粤西游日记二 — 徐霞客游记 — 徐霞客

èr shí rì píng míng fàn

二十日平明饭。

sù xiāng jiāng ér xi wǔ lǐ běi xiàng rù tǎ r pù shǐ lí xiāng àn yǐ rù guì lín jiè yǐ

溯湘江而西，五里，北向入塔儿铺，始离湘岸，已入桂林界矣。

yǒu gǔ tǎ qīng pǐ chuí jǐn yǒu guāng huá guǎn zé xīng ān zhī chuán shè yě

有古塔，倾圮垂尽，有光华馆，则兴安之传舍也。

rén xīng ān jiè gǔ sōng shí duàn shí xù bù ruò quán zhōu zhī lián yún jiē zhàng yǐ

人兴安界，古松时断时续，不若全州之连云接嶂矣。

shí lǐ dōng qiáo pù

十里，东桥铺。

wǔ lǐ xiǎo zhái fù yǔ xiāng jiāng yù

五里，小宅，复与湘江遇。

yòu wǔ lǐ wǎ zǐ pù yòu shí lǐ zhì xīng ān wàn lǐ qiáo

又五里，瓦子铺，又十里，至兴安万里桥。

qiáo xià shuǐ rào běi chéng xi qù liǎng àn zhòu shí zhōng liú píng ér bù guǎng jí líng qú yě yǐ wèi lí jiāng qí fēn shuǐ chù shàng zài dōng sān lǐ

桥下水绕北城西去，两岸甃石，中流平而不广，即灵渠也，已为漓江，其分水处尚在东三里。

guò qiáo rù běi mén chéng qiáng huán dǔ xiàn zhì jì ruò kōng mén shì shū shì mǐ wéi wàn lǐ qiáo biān shù jiā

过桥入北门，城墙环堵，县治寂若空门，市蔬市米，唯万里桥边数家。

chuī fàn yú tǎ sì

炊饭于塔寺。

fàn hòu yóu qiáo běi sù líng qú běi àn dōng xíng yǐ zhé ér shāo běi dù dà xī zé xiāng shuǐ zhī běn liú yě shàng liú yǐ yàn bù tōng zhōu

饭后，由桥北溯灵渠北岸东行，已折而稍北渡大溪，则湘水之本流也，上流已堰不通舟。

jì dù yòu dōng yǒu xiǎo xī shū liú ruò dài zhōu dào cóng zhī

既渡，又东〔有〕小溪，疏流若带，舟道从之。

gài yàn xiāng fēn shuǐ jì xi zhù wèi lí yòu dōng jùn xiāng zhī yǐ tōng zhōu jí shāo xià fù yǔ jiāng shēn hé yǐ

盖堰湘分水，既西注为漓，又东浚湘支以通舟楫，稍下复与江身合矣。

zhī liú zhī shàng shí qiáo yuē jiē lóng qiáo qiáo nán shuǐ wān wèi guān yīn gé yǐ lí chéng èr lǐ yǐ

支流之上，石桥曰接龙桥，桥南水湾为观音阁，已离城二里矣。

yòu dōng nán wǔ lǐ zé xiāng shuǐ zì nán lái zhí bī shí yá xià

又东南五里，则湘水自南来，直逼石崖下。

qí yá tū lì nán xiàng yuē shī zi zhài

其崖突立南向，曰狮子寨。

lù xún zhài jiǎo dōng sù xī rù yǐ dōng běi rù shān qī lǐ yú yáng gǔ lǐng dǐ zhuàng yuán fēng xià nèi yǒu shān jiā cūn jù shān chéng xiàng zhī yí yě

路循寨脚东溯溪入，已东北入山七里，逾羊牯岭，抵状元峰下，内有邓家村，俱邓丞相之遗也。

cūn nán yǒu jìng shì míng huí lóng ān suì tuō sù yú qí zhōng

村南有静室名回龙庵，遂托宿于其中。

sēng zhī hào yuē wù chán

僧之号曰悟禅。

èr shí yī rì cóng ān yòu yú xiǎo shān nán yī lǐ zhì zhǎng chōng dōng bī zhuàng yuán fēng zhī lù

二十一日从庵右逾小山南一里，至长冲，东逼状元峰之麓。

yòu yī lǐ zhì yī ní ān yǒu ní yān

又一里，至一尼庵，有尼焉。

qí fu fāng chū gēng wèn dēng shān dào

其夫方出耕，问登山道。

xiān shì lù rén jù yán shàng máo sè jué bù kě dēng dú cǐ yǒu máng sēng fǎn xún kè yù dēng dà jīn fēng xiǎo jīn fēng

