dīng chǒu gōng yuán nián rùn sì yuè chū bā rì yè yǔ fēi fēi sì shān ài dài yún shèng zhī zhuàng mèi shuǎng fàng zhōu
丁丑（公元1637年）闰四月初八日夜雨霏霏，四山叆叇àidài云盛之状，昧爽放舟。
xi xíng sān shí lǐ wǔ hòu fēn gù pū zhōu dǐ guì lín yǔ tóng jìng wén cóng xiāng jiāng nán àn dēng yá zhōu cóng běi lái fǎn qū ér nán gù àn zài běi
西行三十里，午后，〔分顾仆舟抵桂林，予同静闻从〕湘江南岸登涯，舟从北来，反曲而南，故岸在北。
shì wéi shān jiǎo yì dì míng huáng shā
是为山角驿，地名黄沙。
xī nán xíng dà sōng jiā dào wǔ lǐ huáng shā pù
西南行，大松夹道，五里，黄沙铺。
dōng miàn dà lǐng yuē zǐ yún yán xī miàn dà lǐng yuē bái yún yán
东面大岭曰紫云岩，西面大岭曰白云岩。
xiāng jiāng zài lù dōng zǐ yún yán xi
湘江在路东紫云岩西。
yòu nán sān lǐ shuāng qiáo
又南三里，双桥。
yǒu shuǐ zì xi dà lǐng zhù yú xiāng
有水自西大岭注于湘。
yòu qī lǐ shí yuè pù qí xi lǐng yuē huáng huā dà lǐng
又七里，石月铺，其西岭曰黄花大岭。
yòu xī nán wǔ lǐ chū shān lǒng xíng píng chóu jiān
又西南五里，出山陇行平畴间。
yòu wǔ lǐ shēn xī pù
又五里，深溪铺。
guò pù yī lǐ yǒu xī zì xi tài shān dōng zhù xiǎo shí liáng kuà zhī dāng jí shēn xī yě
过铺一里，有溪自西大山东注，小石梁跨之，当即深溪也。
yòu yī lǐ shàng xiǎo lǐng shě guān dào shēn xī yī shí lǐ guān dào zhì tài píng fǔ yòu shí lǐ zhì quán
又一里，上小岭，舍官道，深溪一十里官道至太平辅，又十里至全。
yòu rù shān
右入山。
xī xiàng tài shān xíng èr lǐ zhí dǐ shān xià yòu èr lǐ sù yú niú tóu gāng jiǎng xìng jiā
西向大山行，二里，直抵山下，又二里，宿于牛头冈蒋姓家。
yè dà yǔ
夜大雨。
chū jiǔ rì mào yǔ xi xíng wǔ lǐ zhì lóng yán pǔ rùn sì
初九日冒雨西行五里，至砻岩普润寺。
sì yǒu sòng shǒu zhào yàn huī shī bēi sòng li shí liàng jì
寺有宋守赵彦晖诗碑，宋李时亮记。
yán dòng qián mén dōng xiàng rú qiáo chū shuǐ yuē sān shí zhàng
岩洞前门东向〔如桥，出水约三十丈；
hòu mén běi xiàng rù shuǐ yuē shí wǔ zhàng
〕后门北向，〔入水约十五丈。
quán zì shān hòu pò shí kū sān jí xià gù yuē lóng
泉自山后破石窟三级下，故曰“砻”。
xi rù shén ào zhōng yǒu lì sǔn chuí zhù
〕西入甚奥，中有立笋垂柱。
chū yán xi sān lǐ yǒu xiǎo shí shān wù lì lù páng
出岩，西三里，有小石山兀立路旁。
yòu xi sān lǐ zhāng jiā cūn cūn hòu tài shān yuē huí lóng yán
又西三里，张家村，〔村后大山曰回龙岩。
nán wǔ lǐ gāng lǐng gāo xià chū píng wù zhōng xī xíng yī lǐ shàng dà chōng xi xíng bàn lǐ wèi fú shòu ān fàn yú ān
〕南五里，冈岭高下，出平坞中西行一里，上大冲，西行半里，为福寿庵，饭于庵。
yòu xi bàn lǐ xī běi shàng liǔ shān yǒu gé cáo xué quán é wèi liǔ zhòng tu shū yuàn
又西半里，西北上柳山，有阁，曹学佺额，为柳仲涂书院。
yòu shàng wèi cùn yuè tíng yì cáo shū
又上为寸月亭，亦曹书。
tíng qián wèi qīng xiāng shū yuàn
亭前为清湘书院。
yǒu wèi le wēng bēi
有魏了翁碑。
cǐ shān wèi jùn shǒu liǔ kāi jiǎng dào chù
此山为郡守柳开讲道处。
