shí wǔ rì mèi shuǎng qǐ wú shū jù nǎi jí qū rù chéng yù ér jìng wén yóu wò miào zhōng
十五日昧爽起，无梳具，乃亟趋入城寓，而静闻犹卧庙中。
chū nǐ lìng gù pū chū hou bìng xié náng tóng rù ér gù pū yì wò bù néng qǐ yú jìng rì zuò lóu tóu sì zhī gù pū fù wò jìng rì bù jí chū yóu yān
初拟令顾仆出候，并携囊同入，而顾仆亦卧不能起，余竟日坐楼头俟之，顾仆复卧竟日，不及出游焉。
shì rì shǔ shén yú yīn liǎng bìng rén jiāng wò liǎng chù yōu xīn chōng chōng jìn tuì wèi zhī suǒ shì cóng liáo zhuī yì liǎng sān rì guì xi chéng jì dài wǎn ér wò
是日暑甚，余因两病人僵卧两处，忧心忡忡，进退未知所适从，聊追忆两三日桂西程纪，迨晚而卧。
shí liù rì gù pū wèi qǐ yú yù zì wǎng yíng jìng wén
十六日顾仆未起，余欲自往迎静闻。
gù pū qiáng qǐ xíng yú bìng fù qián shú jìng wén náng bèi
顾仆强起行，余并付钱赎静闻囊被。
dài shàng wǔ guī jìng wén bù zhì ér miào sēng zhì yān
迨上午归，静闻不至而庙僧至焉。
yán zuó rì jìng wén bìng shǎo chài bìng yù zhì yè yù shén jīn yǎn yǎn chuí bì jí xū yǐ yú yíng zhī
说是昨天静闻的病稍稍痊愈，到夜间病得更严重了，现在已奄奄待毙，须要赶快用车去接他。
yú wèi bìng jì shén yì bù kě yí quàn sēng shǎo liú yú dāng chū shì bìng xié yī jiù zhì yě
余谓病既甚，益不可移，劝僧少留，余当出视，并携医就治也。
sēng yàng yàng qù
僧怏怏去。
yú bù dài wǔ cān chū dōng mén guò táng èr xián cí yóu qí nèi xi zhuǎn wèi liǔ hóu miào liǔ hóu bēi zài qí qián nǎi sū zǐ zhān shū hán wén gōng shī
余不待午餐，出东门，过唐二贤祠，由其内西转，为柳侯庙，《柳侯碑》在其前，乃苏子瞻书，韩文公诗。
qí hòu zé liǔ mù yě
其后则柳墓也。
yú àn yī tǒng zhì liǔ zhōu zhǐ yǒu liú bēn mù ér bù jí zi hòu hé yě
余按《一统志》，柳州止有刘贲墓，而不及子厚，何也？
róng kǎo zhī
容考之。
jí qū tiān fēi shì jìng wén zé xíng biàn yǔ zhān jǐn shī cháng dù
急趋天妃视静闻，则形变语谵，尽失常度。
shǐ wèn zhī bù néng yán jì ér xiáng xùn shǐ zhī zuó guǒ shǎo chài wǎn mì chāng pú xióng huáng fú zhī suì dà wěi dùn jí dù pí kùn gài yùn rè zhī jí ér yòu fú cǐ wēn rè zhī yào qí xìng hàn liè yi qí jí cǐ
始问之，不能言，继而详讯，始知昨果少瘥，晚觅菖蒲、雄黄服之，遂大委顿极度疲困，盖蕴热之极而又服此温热之药，其性悍烈，宜其及此。
yú shù rì qián yuè xi shì ěr zài cǐ zhōng rén yǒu shí yǐn duān wǔ chāng pú jiǔ yī jiā jù bì zhě fāng yǐ wéi jiè
余数日前阅《西事珥》，载此中人有食饮端午菖蒲酒，一家俱毙者，方以为戒。
ér jìng wén bìng zhōng fú cǐ qí bù jí bì yì tiān xìng yě
而静闻病中服此，其不即毙亦天幸也。
yú yù yǐ yì yuán sàn jiě zhī kǒng qí bù xìn
余欲以益元散解之，恐其不信。
nǎi èr lǐ rù běi mén mì yī dǒng xìng zhě chū zhěn zhī
乃二里入北门，觅医董姓者出诊之。
yī yán wú shāng fú yào jí yù
医言无伤，服药即愈。
nǎi fù suí zhī dǐ yī yù jiàn suǒ zhì jì jù páng zá wú yào
乃复随之抵医寓，见所治剂俱旁杂无要。
yú xié zhì chéng yù lìng mì yì yuán sàn bìng yào jì lìng gù pū chuán zhì zhī yù yǐ yī yì xiān fú yì yuán suí jiān jì yǐ fú
余携至城寓，另觅益元散，并药剂令顾仆传致之，谕以医意，先服益元，随煎剂以服。
dài mù gù pū fǎn zhī fú yì yuán hòu bìng shì shǎo shā yǐ