先是，路人俱言，上茅塞，决不可登，独此有盲僧，反询客欲登大金峰、小金峰？

gài cǐ chù shān zhī jié chū zhě jù yǐ jīn fēng míng zhī

盖此处山之杰出者，俱以“金峰”名之。

ér zhuàng yuán fēng zhī zuǒ yǒu yī fēng piàn chā yuē xiǎo jīn fēng yà yú zhuàng yuán ér qiào xuē guò zhī

而状元峰之左，有一峰片插，〔曰小金峰，〕亚于状元，而峭削过之。

gài zhuàng yuán gāo ér jiān yuán cǐ fēng báo ér lín xún gù yǒu dà xiǎo zhī chēng

盖状元高而尖圆，此峰薄而嶙峋，故有大、小之称。

èr fēng gè yǒu lù ér cǎo yì zhī

二峰各〔有路，〕而草翳之。

yú cóng ān hòu dēng xī lǒng zhí dōng ér shàng èr lǐ dǐ zhuàng yuán cuì wēi zhī jiān shān xuē cǎo hé shé lù fú shēn mǎng zhōng

余从庵后登溪垅，直东而上，二里抵〔状元、〕翠微之间，山削草合，蛇路伏深莽中。

jiàn zhuǎn dōng běi sān lǐ zhí shàng yú qí dōng běi lǐng āo wàng jiàn qí dōng tài shān céng dié qí xià xī pán gǔ qiáng jí wéi má chuān

渐转东北三里，直上逾其东北岭坳，望见其东大山层叠，其下溪盘谷嫱，即为麻川；

qí nán céng shān dàng shì hǎi yáng dōng dù zhī jí

其南层山，当是海阳东渡之脊；

qí běi dà shān jí lǐ shān wēi jiǎo luò yǐ

其北大山即里山隈wēi角落矣；

qí xi jí xiàn zhì ér xī nán hǎi yáng píng qí chù shān fǎn cáng fú yě

其西即县治，而西南海阳坪，其处山反藏伏也。

āo běi fēng zhī xià jí rù jiǔ lóng diàn zhī xiá

坳北峰之下，即入九龙殿之峡。

dì míng xiá kǒu yòu yuē jǐn xiāo

地名峡口，又曰锦霄。

cóng āo nán zhí jī fēng dǐng qí fēng shén xiá ér qiào fán qī qǐ fú gòng nán yī lǐ ér zhì zhuàng yuán fēng zé tíng tíng dú shàng yǐ

从坳南直跻峰顶，其峰甚狭而峭，凡七起伏，共南一里而至状元峰，则亭亭独上矣。

zì qí shàng xi kàn xiāng yuán dōng kàn má chuān jù zài zú dǐ

自其上西瞰湘源，东瞰麻川，俱在足底；

nán fǔ xiǎo jīn fēng běi fǔ jǐn xiāo āo lǐng jù wèi ér sūn xíng

南俯小金峰，北俯锦霄坳岭，俱为儿孙行。

dàn běi miàn jiǔ fēng xiāng lián ér nán yǔ xiǎo jīn shàng gé èr fēng jù qiào ruò zhōng duàn bù néng fēi dù gù lù yóu qí lù lìng shàng ěr

但北面九峰相连，而南与小金尚隔二峰，俱峭若中断，不能飞渡，故路由其麓另上耳。

wén cǐ shān wèi shān chéng xiàng shēng yún chù

闻此山为邓丞相升云处。

qí rén bù zhī hé chǔ xiǎng shì mǎ yīn děng jiàn chāo yuè běn fèn qiè zhī zuǒ

其人不知何处，想是马殷等僭（jiàn超越本分）窃之佐。

tǔ rén yán qí qù cháo shù bǎi lǐ yè guī jiā ér zǎo rù cháo jiē zài cǐ dǐng

土人言，其去朝数百里，夜归家而早入朝，皆在此顶。

dēng yún shān xià jí qí jiā zhì jīn yóu jù shān xìng hòu

登云山下即其家，至今犹俱邓姓后。

yī yí qí shén yì suì zhū ér jí qí nú yān

一疑其神异，遂诛而及其孥焉。

dǐng běi dì sān fēng yǒu fāng shí tái rú xiāng shǒu fēi tū líng kōng

顶北第三峰，有方石台如舡首，飞突凌空。

jiù chuán yǒu zhú zì yá duān xià chuí fú shì cǐ páng jīng yì yǒu zhī wèi jiàn yǒu dú zhǎng ér yì zhě

旧传有竹自崖端下垂拂拭，此旁箐亦有之，未见有独长而异者。

zuò fēng dǐng jiǔ zhī yǐ xié fàn jiù kuāng fēn dàn

坐峰顶久之，以携饭就筐分啖。

yǐ wén dōng nán yǒu léi shēng nǎi xià fǎn huí lóng ān

已闻东南有雷声，乃下，〔返回龙庵。

èr shí èr rì dōng xíng èr lǐ guò jiǔ gōng qiáo yú xiǎo lǐng gòng èr lǐ zhì jǐn xiāo shì wèi xiá kǒu