yuàn wèi lín bā suǒ jiàn yǔ huī yuè sōng lú sì shū yuàn gòng zhe
院为林蚆所建，与睢、岳、嵩，庐四书院共著。
qí nán yǒu quán yī fāng zhōng yǒu shí tí yuē hǔ jù shí
其南有泉一方，中有石题曰“虎踞石”。
yóu cǐ niè lǐng yú ér xi yī lǐ wèi cí huì ān
由此蹑岭，逾而西，一里，为慈慧庵。
zhuǎn běi yī lǐ wèi shī zi yán yán sēng jiàn xìng
转北一里，为狮子岩，岩僧见性。
sù shī zi yán nán qīng quán ān
〔宿狮子岩南清泉庵。
chū shí rì yóu shī zi yán nán xià èr lǐ zhì xiāng shān sì
初十日由狮子岩南下，二里，至湘山寺。
yóu sì dōng cè rù dēng dà diàn jì xíng lǐ
由寺东侧入，登大殿，寄行李。
dōng bàn lǐ rù quán zhōu xī mén
东半里，入全州西门。
guò zhōu qián chū dà nán mén luó jiāng zài qián
过州前，出大南门，罗江在前。
dōng zhì xiǎo nán mén sān jiāng hé chù
东至小南门，三江合处。
yuē zhōu dài yú xīng ān
约舟待于兴安。
fù rù chéng chū xī mén zhì sì dēng dà diàn bài wú liàng shòu fó tǎ
复入城，出西门至寺，登大殿，拜无量寿佛塔。
wú liàng shòu fó chéng guǒ yú táng xián tōng jiān chuán dēng lù wèi zài hào quán zhēn gù zhōu yǐ quán míng
无量寿佛成果于唐咸通间，《传灯录》未载，号全真，故州以全名。
ròu shēn zì wàn lì chū duàn bǐng xū yòu huǐ hòu yòu huǐ
肉身自万历初段，丙戌又毁，后又毁。
tǎ hòu yǒu fēi lái shí
〔塔后有飞来石。
cóng tǎ dōng shàng cháng láng xi yǒu guān yīn gé
〕从塔东上长廊，西有观音阁。
xià sì yóu sì xi sù luó jiāng yī lǐ shàng juǎn yún gé jué bì lín jiāng
下寺，由寺西溯罗江一里，上卷云阁，绝壁临江。
gé xi wèi pán shí bàn qiàn jiāng zhōng
〔阁西为盘石，半嵌江中。
jué bì yǒu lián huā yī bàn āo rù bì jiān bái bàn hēi yá yǒu wú liàng zhǐ jia yìn shí zuò xì diǎn zì liù gè
绝壁有莲花一瓣，凹入壁间，白瓣黑崖，〕有无量指甲印石，作细点字六个。
yòu xi yī dòng lín jiāng quán yóu dòng dōng liè shí chū míng yù lóng quán
又西，〔一洞临江，泉由洞东裂石出，〕名玉龙泉。
yòu xi yǒu yī shí fēng gāo shù rú dāng guān zhě shàng dà shū wú liàng shòu fó sì dà zì
又西，有一石峰高竖如当关者，上大书“无量寿佛”四大字。
gòng wǔ lǐ yòu xi wèi duàn qiáo
共五里，又西为断桥。
yòu xi shí lǐ dù shí xiǎn gāng
又西十里，度石蚬冈。
shí guī zhì zuò shí yàn nán wéi lóng yǐn dòng xiǎo shān dú lì jiāng shàng dòng mén xī xiàng
石规，《志》作石燕，南为龙隐洞，〔小山独立江上，〕洞门西向。
chū dòng ér xi jí wéi suō mù dù qiáo sù
出洞而西，即为桫木渡桥，宿。
qiáo dù shuǐ dōng zì lóng shuǐ chū kǒu shān sǒng xiù jiā lì
〔桥度水东自龙水出口，山耸秀夹立。
shí yī rì yóu dù qiáo xī běi xíng wǔ lǐ wèi shí gǔ cūn yòu sān lǐ wèi bái wò cūn guò qī lǐ gāng wèi zhài xū
十一日由渡桥西北行，五里为石鼓村，又三里为白沃村，过七里冈为寨墟。
yǒu dà xī zì sì chuān lǐng chū
有大溪自四川岭出。
běi rù xiá wéi shān chuān kǒu shí lǐ wèi yán jiā cūn
北入峡〔为山川口，〕十里为阎家村。
yòu wǔ lǐ wèi bái zhú jiāng fàn yú li niàn sōng jiā
又五里为白竹江，饭于李念嵩家。
yún kāi rì lì wàng jiàn xī běi yǒu shān shén wù tū wèn zhī wèi gōu guà shān qí shàng yòu yǒu jīn bǎo dǐng shén qí yì
