dīng chǒu gōng yuán nián liù yuè shí èr rì chén cān hòu dēng zhōu shùn liú ér nán qū zhé xi zhuǎn èr shí lǐ xiǎo jiāng kǒu wèi yǒng fú jiè
丁丑（公元1637年）六月十二日晨餐后登舟，顺流而南，曲折西转，二十里，小江口，为永福界。
yòu èr shí lǐ guò yǒng fú xiàn
又二十里，过永福县。
xiàn chéng zài běi àn zhōu rén xiǎo pō ér shì shū
县城在北岸，舟人小泊而市蔬。
yòu xī nán sān shí wǔ lǐ xià lán má tān
又西南三十五里，下兰麻滩。
qí tān xuán yǒng shū shèn shàng yǒu lán má lǐng xíng zhě yì shén bī zè yān
其滩悬涌殊甚，上有兰麻岭，行者亦甚逼仄焉。
yòu èr shí lǐ xià zhì tān wéi lǐ dìng qí chéng zài jiāng běi àn
又二十里，下陟滩为理定，其城在江北岸。
yòu shí wǔ lǐ ér mù
又十五里而暮。
yòu shí wǔ lǐ pō yú xīn ān pù
又十五里，泊于新安铺。
shí sān rì mèi shuǎng xíng sì shí lǐ shàng wǔ guò jiù jiē yǐ rù liǔ zhōu zhī luò róng jiè yǐ jiē zài jiāng běi àn
十三日昧爽行四十里，上午过旧街，已入柳州之洛容界矣，街在江北岸。
yòu sì shí lǐ wǔ guò niú pái
又四十里，午过牛排。
yòu sì shí lǐ xià wǔ dǐ luò róng xiàn nán mén
又四十里，下午抵洛容县南门。
xiàn suī yǒu chéng ér shì sì huāng luò chéng zhōng cǎo fáng shù shí jiā xiàn mén wéi yǒu lǎo yù jū yān
县虽有城，而市肆荒落，城中草房数十家，县门惟有老妪居焉。
jiù luò róng xiàn zài jīn chéng běi bā shí lǐ qí de dǐ liǔ zhōu fǔ yī bǎi sān shí lǐ
旧洛容县在今城北八十里，其地抵柳州府一百三十里。
jīn wèi xīn xiàn xī nán dǐ liǔ zhōu wǔ shí lǐ
今为新县，西南抵柳州五十里。
shuǐ xū sān rì sù liǔ jiāng nǎi zhì
〔水须三日溯柳江乃至。
shì wǎn sù yú zhōu zhōng
〕是晚宿于舟中。
yù dìng mǎ wèi jìng wén xíng jì
预定马为静闻行计。
shí sì rì mèi shuǎng qǐ fàn mì dān fū jiān kuāng náng qiàn mǎ tuo jìng wén yóu nán mén wài rào chéng ér xi
十四日昧爽起饭，觅担夫肩筐囊，倩马驼静闻，由南门外绕城而西。
jìng wén fu dēng qí zhé gǔn ér xià
静闻甫登骑，辄滚而下。
gù pū suí jìng wén dān fū xiān qù yú xié qí fǎn huàn zài yì ér zài bù néng xíng jì yù yǐ chē xíng zhòng wèi chē zhī wù niè shén yú mǎ qiě shēng jiàng pō lǐng bì xū xià chē fú wǎn yì wèi bù biàn
顾仆随静（闻）、担夫先去，余携骑返换，再易而再不能行，计欲以车行，众谓车之屼嵲甚于马，且升降坡岭，必须下车扶挽，益为不便。
nǎi yǐ zhòng jià mì jiān yú sān rén yàn qí yù jǐn liàng ràng tā men chī bǎo ér hòu xíng yǐ shàng wǔ yǐ
乃以重价觅肩舆三人，餍其欲尽量让他们吃饱而后行，已上午矣。