二十二日〔东行二里，过九宫桥，逾小岭，共二里至锦霄，是为峡口。

má chuān jiāng zì nán lái běi chū jiè shǒu jié jiāng yǐ dù jiāng shēn méi gǔ

麻川江自南来，北出界首，截江以渡，江深没股。

má chuān zhì cǐ pò shān chū míng qī lǐ xiá xià yòu pò shān chū míng wǔ lǐ xiá

麻川至此破山出，名七里峡，下又破山出，名五里峡。

jǐn xiāo zài qí zhōng wèi lù xíng kǒu

锦霄在其中，为陆行口。

guò jiāng sù dōng jiā zhī xī rù

过江，溯东夹之溪入。

sān lǐ dēng shān jí zhì jiǔ lóng miào nán běi dōng jiē chóng shān bī jiā nán lù jí suǒ sù xī zhī běi lù xī shēng shén lì

三里，登山脊，至九龙庙，南北东皆崇山逼夹，南麓即所溯溪之北麓，溪声甚厉。

suì xià shān guò guān yīn gé zhī liú fēn huán gé sì miàn wéi nán miàn shí yàn jǐn tōng shuǐ dōng xī běi zé zhōu shàng xià jù rào zhī xī gé xiǎo bù chēng

遂下山，过观音阁，支流分环阁四面，惟南面石堰仅通水，东西北则舟上下俱绕之，惜阁小不称。

gé dōng dù shí qiáo xún fēn zhī xi àn sù liú yī lǐ zhì fēn shuǐ táng

阁东度石桥，循分支西岸，溯流一里，至分水塘。

táng yǐ jù shí héng jué zhōng liú nán běi lián gèn yǐ duàn jiāng shēn zhǐ yǐ xiǎo xué xiè yú bō yóu táng nán fēn xiāng rù lí táng zhī běi jí jùn xiāng wèi zhī yǐ tōng xiāng zhōu yú guān yīn gé qián zhě yě

塘以巨石横绝中流，南北连亘以断江身，只以小穴泄余波，由塘南分湘入漓，塘之北，即浚湘为支，以通湘舟于观音阁前者也。

suì cì zhōu nán dù fēn lí kǒu rù fēn shuǐ miào

遂刺舟南渡分漓口，入分水庙。

xi èr lǐ dǐ xīng ān nán mén

西二里，抵兴安南门。

chū chéng xi sān lǐ dǐ sān lǐ qiáo

出城，西三里，抵三里桥。

qiáo kuà líng qú qú zhì cǐ xì liú chéng juān shí dǐ lín xún

桥跨灵渠，渠至此细流成涓，石底嶙峋。

shí jù fǎng lín cì yǐ bó zhú lián zi zǔ shuǐ sì shuǐ shāo hòu zé qù bó fàng zhōu yān

时巨舫鳞次，以箔竹帘子阻水，俟水稍厚，则去箔放舟焉。

sù yǐn shān sì

〕宿隐山寺。

èr shí sān rì chen qǐ dà yǔ fàn hòu shǎo xiē

二十三日晨起大雨，饭后少歇。

qiáo xī yǒu jīn dǐng shān

〔桥西有金鼎山。

shān wèi lǎo lóng jí yóu cǐ zhì xīng ān nán zhuǎn hǎi yáng suī wèi shǐ lù záo shān fēn lí shuǐ ér qiáo xià yǒu shí dǐ shuǐ bù mǎn chǐ zhōng bù néng sǔn qí dà jí yě

山为老龙脊，由此至兴安，南转海阳，虽为史禄凿山分漓水，而桥下有石底，水不满尺，终不能损其大脊也。

shàng yī lǐ zhì dǐng dǐng dà zhǐ zhàng xǔ

上一里至顶，顶大止丈许；

wéi nán miàn qún luán fēn cóng lán wù zhōng ruò jù mǐ ruò liú huǒ fǔ kàn qí chū mò shén jìn

惟南面群峦纷丛岚雾中，若聚米，若流火，俯瞰其出没甚近。

xià zhì sān lǐ qiáo xī suí líng qú xī nán qù

下至三里桥西，随灵渠西南去。

yǐ ér qú jiàn zhí nán lù yì xi lù yòu shí shān cóng lì

已而渠渐直南，路益西，路右石山丛立。

yǔ zhōng huí tiào gòng shí lǐ yǐ tòu jīn dǐng suǒ wàng luàn shān duī dié zhōng chuān gēn pán hè duō huí qǔ wú shēng jiàng