云开日丽，望见西北有山甚屼突，问之为钩挂山，其上又有金宝顶，甚奇异。
shǐ wèn yī sēng yuē qù jīn bǎo yǒu liù shí lǐ
始问一僧，曰：“去金宝有六十里。
fù wèn yī rén yuē yóu sì chuān lǐng zhǐ quǎn lǐ
”复问一人，曰：“由四川岭只犬里。
shí yǐ xī nán xiàng bǎo dǐng suì hái bái zhú qiáo biān sù xī běi jiāng ér shàng
”时已西南向宝顶，遂还白竹桥边，溯西北江而上。
wǔ lǐ jìn xiá kǒu liǎng shān bì lì jiā xī shén qiào
五里，进峡口，两山壁立夹溪，甚峭。
lù yán xī xī běi yá shàng xíng yuán yá gāo xià qū qǔ shí lǐ chū xiá wèi nán tóng
路沿溪西北崖上行，缘崖高下屈曲，十里出峡，为南峒。
wén nán dòng běi wǔ lǐ dòng jǐn kě yóu sì chuān lǐng dá bǎo dǐng
〔闻南洞北五里洞尽，可由四川岭达宝顶。
yǒu yī sēng tóng háng yuē sì chuān lù yǐ méi xū cóng dǎ gǒu lǐng shàng zhì dà zhú píng ér dēng shǐ yǒu lù
〕有一僧同行，曰：“四川路已没，须从打狗岭上，至大竹坪而登，始有路。
suì suí zhī xíng
”遂随之行。
yóu xī qiáo dù ér xī shàng lǐng yǒu pù bù zài qí zuǒ yè qí shàng jùn jí
由溪桥度而西上岭，有瀑布在其左腋，其上峻极。
gòng sān shí lǐ zhì dǎ gǒu āo yǐ mù sù yú xìng lóng ān ān běi gāo lǐng jí jīn bǎo dǐng yě
共三十里至打狗凹，已暮，宿于兴龙庵，〔庵北高岭即金宝顶也。
shí èr rì yóu xìng lóng ān xī shàng shǐ yán yá běi zhuǎn gōu guà shān zài qí běi wèi běn shān yǐn ér bù jiàn
十二日由兴龙庵西上，始沿涯北转，钩挂山在其北，为本山隐而不见。
sān xià sān shàng sān dù āo qū gòng sān lǐ yú tǔ dì āo xi wàng xīn níng jiāng yǐ zài shān lù
三下三上，三度坳曲，共三里，逾土地坳，西望新宁江已在山麓。
xià shān wǔ lǐ wèi dà zhú píng
下山五里，为大竹坪。
yóu píng yòu mì dǎo dēng jīn bǎo zhě yī rén fāng chā yāng sòng yú èr lǐ yú shàng lǐng yòu xià yī lǐ zhì dà bí shān
由坪右觅导登金宝者，一人方插秧，送余二里，逾上岭，又下一里，至大鼻山。
yú yīn jì xíng lǐ yú shān xià liú qín chuān jiā
余因寄行李于山下刘秦川家。
xiōng dì èr rén jù wàng bā qī shòu tóng
兄弟二人俱望八，妻寿同。
qí jiā wéi lǎo zhě zài shǎo zhě yǐ chū
其家惟老者在，少者已出。
yú zhì xíng lǐ yóu cūn hòu dù xī sù ér shàng èr lǐ dāng yú lǐng xi dēng dà dào wù suí xī zhí dōng shàng èr lǐ lù qióng
余置行李，由村后渡溪，溯而上二里，当逾岭西登大道，误随溪直东上，二里路穷。
hái zhì zhōng dào lǎn qí cǎo zhōng xi èr lǐ yú lǐng shàng de nán lái dà dào nǎi cóng zhī
还至中道，览岐草中，西二里，逾岭上，得南来大道，乃从之。
běi èr lǐ yòu dēng lǐng yòu běi shàng yī lǐ wèi jiù jiǎo ān jī
北二里，又登岭，又北上一里，为旧角庵基。
yóu jī hòu cóng mù zhōng shàng liù qī lǐ bù dé dào hái sù liú jiā
由基后丛木中上六七里，不得道，还宿刘家。
liú hòu yǒu jiàn qí shàng yī lǐ xuán xiá fēi pù wǎn zhuǎn ér xià xiū zhú huí yán gēng xiāng yǎn yìng
刘后有涧，其上一里，悬峡飞瀑，宛转而下，修竹回岩，更相掩映。
guī tú cǎi sǔn zhú zhōng wén shēng xún hè tà yuè nǎi fǎn
归途采笋竹中，闻声寻壑，踏月乃返。
