shí bā rì chén cān hòu fàng zhōu
十八日晨餐后放舟。
shí lǐ shí gǒu wān
十里，石狗湾。
yǒu xiǎo shān zài jiāng zuǒ jiāng shāo qū ér dōng běi
有小山在江左，江稍曲而东北。
xiǎo shān zhī dōng wèi lóng chuán shān yòu xī nán wèi jiā dào shuāng shān cǐ běi mén lù lù suǒ chū yě
小山之东为龙船山，又西南为夹道双山，此北门陆路所出也。
yóu shí gǒu wān wǔ lǐ wèi yóu zhá jiāng shǐ zhuǎn ér dōng
由石狗湾五里，为油闸，江始转而东。
yòu dōng běi shí lǐ wèi luō gōu
又东北十里为罗沟。
xiàng zhèng dōng xíng zhě wǔ lǐ shǐ zhuǎn ér nán shí lǐ wéi shān mén chōng jí xī rì luò róng lái dù jiāng chù yě
向正东行者五里，始转而南，十里为山门冲，即昔日洛容来渡江处也。
jiāng dōng wèi nán zhài shān xi lù shí yá huí fǎn xià qiàn jiāng liú
江东为南寨山〔西麓，石崖回返，下嵌江流；
jiāng xī àn wèi mǎ lù bǎo
〕江西岸为马鹿堡。
yòu nán shí lǐ wèi luō tóng
又南十里为罗峒。
qián yǒu shān tū wù píng zhōng yǒu xià nán liè shàng lián xià tòu rú shí mén
前有山突兀，坪中有罅南裂，上连下透〔如石门〕。
qí diān yòu yǒu yī yuán shí tū zhui yú shàng ruò yī sēng yǐ yá nán xiàng jiān yǔ yá qí ér shàng lù qí tóu lú xià tòu qí yāo bèi
其巅又有一圆石突缀于上，若一僧倚崖南向，肩与崖齐，而上路其头颅，下透其腰背。
yú xī zài luó shān nán yǐ dōng wàng ér jiàn zhī jīn fù xi tiào gài shuǐ lù jiān shōu zhī yǐ
余昔在罗山南已东望而见之，今复西眺，盖水陆兼收之矣。
yòu nán wǔ lǐ zhū fēng sēn cóng jiāng yòu shí yá huí xuān yì yóu shān mén zhī liè yú jiāng zuǒ zhě ér qí shàng fù yǒu shí sēn liè ruò lì ér yǔ lǚ ruò zuò ér jī jù zhě
又南五里，诸峰森丛江右，石崖回亘，亦犹山门之列于江左者，而其上复有石森列，若立而伛偻，若坐而箕踞者。
zhōu rén wèi cǐ chù yǒu bā xiān duì yì qǐ jí cǐ yé
舟人谓此处有“八仙对奕”，岂即此耶？
zhì cǐ jiāng shāo zhuǎn xī nán qí dōng àn yǒu jù luò rì jī xī nǎi liǔ zhōu dōng nán lù lù dà dào yě
至此江稍转西南，其东岸有聚落日鸡腊，乃柳州东南陆路大道也。
dào cè yǒu xī zì xi lái rén yú shì zhōu zhuǎn dōng xíng
道侧有溪自西来人，于是舟转东行。
wǔ lǐ zhuǎn ér nán yǒu yá xuán tū jiāng zuǒ céng lèi dié qiàn guāng cǎi lí qí
五里，转而南，有崖悬突江左，层累叠嵌，〔光采离奇。
tiào qí dōng yǒu jiān fēng wān shù xíng ruò niú jiǎo
〕眺其东，有尖峰弯竖，形若牛角。
jì ér dōng zhuǎn wǔ lǐ jiāng běi jù luò chū yān míng yuē lí chōng
既而东转五里，江北聚落出焉，名曰犁冲。
gài shān mài běi zì niú jiǎo jiān zhí xià jiāng liú huán qí dōng nán xi sān miàn zhōng chéng pán yá ruò lí zhī jiān gù míng
盖山脉北自牛角尖直下，江流环其〔东、南、西〕三面，中成盘涯，若犁之尖，故名。
hū zhuǎn ér běi yòu wǔ lǐ zhí dǐ niú jiǎo shān xià
忽转而北，又五里，直抵牛角山下。