雨中回眺，共十里，已透金鼎所望乱山堆叠中，穿根盘壑，多回曲，无升降。

雨中回头眺望，共走了十里，已穿过金鼎山而到了杂乱堆叠的群：之中、穿过山脚，盘绕在壑谷中，曲曲折折很多，役有上下。

yòu sān lǐ wèi sū yī píng dōng yǒu qí kě dá rǔ dòng

又三里为苏一坪，东有岐可达乳洞。

yǔ xiān xi qū yán guān gòng èr lǐ ér chū ài kǒu

予先西趋严关，共二里而出隘口。

dōng xī liǎng shí shān pián zhì lù chū qí xià ruò mén zhōng pì bàng liè xué rú guī tī yá rù qí zhōng bù shèn chang kōng hé rú lián bàn

东西两石山骈峙，路出其下，若门中辟，傍裂穴如圭，梯崖入其中，不甚敞，空合如莲瓣。

zuò guān xíng lǚ fēn fēn tà tà

坐观行旅，纷纷沓沓。

fǎn yóu sū yī píng dōng nán xíng yī lǐ sù líng qú dōng běi shàng yī xī dōng zì rǔ dòng jiā zhù wèi qīng shuǐ nǎi dōng dù líng qú

返由苏一坪东南行一里，溯灵渠东北上，一溪东自乳洞夹注为清水，乃东渡灵渠。

sì lǐ guò dà yán yàn

四里，过大岩堰。

dù yàn dōng shí qiáo zhuǎn rù shān nán xiǎo shí shān fēn qí lì lù kǒu dòng xiā rán nán xiàng

渡堰东石桥，转入山南，小石山分岐立路口，洞岈然南向。

suì xī xiàng suí xī rù èr lǐ zhì dǒng tián jù cūn

遂西向随溪入，二里至董田巨村。

dòng jí zài qí běi yī lǐ rì mù bù jí dēng nǎi qū dōng shān rù yǐn shān sì

洞即在其北一里，日暮不及登，乃趋东山入隐山寺。

chū bù sì hòu jiàn nán xiàng yǒu dòng qí mén gāo xuán shuǐ yóu xià chū xi yǔ rǔ dòng běi liú zhī shuǐ hé cóng xī běi shān yè pò bì ér chū dà yán yàn yān

〕出步寺后，见南向有洞，其门高悬，水由下出，西与乳洞北流之水合，从西北山腋破壁而出大岩堰焉。

shí rì sè shàng gāo jí fù jù cóng sì yòu rù dòng

时日色尚高，亟缚炬从寺右入洞。

pān shí yá ér shàng qí shí qiào xuē pǐ cè xià chuí yuān bì ruò liè shuǐ bù shèn yǒng ér hún tàn qí àn chù shuǐ shí cū hùn wú kě zhe zú

攀石崖而上，其石峭削，圮侧下垂，渊壁若裂，水不甚涌而浑，探其暗处，水石粗混，无可着足。

chū ér fǎn sì zhuó zú yú yá wài hé liú chù wǎn cān ér wò

出而返寺，濯足于崖外合流处，晚餐而卧。

èr shí sì rì chen qǐ yǔ bù zhǐ fàn hòu yǐ huǒ jù shù méi sēng fù ér dǎo zhī

二十四日晨起雨不止，饭后以火炬数枚，僧负而导之。

yī lǐ zhì dǒng tián yòu běi yī lǐ zhì rǔ yán xià dòng zhōng dòng shàng dòng

一里至董田，又北一里，至〔乳岩〕下洞、中洞、上洞。

yǔ zhōng fǎn sì wǔ fàn

雨中返寺午饭。

yǔ yù dà suì zhǐ bù xíng

雨愈大，遂止不行。

èr shí wǔ rì tiān sè wù shén chén cān hòu réng xiàng dōng xíng

二十五日天色雾甚，晨餐后仍向东行。

yī lǐ chū shān kǒu zhī fēng wù lì chù qí shàng yǒu ān cǎo yì wú rén fēi guān yīn yán yě

一里，出山口，支峰兀立处，其上〔有〕庵，草翳无人，非观音岩也。

cóng ān zuǒ xiān xún qí shàng yá ér dōng yá wēi cǎo méi jìng wén bù néng cóng lìng shǒu xíng náng yú shí pàn

从庵左先循其上崖而东，崖危草没，静闻不能从，令守行囊于石畔。

yú pān xì pī kuǎn kōng chù ér rù zhuǎn yá zhī dōng zé liǎng bì liè ér chéng mén nèi cái yī xiàn pōu wǎn zhuǎn qiàn lòu