迨暮，顾仆返，知服益元后病势少杀矣。
shí qī rì zhōng yè léi shēng yīn yīn dài xiǎo ér yǔ
十七日中夜雷声殷殷，迨晓而雨。
chén cān hòu lìng gù pū chū tàn jìng wén bìng yǐ jiàn jiě
晨餐后，令顾仆出探静闻病，已渐解。
jì wǔ yǔ zhǐ shī zhēng wèi jǐ
既午雨止，湿蒸未己。
kuāng zuò yù zhōng juàn yú chū yān
匡坐寓中，倦于出焉。
liǔ jùn sān miàn jù jiāng gù yuē hú chéng
柳郡三面距江，故曰壶城。
jiāng zì běi lái fù shé ér běi qù nán huán ér kuān běi jiā ér shù yǒu hú zhī xíng yān zi hòu suǒ wèi jiāng liú qū shì jiǔ huí cháng yě
江自北来，复折而北去，南环而宽，北夹而束，有壶之形焉，子厚所谓“江流曲似九回肠”也。
qí chéng pō jùn ér dōng guō zhī jù lú fǎn mì yú chéng zhōng huáng hàn jiǎn lóng tiān qīng zhī dì jù zài yān
其城颇峻，而东郭之聚庐反密于城中，黄翰简、龙天卿之第俱在焉。
lóng míng wén guāng
龙名文光。
huáng hàn jiǎn míng qǐ yuán
黄翰简名启元。
rén xū jìn shì fù míng huà
壬戌进士，父名化。
yóu xiāng kē rèn guǎng dōng píng yuǎn lìng píng dào yǒu gōng jìn qiān xiàn míng dài dū chá yuàn
由乡科任广东平远令，平盗有功，进佥宪明代都察院。
mǔ fū rén xǔ shì yǐ zhēn liè sǐ píng yuǎn yǒu zhuān cí
母夫人许氏，以贞烈死平远，有颛祠。
yú xī wén zhī wén xiàng gōng chén chí yán qí fū rén sǐ yú píng yuǎn chéng wéi zhī shàng ér jìn yuè xi shì ěr zé yán qí sǐ yú huì chāng qí de jì yì zé shì yì yǒu fèn
余昔闻之文相公湛持，言其夫人死于平远城围之上，而近阅《西事珥》，则言其死于会昌，其地既异，则事亦有分。
cǐ qí suǒ jū yǒu cí zài luó chí dōng
此其所居，有祠在罗池东。
quē dāng sì kǎo wén
（缺）当俟考文。
hàn jiǎn èr zi jù xiāng kē
翰简二子俱乡科。
shí bā rì yīn gù pū bìng bù néng chuī yú jiù zhōu sì zhōng jí chū dōng mén guān jìng wén
十八日因顾仆病不能炊，余就粥肆中，即出东门观静闻。
yī lǐ běi guò èr xián cí dōng guò kāi yuán sì yòu gòng yī lǐ dǐ tiān fēi miào zé jìng wén bìng suī shǎo quán ér xíng shén yóu fēi gù wú yě
一里，北过二贤祠，东过开元寺，又共一里，抵天妃庙，则静闻病虽少痊，而形神犹非故吾也。
yú chū yì yù bì qián miào sēng lìng mǎi lǜ dòu zá mǐ zuò mí zhōu yǐ yá cài xiān jiāng wèi gōng
余初意欲畀钱庙僧，令买绿豆杂米作糜粥，以芽菜鲜姜为供。
wèn qián suǒ bì jìng bù mǎi mǐ jù shì fěn bǐng shí
问前所畀，竟不买米，俱市粉饼食。
yú kǒng dǎo qián zhé suì fú yǔ nǐ zì mǎi bì zhī ér jìng wén yǔ miào sēng jiāo yǐ yán qīn yú
余恐蹈前辙，遂弗与，拟自买畀之，而静闻与庙僧交以言侵余。
cǐ fāng bìng zhě bù xìn yào ér xìn guǐ sēng bù zhāi shí ér ròu shí gù sēng yǐ dà bū huò jìng wén ér jìng wén xìn zhī
此方病者不信药而信鬼，僧不斋食而肉食，故僧以大𫗦惑静闻，而静闻信之。
sēng wèi bǐ suǒ shì bù zài yào ér zài shí
僧谓彼所恃不在药而在食。
jìng wén wèi yǔ bù xī qí mìng ér xī qián gài yóu rán bìng kuáng zhī yán yě
静闻谓予不惜其命而惜钱，盖犹然病狂之言也。
yú nǎi hái guò kāi yuán sì rù zhān yān
余乃还，过开元寺入瞻焉。
sì wèi táng gǔ chà suī dà ér wú tā shèng
寺为唐古刹，虽大而无他胜。
yòu xi guò táng èr xián cí mì zhí bēi zhě jiā shì suǒ zhí sū zǐ zhān shū hán cí èr zhǐ
