎn shàng bù néng fā
程乡水西入郴江，其处煤炭大舟鳞次，以水浅尚不能发。
shàng wǔ de xiǎo méi chuán suì fù zhī xíng
上午，得小煤船，遂附之行。
chéng kǒu xī běi zhòng yán ruò pōu jiā lì jiāng zhī liǎng yá jù chún shí pán xuān shū zuǒ shū yòu sè jiān zhě hēi huán zhuǎn yī rú wǔ yí
程口西北，重岩若剖，夹立江之两涯，俱纯石盘亘，倏左倏右，〔色间赭黑，〕环转一如武夷。
suǒ fù zhōu bì shèn ér wú chuī jù yú lǎn shān shuǐ zhī shèng guò wǔ bù jué qí něi jī è
所附舟敝甚而无炊具，余揽山水之胜，过午不觉其馁饥饿。
yòu èr shí lǐ guò yǒng xīng xiàn
又二十里，过永兴县。
xiàn zài jiāng běi nán lín jiāng àn yǐ àn wèi chéng zhōu guò sù bù jí tíng
县在江北，南临江岸，以岸为城，舟过速不及停。
yǐ ér dé yī xiǎo zhōu suì yì zhī jiù chuī qí jiān
已而得一小舟，遂易之，就炊其间。
fàn bì yǐ shí wǔ lǐ wèi guān yīn yán
饭毕，已十五里，为观音岩。
yán zài jiāng běi àn xī nán xià kàn jiāng zhōng yǒu shí yá téng kōng shàng fù xià liè zhí bīn jiāng liú
岩在江北岸，西南下瞰江中，有石崖腾空，上覆下裂，直滨江流。
chū yǐ qí zú dié gé liǎng céng gé qián yǒu dòng lín liú zhōng róng shù rén
初倚其足，叠阁两层，阁前有洞临流，中容数人。
yóu gé yòu xuán tī zhí shàng niǎo kōng guà dōng jí hóng shàng jiē yá dǐng tòu xì ér shàng fù dǐng zhī xià zhōng qiàn yī kān guān shì yīn xiàng zài yān
由阁右悬梯直上，袅空挂𬟽dōng即虹，上接崖顶，透隙而上，覆顶之下，中嵌一龛，观世音像在焉。
yán xià jiāng xīn yòu yǒu shí shī héng wò zhōng liú áng shǒu xiàng yán zhǒng zhǒng jué yì
岩下江心，又有石狮横卧中流，昂首向岩，种种绝异。
xià zhōu yòu wǔ lǐ yǒu dà xī zì nán lái zhù shì wèi sēn kǒu
下舟又五里，有大溪自南来注，是为森口。
nǎi guì yáng zhōu lóng dù yǐ dōng zhū shuǐ dōng hé bái bào shuǐ zhì cǐ rù lěi jiāng
〔乃桂阳州龙渡以东诸水，东合白豹水，至此入耒江。
yòu běi wǔ lǐ pō yú liǔ zhōu tān jiè lín zhōu tuō lóu yǐ sù
〕又北五里，泊于柳州滩，借邻舟拖楼以宿。
shì wǎn sù pò zhǐ yuè liàng dú yíng wèi sān yuè suǒ wú ér jiāng liú shān sè shù yǐng xū dēng yuǎn jìn yìng hé sū dōng pō chéng tiān sì yè jǐng bú shì guò yě
是晚素魄指月亮独莹，为三月所无，而江流山色，树影墟灯，远近映合，苏东坡承天寺夜景不是过也。
yǒng xīng yǐ běi shān shǐ wú huí yá tū shí zhī guān dì jiā jiāng wēi yí ěr
永兴以北，山始无回崖突石之观，第夹江逶迤耳。
shí sān rì píng míng guò zhōu xíng liù shí wǔ lǐ guò shàng bǎo shì
十三日平明过舟，行六十五里，过上堡市。
yǒu shān zài jiāng zhī nán lǐng shàng duō fān shā zhuǎn shí shì wèi chū xī zhī suǒ
