shí yī rì fàn hòu chū dōng jiāng mén dù fú qiáo gòng yī lǐ guò jiā xī qiáo wèn lóng yǐn lù
十一日饭后出东江门，渡浮桥，共一里，过嘉熙桥，问龙隐路。
lóng yǐn yán jí zài qiáo dōng zhī nán yá nǎi lái shí suǒ guò
龙隐岩即在桥东之南崖，乃来时所过。
jiā lù liǎng shān běi wèi qī xīng nán wéi lóng yǐn qí yán dòng jù xī xiàng lín jiāng
夹路两山，北为七星，南为龙隐，其岩洞俱西向临江。
qī xīng zhī hòu chuān shān ér dōng zhě wèi céng gōng yán qí qián yǒu fēng fēn qí zhí lì lù běi
七星之后穿山而东者，为曾公岩，其前有峰分岐，植立路北。
yǐn lóng zhī hòu yú lǐng ér nán zhě wèi yǐn zhēn yán qí běi yǒu shí duān gǒng fǔ kàn lù nán
隐龙之后逾岭而南者，为隐真岩，其北有石端拱，俯瞰路南。
cǐ lái shí chū rù zhī ài zhì shì shǐ de qí xiáng yě
此来时初入之隘，至是始得其详也。
cóng qiáo xià nán tiào lóng yǐn yǔ yuè yá bìng liè dōng yá dì yuè yá shāo běi dù qiáo xún shān yǒu lù kě tōng
从桥下南眺，龙隐与月牙并列东崖，第月牙稍北，度桥循山，有路可通；
ér lóng yǐn shāo nán xū cóng qiáo xià shè jiāng ér shàng
而龙隐稍南，须从桥下涉江而上；
qí dà dào zé zì duān gǒng zhī shí nán yú lǐng āo xún yǐn zhēn ér xi yòu cóng yí yún běi zhuǎn shǐ dá qí jiān yòu yū huí lǐ yú yǐ
其大道则自端拱之石南逾岭坳，循隐真而西，又从怡云北转始达，其间又迂回里余矣。
yú yù bìng tiào duān gǒng shí rén suì yóu qiáo dōng zhí qū lǐng xià nǎi nán shàng píng zhān shí rén
余欲并眺端拱石人，遂由桥东直趋岭下，乃南上平瞻石人。
yòu nán xià jí dé yī dà táng
又南下，即得一大塘。
yóu táng běi xún shān xī zhuǎn qí yá shí jù pán xuē fēi tū
由塘北循山西转，其崖石俱盘削飞突。
yá yǒu yǐn zhēn yán jiàn gé cí
崖有隐真岩，建阁祠。
gòng lǐ yú dǐ shān zhī xī nán yú
共里余，抵山之西南隅。
qí fēng yì cuó é céng dié zhōng kōng wài sǒng shàng ruò què qiáo xuán kōng xīn yì zhī zhī lóng yǐn zài xià shǐ pān xì ér dēng shàng yǒu tái zhǐ fú yá dú jì zé yí yún tíng zhī fèi jī yě
其峰益嵯峨层叠，中空外耸，上若鹊桥悬空，心异之，知龙隐在下，始攀隙而登，上有台址，拂崖读记，则怡云亭之废迹也。
yóu qí shàng zhuǎn xià tī kōng chuān shí è shàng jī qí shí piàn piàn xuán zhuì cè zhě tòu xiá píng zhě jià qiáo wú bù qiàn kōng líng lóng
由其上转罅梯空，穿石锷上跻，其石片片悬缀，侧者透峡，平者架桥，无不嵌空玲珑。
jì ér jù zuò qiáo xià zé shàng fù wèi kān pān lì qiáo shàng zé xià xuán chéng gé cǐ zhēn lóng jiǎo zhī gōng chán kǒu zhī kū yě
既而踞坐桥下，则上覆为龛，攀历桥上，则下悬成阁，此真龙角之宫，蟾（口）之窟也。
xià zhì yí yún qí yòu jí lóng yǐn zài yān
下至怡云，其右即龙隐在焉。
dòng mén xī xiàng gāo qióng guǎng yǎn wú ào gé zhī qiào ér dǐng shí píng fù ruò shī màn bù wò yǒu wén èr lǚ wān yán ruò lóng cuì ér wéi tóu zé xuán dàn xià chuí shuǐ dī qí duān ruò lí zhū yān