又西过唐二贤祠觅拓碑者家，市所拓苏子瞻书韩辞二纸。
gèng mì tā zhí jiàn yǒu liǔ shū luó chí tí shí yī fāng bǐ jìn ér kè gǔ suī hòu yǐ bō luò ér xiān xíng wǎn rán
更觅他拓，见有柳书《罗池题石》一方，笔劲而刻古，虽后已剥落，而先型宛然。
yú zhǔ zài suǒ jǐ zhǐ qí rén xīn rán yuē cǐ yì ěr
余嘱再索几纸，其人欣然曰：“此易耳。
jí wéi gōng fā xíng mó dāo shí chū yī shí tuò nǎi xīn mó ér cái juān zhī zhě
即为公发硎磨刀石出一石拓，乃新摹而才镌之者。
wèn jiù bēi hé zài
”问：“旧碑何在？
yuē yǐ suì liè
”曰：“已碎裂。
jīn fān bù shì qián zhī bō ér bù quán yǐ
今番不似前之剥而不全矣。
yú shén wǎn xī xiè qí xīn zhí zhǐ xié jiù zhě yī zhǐ bìng hán cí èr dà zhǐ qù
”余甚惋惜，谢其新拓，只携旧者一纸并韩辞二大纸去。
xún luó chí suǒ zài yuē cóng cí yòu dà jiē běi xíng cóng wěi xiàng dōng rù jí shì
询罗池所在，曰：“从祠右大街北行，从委巷东入即是。
rán yǐ zài rén jiā huán dǔ zhōng wèi yì mì yě
然已在人家环堵中，未易觅也。
yú cóng zhī
”余从之。
běi xiàng dà jiē xíng bàn lǐ bù dé
北向大街行半里，不得；
dōng rù xiàng zài xún zhī tǔ rén chū jù yún bù zhī
东入巷再询之，土人初俱云不知。
zuì hòu yǒu wù zhě yuē qǐ wèi luó chí yè yuè yé
最后有悟者，曰：“岂谓‘罗池夜月’耶？
cǐ jǐng yǐ jiǔ yān miè bù kě jiàn yǐ
此景已久湮灭，不可见矣。
yú wèn hé gù yuē dà jiāng dōng nán yǒu dēng tái shān pò xuán tái shàng ér yǐng jìn chí zhōng wèi cǐ zhōng jué jǐng
”余问何故，曰：“大江东南有灯台山，魄悬台上而影浸池中，为此中绝景。
tǔ rén kǔ guān fǔ yóu yàn zhī fán pāo shí jù gòu chí wèi bàn sāi yǐng suì bù yào mì zhī wú kě guān yě
土人苦官府游宴之烦，抛石聚垢，池为半塞，影遂不耀，觅之无可观也。
yú qiú yī jiàn qí rén yǐn yú chuān wū jiǎo yuán xì jìn yī cè mén zé yǒu chí yī wān shuǐ shén wū zhuó qí nán yǒu fèi zhǐ liǎng chóng shàng yú jùn yuán bàn jiǎo xiǎng jí xī shí tíng guǎn suǒ tuō yě
”余求一见，其人引余穿屋角垣隙，进一侧门，则有池一湾，水甚污浊，其南有废址两重，尚余峻垣半角，想即昔时亭馆所托也。
dōng àn lóng yǎn èr zhū jí gāo dà yù qiàn mào shèng de shù zhī chuí shí zhèng lěi lěi yān
东岸龙眼二株，极高大，郁倩茂盛的树枝垂实，正累累焉。
dù qí de dāng jí liǔ cí zhī hòu cí jí xī zhī luó chí miào liǔ hóu zhī suǒ shén qī yān zhě
度其地当即柳祠之后，祠即昔之罗池庙，柳侯之所神栖焉者。
jīn chí yǐ bù néng wéi shén yǒu kuàng yù qí yǐ jǐng cún yé
今池已不能为神有，况欲其以景存耶？
píng diào jiǔ zhī hái fàn yú yù
凭吊久之，还饭于寓。
nǎi chū xiǎo nán mén wèn róng xiàn zhōu yù wèi míng rì xíng jì
乃出小南门，问融县舟，欲为明日行计。
shǐ zhī fǔ chéng běi mén míng rì wèi xū qī xū sàn zhōu guī shā gōng biàn zhōu lín cì ér dài yān
始知府城北门明日为墟期，墟散舟归，沙弓便舟鳞次而待焉。
nǎi xún jiāng dōng xiàng dà nán mén dù jiāng
乃循江东向大南门渡江。
jiāng zhī nán shāo xi wèi mǎ ān shān zuì gāo ér liǎng duān bìng sǒng wèi fǔ zhī àn shān
江之南，稍西为马鞍山，最高而两端并耸，为府之案山；
shāo dōng wèi píng fēng shān xíng fú ér duān fāng qí dōng běi wèi dēng tái shān zé yòu gāo ér è jiāng běi zhuǎn zhě yě