有山在江之南，岭上多翻砂转石，是为出锡之所。
shān xià yǒu shì jiān liàn chéng kuài yǐ fā kè yān
山下有市，煎炼成块，以发客焉。
qí de yǐ shǔ lěi yáng gài yǒng xīng lěi yáng liǎng yì zhī zhōng dào yě
其地已属耒阳，盖永兴、耒阳两邑之中道也。
yǐ guò jiāng zhī běi dēng zhí diào yán
已过江之北，登直钓岩。
yán qián yǒu zhēn wǔ diàn guān yīn gé dōng xiàng yíng jiāng
岩前有真武殿、观音阁，东向迎江。
ér dòng mén kàn jiāng nán xiàng dāng mén shí zhù zhōng chuí jiè wèi èr mén ruò lián huán rán
而洞门瞰江南向，当门石柱中垂，界为二门，若连环然。
qí nèi kōng kuò píng zhěng
其内空阔平整。
qí yòu yú liè yī qiào lì dèng ér shàng bié wèi suì yōu shēn shì
其右隅裂一窍，历磴而上，别为邃幽深室。
qí zuǒ yú yóu dà dòng shēn rù shí qiào hū pán kōng ér qǐ dōng bèng yī xì xié tòu tiān guāng
其左隅由大洞深入，石窍忽盘空而起，东迸一隙，斜透天光；
qí nèi yòu pán kōng ér qǐ ruò wàn dàn zhī zhōng tòu dǐng zhí shàng tiān guāng yī wéi yuán ruò míng jìng xià duò qí zhōng yǎng ér wàng zhī zhí shì jǐng dǐ guān tiān yě
其内又盘空而起，若万石之钟，透顶直上，天光一围，圆若明镜，下堕其中，仰而望之，直是井底观天也。
shì rì fēng shuǐ jù lì xià wǔ yòu jiǔ shí lǐ dǐ lěi yáng xiàn nán guān
是日风水俱利，下午又九十里，抵耒阳县南关。
lěi shuǐ jīng lěi yáng chéng dōng zhí běi ér qù qún shān zhì cǐ jǐn kāi rào jiāng zhě wéi cán gāng duàn lǒng ér yǐ
耒水经耒阳城东直北而去，群山至此尽开，绕江者惟残冈断陇而已。
lěi yáng suī yǒu chéng ér jū shì huāng jì yá xiè tuí lòu
耒阳虽有城，而居市荒寂，衙廨颓陋。
yóu nán mén rù jīng xiàn qián zhì dōng mén dēng chéng luò rì huāng chéng wú kān jí mù
由南门入，经县前，至东门登城，落日荒城，无堪极目。
xià chéng chū xiǎo dōng mén xún chéng wài jiāng liú nán zhì nán guān rù zhōu
下城，出小东门，循城外江流，南至南关入舟。
shì yè sè yóu jiǎo jiǎ huǒ gǔ xiāng zhōng cāng sù yān
是夜，色尤皎，假火贾舡中舱宿焉。
shí sì rì wǔ gǔ qǐ chéng yuè guò xiǎo zhōu shùn liú ér běi chén cān shí yǐ zhì pái qián xíng liù shí lǐ yǐ
十四日五鼓起，乘月过小舟，顺流而北，晨餐时已至排前，行六十里矣。
xiǎo zhōu zài qián jí zhǐ yú xīn chéng shì xīn chéng qù héng zhōu lù lù shàng bǎi lǐ shuǐ lù shàng èr bǎi yú lǐ shì yǒu méi zhōu cóng hòu zhì suì yí rù qí zhōng ér chuī yān
小舟再前即止于新城市，新城去衡州陆路尚百里，水路尚二百余里，适有煤舟从后至，遂移入其中而炊焉。