余攀隙披窾kuǎn空处而入，转崖之东，则两壁裂而成门，〔内裁一线剖，宛转嵌漏。

qí nèi shàng jiā cān jiǔ tiān huò hé huò lí jù bù guò zhǐ chǐ

〕其内上夹参九天，或合或离，俱不过咫尺；

xià jiā zhuì jiǔ yuān huò gàn huò shuǐ jù píng lín shù zhàng

下夹坠九渊，或干或水，俱凭临数丈。

jiā bàn liǎng yá jù yǒu hén jiàn zú ér rù jiān yǐ gé yá zú jiàn xiàn hén shǒu pān shí qiào wú yǔn zhuì zhī lǜ

夹半两崖俱有痕，践足而入，肩倚隔崖，足践线痕，手攀石窍，无陨坠之虑。

zhí jìn wǔ liù zhàng jiā zhuǎn ér dōng yóu zhī fēng āo jí běi wàng jiàn guān yīn yá zài duì yá yì yōu qiào kě xǐ

直进五六丈，夹转而东，由支峰坳脊北望，见观音崖在对崖，亦幽峭可喜。

zuó lái shí cóng qí qián pán shān ér zhuǎn xī wèi yī rù

昨来时从其前盘山而转，惜未一入。

jīn bù néng yù běi yě

今不能愈北也。

xià shān dōng nán xíng tián chéng jiān shuǐ màn méi àn

下山，东南行田塍间，水漫没岸。

sān lǐ yǒu nán ér běi xiǎo shuǐ jí tuō xià yī shè qí dōng sù zhī nán

三里，有南而北小水，急脱下衣，涉其东，溯之南。

yòu èr lǐ wèi xiù táng zhuǎn ér xī nán xíng fù shè xī ér běi xún shān lù xíng

又二里，为秀塘，转而西南行，复涉溪而北，循山麓行。

èr lǐ yòu yī jiàn zì běi shān jiā zhōng chū shè qí nán yòu xún yī xī xi lái rù jí xi lǐng zhī xī yě

二里，又一涧自北山夹中出，涉其南，又循一溪西来入，即西岭之溪也。

sān lǐ yuè xī nán dēng xià xi lǐng rù kǒu shén ài ér nèi yǒu píng chóu xī cūn luò yān

三里，越溪南，登下西岭，入口甚隘，而内有平畴，西村落焉。

xī nán shàng lǐng yòu èr lǐ ér yú shàng xi lǐng lǐng dōng fù de píng yān

西南上岭，又二里而逾上西岭，岭东复得坪焉。

yǒu shù jiā zài shēn zhú zhōng fàn yú cūn yù

有数家在深竹中，饭于村妪。

yòu xī nán píng shàng èr lǐ nǎi dōng yú yī āo shǐ dōng xià èr lǐ wèi kāi zhōu zé xiāng zhī xi àn yě

又西南平上二里，乃东逾一坳，始东下二里，为开洲，则湘之西岸也。

sù xiāng nán xíng wǔ lǐ fù rù gāng tuó wèi dōng liú cūn

溯湘南行五里，复入冈陀，为东刘村。

yòu wǔ lǐ wèi xī liú cūn yǒu shuǐ zì xi gǔ dōng rù xiāng

又五里为西刘村，有水自西谷东入湘。

yòu xī nán sān lǐ wèi tǔ qiáo yòu èr lǐ dà fēng qiáo jù yǒu shuǐ dōng zhù yú xiāng

又西南三里为土桥，又二里大丰桥，俱有水东注于湘。

yòu yú lǐng èr lǐ sù yú táng huì tián

又逾岭二里，宿于唐汇田。

dōng yǒu tài shān kuī rán chū dōng jiè shàng zhě yuē chì ěr shān

〔东有大山岿然出东界上者，曰赤耳山。

èr shí liù rì chén cān hòu rì sè jì shén

二十六日晨餐后，日色霁甚。

nán sù xiāng liú èr lǐ dù yī xī wèi tài píng bǎo yǒu bǎo yǒu yíng bīng yān

南溯湘流二里，渡一溪为太平堡，有堡、有营兵焉。

dōng xī shān zhì shì kāi ér chéng jù wù xiǎo shí fēng yí dài pián lì xiāng shuǐ dōng

〔东西〕山至是开而成巨坞，〔小石峰一带，骈立湘水东。

yòu nán èr lǐ yuē liú tián

〕又南二里，曰刘田。

yòu nán èr lǐ yuē bái lóng qiáo

又南二里，曰白龙桥。

yòu sān lǐ yú yī xiǎo lǐng yuē niú lán

又三里，逾一小岭，曰牛栏。

èr lǐ zhāng cūn

二里，张村。

yòu yī lǐ zhì miào jiǎo fàn yú shuāng quán sì qí nán jí líng chuān jiè

又一里至庙角，饭于双泉寺，其南即灵川界。

yòu nán èr lǐ dōng nán qí lù rù shān qí dōng gāo fēng piàn sǒng yuē bái miàn shān