稍东为屏风山，形伏而端方，其东北为灯台山，则又高而扼江北转者也。
mǎ ān zhī xi jiān fēng qiào sǒng wèi lì yú shān
马鞍之西，尖峰峭耸，为立鱼山。
qí shān tè qǐ rú yú zhī lì rán nán fù yǒu shān yìng zhī fēi jìn chū qí xià bù néng biàn
其山特起如鱼之立，然南复有山映之，非近出其下不能辨。
jì dù yú jí xún xian yì yán jū rén wú zhī zhě
既渡，余即询仙奕岩，居人无知者。
xī nán yī lǐ zhì lì yú shān ér hòu zhī qí dōng zhī xiāng duì zhě jí xian yì yán yě
西南一里至立鱼山，而后知其东之相对者，即仙奕岩也。
yán zài mǎ ān zhī xi lù jū rén zhǐ zhī wèi mǎ ān bù zhī wèi xian yì shí wú èr shān yě
岩在马鞍之西麓，居人止知为马鞍，不知为仙奕，实无二山也。
lì yú dāng bīn zhōu dà dào zài chéng zhī xī nán yú
立鱼当宾州大道，在城之西南隅。
yóu dōng běi niè jí pán yá ér dēng yán mén dōng xiàng jù shān zhī bàn
由东北蹑级盘崖而登，岩门东向，踞山之半。
mén wài yòu shàng fù páng liè yī kān ruò xuán wō zhui gé nèi zhì shān shén
门外右上复旁裂一龛，若悬窝缀阁，内置山神；
mén wài zuǒ xià shè jí shù céng yòu lìng liè yī qiào ruò shuāng yá jiā bì gāo qióng zhí rù nèi gōng dà shì
门外左下拾级数层，又另裂一窍，若双崖夹壁，高穹直入，内供大士。
rù yán zhī mén rú zhāng jù wěn qí zhōng kuān píng zhěng lǎng dǐng shí dǎo shū nán lái zī xué sì dà zì xī shǔ yáng fāng bǐ yě
入岩之门，如张巨吻，其中宽平整朗，顶石倒书“南来兹穴”四大字，西蜀杨芳笔也。
mén wài yòu yǒu shī bēi
门外又有诗碑。
nèi liè shén wèi shén duō hòu tōng liǎng qiào yī nán yī běi chuān fù xi rù jiē xiǎo ruò wān dòu
内列神位甚多，后通两窍，一南一北，穿腹西入，皆小若剜窦。
xiān yóu nán qiào jìn
先由南窍进。
nèi hū qióng rán gāo pán shù liè
内忽穹然，高盘竖裂。
xi fù yǒu mén tòu shān zhī xi qí zhōng chóng chè yǎo tiǎo nèi liè sān qīng jù xiàng
西复有门透山之西，其中崇彻窈窕，内列三清巨像。
hòu mén yú yù ér chū xi lín jué hè yáo zhān xī nán qún fēng kāi rào yán lǎn shén kuò
后门逾阈而出，西临绝壑，遥瞻西南群峰开绕，延揽甚扩。
yóu mén cè yòu chuān xiá qiào yǐ xià fù yǒu dòng mén xī xiàng
由门侧右穿峡窍以下，复有洞，门西向。
qí nèi bù gāo ér kuān yǒu yī shí zhù zhōng xuán zá zhì shén xiàng huán yǐ zhī zhù hòu yǒu xué jí qián dòng suǒ tōng zhī běi qiào yě
其内不高而宽，有一石柱中悬，杂置神像环倚之，柱后有穴，即前洞所通之北窍也。
nǎi zhī shì shān tòu fù huán zhuǎn zhōng kōng wài dá bā miàn líng lóng jí guì lín zhū dòng suǒ bù duō jiàn yě
乃知是山透腹环转，中空外达，八面玲珑，即桂林诸洞所不多见也。
yóu mén nèi zuǒ xún yán bì ér shàng dòng héng nán běi shì yù gāo pán
由门内左循岩壁而上，洞横南北，势愈高盘。
dòng dǐng wǔ xué wān kōng yǎng ér wàng zhī huǎng ruò míng xīng gòng yào huī yìng zhào yào
洞顶五穴剜空，仰而望之，恍若明星共曜yào辉映、照耀。
qí xià dōng kāi yī xiá qián dá sēng qī zhì mén xià jiàn mén shàng de héng chā bù tōng xíng yān
其下东开一峡，前达僧栖，置门下键门上的横插，不通行焉。
shāo nán xi zhuǎn xià xiá fù xi tòu yī mén qián yì xià lín xi hè
稍南，西转下峡，复西透一门，前亦下临西壑。