洞门西向，高穹广衍，无奥隔之窍，而顶石平覆，若施幔布幄，有纹二缕，蜿蜒若龙，萃而为头，则悬石下垂，水滴其端，若骊珠焉。
cǐ lóng yǐn zhī suǒ yóu qí míng yě
此龙隐之所由其名也。
qí dòng xī wèi shì jiā sì sēng lú shén shèng sòng rén zhī kè duō cuì qí jiān hòu yǒu yuán hán dǎng rén bēi zé qí yóu zhù zhě yě
其洞昔为释迦寺，僧庐甚盛，宋人之刻多萃其间，后有《元崡党人碑》，则其尤著者也。
jīn yǐ fèi qì jì wú rén jū
今已废弃，寂无人居。
qǐ shì jiào zhī shèng shuāi yì shì biàn zhī cāng sāng yě
岂释教之盛衰，抑世变之沧桑也！
dòng yòu jìn kǒu fù wǎn tái chuí zhù huán wèi céng kān nèi zhǔ zhòng dòng wài kàn shēn liú cǐ wèi zuì shèng
洞右近口，复绾台垂柱，环为层龛，内瞩重洞，外瞰深流，此为最胜。
chū yán yǐ guò wǔ yǐ
出岩，已过午矣。
réng cóng yí yún nán lù dōng běi yú duān lǐng guò gǒng shí rén chù
仍从怡云南麓，东北逾端岭，过“拱石人”处。
nǎi xi zhuǎn xún jiē gòng lǐ yú jiāng zhì huā qiáo lìng gù pū běi chuī yú zhāo yún yán
乃西转循街共里余，将至花桥，令顾仆北炊于朝云岩。
jí róng zhǐ suǒ qī chǔ
即融止所栖处。
gòng lǐ yú yú yǔ jìng wén nán yán xi lù suí liú lì dèng bàn lǐ rù yuè yá yán
共里余，余与静闻南沿西麓，随流历磴半里，入月牙岩。
qí yán xī xiàng yǔ lóng yán bǐ jiān ér lì dì cǐ zé dié shí tōng dèng bǐ zé duàn bì xuē yá lù fēn tōng sāi ěr
其岩西向，与龙岩比肩而立，第此则叠石通磴，彼则断壁削崖，路分通塞耳。
qí yán shàng huán rú jué ér xi quē qí kǒu nèi bù shèn shēn ér bàn yuán bàn huō xíng rú shàng xián zhī zhuàng gōu lián chuí huǎng xià yìng qīng líng yì yōu jìng yě
其岩上环如玦而西缺其口，内不甚深而半圆半豁，形如上弦之状，钩帘垂幌，下映清泠，亦幽境也。
jì ér réng yóu jiē běi guò qī xīng rù shòu fó sì
既而仍由街北过七星，入寿佛寺。
sì zài qī xīng guān běi qí hòu jí qī xiá dà dòng
寺在七星观北，其后即栖霞大洞。
sēng kōng shēng pō yǎ chì yīn liú kè
僧空生颇雅饬，因留客。
shí yú jí yú zhāo yún zhī cān suì cí
时余急于朝云之餐，遂辞。
nǎi cóng qí běi ér dōng niè dèng zé zhāo yún zhī cān yǐ shú jí cān zhī xià wǔ yǐ
乃从其北而东蹑磴，则朝云之餐已熟，亟餐之，下午矣。
xià shān běi guò gé lǎo qiáo dōng rù yī wáng sūn zhī yuàn zhōng duō guǒ mù fāng jiàn tíng chì wǔ yān
下山，北过葛老桥，东入一王孙之苑，中多果木，方建亭饬庑焉。
de yōu ér zhì bǎn fēi yú suǒ yù guān yě
地幽而制板，非余所欲观也。
shí yú yù mì píng fēng ér biàn xún mò shi huò yǒu yǐ huáng jīn yán gào zhě wèi qù chéng dōng běi wǔ lǐ qí dào lù wěn hé yí jí cǐ shān
时余欲觅屏风，而遍询莫识，或有以黄金岩告者，谓去城东北五里，其道路吻合，疑即此山。
jí xún huáng jīn yòu duō zhǐ zhāo yún xià fó lú dāng zhī wèi nèi yān wáng gōng suǒ jiàn cǐ nǎi wáng gōng fēi huáng jīn yě
及询黄金，又多指朝云下佛庐当之，谓内阉王公所建，此乃王公，非黄金也。