又南二里，东南岐路入山，其东高峰片耸，曰白面山。

yòu nán èr lǐ dù yī qiáo xiāng shuǐ zhī yǒu qiáo zì cǐ

又南二里，渡一桥，湘水之有桥自〔此〕。

xún zuǒ shān xíng nán èr lǐ wèi tián xīn sì

循左山行，南二里，为田心寺。

yòu nán yī lǐ gǔ lóng wáng miào

又南一里，古龙王庙。

yòu nán yī lǐ yǒu yī shí fēng zhì lì dōng xī liǎng jiè zhī zhōng yuē hǎi yáng shān

又南一里，有一石峰峙立东西两界之中，曰海阳山。

yǒu hǎi lóng ān zài fēng nán shí yá zhī bàn

有海龙庵，在峰南石崖之半。

hǎi lóng ān yǐ wèi lín guì jiè

海龙庵已为临桂界。

hǎi lóng bǎo zài xī nán yī lǐ dōng rù shān wǔ lǐ wèi jì líng xi shí wǔ lǐ guò xi lǐng bèi wèi lóng kǒu qiáo dōng běi wǔ lǐ dú shū yán bái miàn shān xī běi shí wǔ lǐ miào jiǎo nán wǔ lǐ jiāng huì

海龙堡在西南一里，东入山五里为季陵，西十五里，过西岭背为龙口桥，东北五里读书岩、白面山，西北十五里庙角，南五里江汇。

xiān shì wàng bái miàn shān nán zhū qiào fēng shén qí wèn zhī qí xià yǒu dú shū yán ér jí yú hǎi yáng suì nán rù gǔ diàn yǐ wǎ mó mò lù qí bēi

先是，望白面山南诸峭峰甚奇，问知其下有读书岩，而急于海阳，遂南入古殿，以瓦磨墨录其碑。

dǐ hǎi lóng hǔ rì yǐ báo yān zī jí xiè xíng lǐ yú zhōng

抵海龙虎，日已薄崦嵫，急卸行李于中。

nǎi xià shān zì dōng lù èr dòng mén rào běi zhì xi rù lóng mǔ miào yǐ pǐ

乃下山，自东麓〔二洞门〕绕北至西，入龙母庙，已圮。

jí cóng liú shuǐ zhōng xíng zhuǎn nán shuǐ suì chéng huì shēn zhě méi gǔ

即从流水中行，转南，水遂成汇，深者没股。

ān xià shí yá bì lì xià lín shēn táng

庵下石崖壁立，下临深塘。

yóu táng nán shuǐ zhōng xíng zhuǎn dōng dēng shān

由塘南水中行，转东登山。

rù ān yī kūn kù zi jù shī jí wǎn cān ér wò yǐ xiè yī nèi yī

入庵，衣裈裤子俱湿，急晚餐而卧以亵衣内衣。

shì ān shǐ yǒu fó dēng

是庵始有佛灯。

hǎi yáng shān jù kōng tóng tōng kōng dòng zhù shuǐ

〔海阳山俱崆峒通空洞贮水。

shuǐ mén èr nán píng xi chū shén jí

水门二：南平，西出甚急。

dōng hàn mén èr xià yī èr chǐ jí shuǐ huì qí zhōng shēn zhě wǔ liù chǐ

东旱门二，下一二尺，即水汇其中，深者五六尺。

shān nán shuǐ táng yǒu xì liú dōng yuán jì líng yì xià cǐ

山南水塘有细流，东源季陵亦下此。

zé cǐ shān shàng zài guò jí běi shuǐ jù běi liú wéi wèi xiāng yuán yě lí yuán shàng zài hǎi yáng xī xī lǐng jiǎo

则此山尚在过脊北，水俱北流，惟为湘源也，漓源尚在海阳西西岭角。

èr shí qī rì xiǎo qǐ tiān sè réng jì jí fàn

二十七日晓起，天色仍霁，亟饭。

cóng dōng běi èr lǐ tián xīn sì yòu yī lǐ dōng rù shān yòu yī lǐ dù shuāng xī qiáo

从东北二里，田心寺，又一里，东入山，又一里，渡双溪桥。

yòu dōng yī lǐ wàng yī jiān fēng ér dēng

又东一里，望一尖峰而登。

qí fēng zài bái miàn zhī xi gāo bù jí bái miàn ér sǒng lì rú jiàn biāo lèi tǎ tú rén jù zhǐ dú shū yán zài qí bàn jìng wàng zhī ér qū

