chū shí rì zǎo mì dān fū chén cān jí xíng
初十日早觅担夫，晨餐即行。
chū zhèn wǔ mén qǔ liǔ zhōu dào
出振武门，〔取柳州道。
wǔ lǐ xi guò chá ān lìng gù pū tóng háng li xiān qū sū qiáo yú lā jìng wén yóu chá ān nán xiǎo jìng jīng yǎn wǔ chǎng xī nán èr lǐ zhì qín tán yán
〕五里，西过茶庵，令顾仆同行李先趋苏桥，余拉静闻由茶庵南小径经演武场，西南二里，至琴潭岩。
yán dōng yǒu cūn tǔ rén jù é wèi chén tuán
岩东有村，土人俱讹为陈抟。
qí xī běi dà dào yòu yǒu píng táng jiē
其西北大道，又有平塘街。
yú qián yóu zhōng yǐn shān jí xún ér qū zhī yǐ wǎn bù jí rán dì zhī wèi chén tuán bù zhī jí qín tán yě
余前游中隐山，即询而趋之，以晚不及，然第知为陈抟，不知即琴潭也。
hòu de guì shèng zhī fāng xìn rú fú ruò jì yún zuì hòu de qīng xiù yù rǔ qín tán lì zhī sì yán
后得《桂胜》，知方信孺孚若〔记云〕：“最后得清秀、玉乳、琴潭、荔枝四岩。
gù chū sì xi chū jí shǒu suǒ qīng xiù jǐ jí ér fù shī zhī
”故初四西出，即首索清秀，几及而复失之。
yǐ xià sān dòng gèng wú zhī zhě
以下三洞，更无知者。
rán yú yǐ xīn yí chén tuán zhī jí qín tán gū sì xi xíng shí bìng jí zhī
然余已心疑陈抟之即琴潭，姑俟西行时并及之。
jí jīn dǐ qí cūn mì dǎo zhě jiē yǐ wéi shuǐ shēn bù kě rù
及今抵其村，觅导者，皆以为水深不可入。
yǐ dé yī rén xǔ yú wèi dǎo ér fù yù rù shì dìng yú xià wǔ fāng de qián qū
已得一人，许余为导，而复欲入市，订余下午方得前驱。
yú hàn zhī wén qí dōng nán yòu yǒu qī bǎo yán gū xiān qū yān
余颔之，闻其东南又有七宝岩，姑先趋焉。
nǎi dōng nán xíng dù yī lǐng gòng sān lǐ yòu dù yī qiáo qiáo xià shuǐ zì xi ér dōng
乃东南行，度一岭，共三里，又度一桥，桥下水自西而东。
yòu nán wéi lǐ jiā cūn
又南为李家村。
cūn zhī nán yǒu shí fēng xī xiàng chán tū yǒu ān sān yíng zhui qí xià qián yǒu xuān yǐ pǐ ér zhōng wú jū zhě
村之南有石峰西向巉突，有庵三楹缀其下，前有轩，已圮，而中无居者。
qí yán bù shēn ér qiào qí de gài zài nán xī shān bái lóng dòng zhī zhèng xi jí xiàng yóu bái lóng dòng shí xi wàng qún shān huí qǔ chù yě
其岩不深而峭，其地盖在南溪山白龙洞之正西，即向游白龙洞时西望群山回曲处也。
shí jìng wén bìng shén qì bù néng xíng qiáng zhī hái chén tuán cūn yī bù yī xī sān lǐ zhī chéng yú yú shù lǐ
时静闻病甚，憩不能行，强之还陈抟村，一步一息，三里之程逾于数里。
jí dǐ cūn qí rén yǐ guī yú qiáng lǎo yù zhǔ chá dàn ěr wèi rù yán jì ér lìng jìng wén wò qí jiā dài zhī
及抵村，其人已归，余强老妪煮茶啖饵为入岩计，而令静闻卧其家待之。
yǐ ér dǎo zhě fù sōng míng bìng tī zhì suì xi qū xiǎo shān zhī nán yuē qǐng xiān guān yī shuǐ dòng rán bù kě rù yě
已而导者负松明并梯至，遂西趋小山之南，曰：“请先观一水洞，然不可入也。
yú cóng zhī
”余从之。
qí mén nán xiàng shuǐ huì qí nèi shàng jìn dòng kǒu ér xià shén mǎn hēi shēn dòng zhōng kuān yǎn sì páng jiē wèi shuǐ jì
其门南向，水汇其内，上浸洞口，而下甚满黑，深洞中宽衍，四旁皆为水际。
qí zuǒ shēn rù qiàn kōng hán xiā dòng qián zuǒ yá bīn shuǐ zhī zhǐ yǒu kè shū yān jí fāng fú ruò bǐ yě
其左深入，嵌空崡岈，洞前左崖濒水之趾，有刻书焉，即方孚若笔也。
yīn chū dòng qián biàn zhēng zhī yòu de qín tán èr dà zì shǐ xìn chén tuán zhī guǒ wèi yīn é ér qín tán zhī zhōng bù yǐ sú méi yǐ
因出洞前遍征之，又得“琴潭”二大字，始信“陈抟”之果为音讹，而琴潭之终不以俗没矣。
dòng zuǒ fù kāi yī páng mén hòu yǔ dòng tōng qí bù shèn yì
洞左复开一旁门，后与洞通，其不甚异。