yóu mén zuǒ zhuǎn ér rù qí nèi xià zhuì chéng xiá zhí bèng dōng dǐ shēn jùn bù kě xià
由门左转而入，其内下坠成峡，直迸东底，深峻不可下。
yóu qí shàng mén yá tòu yè yòu nán chū yī mén
由其上扪崖透腋，又南出一门。
qí mén nán xiàng qián yǒu yī xiǎo fēng zhī qǐ yǔ dà fēng pián liù chéng āo
其门南向，前有一小峰枝起，与大峰骈六成坳。
yóu qí jiān pān yá tī shí zhí niè lì yú zhī diān yān
由其间攀崖梯石，直蹑立鱼之颠焉。
gài shì dòng tòu lòu shān fù dōng kāi èr mén xi kāi sān mén nán kāi yī mén qí dǐng xuán ér cè liè zhě fù shí yǒu yú xué kāi jiā ér qù kuò wú qióng qū zhé ér jìng shēn mò bì zhēn yì jiè yǐ
盖是洞透漏山腹，东开二门，西开三门，南开一门，其顶悬而侧裂者，复十有余穴，开夹而趣括无穷，曲折而境深莫閟，真异界矣。
fù yóu zhū dòng wǎn zhuǎn chū qián dòng cóng mén yòu lì jí nán shàng shǎo qì sēng lú
复由诸洞宛转出前洞，从门右历级南上，少憩僧庐。
dōng kàn shān xià yǒu táng huì shuǐ yī fāng zhōng wā ér nèi qìn bù zhī hé chū
东瞰山下，有塘汇水一方，中洼而内沁，不知何出；
qí dōng běi suǒ duì zhě jí mǎ ān shān zhī xī běi lù xian yì yán zài yān
其东北所对者，即马鞍山之西北麓，仙奕岩在焉；
qí dōng nán suǒ duì zhě nǎi mǎ ān shān xī nán zhī fēng yòu yǒu shòu xīng yán yān
其东南所对者，乃马鞍山西南枝峰，又有寿星岩焉。
yáo wàng qí hòu zhòng yán huí fù dāng mǎ ān zhī ào jìng fēi yī lǎn kě jǐn
遥望其后重岩回复，当马鞍之奥境，非一览可尽。
shí rì yǐ xià chōng yǔ fù lián mián yú yù zài hou jìng wén bìng xian yì yán jù liú wèi hòu yóu
时日已下舂，雨复连绵，余欲再候静闻，并仙奕岩俱留为后游。
xià shān yī lǐ fù dù nán mén yòu dōng běi sān lǐ xié dòu shū dǐ tiān fēi diàn ér jìng wén yǔ sēng xiāng qīn mí shén
下山一里，复渡南门，又东北三里，携豆蔬抵天妃殿，而静闻与僧相侵弥甚；
yù yǐ qián shú bèi
欲以钱赎被。
ér zhǔ sēng fù bì bù jí zhì
而主僧复避不即至。
yú nǎi bù gù ér fǎn jí rù chéng yǐ mén jiāng xià jiàn yǐ
余乃不顾而返，亟入城，已门将下键矣。
hūn hēi dǐ yù bù dé wǎn cān ér wò
昏黑抵寓，不得晚餐而卧。
shí jiǔ rì líng chén ér qǐ yǔ shì shén pèi zǎo chū běi mén guān xū shì ér jiē qú yǔ yì chéng qú xū bù quán jí
十九日凌晨而起，雨势甚沛，早出北门观墟市，而街衢雨溢成渠，墟不全集。
shàng wǔ hái fàn yú yù
上午还饭于寓。
jì liú qián mǐ lǜ dòu lìng gù pū wǎng sòng jìng wén ér jìng wén yǐ zhì
计留钱米绿豆，令顾仆往送静闻，而静闻已至。
qí bìng yóu wèi quán tuō ér bèi fú bèi dān zhī shǔ jù qì zhī tiān fēi miào zhī shēn ér lái
其病犹未全脱，而被襆fú被单之属俱弃之天妃庙，只身而来。
yú yīn zhǔ yù zhǔ rén tóng gù pū liú qī yān
余阴嘱寓主人，同顾仆留栖焉。
yú nǎi qiè náng chū xī nán mén de shā gōng xiǎo zhōu yī cāng suì fù zhī
余乃挈囊出西南门，得沙弓小舟一舱，遂附之。
ér tóng zhōu zhě jù míng chén xíng jìng sù shā jì
而同舟者俱明晨行，竟宿沙际。
èr shí rì hou zhū xíng zhě shàng wǔ shǐ fā zhōu
二十日候诸行者，上午始发舟。
xún chéng xi ér běi sù liǔ jiāng guò xī mén chéng shāo xùn ér nèi suì bù bīn jiāng yún
循城西而北溯柳江，过西门，城稍逊而内，遂不滨江云。
jiāng zhī xi é shān tíng hēng dú lì kuàng yě zhōng ruò wéi biāo yān