yú xiān dú xíng nǐ qián pù dài zhī lǜ jiào sù yú bù néng zhǒng qí hòu yě
余先独行，拟前铺待之，虑轿速余不能踵其后也。
gòng yī lǐ guò xī mén xi yuè yī qiáo ér xi jí shēng zhì pō bǎn
共一里，过西门，西越一桥而西，即升陟坡坂。
sì gù jiē huí gāng fù lǐng huāng cǎo lián mián wéi lù nán gé gāng yǒu shān jiān sǒng lù shí gǔ yān
四顾皆回冈复岭，荒草连绵，惟路南隔冈有山尖耸，露石骨焉。
bù huāng mǎng gòng shí bā lǐ yú gāo lǐng huí wàng jìng wén jiào yóu bù zhì
踄荒莽共十八里，逾高岭，回望静闻轿犹不至。
xià lǐng yòu xī nán èr lǐ wèi gāo lǐng pù shǐ yǒu máo shè shù jiā míng mèng cūn
下岭又西南二里，为高岭铺，始有茅舍数家，名孟村。
shí jìng wén yóu wèi zhì gū qì pù sì dài zhī
时静闻犹未至，姑憩铺肆待之。
jiǔ zhī nǎi lái zé qí bèi mí shén
久之乃来，则其惫弥甚。
yú shì fù xi yī lǐ nǎi nán zhé ér dēng lǐng yǐ lǐ nán shàng gòng sì lǐ dǐ nán zhài shān zhī xi zé liǔ jiāng bī qí sì yá yǐ
于是复西一里，乃南折而登岭，迤逦南上，共四里，抵南寨山之西，则柳江逼其四崖矣。
nǎi xī xiàng xià zhōu rén yǐ zhōu yǐ dù
乃西向下，舟人舣舟以渡。
yǒu xiǎo xī zì nán zhài pò hè xi zhù liǔ jiāng yuē shān mén chōng
〔有小溪自南寨破壑，西注柳江，曰山门冲。
jiāng zhī dōng wèi luò róng jiè jiāng zhī xi wèi mǎ píng jiè
〕江之东为洛容界，江之西为马平界。
dēng xi àn xún shān bīn jiāng nán xiàng xíng shì wèi mǎ lù bǎo
登西岸，循山濒江南向行，是为马鹿堡。
dōng wàng gé jiāng shí yá héng gèn qí shàng nán zhài shān fēn zhī sǒng gàn tíng tíng lù qí
东望隔江，石崖横亘其上，南寨山分枝耸干，亭亭露奇。
gòng wǔ lǐ nǎi xī xiàng yú āo rù zé shí fēng sēn lì jiā dào rú shuāng quē
共五里，乃西向逾坳入，则石峰森立，夹道如双阙。
qí nán fēng yuē luó shān shān dǐng běi xiàng yǒu dòng xié qiān cè liè páng kāi liǎng mén ér yǎng tiào wú jī pān lù xi lù yòu yǒu dòng pián zhì yān
其南峰曰罗山，山顶北向，有洞斜骞，侧裂旁开两门，而仰眺无跻攀路，西麓又有洞骈峙焉。
qí běi fēng yuē li féng shān ér nán miàn qiào xuē yóu shén
其北峰曰李冯山，而南面峭削尤甚。
yòu èr lǐ shuāng quē zhī xi yǒu xiǎo fēng dāng yāng dāng zhōng ér lì yuē dú xiù fēng
又二里，双阙之西，有小峰当央当中而立，曰独秀峰。
xíng zhě gòng qì shù xià hou jìng wén yú bù zhì
行者共憩树下，候静闻舆不至。
wèn hòu zhì zhě yán tú zhōng bìng wú jiān yú xīn shén huáng huò
问后至者，言途中并无肩舆，心甚惶惑。
rán huí tiào luó shān xi lù zhī dòng xīn yì zhī
然回眺罗山西麓之洞，心异之。