yú jì dé qín tán zhī zhēng yì suǒ wèi lì zhī zhě dāng bù yuǎn
余既得琴潭之征，意所谓荔枝者当不远。
dǎo zhě gōu huǒ zhí jù qǐng yóu yōu dòng
导者篝火执炬，请游幽洞。
yú zhēng yōu dòng hé míng zé lì zhī yán yě
余征幽洞何名，则荔枝岩也。
wèn yǒu shuǐ fǒu
问：“有水否？
zé yuē wú zhī
”则曰：“无之。
rán hòu zhī tǔ rén yǐ wéi shuǐ shēn bù kě rù zhě zhǐ qín tán yán
”然后知土人以为水深不可入者，指琴潭言；
dǎo zhě yǐ wéi tī lóu kě shēn rù zhě zhǐ lì zhī yán
导者以为梯楼可深入者，指荔枝言。
cǐ zhōng yán dòng fán duō suí rén yì suǒ zhǐ jī qí yǔ shì duō máo dùn xún qí shí gè yǒu tiáo lǐ yě
此中岩洞繁多，随人意所指，迹其语似多矛盾，循其实各有条理也。
chū qín tán yán yán shān zuǒ zhū táng ér xíng
出琴潭岩，沿山左潴塘而行。
rào táng běi zhuǎn ér xi dòng mén dōng xiàng qín tán xi lù zhě lì zhī yán yě
绕塘北转而西，洞门东向琴潭西麓者，荔枝岩也。
mén bù shèn gāo jì rù shāo xià xī xiàng jìn shù zhàng xún dòng dǐ yòu qiào rù qí xià xué
门不甚高，既入稍下，西向进数丈，循洞底右窍入其下穴。
qí nèi bù gāo ér kuān píng yǒu fāng chí zhǎng zhàng yú kuò wǔ liù chǐ ér shēn jí zhàng sì páng shén jùn zhū shuǐ shén liè
其内不高而宽平，有方池，长丈余，阔五、六尺，而深及丈，四旁甚峻，潴水甚冽。
zài dōng nán zhuǎn píng rù shù shí zhàng liǎng zhuǎn dù dī ài yòu yá zhī bàn yǒu qiào kuò èr chǐ gāo yī chǐ nèi yǒu dòng shàng qióng xià píng zhū shuǐ píng qiào
再东南转，平入数十丈，两转度低隘，右崖之半有窍，阔二尺，高一尺，内有洞，上穹下平，潴水平窍。
yǐ shǒu rù qiào dōng wàng qí shuǐ guǎng suì zhōng yǒu shí wān yán ruò lóng zhī fú yóu shuǐ zhōng
以首入窍东望，其水广邃，中有石蜿蜒，若龙之浮游水中。
xué nèi nán yá yǒu shí pén yī fāng zhǎng èr chǐ kuò yī chǐ gāo liù qī cùn píng dù shuǐ miàn ruò yǐn shéng dù jǔ ér fú zhī shuǎng zhě
穴内南崖，有石盆一方，长二尺，阔一尺，高六七寸，平度水面，若引绳度矩，而弗之爽者。
bù néng yǐ shēn rù yě réng chū zhì dòng dǐ shǎo xi jìn yòu xún yī yòu qiào rù qí shàng xiá
〔不能以身入也〕仍出至洞底，少西进，又循一右窍入其上峡。
qí nèi hū guǐ wèi liǎng céng xià xué rú duì shǎo xi zhuǎn zhé zhǐ
其内忽庋为两层：下穴如队，少西转，辄止；
shàng xué rú lóu yǐ tī shàng jī nèi fù liè zhù fēn léng
上穴如楼，以梯上跻，内复列柱分楞。
chuān léng shǎo xi suì xià nán xiá zhōng
穿楞少西，遂下南峡中。
píng rù shù shí zhàng yòu nán xuán chéng kān kān wài dòng dǐng yǒu shí hén èr lǚ fēn luò yāo jiǎo ér jiāo qí duān
平入数十丈，又南旋成龛，龛外洞顶有石痕二缕，分络夭矫，而交其端。
réng chū dù tī xià zhì dòng dǐ yòu xún yī zuǒ qiào rù qí shàng xiá zé céng bì lèi chuí
仍出，度梯下至洞底，又循一左窍入其上峡，则层壁累垂。
xuán lián qiàn zhù fēn zhui bì jiān kě pī hén dǎo bàn ér dēng yě
悬莲嵌柱，纷缀壁间，可披痕蹈瓣而登也。
dà dǐ cǐ dòng yǐ yōu qiáng jiàn qí ér shēn rù zài yòu
大抵此洞以幽嫱见奇，而深入在右。
shuǐ qiào zhī cè yǒu xiǎo shí kuài rú dàn wán ér hén duō lěi luò qí sè xuán huáng xíng rú lì zhī dòng míng yǐ cǐ zhèng shì jiǔ yí zhī yáng méi bù zú yì yě
水窍之侧，有小石块如弹丸，而痕多磊落，其色玄黄，形如荔枝，洞名以此，正似九疑之杨梅，不足异也。
chū dòng yóu qín tán zhī běi gòng yī lǐ réng zhì qí cūn yǐ xià wǔ yǐ
出洞，由琴潭之北共一里，仍至其村，已下午矣。
xié jìng wén xī běi shān yóu jiàn dào gòng èr lǐ dǐ píng táng jiē
携静闻西北山由间道共二里，抵平塘街。