shí sān rì zǎo fàn yú liú qiàn liú sūn wèi dǎo nǎi yāo biāo tóng biāo guǒ cān réng cóng cūn hòu jiā jiàn shàng
十三日早饭于刘，倩刘孙为导，乃腰镳biāo同“镖”裹餐，仍从村后夹涧上。
yī lǐ zhōng dào zhì fēi pù chù jí xi pān lǐng lù bǐ qián shàng gèng xiǎo
一里，中道至飞瀑处，即西攀岭，路比前上更小。
yī lǐ zhì nán lái dà dào nǎi cóng nán dà yuán shàng cǐ zhě
一里，至南来大道，〔乃从南大源上此者。
sān lǐ yú lǐng ài yī lǐ zhì jiǎo ān jī
〕三里，逾岭隘，一里，至角庵基。
fù cóng ān hòu cóng zhōng fú shēn shé xíng rù yuē sì lǐ chuān cóng jí rú gù yǐ nǎi cóng yòu yá cóng zhōng shé xíng shàng
复从庵后丛中伏身蛇行入，约四里，穿丛棘如故，已乃从右崖丛中蛇行上。
gài qián nǎi cóng dōng xiá zhí shàng gù bù dé dào rán lù suī yì cóng jí xiāng tóng
盖前乃从东峡直上，故不得道，然路虽异，丛棘相同。
yóu qí yòu èr lǐ cóng guān yīn zhú cóng zhōng xíng
由岐又二里，从观音竹丛中行。
qí zhú jí yú xiāng pén jǐng zhōng zhú dàn cǐ chù dà rú guǎn jīn bǎo dǐng shàng gèng dà ér sǔn shén féi měi
其竹即余乡盆景中竹，但此处大如管，金宝顶上更大，而笋甚肥美。
yí lù cǎi sǔn yíng wò zé zhì lù yú yǐ shi lái jìng
一路采笋盈握，则置路隅，以识来径。
yǐ ér yòu jiàn zhú shàng duō zhú shí dà rú lián ròu xiǎo rú dà dòu
已而又见竹上多竹实，大如莲肉，小如大豆。
chū lián zhī zhé xiù zhōng jí fǎn jù tuō luò yǐ
初连枝折袖中，及返，俱脱落矣。
cóng guān yīn zhú zhōng shàng yòu èr lǐ zhì bǎo dǐng diàn jī zé shí qiáng rú huán bàn pǐ bàn lì ér dòng liáng tuí fǔ héng de zhǐ yǒu dà shèng xiàng shǒu cún shí lú zhōng
从观音〔竹〕中上，又二里，至宝顶殿基，则石墙如环，半圮半立，而栋梁颓腐横地，止有大圣像首存石垆中。
shí rì sè fu zhōng sì shān jù chū
时日色甫中，四山俱出。
nán fēng zhī jìn zhě wèi gōu guà shān shí yá qiào lì dōng běi xiàng ruò xuē
南峰之近者为钩挂山，〔石崖峭立，东北向若削；
zài nán jí dǎ gǒu lǐng zài nán wéi dà mào zài nán bǎo dǐng ér bǎo dǐng zuì gāo yǔ běi xiāng xié háng yǎng wàng jī hòu jué dǐng gèng gāo
〕再南即打狗岭，再南为大帽，再南宝顶，而宝顶最高，〔与北相颉颃，〕仰望基后绝顶更高。
fù cóng cóng zhú zhōng dōng běi shàng qí guān yīn zhú gèng dà ér sǔn duō yòu cǎi ér xié zhī
复从丛竹中东北上，其观音竹更大而笋多，又采而携之。
qián cǎi zhì lù cè zhě jiào xì bù néng jǐn jiān qì zhī
前采置路侧者较细，不能尽肩，弃之。
yòu shàng yī lǐ zhì jué dǐng
又上一里至绝顶。
cóng mì zhōng wú yóu sì wàng dēng shù jiàn zhī zhōng bù chàng mù
丛密中无由四望，登树践枝，终不畅目。
yǐ ér wàng zhú làng zhōng chū yī dà shí rú yí nǎi tī jī qí shàng zé qún shān lì lì
已而望竹浪中出一大石如台，乃梯跻其上，则群山历历。
suì qǔ fàn yǔ jìng wén jiù guǒ jīn zhōng yǐ cóng zhú zhī bō ér cān zhī
遂取饭，与静闻就裹巾中以丛竹枝拨而餐之。
jì ér dǎo zhě yì cóng lín zhōng cǎi sǔn ér jìng wén cǎi de zhú gū jí zhú jūn shù méi yù jūn yī kē huáng bái jù kě ài yú yì cǎi jūn shù méi
既而导者益从林中采笋，而静闻采得竹菰gū即竹菌数枚，玉菌一颗，黄白俱可爱，余亦采菌数枚。