qiú píng fēng ér bù dé bìng huáng jīn ér mò cóng nǎi mào mào méng mèi bù míng yān wàng dōng běi ér qū
求屏风而不得，并黄金而莫从，乃贸贸蒙昧不明焉望东北而趋。
yuē sān lǐ yù fù dān ér xún zhī qí zhǐ cūn běi shān yuē cǐ jí shì yǐ
约三里，遇负担而询之，其指村北山曰：“此即是矣。
cǐ zhōng tǔ rén xiān zhī qí míng nǎi cóng cūn yòu běi qū wèn zhī cūn rén réng bù zhī yě
”此中土人鲜知其名，乃从村右北趋，问之村人，仍不知也。
zhōng yóu nǐ xìn cān bàn jí dǐ shān dōng lù zé xuē yá píng zhǎn liè zhàng wēi xuán suǒ yún píng fēng shù jī yě xǔ bù yuǎn
中犹疑信参半，及抵山东麓，则削崖平展，列嶂危悬，所云屏风，庶几也许不远。
yǐ zhuǎn běi lù zé dòng mén rú xiá zì xià gāo qióng shān dǐng liǎng yá kuò wǔ zhàng gāo shí yú zhàng
已转北麓，则洞门如峡，自下高穹，山顶两崖，阔五丈，高十余丈。
chū xiàng nán píng rù shí zhàng zhī nèi hū shǎo zhuǎn dōng nán xiàng hū míng xué tiān kāi zì xià wàng zhī céng lóu jié shèn gāo jìng xuán kōng jí fēi píng fēng yán yì yì jìng yě
初向南平入，十丈之内，忽少转东南向，忽明穴天开，自下望之，层楼结蜃，高镜悬空，即非屏风岩，亦异境也。
cóng cǐ suì gāo jī yě yòu shí yú zhàng ér chū míng xué zhī kǒu
从此遂高跻也，又十余丈而出明穴之口。
xiān yú yī rù dòng jí cǎi nèn sōng shì liǎng yá kāi xiǎn zhí wù míng tī yì ér gǔ kè lù yān
先，余一入洞，即采嫩松拭两崖，开藓xiǎn植物名剔翳，而古刻露焉。
zì jǐn de sōng gāo zhī rùn rú mó tuò zhě rán suī shí yì jiàn kě biàn
字尽得松膏之润，如摹拓者然，虽蚀亦渐可辨。
yòu yá juān chéng gōng yán sān dà zì
右崖镌“程公岩”三大字。
xi yǒu jì wén yī tòng zé shì yán wèi pó yáng chéng gōng chóng níng shuài guì shí suǒ kāi ér chéng zǐ lín sì wèi guì shuài dà guān sì nián
西有记文一通，则是岩为鄱阳程公〔崇宁帅桂时〕所开，而程子邻嗣为桂帅，大观四年。
shǔ hóu péng lǎo wèi jì fàn xian zhào qiān shū zhī zhě yě
属侯彭老为记，梵仙赵岍书之者也。
zhì yán píng fēng yán yī míng chéng gōng zhì cǐ nǎi jǐng jué wù rán wú yí ér zhuǎn yà fù dān zhǐ diǎn zhī rén suǒ yù zhī qí yě
《志》言屏风岩一名程公，至此乃憬jǐng觉悟然无疑，而转讶负担指点之人所遇之奇也。
nǎi gèng shì
乃更拭，
qí xi yòu juān hú tiān guān míng xù
其西又镌《壶天观铭序》，
yǒu shí hú jū shì míng zhī yuē kōng míng zhī dòng zhī wén
有“石湖居士名之曰空明之洞”之文，
ér hòu bù zhe zhuàn míng
而后不著撰名，
dì fù cǎo shū èr xíng yú hòu yuē chún xī yǐ wèi gōng yuán nián èr shí bā rì
第复草书二行于后曰：“淳熙乙未（公元1175年）二十八日，
zhuó bié bì xū qī rén fù guò hú tiān guān
酌别碧虚七人复过壶天观。
xìng zì zài qī xiá bì jí fàn gōng wú yí yòu bù kě wú qī xiá yī fān xiáng zhèng yǐ
”姓字在栖霞，必即范公无疑，又不可无栖霞一番详证矣。
zuǒ yá juān zhāng ān guó shī tí qí zì shén fàng yì
左崖镌张安国诗题，其字甚放逸。