qí xi shí fēng qiào shén jiā lì rú mén nán fēng shān dǐng hū yǒu qiào tòu fù míng ruò zhǎn jìng
其西石峰峭甚，夹立如门，南峰山顶忽有窍透腹，明若展镜。
yú xiàng cóng zhōng yǐn xún tóng qián yán bù dé wǎn qū xī mén céng guò ér shén fēi cí zài jīng qí xià bù shèng yuè yuè
余向从中隐寻铜钱岩不得，晚趋西门，曾过而神飞，兹再经其下，不胜跃跃。
wèn zhī jiē yún wú lù kě dēng
问之，皆云无路可登。
huì qià hǎo jìng wén bìng bù néng qián yǒu mài jiāng zhě zài lù páng yì xiàng cóng zhōng yǐn lái céng yǔ zhī xún chuān yán zhī shèng zhě
会恰好静闻病不能前，有卖浆者在路旁，亦向从中隐来，曾与之询穿岩之胜者。
qí rén yuē yǒu qí lù zài dào páng dǎ yóu fang hòu kě mén ér rù dōng nán zhuǎn zhì yī gǔ miào kě dēng shān ér shàng yě
其人曰：“有岐路在道旁打油坊后，可扪而入，东南转至一古庙，可登山而上也。
yú nǎi yǐ xíng lǐ guà qí héng liáng shàng de héng mù jiān bìng lìng jìng wén wò máo xià yǐ dài yè zhàng suì xíng
”余乃以行李挂其桁héng梁上的横木间，并令静闻卧茅下以待，曳杖遂行。
guò dǎ yóu zhě jiā wèn zhī zé réng yún yán wú kě dēng qí jū páng yì wú jìng kě rù
过打油者家问之，则仍云岩无可登，其居旁亦无径可入。
yú huí tiào qí hòu yǒu shé dào fú cǎo jiān suì pī lí chuān xì suí shān lù dōng xíng
余回眺其后，有蛇道伏草间，遂披篱穿隙，随山麓东行。
zhuǎn ér nán xiàng jiāng dǐ gǔ miào jiàn yǒu lù xī shàng suì cóng zhī
转而南向，将抵古庙，见有路西上，遂从之。
shǐ mén jí jì nǎi tī yá
始扪级，既乃梯崖。
yá zhī xuē zhě yǒu shí wén fēng lì lǚ zú bù tuō niān zhǐ bù huá
崖之削者，有石纹锋利，履足不脱，拈指不滑；
yá zhī jué zhě yǒu zhī qiú dǎo chuí zú kě niè téng zhǐ kě pān miǎo
崖之觉者，有枝虬倒垂，足可蹑藤，指可攀杪。
wéi yá qióng bù cǎi tà xiá jí màn tián yōng méi dǐng qiān zú gōu jù fēn fēn rú dǎo ruò shuǐ rú dǎo chóng wéi cuì bù néng chū
惟崖穷踄bó踩踏峡，棘蔓填拥，没顶牵足，钩距纷纷，如蹈弱水，如蹈重围，淬不能出。
nǎi zhì sǎn chā zhàng yú shí xué ér chún yòng lì yú zhǐ zú jiǔ zhī dǐ cóng shí yá xià
乃置伞插杖于石穴，而纯用力于指足，久之，抵丛石崖下。
qí shàng huí shī wǔ xiàng zhù xiàng shàng fēi fèng téng lóng fēn xíng cuì guài pái liè bīn fēn
其上回狮舞象，翥zhù向上飞凤腾龙，分形萃怪，排列缤纷。
jì tòu míng zhī xué yǐ yǔ bǐ jiān nǎi héng shè ér běi yú zhuǎn yú chū fēng tóu fǔ kàn qiàn yá xuē kū fǎn zài qí xià ér xià yì yǒu gāo hū lù wù zhǐ yú xià jiàn zhī jí zhě
计透明之穴已与比肩，乃横涉而北，逾转逾出峰头，俯瞰嵌崖削窟，反在其下，而下亦有高呼路误，指余下践之级者。
yú gǎn qí yì suí zhī xià jìng bù dé suǒ zhì sǎn zhàng chù
余感其意，随之下，竟不得所置伞杖处。
hū zhě nǎi èr mù wēng yí yú bù dé xià ér lián zhī zhě yú xià xiè zhī
呼者乃二牧翁，疑余不得下而怜之者，余下谢之。
qí rén zhǐ dēng yá zhī dào shàng zài gǔ miào nán gài qí yán dāng cóng yá hòu zhuǎn rù bù néng cóng yá dōng rù yě
其人指登崖之道尚在古庙南，盖其岩当从崖后转入，不能从崖东入也。
yú yán sǎn zhì yá jiān fù xún shàng shí dào mì zhī
余言伞置崖间，复循上时道觅之。
wèi jǐ wén píng táng jiē xiǎo ér hū zào shēng yǐ ér yǒu shù shí rén hū shān xià zhě shēng shén jí yú chū bù zhī qí wèi yú dài huò sǎn xià miàn hòu zhī zhī
未几，闻平塘街小儿呼噪声，已而有数十人呼山下者，声甚急，余初不知其为余，迨获伞下面后知之。
xià zhì gǔ miào cè zé qí rén jù zhí qiāng xié shǐ yí yú wèi fú mǎng qián nì de dào fěi ér xún zhī zhě