cóng jiù lù xià shān dǐ liú yǐ hūn hēi nǎi yuè jūn wēi sǔn ér cān zhī
从旧路下山，抵刘已昏黑，乃瀹菌煨笋而餐之。
shí sì rì bié liú ér xíng
十四日别刘而行。
suí xī xi xià yī lǐ de dà zhú píng lái dào
随溪西下一里，得大竹坪来道。
yòu sān lǐ wèi dà yuán zé dà bí xī xiá shuǐ yǔ cūn hòu dōng xiá shuǐ huì zhì qiáo qí shàng yǒu tíng suí qiáo shù yíng qiáo yuē cháo qiáo
又三里为大源，〔则大鼻西峡水与村后东峡水会，〕置桥其上，有亭随桥数楹，桥曰潮桥。
yóu qiáo yǐ xī wèi dà yuán cūn
由桥以西为大源村。
yǔ wǎng nán dǐng zé cóng qiáo dōng suí jiàn nán xíng
〔予往南顶，则从桥东随涧南行。
lǐ xǔ dù mù qiáo jiàn hū dōng zhé rù shān lù nán chū shān ài
里许，渡木桥，涧忽东折入山，路南出山隘。
jiàn fù zhuì lù dōng pò xiá chū lián dǎo sān tán shàng fāng pù zhǎng rú bù
涧复坠路东破峡出，连捣三潭：上方，瀑长如布；
zhōng āo pù zhuǎn rú qīng xià yuán zhěng pù yún chéng lián
中凹，瀑转如倾，下圆整，瀑匀成帘。
xià èr tán jù yǒu yuán shí zhōng lì chéng shuǐ shuǐ zhuì tán zuò shì yíng huí yóu yì
下二潭俱有圆石中立承水，水坠潭作势潆回尤异。
yòu sān lǐ dù qiáo wèi tóng chū yǒu shuǐ nán zì dǎ gǒu lǐng lái huì yì qiáo qí shàng
又三里，度桥为桐初，有水南自打狗岭来会，亦桥其上。
èr shuǐ hé ér xī nán zé yòu guān yīn qiáo kuà zhī
二水合而西南，则又观音桥跨之。
dà dào cóng guān yīn qiáo xī yú lǐng chū yǔ cóng qiáo xià suí xī nán
大道从观音桥西逾岭出，予从桥下随溪南。
yī lǐ shuǐ cóng xī xiá chū
一里，水从西峡出。
yú yī lǐng chū xi yàn yòu xi sì lǐ wèi chén mù yuán yǒu pù zì dōng shān xiá zhōng yǒng yuè ér chū yǔ dōng lǐng xī hé yǒu qiáo kuà qí huì chù dà dào yǔ shuǐ jù nán
〕逾一岭出西堰，又西四里为陈墓源，有瀑自东山峡中涌跃而出，与东岭溪合，有桥跨其会处，〔大道与水俱南。
yú dù qiáo dōng jī lǐng ér shàng jí yǒng pù nán lǐng yě
〕余渡桥，东跻岭而上，〔即涌瀑南岭也。
èr lǐ píng xíng lǐng jí běi wàng běi bǎo dǐng kuī rán xiá zhōng shuǐ pò zì dǎ gǒu nán yá zhí bī qí xià
二里，平行岭脊，北望北宝顶岿然，峡中水迫自打狗南崖，直逼其下。
nán wàng xīn níng jiāng liú yuǎn cóng jīn zǐ lǐng héng jiè nán bǎo dǐng zhī xi
南望新宁江流，远从巾子岭横界南宝顶之西。
qí xī nán yǒu fēng jiān tū zhèng dāng chén mù shuǐ kǒu yǐ ér lù jiàn chū qí xià
其西南有峰尖突，正当陈墓水口，已而路渐出其下。
èr lǐ nán xià lǐng cóng āo zhōng xíng
二里，南〕下岭从坳中行。
yòu èr lǐ yú yī xiǎo lǐng yī lǐ zhì sū jiā dà píng jù jū shén shèng jiē sū xìng yě
又二里，逾一小岭，一里至苏家大坪，聚居甚盛，皆苏姓也。
fàn yú sū huái jiāng jiā
饭于苏怀江家。
xià wǔ dà yǔ huái jiāng jiān liú suì zhǐ qí chù
下午大雨，怀江坚留，遂止其处。
shí wǔ rì guò shān lù
十五日过山路。
píng cè dà pù pò shān xī xiàng chū shì shén xióng wěi
〔坪侧大瀑破山西向出，势甚雄伟；
xià wèi dà xī xī běi hé chén mù yuán chū kǒu
下为大溪，西北合陈墓源出口。
xià wǔ dōng nán shàng yī lǐng wù dōng wǎng dà mào lǐng dào
下午，东南上一岭，误东往大帽岭道。