qí xi yòu juān dà sòng mó yá bēi wèi li yàn bì dà shū shēn kè zhě
其西又镌《大宋磨崖碑》，为李彦弼大书深刻者。
qí shū shén dà ér gāo bù jí jǐn shì ér dú zhī
其书甚大而高，不及尽拭而读之。
suì xī xiàng dēng jí shàng dēng xué kǒu qí nèi yán dǐng zhī shí céng céng xià chuí ruò yún yì shì kōng jí qí xióng jùn
遂西向登级，上登穴口，其内岩顶之石，层层下垂，若云翼势空，极其雄峻。
jiāng zhì xué kǒu qí chù shǎo píng
将至穴口，其处少平。
běi ào yǒu dà shí chuáng pán dié zhì dǐng yuán ruò zhuàn lún lèi ruò fù lián sè bì xíng huàn hé zào wù zhī shè qí ruò cǐ yě
北奥有大石幢，盘叠至顶，圆若转轮，累若覆莲，色碧形幻，何造物之设奇若此也！
shì chù dāng hú tiān guān gù zhǐ jié chén dàng jǐn líng xué dāng xuán gèng jué kōng míng bù jiā
是处当壶天观故址，劫尘荡尽，灵穴当悬，更觉空明不夹。
chū xué ér xi qí wài shān huí yá zhuǎn shí gǔ sēn sēn xià jí pán fēng chéng wō
出穴而西，其外山回崖转，石骨森森，下即盘峰成窝。
wō dǐ yǒu dòng běi xiàng xīn pō yì zhī
窝底有洞北向，心颇异之。
suì bù jí fǎn guān qián dòng jìng cóng míng xué zhī hòu mì jìng xī nán xià jí dǐ wō rù dòng dòng bù shèn shēn
遂不及返观前洞，竟从明穴之后觅径西南下，及抵窝入洞，洞不甚深。
nǎi jí yú wō ér xi yǒu shí fēng pián zhī bìng qǐ yī wèi shí gōng chuí záo chuí jǐn yī yóu tíng tíng dú lì
乃即逾窝而西，有石峰骈枝并起，一为石工锤凿垂尽，一犹亭亭独立。
cóng qí dōng gèng nán sān lǐ yǐ chū gé lǎo qiáo zhī xi yú shì xún zhāo yún qī xīng xi lù xi dù huā qiáo
从其东更南三里，已出葛老桥之西，于是循朝云、七星西麓，西度花桥。
shí fāng rì luò shì rén fēn yán liú zéi báo yǒng chéng shěng chéng jiè yán chéng mén yǐ bì
时方日落，市人纷言流贼薄永城，省城戒严，城门已闭。
jí chí yī lǐ guò fú qiáo ér mén yóu bàn qǐ de fǎn yù yān
亟驰一里，过浮桥，而门犹半启，得返寓焉。
shí èr rì fù èr lǐ guò chū yáng zōng shì huàn dé yī shí lìng gù pū jiān zhī yù jì yú dū fǔ jiē dōng biǎo gōng hú xìng jiā
十二日复二里，过初旸宗室，换得一石，令顾仆肩之，欲寄于都府街东裱工胡姓家。
shì dà yǔ rú zhù gòng lǐ yú dǐ hú
适大雨如注，共里余抵胡。
hú jí lái jiē rù shǒu ér shí jiān kēng rán zhōng duàn yú wú rú zhī nài hé gū zhì qí jiā
胡亟来接，入手而石尖硁kēng然中断，余无如之奈何，姑置其家。
hou yǔ shǎo zhǐ suì xi guò dōu fǔ qián yòu xi jìng xué gōng nǎi nán xíng gòng èr lǐ ér chū lì zé mén
候雨少止，遂西过都府前，又西径学宫，乃南行，共二里而出丽泽门。
mén wài yǒu jù táng huì shuǐ shuǐ zì xī běi chéng jiǎo mǎ liú guò jí chù nán dǐ zhèn wǔ mén běi rù yáng jiāng zì běi ér nán yǒu shí liáng kuà zhī yuē liáng shuǐ dòng qiáo
门外有巨塘汇水，〔水自西北城角马留过脊处，南抵振武门北，入阳江，〕自北而南，有石梁跨之，〔曰凉水洞桥。
qí liáng běi táng zhōng lián huā shèng kāi yōu xiāng yàn sè zuò liáng duān shù xià tiào zhī lìng rén bù néng qù