江之西，鹅山亭亨，独立旷野中，若为标焉。
zài běi jiāng dōng àn yóu duō biān máo kàn shuǐ zhī jiā qí xià shuǐ yá dào zhōu lín cì jù dài gěng ér shù zhě zhū fù jiù shuǐ cì chēng ér shì yān jù cóng liǔ chéng róng xiàn shùn liú ér xià zhě yě
再北，江东岸犹多编茅瞰水之家，其下水涯，稻舟鳞次，俱带梗而束者，诸妇就水次称而市焉，俱从柳城、融县顺流而下者也。
yòu běi èr shí lǐ wǎn pō gǔ líng bǎo zài jiāng xī àn
又北二十里，晚泊古陵堡，在江西岸。
zì liǔ zhōu fǔ xī běi liǎng àn shān tǔ shí jiān chū tǔ shān yǐ lǐ jiān hū shí fēng shù shí tǐng lì chéng duì qiào xuē sēn luó huò yǐn huò xiàn
自柳州府西北，两岸山土石间出，土山迤逦间，忽石峰数十，挺立成队，峭削森罗，或隐或现。
suǒ yì yú yáng shuò guì lín zhě bǐ zé sì gù jiē shí fēng wú yī tǔ shān xiāng zá
所异于阳朔、桂林者，彼则四顾皆石峰，无一土山相杂；
cǐ zé rú zhuī chǔ náng zhōng yóu jué yǒu tuō yǐng zhī yì ěr
此则如锥处囊中，犹觉有脱颖之异耳。
liǔ jiāng xī běi shàng liǎng yá duō sēn xuē zhī shí suī shí bù dàng guān tān bù dǎo hè ér fú róng qiàn shuǐ zhī tài bù ruò yáng shuò jiāng zhōng jù huí yá tū hè bì yì bù ruò luò róng jiāng zhōng jù xuán tān huāng qì yě
柳江西北上，两涯多森削之石，虽石不当关，滩不倒壑，而芙蓉倩水之态，不若阳朔江中俱回崖突壑壁，亦不若洛容江中俱悬滩荒碛也。
cǐ chù yú suǒ lì zhě qí jiāng yǒu sān jù bù ruò jiàn xī zhī xiǎn
此处余所历者，其江有三，俱不若建溪之险。
yáng shuò zhī lí shuǐ suī liú yǒu duō tān ér zhōng wú yī shí liǎng páng shí shí hōng yá zhui bì è chè jiāng liú ér qún fēng wēi yí jiā zhī cǐ jiāng xíng zhī zuì shèng zhě
阳朔之漓水，虽流有多滩，而中无一石，两旁时时轰崖缀壁，扼掣江流，而群峰逶迤夹之，此江行之最胜者；
luò róng zhī luò qīng
洛容之洛青，
tān xuán bō yǒng
滩悬波涌，
àn wú líng bō zhī shí
岸无凌波之石，
shān jiē lián máo zhī pō
山皆连茅之坡，
cǐ jiāng xíng zhī zuì xià zhě
此江行之最下者，
liǔ chéng zhī liǔ jiāng
柳城之柳江，
tān jì píng liú
滩既平流，
yá duō sēn shí
涯多森石，
wēi luán dào xiù
危峦倒岫，
shí yǔ tǔ shān xiāng wéi chū mò
时与土山相为出没，
cǐ jiè yú yáng shuò luò róng zhī jiān
此界于阳朔、洛容之间，
ér wèi jiāng xíng zhī zhōng zhě yě
而为江行之中者也。
èr shí yī rì mèi shuǎng xíng
二十一日昧爽行。
èr shí lǐ shàng wǔ guò shān lǐng jiāng yòu jiān fēng dié chū
二十里，上午过杉岭，江右尖峰叠出。
yòu sān shí lǐ xià wǔ dǐ liǔ chéng xiàn
又三十里，下午抵柳城县。
zì chéng běi sù huái yuǎn jiāng ér rù yòu shí lǐ zhì yú gǔ jiù xiàn
自城北溯怀远江而入，又十里，治于古旧县。
cǐ gǔ xiàn zhì yě zài jiāng běi àn
此古县治也，在江北岸。
shì rì shǔ shén zhōu zhōng rú zhì
是日暑甚，舟中如炙。
liǔ chéng xiàn zài jiāng dōng àn gū chéng liáo jì yǒu shí yá zài chéng nán xi tū kàn jiāng cǐ dì bīn liú qiào bì suǒ jiàn wéi cǐ
柳城县在江东岸，孤城寥寂，有石崖在城南，西突瞰江，此地濒流峭壁，所见惟此。
chéng xī jiāng dào fēn ér wèi èr
城西江道分而为二。
zì xi lái zhě qìng yuǎn jiāng yě qí yuán yī chū tiān hé xiàn wèi lóng jiāng yī chū guì zhōu dū yún sī wèi wū ní jiāng jīng xīn chéng běi rù lóng jiāng hé liú zhì cǐ