nǎi xī nán zhuǎn liù lǐ chū nán bǎo dǐng dào táo zi píng
乃西南转六里，出南宝顶，道桃子坪。
wèn shàng liáng sù chù sì lǐ ér shì
问上梁宿处，四里而是。
yú lǐng dōng zhì xīn kāi tián suǒ yǒu lù nán xià fú cǎo zhōng
逾岭东至新开田所，有路南下伏草中。
fù wù chū qí dōng lì xiǎn bēi sān lǐ bù biàn suǒ xiàng
复误出其东，历险陂三里，不辨所向。
yǐ hū dé yī kān dì míng guà fān qù shàng liáng wǔ lǐ yǐ
已忽得一龛，地名挂幡，去上梁五里矣。
qí chù wǔ lǐ zhì kuài lè ān yòu shí lǐ nǎi zhì nán dǐng
其处五里至快乐庵，又十里乃至南顶。
yǐ mù yǔ suì xiē kān
以暮雨，遂歇龛。
shí liù rì yǔ bù zhǐ zhì kān zhōng
十六日 〔雨不止，滞龛中。
jǐn wǔ lǐ kuài lè ān
〕（仅五里，）快乐庵。
shí qī rì cóng dìng xīn qiáo xià guò jí chù mì lián bàn xì hén xuē yá mì fù páng wú yú jìng
十七日 〔从定心桥下过脊处，觅莲瓣隙痕，削崖密附，旁无余径。
nǎi cóng jí dōng gé xiá wàng zhī hén suī xiā rán rán shàng chuí xià xuē fēi tuō lú jià dào chù yě
乃从脊东隔峡望之，痕虽岈然，然上垂下削，非托庐架道处也。
nǎi shàng dìng xīn shí guò shèng shuǐ yá zài yóu shè shēn yá dēng fēi xī jué dǐng fǎn bái yún ān
乃上定心石，过圣水涯，再由舍身崖登飞锡绝顶，返白云庵。
sù bái yún ān wù xiāng zōng shī
〕宿白云庵，晤相宗师。
shí bā rì chén cān hòu bié xiāng zōng yóu dōng lù xià shān
十八日晨餐后，别相宗，由东路下山。
yī lǐ yú zé lù páng qiào shí fēn liè zhì xuán jí chū qí jiān shì wèi tiān mén
一里余，则路旁峭石分列，置悬级出其间，是为天门。
mén wài yǒu sǒng shí lì lù yòu míng jīn gāng shí shàng dà shū bái yún dòng tiān
门外有耸石立路右，名金刚石，上大书“白云洞天”。
cóng cǐ lì dèng ér xià wēi qiào yú yú xi lù
从此历磴而下，危峭逾于西路。
xi ān zhī míng kuài lè qǐ yì yǐ lù zhī tǎn yé
西庵之名快乐，岂亦以路之坦耶！
yòu sì lǐ guò tí lóng ān ān běi xiàng
又四里，过题龙庵，〔庵北向。
xiān shì cóng guān yīn jìng shì yáo jiàn liǎng rén rù jīng jí zhōng wèn yún zhī wèi jué qīng shǔ zhě ér bù biàn qí wèi hé
〕先是，从观音静室遥见两人入箐棘中，问云知为掘青暑者，而不辩其为何。
guò tí lóng ān yòu jiàn liǎng rén yǐ xiàn luò fù sì méi xíng rú xiǎo zhū ér féi shén dāng jí zhú diāo yě
过题龙庵，又见两人以线络负四枚，形如小猪而肥甚，当即竹鼦也。
sǔn gēn zhì zǐ
笋根稚子。
jīn gū jiàn zhī yǐ
今姑见之矣。
dà zhě jīn xǔ xiǎo zhě bàn jīn suǒ jià měi tóu èr fēn dàn huó ér yǒu shēng bù biàn kuāng fù nǎi tīng ér qù
大者斤许，小者半斤，索价每头二分，但活而有声，不便筐负，乃听而去。
gài shān zhōng sān xiǎo zhēn huáng shǔ shì hú zhú tún
盖山中三小珍：黄鼠、柿狐、竹豚。
wéi zhú tún wèi cháng ér wú nài qí huó bù néng xié kuàng cǐ shí sǔn guò ér féi qiě de yǒu guān yīn měi sǔn qí wèi wèi bì tā chǔ suǒ néng jí
惟竹豚未尝，而无奈其活不能携，况此时笋过而肥，且地有观音美笋，其味未必他处所能及。
dōng xià lǐ xǔ nán wàng nà chā shān fēi pù xuán kōng ér zhuì
东下里许，南望那叉山飞瀑悬空而坠。
xiān cóng bǎo dǐng jí kuī jiàn zhì cǐ shǐ dǔ chóng lóng ruò jiǔ tiān yě