其峰在白面之西，高不及白面，而耸立如建标累塔，途人俱指读书岩在其半，竟望之而趋。

jí dēng lǐng běi āo wàng shān xià shuǐ fǎn zì běi ér nán qí běi jiē shān gāng liáo rào yí wú róng liú chǔ yì shuǐ bì chū dòng jiān

及登岭北坳，望山下水反自北而南，其北皆山冈缭绕，疑无容留处，意水必出洞间。

shí ruì jí qiè yú dēng shān dì wàng gāo ér qū yǐ ér lù duàn pān yá wǎn jí ér shàng

时锐急切于登山，第望高而趋，已而路断，攀崖挽棘而上。

yī lǐ tòu shí yá zhī diān xīn zhī yǐ wù ér tān yú shè diān fǎn zì kuài yě

一里，透石崖之巅，心知已误，而贪于涉巅，反自快也。

zhèn yī chū jí cì zhōng yòu mén yá zhí shàng suì chū qí diān

振衣出棘刺中，又扪崖直上，遂出其巅。

dōng wàng bái miàn kě yǔ píng yī

东望白面，可与平揖；

nán lǎn jīn zǐ rú wèi duì tán

南揽巾子，如为对谈。

jiǔ zhī réng xià běi lǐng zhī āo yóu jí zhōng xún yá nán zhuǎn mén xì jiàn kuài ér shàng de fēng yāo yī dòng nán xiàng xiā rán qí nèi yòu xi liè tiān kū tǔ nà rì yuè dàng yàng yún xiá yǐ wéi dú shū zhī yán bì cǐ wú yí

久之，仍下北岭之坳，由棘中循崖南转，扪隙践块而上，得峰腰一洞，南向岈然，其内又西裂天窟，吐纳日月，荡漾云霞，以为读书之岩必此无疑；

dàn qí nèi píng rù sān sì zhàng zhé jiàn ài jiàn bù róng shēn ér qí xià lù fù bì sāi xīn yǐ wéi yí

但其内平入三四丈，辄渐隘渐不容身，而其下路复蔽塞，心以为疑。

但洞内平平进去三四丈，就逐渐狭窄起来，容不下身，而且那下边的路又被遮蔽堵塞了，心里感到很疑惑。

chū dòng mén wàng dòng zuǒ xuē yá wàn zhàng chā xiāo lín yuān shàng yǒu yī shí fēi tū chuí kōng jí shì yī jù shǔ fēi kōng xià téng shǒu bèi wǎn rán rán wú lù kě mén

出洞门，望洞左削崖万丈，插霄临渊，上有一石飞突垂空，极似一巨鼠飞空下腾，首背宛然，然无路可扪。

zhú xià nán lù

逐下南麓。

huí tiào jù shǔ zhī xià qí yá xuán gèn gǔ liū jiān bó yí dú shū yán shàng dāng zài bǐ fù qiáng jìng wén yuán jiù lù zài dēng

回眺巨鼠之下，其崖悬亘，古溜间驳，疑读书岩尚当在彼，复强静闻缘旧路再登。

zhì dòng mén mì lù wú cóng nǎi liè jí pān tiáo tī xuán dàn ér dēng zhí zhì jù shǔ yá zhī xià

至洞门，觅路无从，乃裂棘攀条，梯悬石而登，直至巨鼠崖之下。

yǎng wàng yá xià yòu yǒu èr xiǎo shǔ xià chuí qí jù shǔ zì xià wàng zhī zhēng mù zhāng yá biàn chéng níng miàn yòu rú māo zhī téng kōng zhú qián èr xiǎo shǔ zhě

仰望崖下，又有二小鼠下垂，其巨鼠自下望之，睁目张牙，变成狞面，又如猫之腾空逐前二小鼠者。

yá yāo yǒu yī xiàn wēi hén kě yǐ zhe zú ér xià réng qiào bì

崖腰有一线微痕可以着足，而下〔仍峭壁。

yòu dōng yǒu jù bò yī shuāng zuò jiē yǐn zhuàng shǒu bèi mǔ zhǐ fēn hé dōu biàn

又东有巨擘一双作接引状，手背拇指，分合都辨。

zhì qí chù shān yè hén jué bù kě qián

至其处，山腋痕绝不可前。

nǎi cóng jiù lù xià zhì nán lù kuā gēng zhě yǐ de dú shū yán zhī shèng

乃从旧路〕下至南麓，夸耕者已得读书岩之胜。

gēng zhě yún yán shàng zài lǐng āo zhī xi dāng cóng lǐng xi xià bù dàng cóng lǐng dōng shàng yě

耕者云：“岩尚在岭坳之西，当从岭西下，不当从岭东上也。

nǎi cóng lù xi sù jiàn ér běi zé qián suǒ shè xī guǒ cóng dòng zhōng chū ér fēi cóng jiàn lái zhě