下至古庙侧，则其人俱执枪挟矢，疑余为伏莽潜匿的盗匪而询之者。
yú gào yǐ yóu yán zhī gù jiē bù zhī xìn
余告以游岩之故，皆不之信。
nǎi jiě yī shì zhī qiě yuē yú yǒu náng jì lù kǒu mài jiāng zhě máo zhōng rǔ kě wǎng ér jiǎn jiǎn chá yě
乃解衣示之，且曰：“余有囊寄路口卖浆者茅中，汝可往而简检查也。
zhòng nǎi jiàn sàn
”众乃渐散。
yú réng cóng gǔ miào nán lì dèng pī jí shàng
余仍从古庙南历磴披棘上。
suì xī nán zhuǎn chū shān hòu āo jiān tiào qí nán yī fēng zhī qǐ dǐng shù yī shí gāo shù zhàng
遂西南转出山后坳间，眺其南，一峰枝起，顶竖一石，高数丈。
yǔ suǒ jiàn shí fēng zhui lì yàn yán xiáng luán guī fēng líng zhī jí cǐ dì sǔn shí pián fā wèi yǒu líng guài zhì cǐ zhě
〔予所见石峰缀立，雁岩翔鸾，龟峰灵芝，及此地笋石骈发，未有灵怪至此者。
dù yǐ chū yán hòu ér yáo zhān shí bì zhī xià yóu wèi jiàn dòng mén
〕度已出岩后，而遥瞻石壁之下，犹未见洞门。
hū xià yǒu tóng zǐ fù gāo shēng hū wù yán bù jí dēng zhě
忽下有童子，复高声呼误，言不及登者。
shí rì yǐ zhuì xī fēng ér jí màn dāng qián dù bù kě jí qiě jìng wén zài máo diàn qí zhǔ rén jiāng qù kǒng wú tóu sù nǎi jí suí zhī xià zé cǐ tóng yǐ yáng ér qù bù zhī qí wèi lián wèi yí jiāng hé zhǔ zhě
时日已坠西峰，而棘蔓当前，度不可及，且静闻在茅店，其主人将去，恐无投宿，乃亟随之下，则此童已飏而去，不知其为怜为疑，将何属者。
nǎi réng zhuǎn běi lù chū dǎ yóu fang hòu zé mài jiāng zhǔ rén jiāng fù suǒ pū zhāng wèi fǎn jiā jì
乃仍转北麓，出打油坊后，则卖浆主人将负所铺张为返家计。
yú qǔ héng jiān guà wù suí qí rén dōng qū píng táng jiē qiú tuō sù chù
余取桁间挂物，随其人东趋平塘街求托宿处。
qí rén yán jiā ài bù néng róng
其人言：“家隘不能容。
wèi yú zhuǎn mì lín jū yǐ xià tà ér gōng wèi zhí biāo qiě mì qí zōng rén lìng míng chén dǎo yóu yān
”为余转觅邻居以下榻，而躬为执爂，且觅其宗人，令明晨导游焉。
shì mù yùn mēn rè lóng léi shēng chū jí ér jìng wén bìng shén gù pū zhà fēn dài wǎn cān hòu chū zuò dāng qú míng yuè xià ér qīng fēng xú lái sǎ rán zhòng fēng jiān tīng zhū cūn fù mán gē duì gē xuè làng kāi wán xiào yì shì qún yù fēng tóu yī yì jìng yě
是暮，蕴闷热隆雷声出极，而静闻病甚，顾仆乍分，迨晚餐后，出坐当衢明月下，而清风徐来，洒然众峰间，听诸村妇蛮歌对歌谑浪开玩笑，亦是群玉峰头一异境也。
shí yī rì chen qǐ jìng wén yóu wò yú lìng zhǔ sù zhě chuī fàn jí xiān guò mài jiāng zhě jiā tóng qí zōng rén nán dǐ gǔ miào nán dēng shān
十一日晨起，静闻犹卧，余令主宿者炊饭，即先过卖浆者家，同其宗人南抵古庙南登山。
dǎo zhě yáng biāo zhǎn jí gòng yī lǐ dǐ shān xī nán āo
导者扬镳斩棘，共一里，抵山西南坳。
cóng shí xì zài dēng yī èr bù jí wàng jiàn dòng mén xī nán xiàng
从石隙再登一二步，即望见洞门西南向。
yòu pān shí yá shù shí bù jí rù dòng yān
又攀石崖数十步，即入洞焉。
gài qí mén qián xiàng dōng běi hòu xiàng xī nán zhōng zé zhí tòu wú qū qǔ líng céng zhī yǎn gé
盖其门前向东北，后向西南，中则直透，无屈曲崚嶒之掩隔。
dǎo zhě wèi cí dòng yuē bǎng yán dòng cí shān yuē fēng mù shān
导者谓兹洞曰榜岩洞，兹山曰枫木山。
xià shān réng guò gǔ miào suì nán yóu tián chéng zhōng dù xi lái xiǎo jiàn shuǐ zì liǎng lù kǒu xi táng yǐ lǐ dōng chuān shān lù jí nán xī fā yuán yě
下山，仍过古庙，遂南由田塍中渡西来小涧，〔水自两路口西塘迤逦东穿山麓，即南溪发源也。
gòng dōng nán yī lǐ rù shí yán dòng
〕共东南一里，入石岩洞。