yòu liù shí lǐ wǔ zhì xīn chéng shì zài jiāng zhī běi huán dǔ shén shèng yì cǐ zhōng dà shì yě wèi lěi yáng héng yáng fēn jiè
又六十里，午至新城市，在江之北，阛堵甚盛，亦此中大市也，为耒阳、衡阳分界。
shí nán fēng shén lì zhōu guò xīn chéng bù pō yú sī xǐ jù tóng jù rì zhī lì shàng kě jiān chéng bǎi wǔ shí lǐ
时南风甚利，舟过新城不泊，余私喜冣jù同“聚”日之力尚可兼程百五十里。
yǐ ér zhòng zhōu jù zhǐ yá jiān wèn zhī zé qián wān fēng nì kǒng yǒu jù làng yù hòu fēng zhǐ ěr
已而众舟俱止涯间，问之，则前湾风逆，恐有巨浪，欲候风止耳。
shí yú shū mǐ jù jǐn ér náng wú yī wén měi gèng yī zhōu zhé yù sù fǎn chí wèi zhī mèn mèn
时余蔬米俱尽，而囊无一文，每更一舟，辄欲速反迟，为之闷闷。
yǐ liú jūn suǒ huì yī fāng jiù cūn fù yì mǐ sì tǒng
以刘君所惠一方，就村妇易米四筒。
rì xià chōng zhōu shǐ fā
日下舂，舟始发。
chéng yuè suí liú liù shí lǐ pō yú xiàng gōng tān yǐ zhōng yè yǐ gài suí liú ér bù zhào yě
乘月随流六十里，泊于相公滩，已中夜矣，盖随流而不棹也。
àn lěi yáng xiàn sì shí lǐ yǒu xiāng gōng shān wèi zhū gě wǔ hòu zhù bīng de jīn yǐ zài xiàn xī běi rù héng yáng jìng yǐ tān yì yǐ xiàng gōng míng qí yì wǔ hòu zhī yí fǒu yé
按，耒阳县四十里有相公山，为诸葛武侯驻兵地，今已在县西北，入衡阳境矣，滩亦以相公名，其亦武侯之遗否耶？
xīn chéng zhī xi jiāng hū zhé ér nán liú shí wǔ liù lǐ ér shǐ xi zhuǎn gù shuǐ lù yū qū zài bèi yú lù yún
新城之西，江忽折而南流，十五、六里而始西转，故水路迂曲再倍于陆云。
shí wǔ rì mèi shuǎng xíng xī fēng zhuǎn nì yún yì yóu rán
十五日昧爽行，西风转逆，云亦油然。
shàng wǔ fu liù shí lǐ léi yǔ dà zhì zhōu pō bù xíng
上午甫六十里，雷雨大至，舟泊不行。
jì wǔ dài yǔ xíng liù shí lǐ wèi qián jí dù zhōu rén zhī jiā zài yān fù zhǐ bù xíng
既午，带雨行六十里，为前吉渡，舟人之家在焉，复止不行。
shí yǔ zhǐ jiàn rì yǐng shàng gāo wèn lù lù dǐ fǔ zhǐ sān shí lǐ ér shuǐ bèi zhī suì dù xi àn dēng lù ér xíng
时雨止，见日影尚高，问陆路抵府止三十里，而水倍之，遂度西岸登陆而行。
pō tuó gāo xià shā tǔ bù zhù
陂陀高下，沙土不泞。
shí lǐ zhì dǒu lín fǔ zé ní nào bù néng xíng yǐ suì zhǐ sù
十里至陡林辅，则泥淖不能行矣，遂止宿。
chēn dōng mén wài jiāng bīn yǒu shí zǎn sǒng sòng zhāng shùn mín míng wèi wā zūn
郴东门外江滨有石攒耸，宋张舜民铭为窊樽。
zhì wā zūn zhī jī bú jiàn yú dào ér de zhī yú cǐ liáo yǐ dài kě
至窊樽之迹不见于道，而得之于此，聊以代渴。
chéng dōng shān xià yǒu quán fāng yuán shí yú lǐ qí páng shí bì qiào lì quán shēn mò cè shì wèi gǔ mǔ quán