〕其梁北塘中，莲花盛开，幽香艳色，坐梁端树下眺之，令人不能去。
yòu xī nán xíng yī lǐ yǐ chū yǐn shān zhī wài
又西南行一里，已出隐山之外。
cóng qí xi dù xī hú qiáo sù yáng jiāng běi àn ér xi tōng hóu shān bèi
从其西度西湖桥，溯阳江北岸而西，通侯山背；
ér dà dào yóu zài xī nán dāng zì zhèn wǔ mén xi dù dìng xī qiáo
而大道犹在西南，当自振武门西度定西桥。
shí yú yù mì zhōng yǐn shān jiǔ xún bù dé zhì yán zài chéng xī nán shí lǐ nǎi zhuǎn ér nán xiàng xíng
时余欲觅中隐山，久询不得，《志》言在城西南十里，乃转而南向行。
yòu yī lǐ dǐ zhèn wǔ mén yú shì yuè qiáo xī xíng yī lǐ hū jiàn lù yòu yǒu shān sēn rán yǒu dòng xiā rán jí běi qū qí xià
又一里抵振武门，于是越桥西行，一里，忽见路右有山森然，有洞岈然，即北趋其下。
qián yǒu gǔ sì shì bēi dú zhī zé xī shān yě
前有古寺，拭碑读之，则西山也。
xī shān zhī shèng yú yǐ wéi yǔ yǐn shān xī hú xiāng jìn xiān shì shù xún zhī bù huò rán yì bù zhī yǒu dòng yě
西山之胜，余以为与隐山、西湖相近，先是数询之不获，然亦不知有洞也。
jí shě sì qū dòng dòng mén nán xiàng
亟舍寺趋洞，洞门南向。
qí dōng yòu yǒu liè shí zì fēng dǐng xià kuà chéng mén
其东又有裂石，自峰顶下跨成门。
fù shě dòng qū zhī zé qí mén nán běi huò rán yì rú zhì shān xiàng bí zhī zhōng kōng wài kuà dàn bǐ zé jí liú zhōng guàn cǐ zé chéng tán wài rào ěr
复舍洞趋之，则其门南北豁然，亦如雉山、象鼻之中空外跨，但彼则急流中贯，此则澄潭外绕耳。
rán qí wài kuà zhī shí qí shàng yī dié jiāo cuò yóu lù qí xuàn yì fàng
然其外跨之石，其上欹叠交错，尤露奇炫异放。
yì wèi jù rù mén zhōng xiān rào qí dōng suì dǐ shān běi zé běi xiàng yì yǒu dòng xiā rán
亦未遽入门中，先绕其东，遂抵山北，则北向亦有洞岈然。
chuān dòng ér nán héng tòu shān fù jìng yǔ nán dòng nán běi guàn chè dì zhōng yǒu jiā mén yǒu chuí zhù bù ruò chuān shān zhōng dòng fēng dòng xi yán yī wàng jiǎo rán ěr
穿洞而南，横透山腹，竟与南洞南北贯彻，第中有夹门，有垂柱，不若穿山中洞、风洞西岩一望皎然耳。
rán qí nèi píng zhěng qū zhé yǐ xiǎo qiǎo jiàn qí gù jū rán yī shèng yě
然其内平整曲折，以小巧见奇，固居然一胜也。
chū nán dòng wàng dòng zuǒ yǒu dèng dié cuó é zhōng
出南洞，望洞左有磴叠嵯峨中。
xún zhī běi jī fēng dǐng zé guài yì zhī shí è cù fēng zǎn zhōng xuán wèi píng āo zhǎng ruò gōu xù guāng huá tè yì
循之北跻峰顶，则怪异之石，锷簇锋攒，〔中旋为平凹，长若沟洫xù光滑特异。
jì xià zhì nán dòng qián shǐ dōng rù shí mén
〕既下至南洞前，始东入〔石〕门。
qí mén nǎi piàn shí xià zǎn chuí shí shàng fù zhōng mén gāo pì zhòng qiào páng tōng nèi qióng yī shì wài qǐ bā chuāng yì yǐ xiǎo qiǎo jiàn qí yòu yī shèng yě
其门乃片石下攒，垂石上覆，中门高辟，众窍旁通，内穹一室，外启八窗，亦以小巧见奇，又一胜也。
tíng qì jiǔ zhī wàng qí xī fēng shí yì sǒng liè