自西来者，庆远江也，〔其源一出天河县为龙江，一出贵州都匀司为乌泥江，经忻城北入龙江，合流至此；
zì běi lái zhě huái yuǎn jiāng yě qí yuán yī chū guì zhōu píng yuè fǔ yī chū lí píng fǔ liú jīng huái yuǎn róng xiàn zhì cǐ
〕自北来者，怀远江也，〔其源一出贵州平越府，一出黎平府，流经怀远、融县至此。
èr jiāng hé ér wèi liǔ jiāng suǒ wèi qián jiāng yě
〕二江合而为柳江，所谓黔江也。
xià liú jīng liǔ zhōu fǔ lì xiàng zhōu ér yǔ yù jiāng hé yú xún
下流经柳州府，历象州，而与郁江合于浔。
jīn fēn xún zhōu nán níng tài píng sān fǔ wèi zuǒ jiāng dào yǐ yù jiāng wèi zuǒ yě
今分浔州、南宁、太平三府为左江道，以郁江为左也；
fēn liǔ zhōu qìng yuǎn sī ēn wèi yòu jiāng dào yǐ qián jiāng wèi yòu yě
分柳州、庆远、思恩为右江道，以黔江为右也。
rán yù jiāng shàng liú yòu yǒu zuǒ yòu èr jiāng zé yǐ fù zhōu zhī nán pán wèi yòu guǎng yuán zhī lì jiāng wèi zuǒ yě èr jiāng hé yú nán níng xi zhī hé jiāng zhèn gǔ zhī zuǒ yòu èr jiāng zhǐ cǐ ér jīn zé yǐ qián yù fēn ěr
然郁江上流又有左、右二江，则以富州之南盘为右，广源之丽江为左也，二江合于南宁西之合江镇，古之左右二江指此，而今则以黔、郁分耳。
nán pán zì fù zhōu jìng tián zhōu zhì nán níng hé jiāng zhèn hé lì jiāng shì wèi yòu jiāng
南盘自富州径田州，至南宁合江镇合丽江，是为右江。
běi pán zì pǔ ān jīng xīn chéng zhì qìng yuǎn hé lóng jiāng shì wèi wū ní jiāng
北盘自普安经忻城，至庆远合龙江，是为乌泥江。
xià wèi qián jiāng jīng liǔ xiàng zhì xún zhōu hé yù yì wèi yòu jiāng
下为黔江，经柳、象至浔州合郁，亦为右江。
shì nán běi èr pán zài guǎng yòu jù wèi yòu jiāng dàn hé fēi yī chù ěr
是南、北二盘在广右俱为右江，但合非一处耳。
yún nán zhì yǐ wéi èr pán fēn liú qiān lǐ zhì hé jiāng zhèn hé yān zé wù yǐ nán níng zhī zuǒ yòu èr jiāng jù wèi pán jiāng ér bù zhī nán pán zhī wú guān yú lì jiāng shuǐ běi pán zhī bù chū yú hé jiāng zhèn yě
《云南志》以为二盘分流千里，至合江镇合焉，则误以南宁之左、右二江俱为盘江，而不知南盘之无关于丽江水，北盘之不出于合江镇也。
èr shí èr rì píng míng fā zhōu
二十二日平明发舟。
xī běi èr shí lǐ wǔ guò dà bǎo zài jiāng dōng àn
西北二十里，午过大堡，在江东岸。
shì rì shǔ yǔ shí zuò zhēng yù shū shèn zhōu rén gǔ diào shí xíng shí zhǐ gù jìng rì zhī lì suǒ xíng wú jǐ
是日暑雨时作，蒸燠殊甚，舟人鼓掉，时行时止，故竟日之力，所行无几。
xià wǔ yòu shí wǔ lǐ dà yǔ qīng pén zhōu zhōng shuǐ kě jū yī yě àn pō
下午又十五里，大雨倾盆，舟中水可掬，依野岸泊。
jì mù yǔ zhǐ fù xíng wǔ lǐ ér xiē
既暮雨止，复行五里而歇。
èr shí sān rì mèi shuǎng xī běi xíng shí wǔ lǐ guò cǎo xū yǒu shān tū lì jiāng yòu shàng pán wēi yán xià xuān qiào bì
二十三日昧爽，西北行十五里，过草墟，有山突立江右，上盘危岩，下亘峭壁。
qí de yú shén jiàn
此地的鱼非常便宜。
shí lǐ mǎ tóu mǎ tóu jiāng zuǒ shān yá wēi xuān qí nèi yáo fēng sēn liè cuán cù tiān bàn
十里，马头码头，江左山崖危亘，其内遥峰森列，攒簇天半。
yú shì zhōu zhuǎn dōng xíng shí lǐ fù běi wǔ lǐ xià wǔ dǐ shā gōng róng xiàn nán jiè yě jiāng zhī xī nán jí wéi luó chéng xiàn dōng jiè