qí mén xī běi xiàng hòu mén dōng běi xiàng qí zhōng yōu lǎng qū zhé hòu mén yòu yá yǒu jià xū zhī tái pán kōng zhī gài jiē chuāng léng páng tòu kě qì kě dú
其门西北向，后门东北向，其中幽朗曲折，后门右崖，有架虚之台，盘空之盖，皆窗楞旁透，可憩可读。
yóu hòu dòng chū běi yī lǐ réng dǐ píng táng jiē
由后洞出，北一里，仍抵平塘街。
jiē běi yǒu shí fēng cuán wán ruò píng dōng yú yǒu yán dōng xiàng shì wèi shè yán
街北有石峰巑岏若屏，东隅有岩东向，是为社岩。
wài qiǎn ér bù shēn tǔ rén fèng shè shén yú zhōng
外浅而不深，土人奉社神于中。
dǎo zhě yòu zhǐ qí xī běi
导者又指其西北，
yǒu shí fēng zhōng lì
有石峰中立，
shān xià nán běi jù yǒu huì táng
山下南北俱有汇塘，
běi táng zhī shàng
北塘之上，
yán kǒu gāo liè
岩口高列，
nán táng zhī cè
南塘之侧，
xué mén xià fú qí nèi dòng fù qián tōng
穴门下伏其内洞腹潜通，
shuǐ dào zhōng guàn
水道中贯，
shì míng jià tī yán
是名架梯岩，
yòu míng shí gǔ dòng
又名石鼓洞，
gài jí yǔ qián mì tóng qián yán bù dé ér nán rù zhī zhě
盖即予前觅铜钱岩不得而南入之者。
dǎo zhě yán zhī ér bù zhī yú zhī yǐ yóu
导者言之，而不知余之已游；
yú xī yóu zhī ér bù zhī dòng zhī hé míng
余昔游之，而不知洞之何名。
jīn de wén suǒ wèi wén gèng shèng jiàn suǒ wèi jiàn yǐ
今得闻所未闻，更胜见所未见矣。
yú shì hái fàn yú sù chù qiáng jìng wén lì jí xíng
于是还饭于宿处，强静闻力疾行。
xi èr lǐ jīng liǎng shān zhī xiá
西二里，经两山之峡。
xiá běi shān zé wēi rán fù yǐ xià wèi guǎng fú wáng miào
峡北山则巍然负扆，下为广福王庙；
xiá nán shān zé sēn rán běi gǒng qí dōng yǒu yán yān
峡南山则森然北拱，其东有岩焉。
mén dōng xiàng dāng mén yǒu shí tǎ shén zhěng ér xū qí zhōng tǎ hòu bù shèn chóng hóng
门东向，当门有石塔，甚整而虚其中，塔后不甚崇宏。
yóu qí yòu xué rù jiàn rù jiàn ài ér hēi yǒu láng bīng shù rén diào shǒu yú cǐ jiù yán biāo qǐn yān
由其右穴入，渐入渐隘而黑，有狼兵数人调守于此，就岩爂寝焉。
yán mén wài yòu yǒu jiù juān mó yá lè bù kě dú
岩门外，右有旧镌磨崖，泐不可读。
nǎi xià xi chū xiá mén shì wèi liǎng lù kǒu
乃下，西出峡门，是为两路口。
shì sì jiā lù
市肆夹路。
xī běi xún shān wèi yì níng dào
西北循山，为义宁道；
xī nán xún shān wèi yǒng fú dào
西南循山，为永福道。
yú jiù xī nán xíng bù yī lǐ jìng wén cóng ér hòu sì zhī bù zhì
余就西南行，不一里，静闻从而后，俟之不至。
wàng lù dōng yǒu yán xī xiàng bō jí tàn zhī yán bù shēn ér mén yì
望路东有岩西向，拨棘探之，岩不深而门异。
xià kàn jìng wén yóu rán bú jiàn qí guò
下瞰静闻，犹然不见其过；
yù fǎn mì yòu kǒng qián xíng
欲返觅，又恐前行。
gū jí zhuī zhī yòu chí dài zhī zhí qián hòu zhì zhě xún yān jù máng rán wú zhǐ shí wèi yù qián yù què
姑急追之，又迟待之，执前后至者询焉，俱茫然无指，实为欲前欲却。
jiǔ zhī yòu xi xíng sì lǐ lù yòu yǒu xiǎo fēng rú fú zhǎng gāo qíng xià hé ér shàng qí xià shù ér shàng zhǎn yú zhòng fēng zhōng yóu shì líng guài
久之，又西行四里，路右有小峰，如佛掌高擎，下合而上岐，下束而上展，于众峰中尤示灵怪。
qí nán yòu pián zhì liǎng shān shù ér chéng xiá lù yóu qí zhōng
其南又骈峙两山，束而成峡，路由其中。
xiá nán zhī fēng qí dōng céng liè liǎng yán zhuǎn pàn jiān jué shàng yán tòu míng
峡南之峰，其东层裂两岩，转盼间，觉上岩透明。
jí nán xiàng qū zhī zhǐ xià yán kě rù ér shàng yán xuán dié mò dēng nǎi rù xià yán
亟南向趋之，只下岩可入，而上岩悬叠莫登，乃入下岩。