tóng qì zhě yán cóng qí nán lù zhuǎn shān zhī dōng yǒu luō dòng yán yān dōng miàn yǒu fang kě wàng ér qū yě
同憩者言：“从其南麓转山之东，有罗洞岩焉，东面有坊，可望而趋也。
yú wén zhī yì xīn yì yǎng shì rì sè shàng wèi lìng zè tài yáng xi xié suì cóng qí dōng nán pī sù cǎo xíng
”余闻之益心异，仰视日色尚未令昃zè太阳西斜，遂从岐东南披宿草行。
yī lǐ dǐ luó shān xī nán jiǎo shān tóu cóng shí dié jià cè dòu rú guī héng xué rú liáng
一里，抵罗山西南角，山头丛石叠架，侧窦如圭，横穴如梁。
cóng cǐ zhuǎn ér nán dōng xún qí nán lù běi wàng shān bàn yì yǒu dòng nán xiàng gāo shǎo xùn yú běi diān ér miàn bèi zhèng xiāng zhí yě
从此转而南，东循其南麓，北望山半亦有洞南向，高少逊于北巅，而面背正相值也。
dōng nán wàng yī xiǎo shān bīn jiāng shān zhī nán yú shí pōu chéng xià shàng zhì fēng dǐng fù lián ér wèi mén
东南望一小山濒江，山之南隅，石剖成罅，上至峰顶，复连而为门。
qí shí shān yǔ hū lái cǎo shēn méi jiān bù yú shàng zhī qīng zhù ér zhuǎn kǔ páng zhī lín lí yǐ
其时山雨忽来，草深没肩，不虞上之倾注，而转苦旁之淋漓矣。
zhuǎn shān zhī dōng gòng yuē yī lǐ suì yú āo běi rù yī píng zhōng kāi zì chéng hán gài
转山之东，共约一里，遂逾坳北入，一坪中开，自成函盖。
yòu fēng zhī běi yǒu jù shí xié dié ér qǐ gāo shù shí zhàng yǎn ruò yī rén běi xiàng duān gǒng yī zhě gǔ shén
右峰之北，有巨石斜叠而起，高数十丈，俨若一人北向端拱，衣褶古甚。
zuǒ yá zhī běi yǒu shuāng mén zhuì xiá ér xià nèi dòng běi xiàng shēn xuē chéng yuān dǐ yǒu fú liú chéng chè liǎng páng jù qiào bì shù shí zhàng nán jìn yǎo shēn yuǎn rán bù zhī qí zōng
左崖之北，有双门坠峡而下，内洞北向，深削成渊，底有伏流澄澈，两旁俱峭壁数十丈，南进窅yǎo深远然不知其宗。
běi dǐ dòng kǒu bì lì zhǎn jué shàng yǒu héng shí gāo èr chǐ lán dòng kǒu rú yù kě zuò kàn qí dǐ wú néng yú xiǎn xià zhuì yì wú yú shī zú yǔn yuè yě
北抵洞口，壁立斩绝，上有横石〔高二尺，〕栏洞口如阈，可坐瞰其底，无能逾险下坠，亦无虞失足陨越也。
yù zhī zuǒ bì yǒu xuán gěng shù shí zhàng quān ér xì zhī bì jiān yú yí hào shì zhě yǐn duān xuán yá yǐ yóu dòng dǐ zhě
阈之左壁，有悬绠数十丈，圈而系之壁间，余疑好事者引端悬崖以游洞底者。
xī yú dú xíng wú ǒu bù néng yǐ shēn wéi lù lu jí cǐ yōu qiáng yě
惜余独行无偶，不能以身为辘轳，汲此幽嫱也。
jì lóng chū xiá mén shàng fù xi tiào xī fēng yǒu dào zhí shàng guǒ yǒu shí fāng yān yàn tāi
既龙出峡门上，复西眺西峰，有道直上，果有石坊焉砚台。