〔先从宝顶即窥见，至此始睹崇隆若九天也。
yòu dōng xià wǔ lǐ zuǒ dù xiǎo xī shēn zhú zhōng yǒu sì jì rán zé kǔ liàn ān
〕又东下五里，左渡小溪，深竹中有寺寂然，则苦炼庵。
ān nán xiàng zuǒ yòu gè yī xī zì hòu lái rào ér yòu xī jiào dà qiáo héng qí shàng shuǐ cóng xī nán shān yè tòu bì xià
〔庵南向，左右各一溪自后来绕，而右溪较大，桥横其上，水从西南山腋透壁下。
cóng ān qián dōng nán dù qiáo nán shàng lǐng qí de zhú shén dà lù shǐ fēn dōng xī qí
〕从庵前东南渡桥南上岭，〔其地竹甚大，路始分东西岐。
cóng xī qí xià shǐ jiàn nà chā pù běi guà céng yá kǔ liàn xī yì tòu kōng xuán hè yǔ nà chā dà xiǎo gāo xià shì xiāng xié háng
〕从西岐下，〔始见那叉瀑北挂层崖，苦炼溪亦透空悬壑，与那叉大小高下势相颉颃。
rán kǔ liàn jìn zài duì shān lù yán zhī tóng xià lǎng lǎng jiàn qí dǎo hè shì
然苦炼近在对山，路沿之同下，朗朗见其捣壑势；
qí xià shān huán chéng chéng pù chuí qí zhōng chū xi bì yǔ nà chā dōng dà xī hé ér dōng nán qù
其下山环成城，瀑垂其中，出西壁，与那叉东大溪合而东南去。
jiàn xī xiá zhōng yòu yī pù rú xiàn tòu shān ér xià lián xiè jiǔ céng suī xì ér shén zhǎng
〕见西峡中又一瀑如线，透山而下，连泄九层，虽细而甚长。
lù nǎi zhuǎn dōng gòng sān lǐ yòu yī xī zì xī běi lái
路乃转东，〔共三里〕，又一溪自西北来。
dù ér suí zhī shǐ jué shèn wēi jiàn xià jiàn dà suì chéng hōng léi yǒng xuě guān
渡而随之，始觉甚微，渐下渐大，〔遂成轰雷涌雪观。
lù yìng cóng xī yòu xià ér wù cóng xī yòu
〕路应从溪右下，而误从溪右。
yòu èr lǐ shì wèi dà píng
又二里，是为大坪。
dù xī ér yòu rén yī cūn jiā wèn zhī zé zài lián huā ān zhī xià yǐ zhú sè cóng yù
渡溪而右，人一村家问之，则在莲花庵之下矣，〔竹色丛郁。
cūn yù chū suǒ chuī zhōu gēng xiǎng yú yǐ zhì sǔn chou zhī yú zì dà bí shān liú jiā zhì de guān yīn sǔn jí mì yī shān lán bēi fù zhī
〕村妪出所炊粥羹饷，余以炙笋酬之，余自大鼻山刘家炙得观音笋，即觅一山篮背负之。
lù shi jué yá xuān jūn kě shí zhī wù zhé tóu qí zhōng dǐ nì lǚ jí zhǔ yǐ gōng yān
路拾蕨芽，萱菌可食之物，辄投其中，抵逆旅，即煮以供焉。
yú shì xī nán dù nà chā dà xī xī dōng běi chū bái shā jiāng
于是〔西南渡〕那叉大溪，〔溪东北出白沙江。
yòu xī shàng lǐng sān lǐ fàn yú cūn jiā qí chù nǎi dà píng zhī jí nán yě
〕又西上岭，三里，饭于村家，其处乃大坪之极南也。
yòu xī nán yú lǐng ér shàng èr lǐ shì wèi bàn shān lǐng
又西南逾岭而上，二里，是为半山岭。
lǚ dù xī yú lǐng ér shàng bā lǐ rù wàng jiāng lǐng
屡渡溪，逾岭而上，八里，入望江岭。
yú lǐng sù xī yòu shí lǐ wèi tóng yuán shān
逾岭溯溪，又十里，为桐源山。
nán xià shān èr lǐ wèi jiǔ cài yuán
南下山二里，为韭菜园。
dōng guò āo xià shān sān lǐ yòu xún yī shuǐ wèi xiǎo chē jiāng
东过坳下山三里，又循一水，为小车江。
suí jiāng nán xià sì lǐ yǒu tóng yuán dà xī zì xi lái jí tóng yuán jiǔ cài xī yǒu dà lù yì zì xi lái nán yǔ xiǎo chē jiāng hé ér nán qù
随江南下四里，有〔桐源〕大溪自西来，即桐源韭菜溪，有大路亦自西来，南与小车江合而南去。