停憩久之，望其西峰，石亦耸列。
cóng sì hòu xī lì qí shàng yóu fēng è shān yá zhōng lì jí nán xià chū qìng yuán bó cí
从寺后西历其上，由峰崿è山崖中历级南下，出庆元伯祠。
nǎi hóng zhì shí xiào mù huáng tài hòu cí qí fù zhě
乃弘治时孝穆皇太后祠其父者。
xi xún dà dào xíng yòu sān lǐ yóu qí jìng běi qū mù líng cūn
西循大道行，又三里，由岐径北趋木陵村。
xiān shì qiú zhōng yǐn bù de zhì cǐ yǒu jū rén zhū xìng zhě
先是，求中隐不（得），至此有居人朱姓者。
gào yú yuē zhōng yǐn lǚ gōng yú jù wèi zhī wén wéi mù líng cūn yǒu fó zǐ yán qí dòng sān céng dào lǐ xiāng tóng huò jí cǐ yán wèi kě zhī
告余曰：“中隐、吕公，余俱未之闻，惟木陵村有佛子岩，其洞三层，道里相（同），或即此岩未可知。
yú hàn zhī suì cóng cǐ qí rù
”余颔之，遂从此岐入。
xī běi èr lǐ wàng jiàn shí fēng zài hóu shān dōng lù dòng mén gāo xuán
西北二里，望见石峰在侯山东麓，洞门高悬。
nǎi lìng gù pū jiù chuī cūn méng jiā yú tóng jìng wén běi dǐ yán xià
乃令顾仆就炊村氓家，余同静闻北抵岩下。
qí yán zhī dōng xiān yǒu èr dòng nán xiàng yú xiān rù zuì dōng zhě zé dòng chǎng ér bù shēn
其岩之东，先有二洞南向，余先入最东者，则洞敞而不深。
shāo xi zé dòng mén cè liè wài chuí liè rǔ zhōng héng yī píng
稍西，则洞门侧裂，外垂列乳，中横一屏。
píng hòu shēn xiá xià zhuì píng dōng xi jù yǒu mén kě kàn ér xià yóu xiá zhōng běi rù qí qiào páng liè jiàn ài ér hēi
屏后深峡下坠，屏东西俱有门可瞰而下，由峡中北入，其窍旁裂，渐隘而黑。
nǎi fù chū yòu xī shàng rù dà dòng
乃复出，又西上入大洞。
qí dòng nán xià běi shàng
其洞南下北上。
qióng rán gāo tòu pō rú chéng gōng yán
穹然高透，颇如程公岩。
zhān yòu yá yǒu tí jí yǐ sōng zhī mó shì zhī zé sòng shào xīng jiǎ xū qī yuè wàng lǚ yuàn zhōng tí zhōng yǐn shān lǚ gōng dòng shī yě hòu shǔ yún jiǎ shǒu luò yáng lǚ shū gōng yóu zhōng yǐn shān wú míng dòng kè yǒu yán cǐ dòng zì jūn tí dāng yǐ lǚ gōng míng zhī
瞻右崖有题，亟以松枝磨拭之，则宋绍兴甲戌七月望吕愿忠题中隐山《吕公洞诗》也，〔后署云：〕“假守洛阳吕叔恭游中隐山无名洞，客有言：‘此洞自君题，当以吕公名之。
yú wèi gǎn pī jīn zài zuò zhě zhǐ yuē dāng shèn
’余未敢披襟，在坐者，旨曰：‘当甚。
yīn shū wǔ shí liù zì juān yú bì
’因书五十六字镌于壁。
yú jiàn zhī gèng jǐng rán xǐ shǐ zhī fó zǐ yán zhī jí lǚ gōng lǚ gōng yán zhī jí zhōng yǐn yě
”余见之，更憬然喜，始知佛子岩之即吕公，吕公岩之即中隐也。
yú shì běi jī hòu xué qí nèi yún yì pī kōng dié céng dào qiān yǔ dòng jù shàng bù zuò bī ài zhī guān
于是北跻后穴，其内云翼劈空，叠层倒骞，与洞俱上，不作逼隘之观。
ér xué kǒu gāo lǎng gèng dà yú chéng gōng yán zhī hòu xué yě
而穴口高朗，更大于程公岩之后〔穴〕也。
chū kǒu ér běi yǒu shí dèng èr dào yī dōng běi xià shān lù yī xī běi jī shān dǐng