jí qū zhī shí fāng zhī hòu yǒu dòng dōng xiàng zhèng yáo lín duān gǒng shí rén fang shàng shū dì yī xian qū ér bù shǔ dòng míng
亟趋之，石坊之后，有洞东向，正遥临端拱石人，坊上书“第一仙区”，而不署洞名。
dòng nèi zé liè mén shè suǒ mén zhī shàng fù héng zhà wèi lán cóng mén xì nèi kuī dòng shén kōng tóng ér lù wú yóu rù
洞内则列门设锁，门之上复横栅为栏，从门隙内窥，洞甚崆峒，而路无由入。
nǎi pān zhà jiàn bì yú mén duān rù zé dòng gāo ér píng kuān ér lǎng zhōng wú fó xiàng yǒu kuāng chuáng mù jǐ yí guǎn chéng shǒu bǐ mò chí yān
乃攀栅践壁逾门端入，则洞高而平，宽而朗，中无佛像，有匡床、木几，遗管城手笔、墨池焉。
tàn qí zuǒ zé běi zhuǎn jiàn hēi ér ài
探其左，则北转渐黑而隘；
qióng qí yòu zé xī shàng yù suì ér hūn
穷其右，则西上愈邃而昏。
yú jì hòu yǒu tòu míng chù mō suo jiǔ zhī bù dé
余冀后有透明处，摸索久之不得。
chū réng yú mén shàng zhà zhì dòng qián
出，仍逾门上栅，至洞前。
jiàn dòng yòu yǒu lù xī shàng bō cǎo pān xì ér dēng shàng niè shí yá shù zhòng zé jìng qióng mò qián nǎi dòng zhōng jiǎn xīn dào yě
见洞右有路西上，拨草攀隙而登，上蹑石崖数重，则径穷莫前，乃洞中剪薪道也。
shān yǔ fù dà zhì nǎi jù wēi shí yǐ qióng yá ér zuò dài zhī
山雨复大至，乃据危石倚穹崖而坐待之。
hū xià jiàn dòng běi píng jiān cuì bì róng róng xīn yà cǐ jiān cǎo sè dú yì qǐ xīn hé mù yǔ ér rán yé
忽下见洞北坪间翠碧茸茸，心讶此间草色独异，岂新禾沐雨而然耶？
wèi jǐ zé yuán rào rú guī wǔ sè jiāo yìng píng pù sì hè zì shàng wàng zhī rú bù zhàng huí hé shū hū yǐng miè
未几，则圆绕如规，五色交映，平铺四壑，自上望之，如步帐回合，倏忽影灭。
yǔ zhǐ nǎi xià réng cóng shí fāng yú nán āo gòng èr lǐ zhuǎn shì shān xī lù
雨止乃下，仍从石坊逾南坳，共二里，转是山西麓。
xiān rù yī dòng qí mén xī xiàng shù ruò hé zhǎng nèi wā yǐ xià zuǒ zhuǎn ér xi jìn hēi bù kě mén
先入一洞，其门西向，竖若合掌，内洼以下，左转而西进，黑不可扪；
yòu zhuǎn ér dōng xià shuǐ bù kě qióng nǎi jùn bī zhī yá fēi yǎo tiǎo zhī gōng yě
右转而东下，水不可穷，乃峻逼之崖，非窈窕之宫也。
chū dòng yòu běi jí xiàng shí dà dào suǒ wàng zhī dòng
出洞又北，即向时大道所望之洞。
dòng mén yì xī xiàng lián dié liǎng chóng
洞门亦西向，连叠两重。
dòng wài yǒu dà shí héng wò dāng mén ruò zhì yù yān jùn bù kě yú
洞外有大石，横卧当门，若置阈焉，峻不可逾。
běi yǒu ài cè shēn yǐ rù jí wéi xià dòng
北有隘，侧身以入，即为下洞。