yán zhōng liè zhù qiān wéi jiè ér wèi xiá pōu ér wèi chuāng qū zhé míng lǎng zhuǎn tòu qí hòu zé yì héng guàn shān fù zhě yě
岩中列柱牵帷，界而为峡，剖而为窗，曲折明朗，转透其后，则亦横贯山腹者也。
yǐ wéi yóu hòu qiào xi chū kě fǎn jī shàng yán tòu chù ér hòu qiào shàng xià jù xuē páng wú kě pān
以为由后窍西出，可反跻上岩透处，而后窍上下俱削，旁无可攀。
nǎi réng dōng chū dòng qián jiàn dōng běi yú shí pō kǎn kě gū pān xì ér dēng suì dá shàng céng
乃仍东出洞前，见东北隅石颇坎坷，姑攀隙而登，遂达上层。
zé qián hòu èr mén jù yǔ xià yán bìng liè
〔则前后二门，俱与下岩并列；
mén nèi rǔ wò lián zhù zuǒ yòu huán zhuǎn yǐ dá hòu mén shù zhàng zhī nèi yū shé wú jìng
门内乳幄莲柱，左右环转以达后门，数丈之内，纡折无竟。
qián mén yī tái zhèng duì dōng běi fú zhǎng fēng
前门一台，正对东北佛掌峰。
píng hòu kān yǒu yáo kàn jìn shì yán wài zhī shōu lǎn jì qí yán nèi zhī wǎn jié yì yì chéng shèng jìng yě
凭后龛牖，〕遥瞰近视，岩外之收揽既奇，岩内之绾结亦异，诚胜境也。
yǔ suǒ jiàn yuè zhōng chóng lóu zhī shèng cǐ wèi dì yī
〔予所见粤中重楼之胜，此为第一。
jì ér xià shān bù zhī jìng wén zhī huò qián huò hòu gū xī xiàng xíng
既而下山，不知静闻之或前或后，姑西向行。
yòu jiàn dà lù zhī zuǒ fù yǒu yán běi xiàng dēng zhī yì qiǎn ér bù shēn cǐ yì xiá nán zhī shān yě
又见大路在左边，又有岩洞朝向北方，登上洞也是浅而不深，这也是峡谷南面的山。
qí zài xiá běi zhě xī xiàng yì yǒu èr dòng céng liè dòng mén shàng xià suǒ xuán yì wú jǐ ér jù shí sè zhě huáng ruò dú wèi zhī biāo yì zhě
其在峡北者，西向亦有二洞层列，洞门上下，所悬亦无几，而俱石色赭黄，若独为之标异者。
yī chū xiá mén zé huì shuǐ zhí jìn liǎng xiá zhī xi zhōng dié shí wèi dī yǐ xuān shuǐ miàn páng jiē jù jìn wú cóng dù shuǐ yī dēng zhě yán
一出峡门，则汇水直浸两峡之西，中叠石为堤，以亘水面，旁皆巨浸，无从渡水一登赭岩。
jì yòu wén yǒu bā zì yán yì bù néng zhì
〔既又闻有八字岩，亦不能至。
suì yóu shí dào xī xiàng xíng huì shuǐ zhōng
〕遂由石道西向行汇水中。
yòu wàng qí xī fēng zhī dōng yá bì gāo xuān shàng xuán sān dòng xiāng qù gè èr shí yú zhàng jù dōng xiàng pián liè fēn nán běi zhōng yān
又望其西峰之东崖壁高亘，上悬三洞，相去各二十余丈，俱东向骈列，分南、北、中焉。
qí shān zài huì shuǐ xī nán yǔ dōng xiá nán fēng dōng xī jiā táng chéng huì
〔其山在汇水西南，与东峡南峰东西夹塘成汇。
yáo dì yá duān jù yǒu wēi hén zì nán ér běi kě yǐ shàng jī wéi běi dòng zé zhǎn rán xuán jué ruò bù kě jiē yān
〕遥睇崖端，俱有微痕，自南而北，可以上跻，惟北洞则崭然悬绝，若不可阶焉。
tú zhōng xíng rén jiàn yú qū yán jiē zhù hū mò qián gū huǎn xíng dī jiān
途中行人见余趋岩，皆伫呼莫前，姑缓行堤间。
sì qián hòu xíng rén shǎo jiàn shì dī xi cǎo jìng xún shuǐ zūn nán lù ér xíng suī jìng wén zhī qián hòu jù bù xiá jì
俟前后行人少间，视堤西草径，循水遵南麓而行，虽静闻之前后，俱不暇计。
yǐ ér dǐ nán dòng zhī xià yǎng dì wú jí
已而抵南洞之下，仰睇无级。
réng yǐ pān yá tī xì zhī fǎ yuán shēng náo yuè ér shàng suì rù nán dòng zé dòng mén shén chóng qí nèi kōng tóng hóng jùn guī mó jiǒng yì
仍以攀崖梯隙之法，猿升猱跃而上，遂入南洞，则洞门甚崇，其内崆峒宏峻，规模迥异。
shāo xià yī qí yóu yòu rù zhuǎn ér xī nán jiàn jué hūn hēi mò jiū jué dǐ
稍下，一岐由右入，转而西南，渐觉昏黑，莫究厥底；