出口而北，有石磴二道，一东北下山麓，一西北跻山顶。
yú xiān cóng qí xià zhě zé běi xiàng zhī lù jiē kōng tóng rú yún xū màn fù wài yǒu dào shí jiè ér wèi mén liè ér wèi chuāng ér nèi wān yán páng tōng rào ruò xíng láng fù dào cǐ xià dòng zhī zuì yōu qí zhě yě
余先从其下者，则北向之麓，皆崆峒如云嘘幔覆，外有倒石，界而为门，列而为窗，而内蜿蜒旁通，绕若行廊复道，此下洞之最幽奇者也。
jì ér fù shàng zhōng dòng hòu xué cóng qí zuǒ xī běi jī jí ér shàng hū fù dé yī dòng
既而复上中洞后穴，从其左西北跻级而上，忽复得一洞。
qí dòng běi rù nán qióng kuò rán píng lǎng nán xiàng zhī zhōng yī shí sǒng lì rú yí shàng yǒu shí fú bù zhī qí zì lái dòng yòu yǒu jì yán cǐ dòng cóng qián lù sāi mò shàng yī rì yǒu qiáo zhě rù qì hū dǔ cǐ xiàng yì ér jiàn zhī cǐ sòng chū yě
其洞北入南穹，扩然平朗，南向之中一石耸立如台，上有石佛，不知其自来，洞右有记，言此洞从前路塞莫上，一日有樵者入憩，忽睹此像，异而建之，此宋初也。
fó zǐ dòng zhī míng suǒ yóu yě
佛子洞之名所由也。
qí qián yǒu jù shí zhù rú píng zhōng zhì dōng xī jiè wèi liǎng mén xi qiào dà ér zhèng zì xià yuǎn tiào cóng qiào zhí tòu běi shān ér dōng zé yǐn yān
其前有巨石柱，如屏中峙，东西界为两门：西窍大而正，自下远眺，从窍直透北山，而东则隐焉；
dōng qiào xiá ér piān qí qiào nèi dōng xuán yī kān zhōng yuán fù ér wài jiā rú mén mén shàng lóng hǔ jiāo liǎng páng yǒu yīn ér diāo huì zhī zhě jí shī tiān zhēn zé zhēn zhī gōng yě
东窍狭而偏，其窍内东旋一龛，中圆覆而外夹如门，门上龙虎交两旁，有因而雕缋huì之者，及失天真，则真之宫也。
qiào wài xún yá dōng zhuǎn yòu pì yī mén xià lín zhōng dòng zhī shàng zé guān dì zhī zuò yě
窍外循崖东转，又辟一门，下临中洞之上，则关帝之座也。
yú dé yī fó zǐ ér zhōng yǐn lǚ gōng yán zhū jī zhǒng zhǒng bì xiàn chéng yì wài zhī qí yù yě
余得一佛子，而中隐、吕公岩诸迹种种毕现，诚意外之奇遇也。
réng yóu dòng běi dōng xià chuān zhōng dòng nán chū zài dú lǚ gōng wǔ shí liù zì tí shi zhī yǐ dài guī lù
仍由洞北东下，穿中洞南出，再读吕公五十六字题，识之以待归录。
chū zhōng dòng fù xún shān xī xíng
出中洞，复循山西行。
yòu kāi yī dòng nán xiàng yǔ zhōng dòng bìng liè zhōng cún fó zuò zhù chǔ zé xī shí fàn yǔ yě ér nèi bù shèn hóng
又开一洞，南向与中洞并列，中存佛座、柱础，则昔时梵宇也，而内不甚宏。
yóu qí xi pān dèng ér shàng yòu yǒu nán xiàng zhī dòng yú shí fù yǐ xiāo kōng xū rán jí xià shān fàn yú mù líng méng jiā
由其西攀磴而上，又有南向之洞，余时腹已枵xiāo空虚然，急下山，饭于木陵氓家。
máng yán xī xiàng hóu shān zhī xià shàng yǒu tóng qián yán kě tòu chū qián shān
氓言：“西向侯山之下，尚有铜钱岩，可透出前山；
běi xiàng zhào jiā shān yì yǒu dòng kě shēn rù
北向赵家山，亦有洞可深入；
nán xiàng chá ān zhī xi yòu yǒu chén tuán yán pō qí