城东山下有泉，方圆十余里，其旁石壁峭立，泉深莫测，是为钴𬭁泉。
yǒng zhōu zhī gǔ mǔ tán bù chēng dà guān suì bìng cǐ fèi shí rán gǔ mǔ shí zài yú cǐ ér liǔ zhōu gū jiè míng yǒng zhōu
永州之钴𬭁潭不称大观，遂并此废食，然钴𬭁实在于此，而柳州姑借名永州；
wā zūn shí zài yú dào ér shùn mín gū nǐ xiàng yú cǐ ěr
窊樽实在于道，而舜民姑拟象于此耳。
quán zhōu yǒu gǔ mǔ tán yì zi hòu suǒ mìng
全州有钴𬭁潭，亦子厚所命。
yǒng zhōu sān xī wú xī wèi yuán cì shān suǒ jū zài qí yáng
永州三溪：浯溪为元次山所居，在祁阳。
yú xī wèi liǔ zi hòu suǒ zhé biǎn jū de zài yǒng
愚溪为柳子厚所谪贬居地，在永。
lián xī wèi zhōu yuán gōng suǒ shēng zài dào zhōu
濂溪为周元公所生，在道州。
ér wú xī zuì shèng
而浯溪最胜。
lǔ gōng zhī mó yá qiān gǔ bù xiǔ
鲁公之磨崖，千古不朽；
shí jìng zhī xuán zhào yī sī mò dùn yǐn nì
石镜之悬照，一丝莫遁隐匿。
yǒu cǐ èr qí shuí néng dǐng zú
有此二奇，谁能鼎足！
chēn zhī xīng níng yǒu líng lù quán chéng xiāng shuǐ jiē yǐ jiǔ míng yī yì ér yǒu cǐ èr shuǐ shàn míng qiān gǔ
郴之兴宁有醽醁líng lù泉、程乡水，皆以酒名，一邑而有此二水擅名千古。
jìn wǔ dì jiàn líng jiǔ yú tài miào
晋武帝荐醽酒于太庙。
wú dōu fù fēi qīng shāng ér zhuó líng lù
《吴都赋》：“飞轻觞而酌醽醁”。
chéng shuǐ gān měi chū měi jiǔ liú xiāng yún chéng xiāng yǒu qiān rì jiǔ yǐn zhī zhì jiā ér zuì xī cháng zhì guān yùn yú shān xià míng yuē chéng jiǔ tóng líng lù jiǔ xiàn yān
程水甘美出美酒，刘香云：“程乡有千日酒，饮之至家而醉，昔尝置官酝于山下，名曰程酒，同醽醁酒献焉。
jīn jiǔ pǐn shū liè ér èr quán zhī shuǐ yì mò shàng yān
”今酒品殊劣，而二泉之水，亦莫尚焉。
wú xī zhī wú yǒu sān yú xī zhī yú yǒu bā lián xī zhī lián yǒu èr
浯溪之“吾”有三，愚溪之“愚”有八，濂溪之“濂”有二。
yǒu sān yǔ bā zhě jiē běn dì zhī shān chuān tíng dǎo yě
有三与八者，皆本地之山川亭岛也。
lián zé yī qí suǒ shēng zài dào zhōu yī qí suǒ yù zài jiǔ jiāng xiāng qù èr qiān lǐ yǐ
“濂”则一其所生在道州，一其所寓在九江，相去二千里矣。
yuán cì shān tí zhāo yáng yán shī zhāo yáng yán xià xiāng shuǐ shēn zhāo yáng dòng kǒu hán quán qīng
元次山题朝阳岩诗：“朝阳岩下湘水深，朝阳洞口寒泉清。
qí yán zài yǒng zhōu nán xiāo shuǐ shàng qí shí shàng wèi hé yú xiāng
”其岩在永州南潇水上，其时尚未合于湘。
cì shān shēn lǚ qí shàng qǐ bù zhī zhī ér yī shí chèn bǐ suí yì xià bǐ qiān gǔ suì wú zhèng zhī zhě bù jǐ lìng xiāo xiāng yì wèi yé
次山身履其上，岂不知之，而一时趁笔随意下笔，千古遂无正之者，不几令潇、湘易位耶？