dòng zhōng yǒu shí zhōng xuán fù jiān wèi liǎng mén nán běi bìng liè
洞中有石中悬，复间为两门，南北并列。
xiān cóng nán mén rù shāo wā ér xià qí nán bì jùn liè xié qiān fēi pān jī kě jí
先从南门入，稍洼而下，其南壁峻裂斜骞，非攀跻可及；
qí běi yá yǒu xì chuān xuán dàn zhī hòu tōng běi mén zhī nèi yān
其北崖有隙，穿悬石之后，通北门之内焉。
qí nèi yì xià zhuì ér dōng rù dòng dǐ shuǐ chǎn gǔ gǔ yǔ nán dòng yòu zhuǎn zhī dǐ xià xué qián tōng
其内亦下坠，而东入洞底，水产汩汩，与南洞右转之底，下穴潜通。
yóu běi mén chū yǎng shì shàng céng shí rú hé shí xià fù xū xuán wú cóng shàng jī
由北门出，仰视上层，石如荷时，下覆虚悬，无从上跻。
fù cóng nán mén zhī cè zuǒ chuān wài qiào dé yī páng kān
复从南门之侧，左穿外窍，得一旁龛。
kān wài yǒu xiá duì zhì xiāng jù chǐ wǔ qí shàng nán jí kān dǐng jǐn chù běi jí fù yè zhī duān
龛外有峡对峙，相距尺五，其上南即龛顶尽处，北即覆叶之端。
cóng xiá zhōng shǒu pān zú chēng suì cóng xū ér lìng qí shàng
从峡中手攀足撑，遂从虚而凌其上。
zé shàng céng zhī dòng dōng rù bù shēn ér fǎn zhào bī zhī bù kě xiàng ěr
则上层之洞，东入不深，而返照逼之，不可向迩；
wéi dòng běi liè yá chéng dòu huán zhù tōng mén shí zhì hū líng rǔ rán zhuǎn yì
惟洞北裂崖成窦，环柱通门，石质忽灵，乳然转异；
pān xì xi tòu yá zhuǎn nán xiàng lián kāi èr yíng xià kuà chóng lóu shàng xuán fēi rǔ nèi bù shēn ér wǎn zhuǎn yǒu yú shàng bù shǔ ér fēi lìng wú ài
攀隙西透，崖转南向，连开二楹，下跨重楼，上悬飞乳，内不深而宛转有余，上不属而飞凌无碍。
yán zhī yǐ píng xū jià kōng wèi qí zhě yáng shuò zhū míng zhī wài cǐ qí zuì yǐ
岩之以凭虚驾空为奇者，阳朔珠明之外，此其最矣。
zuò qì jiǔ zhī réng yǐ qián fǎ xià
坐憩久之，仍以前法下。
chū dòng qián héng yù fù xī běi rù dà dào yī lǐ dǐ dú xiù fēng xià
出洞前横阈，复西北入大道，一里抵独秀峰下。
yòu xī xiàng ér chí wǔ liù lǐ yù lái zhě wèn wú chéng jiān yú sēng zhǐ yǒu yī wò niú chē sēng
又西向而驰五、六里，遇来者，问无乘肩舆僧，止有一卧牛车僧。
shǐ zhī yú rén zhī gù chí qí xíng kuī jìng wén kě yú yù sī yǐ niú chē dài yì yě
始知舆人之故迟其行，窥静闻可愚，欲私以牛车代易也。
qí chù běi wàng yǒu liǎng jiān fēng tíng tíng jiā lì nán wàng zé qún fēng sēn rào zhōng yǒu shí zhui chū fēng tóu xiān huàn shū shèn ér bù biàn qí míng
其处北望有两尖峰亭亭夹立，南望则群峰森绕，中有石缀出峰头，纤幻殊甚，而不辨其名。