南向茶庵之西，又有陈抟岩，颇奇。
yú sī zhū yán bù néng biàn lì ér hóu shān wèi zhòng fēng zhī guān qí yán bù kě jiāo bì ér guò
”余思诸岩不能遍历，而侯山为众峰之冠，其岩不可交臂而过。
suì yóu zhōng yǐn jiù lù yuè xiǎo qiáo xi gòng yī lǐ dēng hóu shān dōng lù
遂由中隐旧路越小桥西，共一里，登侯山东麓。
dǐ hóu shān miào miào hòu shān lù màn yǎn dǎo shuǐ pī cóng máng bù dé dòng
〔抵侯山庙，庙后山麓漫衍，蹈水披丛，〕茫不得洞。
dàn jiàn yǒu jí shàng jī jī yù jiǎ yǒng yī dēng jué dǐng ér shān qián xíng zhě gāo hū rì mù bù kě dēng
但见有级上跻，几欲贾勇一登绝顶，而山前行者，高呼日暮不可登。
dì xī nán yáo wàng dà dào zhī nán xuē fēng dōng zhuǎn yǒu dòng dōng běi qióng yān
第西南遥望大道之南，削峰东转，有洞东北穹焉。
bù zhī wèi tóng qián wèi chén tuán gū wàng zhī ér qū jiāo dà dào nán qù gòng yī lǐ dǐ qí xià
不知为铜钱、为陈抟，姑望之而趋、交大道南去，共一里抵其下。
dòng mén dōng běi xiàng gāo yǐ shān bàn ér qián yǒu zhū shuǐ huì ér chéng tán
洞门东北向，高倚山半，而前有潴水，汇而成潭。
cóng tán shàng shè jí pān jí suì rù dòng zhōng
从潭上拾级攀棘，遂入洞中。
qí dòng luàn shí duī mén wài gāo nèi shēn lì shí jí xī nán xià zhí zhuì dòng dǐ zé shuǐ yá yuān rán
其洞乱石堆门，外高内深，历石级西南下，直坠洞底，则水涯渊然。
nèi wàng yǒu yī shí héng tū ér chū ruò lóng shǒu téng kōng xià yǒu zè yá qiàn shuǐ nèi yǒu liè xì páng tōng
内望有一石横突而出，若龙首腾空，下有仄崖嵌水，内有裂隙旁通。
yú dǐ lóng shǒu zhī xià wèi zè yá qiào huá qūn xún wèi qián ér cóng zhě gāo hū rì mù lù xiǎn
余抵龙首之下，畏仄崖峭滑，逡qūn巡未前，而从者高呼：“日暮，路险。
cǐ kě mò rù
此可莫入！
nǎi cóng zhī chū xià shān
”乃从之出，下山。
xún lù zhuǎn chū dōng nán zé cǐ shān zhī bèi shì fù yǒu mén qián fù huì shuǐ qǐ suǒ yún tóng qián yán kě tòu qián shān zhě nǎi jí cǐ yé
循麓转出东南，则此山之背，似复有门，前复汇水，岂所云铜钱岩可透前山者，乃即此耶？
qí chù xī fēng pián sǒng wú hóu shān zhī gāo ér qiào bá guò zhī
〔其处西峰骈耸，无侯山之高，而峭拔过之。
rì mù jí chí gū liú yǐ wéi hòu rì zhī yóu
〕日暮急驰，姑留以为后日之游。
gòng èr lǐ nán chū dà dào huí gù qí xi lù nán jiā dào zhī shān shàng yǒu yī qiào dōng xī tòu kōng yì yǔ fó zǐ chuān yán wú yì jù liú wèi hòu yóu bù xiá zhí tú rén ér wèn
共二里，南出大道，回顾其西路南夹道之山，上有一窍东西透空，亦与佛子穿岩无异，俱留为后游，不暇执途人而问。
shí tú zhōng yòu fēn yán chéng mén yǐ bì jié jué dōng qū sān lǐ guò chá ān yòu èr lǐ guò qián mù líng fēn qí chù yǐ hūn hēi yǐ
时途中又纷言城门已闭，竭蹶东趋三里，过茶庵，又二里，过前木陵分岐处，已昏黑矣。
dù yǐ bù jí rù chéng yòu sān lǐ dǐ zhèn wǔ mén yóu wèi quán yǎn yě
度已不及入城，又三里抵振武门，犹未全掩也。
cè shēn ér rù cóng róng dǐ yù
侧身而入，从容抵寓。