”乃从麓西溯涧而北，则前所涉溪果从洞中出，而非从涧来者。

wàng dú shū yán zài shuǐ dòng shàng jí dēng zhī

望读书岩在水洞上，急登之。

qí dòng xī xiàng gāo ér bù guǎng qí nèi chuí zhù qíng gài pián sǔn xuán lián fēn mén liè hù pō huàn ér qiǎo

其洞西向，高而不广，其内垂柱擎盖，骈笋悬莲，分门列户，颇幻而巧。

sān zhàng zhī nèi jí zhuǎn ér běi xià zhuì shēn mò hēi bù kě fǔ shì qǐ yǔ xià shuǐ dòng tōng nà

三丈之内，即转而北下，坠深墨黑，不可俯视，岂与下水洞通那？

dòng nèi zuǒ bì yǒu sòng rén mǎ xìng wèi qín jǐng guāng dà shū dú shū yán sān lì zì

洞内左壁，有宋人马姓为秦景光大书“读书岩”三隶字。

qí xià yòu yǒu yī dòng mén zhāng ér zhōng qiǎn yòu fēi chū shuǐ zhě

其下又有一洞，门张而中浅，又非出水者。

shuǐ cóng dú shū yán xià shí xué yǒng chū shuǐ yǔ kǒu píng dì jiàn jí liú yǒng xī bú jiàn dòng mén yě

水从读书岩下石穴涌出，水与口平，第见急流涌溪，不见洞门也。

shí yǐ báo wǔ yù dēng bái miàn wàng zhī yǐ de qí gěng gài kǒng rì mù tú qióng bù huáng shēng táng rù shì suì zūn bái miàn xi lù ér nán

时已薄午，欲登白面，望之已得其梗概，恐日暮途穷，不遑升堂入室，遂遵白面西麓而南。

此时已接近中午，本打算去登白面山，远望它已得知它的梗概，担心天黑找不到路，顾不上更进一步考察了，便沿着白面山西麓往南走。

èr lǐ guò bái yuán shān yòu èr lǐ guò jì líng lù kǒu shǐ zhuǎn ér xi

二里，过白源山，又二里过季陵路口，始转而西。

yī lǐ suí shān mài dēng hǎi yáng ān fàn ér hòu xíng yǐ xià wǔ yǐ

一里，随山脉登海阳庵，饭而后行，已下午矣。

yóu hǎi yáng shān dōng nán guò jì líng dōng xià rù táng xī qiáo suì yóu táng nán xún guò jí xi xíng yī lǐ wèi hǎi yáng bǎo

由海阳山东南过季陵东下，入堂溪桥，遂由塘南循过脊西行，一里，为海阳堡。

yóu bǎo xī nán xíng zé bǎo qián yòu fēn shān yī zhī nán xià yǔ xī shān jiā ér chéng liǎng jiè shuǐ jù cóng cóng nán xià yǐ

由堡西南行，则堡前又分山一支南下，与西山夹而成两界，水俱淙淙南下矣。

suí xià yī lǐ zé xi gǔ zhōng liè shuǐ pò xiá ér chū yòu luō gū yǔ xi lǐng jiā ér chéng liú zhě jiē wèi lí shuǐ yuán yǐ

随下一里，则西谷中裂，水破峡而出，又罗姑与西岭夹而成流〔者，皆为漓水源矣。

yuè zhī xún shuǐ xī nán xià sān lǐ wèi jiāng huì

〕越之，循水西南下三里，为江汇。

yú shì shuǐ zhù ér nán lù zhuǎn ér xi suì xi yú yī lǐng yī lǐ dēng lǐng āo

于是水注而南，路转而西，遂西逾一岭，一里，登岭坳。

sān lǐ xi xún lǐng shàng xíng hū yǒu shuǐ zì dōng nán xià dǎo chéng jiàn lù suí zhī xià

三里，西循岭上行，忽有水自东南下捣成涧，路随之下。

yòu yī lǐ zhí zhuì jiàn dǐ

又一里，直坠涧底。

yuè qiáo nán qí shuǐ zì qiáo xià fù dǎo xiá zhōng lù bù néng suí

越桥南，其水自桥下复捣峡中，路不能随。

fù yú lǐng yī lǐ nǎi chū shān kǒu yòu xī nán xíng píng chóu zhōng èr lǐ dǐ jiàn shàng

复逾岭一里，乃出山口，又西南行平畴中，二里，抵涧上。

xi yǒu yín zhú shān jiān xiāo tè sǒng dōng nán zé shí yá zhèng è shuǐ kǒu yě

〔西有银烛山，尖削特耸，东南则石崖正扼水口也。

nǎi zhǐ sù yú huáng xìng jiā

〕乃止宿于黄姓家。