于是舟转东行，十里复北，五里，下午抵沙弓，融县南界也，江之西南即为罗城县东界。
shā gōng shuǐ bīn jù luò běi zhì róng wǔ shí lǐ xi zhì luó chéng yì rán xi wàng gé jiāng qún fēng zǎn chù jiē luó chéng dào zhōng suǒ yóu yě
沙弓，水滨聚落，北至融五十里，西至罗城亦然，西望隔江群峰攒处，皆罗城道中所由也。
shì wǎn jí sù zhōu zhōng
是晚即宿舟中。
èr shí sì rì mèi shuǎng réng fù yuán zhōu xiàng hé mù xū
二十四日昧爽，仍附原舟向和睦墟。
xiān shì shā gōng rén yán míng rì wèi hé mù xū qī xū sàn yǒu róng xiàn guī zhōu fù zhī shén biàn
先是沙弓人言：“明日为和睦墟期，墟散有融县归舟，附之甚便。
ér yuán zhōu yì yù wǎng xū mǎi mǐ gù réng fù zhī xíng
”而原舟亦欲往墟买米，故仍附之行。
hé mù qù shā gōng shí lǐ
和睦去沙弓十里。
shuǐ lù suǒ gòng yóu yě
水陆所共由也。
zhōu zì shā gōng xi jí zhuǎn ér dōng běi xíng yī lǐ yǒu jiāng zì xī běi lái wǔ yáng jiāng yě nèi tān shí shén xiǎn
舟自沙弓西即转而东北行，一里，有江自西北来，舞阳江也，〔内滩石甚险。
yòu zhí dōng sì lǐ shǐ zhuǎn ér běi yòu wǔ lǐ wèi hé mù xū
〕又直东四里，始转而北，又五里为和睦墟。
huāng xū wú máo shè jiù gāo tuī lú wěi cǎo rì chū ér jù wèi wǔ ér sàn wèn zhōu bù dé
荒墟无茅舍，就高蓷tuí芦苇草，日初而聚，未午而散，问舟不得。
jiǔ zhī dé yī hé yán guī zhě nǎi fù xíng náng yǔ zhī xié xíng
久之，得一荷盐归者，乃附行囊与之偕行。
shǐ dōng běi xíng yī lǐ yǒu xiǎo xī zì xi ér dōng
始东北行一里，有小溪自西而东。
yuè xī ér běi shàng xià pō tuó jiē huāng cǎo mǐ mǐ yuǎn shān sì rào
越溪而北，上下陂陀，皆荒草靡靡，远山四绕。
yòu sì lǐ guò huáng huā lǐng shǐ yǒu suí wù zhī tián
又四里过黄花岭，始有随坞之田。
zhí běi xíng wǔ lǐ guò gǔ yíng qí tián jiē yíng zhōng suǒ zhūn yě
直北行五里，过古营，其田皆营中所屯也。
yòu běi wǔ lǐ yuè yī xiǎo xī wèi gāo qiáo yǒu qín xìng zhě zhī jū zài gāng zhōng
又北五里，越一小溪为高桥，有秦姓者之居在冈中。
běi xià yī lǐ wèi dà xī yǒu shuǐ zì xi ér dōng yǒu yàn yàn zhī qí shēn jí xī cǐ zhōng shuǐ zhī dà zhě dì bù tōng zhōu ěr
北下一里为大溪，有水自西而东，有堰堰之，其深及膝，此中水之大者，第不通舟耳。
yòu běi wǔ lǐ dà dào zhí běi xiàng xiàn ér hé xíng lǐ zhě lù xìng jiā yú dōng liáng xī běi suì yóu cǐ qí ér xī běi xíng
又北五里，大道直北向县，而荷行李者陆姓，家于东梁西北，遂由此岐而西北行。
èr lǐ shàng jī lóng lǐng qí āo shén jùn xi yǒu tài shān tū wù yuē gǔ dōng shān
二里，上鸡笼岭，其坳甚峻，西有大山突兀，曰古东山。
shān běi dōng yú wèi dōng liáng xiàn zhōng dà dào suǒ jìng yě
山北东隅为东梁，县中大道所径也。
xī běi yú wèi dōng yáng yì shān zhōng jù luò yě ér lù xìng zhě jù jū yú qí běi wù duì shān zhī xià yuè jī lóng gòng xī běi sān lǐ ér dǐ qí jiā
西北隅为东阳，亦山中聚落也，而陆姓者聚居于其北坞对山之下，越鸡笼共西北三里，而抵其家。
qù zhēn xiān yán shàng shí lǐ qù xiàn shí wǔ lǐ
〔去真仙岩尚十里，去县十五里。
shí fu yú wǔ ér rù shèng xià yòu shī yòu rè de qì hòu shǔ pí jí suì zhǐ qí chù
〕时甫逾午，而溽盛夏又湿又热的气候暑疲极，遂止其处。