yī qí yóu zuǒ rù bù wǔ zhàng hū yī mén xi tòu shān hòu fǎn zhào bǐng yān
一岐由左入，不五丈，忽一门西透山后，返照炳焉；
yī mén běi tōng zhōng dòng qū jǐng chuān yān
一门北通中洞，曲景穿焉。
yú shì xiān xī xiàng pī hòu yán dòng mén gāo yǔ dōng liè shàng xià jù xuán yá zhì jué kě kàn ér bù kě xià
于是先西向披后岩，〔洞门高与东埒liè，〕上下俱悬崖陟绝，可瞰而不可下。
yáo wàng xī nán duì shān yǒu dòng yì ruò fù liáng ér mén guǎng zhōng suì yuē niú dòng dōng xiàng àn hēi ér bù zhī qí yá
遥望西南对山，有洞亦若覆梁，而门广中遂，〔曰牛洞，〕东向暗黑而不知其涯。
réng rù nèi xuán běi xiàng shàng zhōng dòng dòng nèi běi zhuǎn ér dōng tòu
仍入内，旋北向上中洞，洞内北转而东透。
xiān tàn qí běi zhuǎn zhì dòng mén yǒu shí nèi guǐ jià wèi liǎng céng shàng dié wèi gé dào xiàng dòng nèi xià liè wèi mén zhí qiàn bì jiān gài jí suǒ wàng zhī běi dòng yǐ
先探其北，转至洞门，有石内庋，架为两层，上叠为阁，倒向洞内，下裂为门，直嵌壁间，盖即所望之北洞矣。
zhì cǐ zé cí dòng zhī páng tōng qū dá jì jí chóng hóng fù duō qū zhé jì ráo kuàng dá fù bèi yōu qí yú suǒ guān páng chuān zhī shèng cǐ wèi zuì yǐ
至此则兹洞之旁通曲达，既极崇宏，复多曲折，既饶旷达，复备幽奇，余所观旁穿之胜，此为最矣。
réng rù zhōng dòng zhī nèi dōng lín dòng mén mén yù gāo qióng xià zé qí wài lù jué yá hōng suì réng fǎn qí zhōng xún nán dòng ér chū yān
仍入中洞之内，东临洞门，〔门愈高穹，下〕则其外路绝崖轰，遂仍返其中，循南洞而出焉。
shǐ zhī shì sān dòng zhě wài zé fēn mén nèi jù lián qiào nán dòng qí mén hù yě běi dòng qí ào kū yě zhōng dòng zé zuǒ yòu féng yuán nèi wài gòng guàn hé yán dòng zhī líng yì chū rén yì biǎo rú cǐ
始知是三洞者，外则分门，内俱连窍，南洞其门户也，北洞其奥窟也，中洞则左右逢原，内外共贯，何岩洞之灵异，出人意表如此！
yú shì réng yóu jiù jí xià gòng yī lǐ běi chū dà dào jí xi xíng
于是仍由旧级下，共一里，北出大道，亟西行。
xún nán shān běi lù ér xi sān lǐ yuè yī píng pō qí nán běi yán dòng shén duō bù xiá xiáng bù
循南山北麓而西，三里，越一平坡，〔其南北岩洞甚多，不暇详步。
qí ér nán wéi tōng chéng xū
〕歧而南为通城墟。
xū fáng lèi lèi xiǎo ruò gē hù liè ruò fēng fáng xū ér wú rén yǐ sì chèn xū zhě
墟房累累，小若鸽户，列若蜂房，虚而无人，以俟趁墟者。
cóng xū yòu nán yī lǐ shì wéi shàng yán hòu dòng
从墟又南一里，是为上岩〔后洞。
yú xún xi lù dēng yán mén běi xiàng qián lín shēn táng
〕余循西路登岩，门北向，前临深塘。
rù qí nèi kuò rán chóng hóng xiá fēn zuǒ yòu
入其内，扩然崇宏，〔峡分左右。
yòu xiá xià zhuì yǐ jùn wèi yuān shuǐ zhū qí dǐ shí bì dōng xī jiā zhī jùn bù kě xià
〕右峡下坠，已浚为渊，水潴其底，石壁东西夹之，峻不可下。
qí dǐ nán tiào chén chén bì xi zhī yá huí fù yuān shàng yǔ suǒ zhù zú xià kàn zhě
〔其底南眺沉沉，壁西之崖，回复渊上，予所驻足下瞰者；
bì dōng zé jué bì zhī xià pián tōng èr xué ruò huán qiáo lián gèn shuǐ tōng qí zhōng bù zhī suǒ wǎng
壁东则绝壁之下，骈通二穴，若环桥连亘，水通其中，不知所往；
běi zé shí bì zì dòng dǐng xià chā yuān dǐ bì bàn liè zhù chéng xì quán cóng cóng xì duān xià zhù
北则石壁自洞顶下插渊底，壁半裂柱成隙，泉淙淙隙端下注。
chū yòu xiá yóu zuǒ xiá shàng rù dūn shí dāng mén zhōng sǒng wèi tái tái shàng yī dǐng zhù zhí guà dòng dǐng
出右峡，由〕左峡上入，蹲石当门，中耸为台，台上一顶柱直挂洞顶。
lù cóng liǎng páng rù qí xi fù yǒu shí yá yóu dòng běi tū ér nán ruò sài mén yān