yòu xi wǔ liù lǐ zé liǔ jiāng zì nán ér běi jí jùn chéng dōng rào zhī bīn yǐ
又西五、六里，则柳江自南而北，即郡城东绕之滨矣。
jiāng dōng zhī nán shān yǒu lóu gé gāo xuán cuì wēi wèi huáng shì shū guǎn
江东之南山，有楼阁高悬翠微，为黄氏书馆。
jí rén xū huì kuí huì shì dì yì míng huáng qǐ yuán
即壬戌会魁〔会试第一名〕黄启元。
shí jí yú zhuī jìng wén suì xi dù jiāng dēng yá jí huán huì shì zhōng shāng diàn lián luò
时急于追静闻，遂西渡江，登涯即阛阓huān huì市中商店连络；
cóng wěi xiàng èr lǐ rù liǔ zhōu chéng
从委巷二里入柳州城。
dōng mén yǐ nèi fǎn liáo jì yān
东门以内，反寥寂焉。
xi guò jùn zhì de gù pū suǒ zhǐ yù ér jìng wén mò kě zōng jì
西过郡治，得顾仆所止寓，而静闻莫可踪迹。
jí chū nán mén suí tú rén zhé wèn zhī yǒu jiàn yǒu bú jiàn zhě
即出南门，随途人辄问之，有见有不见者。
réng guò dōng mén rào chéng ér běi yóu táng èr xián cí niè zhī kāi yuán sì
仍过东门，绕城而北，由唐二贤祠蹑之开元寺。
zhī yóu sì ér chū bù zhī hé wǎng sì sēng yán cǐ wéi qiān fú lóu sān guān táng wèi jiē zhòng zhī suǒ xū cóng cǐ mì
知由寺而出，不知何往，寺僧言：“此惟千佛楼、三官堂为接众之所，须从此觅。
nǎi chū sì yóu qí dōng jí běi qū lǐ yú ér de qiān fú lóu yǐ mù yǐ
”乃出寺，由其东即北趋，里余而得千佛楼，已暮矣。
wèn zhī sēng wú yǒu yě
问之僧，无有也。
yòu xi qū sān guān táng
又西趋三官堂。
rù mén zhòng yán yǒu sēng nèi rù yú yǐ wéi shì yǐ
入门，众言有僧内入，余以为是矣；
dǐ sēng qī zé réng wū yǒu
到了僧房，却仍然没有。
jí chū fù nán dǐ kāi yuán dōng zài xún zhī tú rén zhǐ yī jí zhě yán céng yù zhī jiāng biān
急出，复南抵开元东，再询之途人，止一汲者言，曾遇之江边。
wèn jiāng biān yǒu hé ān
问：“江边有何庵？
yuē yǒu tiān fēi miào
”曰：“有天妃庙。
àn zhōng dōng běi xíng yòu yī lǐ zé miào zài yān
”暗中东北行，又一里，则庙在焉。
rù miào yǔ jìng wén yù
入庙与静闻遇。
gài yú rén yǐ niú chē dài yú ér chē bù dù jiāng zhǐ yǐ yī rén suí xié xíng lǐ ér yòu yù zhòng suǒ jìng wén zhī zī wéi kǒng yǔ yú yù gù yū lì chéng wài huāng miào zhōng jìng yǐ náng bèi yí yí liú sēng dǐ qián fù qù
盖舆人以牛车代舆，而车不渡江，止以一人随携行李，而又欲重索静闻之资，惟恐与余遇，故迂历城外荒庙中，竟以囊被诒yì遗留僧抵钱付去。
jìng wén suī bìng hé yú zhì cǐ
静闻虽病，何愚至此！
shí miào sēng yǐ fàn xiǎng yú yú tóng wò miào běi yě shì zhōng sì bì jù zhú lí líng luò yuè míng dá dàn
时庙僧以饭饷，余、舆同卧庙北野室中，四壁俱竹篱零落，月明达旦。