lù dù xiǎo chē jiāng kǒu qiáo cóng shuǐ yòu shàng shān yī lǐ suí jiāng ér dōng nán lù xíng jiā jiāng shān shàng jí xiǎn jùn
路渡小车江口桥，从水右上山一里，随江而东南，〔路行夹江山上，极险峻。
yǒu xiǎo shí shān běi miàn píng pōu wén rú gē yáo ér báo ruò piàn bǎn
〕有小石山，北面平剖，纹如哥窑，而薄若片板。
jiāng rào qí nán lù rào qí běi
江绕其南，路绕其北。
dōng běi yòu yǒu xiǎo xī pò xiá chéng pù
〔东北又有小溪，破峡成瀑。
yòu dōng nán èr lǐ shǐ xià yòu yī lǐ xià zhì jiāng yá
〕又东南二里始下，又一里下至江涯。
shāo shàng wèi mù pí kǒu yǒu xī zì dōng běi lái rù
稍上为木皮口，〔有溪自东北来入。
qí běi fēng yuē bú zhù lǐng
其北峰曰不住岭。
nǎi sù
〕乃宿。
shí jiǔ rì chén cān hòu dōng nán shàng lǐng
十九日晨餐后，东南上岭。
suí jiāng zuǒ xíng sì lǐ xià shè tiào shí jiāng
随江左行四里，下涉跳石江。
yòu shàng lǐng guò chē wān tái pán shí
又上岭，过车湾台盘石。
gòng sān lǐ chū liǎng shān xiá kǒu yǒu bà yàn shuǐ shèn jù yuē shàng guān bà
共三里，出两山峡口，有坝堰水甚巨，曰上官坝。
bà wài yī wàng píng chóu zhí nán dǐ lǐ shān yú
坝外一望平畴，直南抵里山隅。
chū xiá shuǐ dōng nán rù xiāng lù suí xiá yòu xī nán xià
出峡，水东南入湘，路随峡右西南下。
xíng píng chóu zhōng yòu yī lǐ dǐ zhào táng qí jù zú jù zhào jù xìng yě
行平畴中又一里，抵赵塘，其聚族俱赵，巨姓也。
cūn hòu yī shí shān zhì lì yuē xi zhōng shān xià jù qīng shí qiào xuē shàng yǒu píng wō tǔ rén fāng chì shí dié lù jiàn wǔ gǔ dà xiān diàn
村后一石山峙立，曰西钟山，下俱青石峭削，上有平窝，土人方斥石叠路，建五谷大仙殿。
qí dōng qiào yá shàng yǒu dòng kě shēn rù
其东峭崖上有洞可深入。
shí yǐ kāi dào fá mù fǎn ài qí lù bù dé pān yuán ér dù
时以开道伐木，反隘其路，不得攀缘而渡。
yòu xī nán dù yī xī qiáo gòng sì lǐ guò qì jī lǐng
又西南〔渡〕一溪桥，共四里，过弃鸡岭。
yòu sì lǐ chū xián shuǐ ér shān zǎo yì zài yān zé guān dào yě
又四里，出咸水，而山枣驿在焉，则官道也。
xián shuǐ zhī nán tài shān héng gèn yuē lǐ shān wēi
咸水之南，大山横亘，曰里山隈；
xián shuǐ zhī běi chóng lǐng chóng dié yuē sān qīng jiè cǐ xián shuǐ nán běi zhī jiè yě
咸水之北，崇岭重叠，曰三清界：此咸水南北之界也。
xián shuǐ xī zì sān qīng jiè fā yuán liú wèi jiāo chuān zì nán zhái chū shān zhì cǐ tòu qiáo dōng nán luó jiāng kǒu rù xiāng
咸水溪自三清界发源，流为焦川，自南宅出山，至此透桥东南罗江口入湘。
dù qiáo xī nán xíng cháng sōng hé dào jiā jìng bì tiān jí shì dào zhōu yǒng míng dào
渡桥西南行，长松合道，夹径蔽天，〔极似道州永明道。
shí lǐ bǎn shān pù
〕十里，板山铺。
yòu shí lǐ shí zǐ pù
又十里，石子铺。
cóng xiǎo lù zhé ér dōng nán wǔ lǐ dǐ jiè shǒu nǎi qiān jiā zhī shì nán bàn shǔ xīng ān dōng bàn shǔ quán zhōu
从小路折而东南，五里抵界首，乃千家之市，南半属兴安，东半属全州。
zhì jiè shǒu cái xià wǔ dà yǔ hū zhì suì zhǐ bù qián
至界首才下午，大雨忽至，遂止不前。
shì rì gòng xíng wǔ shí lǐ
是日共行五十里。