路从两旁入，其西复有石崖，由洞北突而南，若塞门焉。
yǔ dòng zhī nán bì jiā ér chéng xià
与洞之南壁夹而成罅。
lù xún yá xi chū zhuǎn rào yá hòu wài qióng wèi mén mén xià héng yù ér shàng duō chuí yán
路循崖西出，转绕崖后，〔外穹为门，门下横阈，而上多垂檐。
jù mén yù ér zuò mén wài xiá fù qiào zhì liǎng páng duō dào xuán xià jué zhī shí ruò lóng zhǎo yuán bì fēn ná qí mén fǔ yǎng shuāng jué
〕踞门阈而坐，〔门外峡复峭峙，两旁多倒悬下攫之石，若龙爪猿臂，纷拿其门，〕俯仰双绝。
chū dòng xún qí dōng lù fù kāi yī mén dōng xiàng nèi wā xià dī shuǐ kōng shēng zhuǎn nán jiàn hēi dāng jí tōng hòu dòng huán qiáo shuǐ xué zhě
出洞，循其东麓，复开一门，东向内洼，〔下滴水空声，转南渐黑，当即通后洞环桥水穴者。
ér xià dòng mén zhī nán zé shàng yán cūn cūn jū cuì yān
〕而下洞门之南，则〔上岩村〕村居萃焉。
cūn hòu dié shí kāi jìng qū zhé ér shàng shì wéi shàng yán qián dòng
村后叠石开径，曲折而上，是为上岩〔前洞〕。
qí mén dōng xiàng gāo qí hòu dòng jiān shēn zhé bù jí
其门东向，〔高齐后洞肩，深折不及。
qián yǒu shén lú cè yǒu tái zhǐ
〕前有神庐，侧有台址。
yǒu cūn xué jiū jù qún méng zhèng jiē shòu qǐ méng jiào yù de ér tóng yú tái shàng
有村学究聚群蒙méng正接受启蒙教育的儿童于台上。
yóu tái zhí jī dòng hòu jìn dòu chéng kān chuí shí rú jù yǒu chuí zhì dì xià lí yī xiàn zhě yǒu zhōng xuán sì páng hū juǎn zhě yǒu zhù lì lún qūn gāo dà de yàng zi qí zhōng zhě yǒu zhǎo jué fēn chū qí qí zhě
〔由台直跻洞后，进窦成龛，垂石如距：有垂至地下离一线者，有中悬四旁忽卷者，有柱立轮囷qūn高大的样子其中者，有爪攫分出其岐者。
qí dōng nán duì shān yǒu quán yuán yuē lóng quán yún
其东南对山有泉源，曰龙泉云。
xià tái duān réng chū hòu dòng táng běi xī běi xíng yī lǐ rù dōng lái dà dào
下台端，〔仍出后洞塘北，〕西北行一里，入东来大道。
yòu èr lǐ wèi gāo qiáo shí liáng pō zhěng
又二里，为高桥，石梁颇整。
yuè qiáo xī nán shí shān jiàn kāi běi tiào yáo shān lián jiē zì xi ér dōng zé gǔ tián yì níng xi lái lǎo lóng yǐ
越桥西南，石山渐开，北眺遥山连接，自西而东，则古田、义宁西来老龙矣。
yòu qī lǐ wéi shān zǎo pù qí sì páng suī jiān chū tǔ fù ér shí fēng yóu wù tū yān
又七里为山蚤铺，其四旁虽间出土阜，而石峰尤屼突焉。
yòu xī nán bā lǐ wèi mǎ lǐng xū
又西南八里，为马岭墟。
qí rì dāng shì yú zhì yǐ xià wǔ xū jì sàn ér fēn rán jù jiù yǐn chuò jiāng yǐ
其日当市，余至已下午，墟既散，而纷然俱就饮啜浆矣。
shǐ yú xū jiān jí jìng wén fù yǔ zhī fàn
始于墟间及静闻，复与之饭。
yòu xī nán èr lǐ zhì liáo jiāng qiáo yuè qiáo wèi liáo jiāng pù yú shì shān jù lián fù huí gāng wú fù shí fēng zhēng zhēng yǐ
又西南二里，至缭江桥，越桥为缭江铺，于是山俱连阜回冈，无复石峰峥峥矣。
yòu nán bā lǐ wèi yān shí pù nǎi xi rù shān wù
又南八里为焉石铺，乃西入山坞。
èr lǐ zhuǎn ér xī nán yòu shí lǐ wèi sū qiáo wèi luò qīng jiāng shàng liú shuǐ shǐ shě guì rù liǔ qù yǔ suì yǔ guì shān bié
二里转而西南，又十里为苏桥，〔为洛青江上流，水始舍桂入柳去，予遂与桂山别。
qiáo xī shì wèi sū qiáo zhī bǎo rù dōng mén dǐ nán mén shí gù pū yǐ xiān dǐ cǐ yī rì wò nán mén nèi nì lǚ zhōng
〕桥西是为苏桥之堡，入东门，抵南门，时顾仆已先抵此一日，卧南门内逆旅中。
shì wǎn yùn lóng zhī jí yǔ èr bìng rén jù shū yì mèn mèn
是晚蕴隆之极，与二病人俱殊益闷闷。
xìng yǐ de zhōu wú fáng míng rì xíng jì yě
幸已得舟，无妨明日行计也。