fù zhuǎn dōng qù
复转东去。
běi shān sōng guì sēn rán míng yuē luō fén
北山松桧森然，名曰罗坟。
yáo wén tān shēng rú léi jiǔ zhī shǐ zhì zé xuán liú huí pù yī xiè shù lǐ shì yuē héng xuán tān
遥闻滩声如雷，久之始至，则悬流回瀑，一泻数里，是曰横旋滩。
zì lí chōng běi zhuǎn zhì cǐ pò bì ér chū jiàn líng ér xià yòu gòng wǔ lǐ yǐ
自犁冲北转至此，破壁而出，建瓴而下，又共五里矣。
dōng nán xià tān wǔ lǐ shān jiàn kāi fú yòu shí lǐ shāo zhé ér dōng běi yòu dōng shí lǐ sān jiāng kǒu
东南下滩五里，山渐开伏，又十里，稍折而东北，又东十里，三江口。
luò qīng jiāng zì dōng běi lái zhù yǒu jù luò zài liǔ jiāng běi luò qīng xi xī yǒu xún sī bìng yì jīn yí yǔn jiāng yǐ
洛青〔江〕自东北来注，有聚落在柳江北、洛青西，昔有巡司并驿，今移𫕥江矣。
shí rì yǐ xi xián shān bàn suì pō
时日已西衔山半，遂泊。
shí jiǔ rì zhōu rén yīn wén ruì shén duō chéng yuè fàng zhōu zhōng liú tīng qí suí bō qù
十九日舟人因蚊蚋甚多，乘月放舟中流，听其随波去。
wǔ gǔ dǐ bīn jiāng shì jù zài dōng àn qí shàng lián shì pō shèng qí xià fù yǒu tān
五鼓抵宾江，市聚在东岸，其上连室颇盛，其下复有滩。
xià tān zhōu shāo pō jì shǔ nǎi xíng
下滩，舟稍泊，既曙乃行。
èr shí lǐ xiàng zhōu zài jiāng dōng yán
二十里，象州，在江东岩。
zì lí chōng lái shí shān jiàn yǐn tǔ shān jiàn kāi wéi bīn jiāng zhī xià yǒu yá tè lì jiāng zuǒ jiāng zhuǎn ér xi shān xíng xià xuē shàng tū qǐ jí zhì suǒ wèi xiàng tái yé
自犁冲来，石山渐隐，土山渐开，唯宾江之下有崖特立江左，江转而西，山形下削上突，岂即《志》所谓“象台”耶？
xiàng zhōu chéng zài jiāng dōng àn bīn jiāng àn pō gāo xī mén chéng yuán yīn zhī zhōu jí zài qí nèi
象州城在江东岸，濒江岸颇高，西门城垣因之，州即在其内。
zhōu xiè nèi wài duō máo shè xiāo tiáo qí dōng jí wā ér xià jū mín zhī lú tuō yān
州廨内外，多茅舍萧条，其东即洼而下，居民之庐托焉。
xī mén wài gé jiāng jí wéi xiàng shān
西门外隔江即为象山。
shān tǔ ér bù gāo tǔ rén yuē chūn yuè yǒu yún qì wàng ruò xiàng xíng fēn zǒu qí shàng jí zhī zé sàn gù míng
山土而不高，土人曰：“春月有云气，望若象形，纷走其上，即之则散，故名。
qí běi àn yǒu shí dūn fú shān tóu wèi māo ér shí yě pō jué wǎn rán
”其北岸有石蹲伏山头，谓“猫儿石”也，颇觉宛然。
zhōu pō shì shū mǐ bīn wǔ nǎi fā
舟泊，市蔬米，濒午乃发。
shí lǐ zhuǎn ér xi yǒu yá zhì jiāng zuǒ
十里，转而西，有崖峙江左。
yòu xi shí lǐ guò dà róng bǎo zhuǎn ér xī nán xíng liǎng àn shǐ kuò rán wú shān
又西十里，过大容堡，转而西南行，两岸始扩然无山。
yòu wǔ lǐ zhuǎn ér dōng nán xíng
又五里，转而东南行。
yòu shí lǐ dōu ní jiāng zì xī nán lái huì qí shuǐ hún zhuó rú huáng hé zhī liú jì rù ér chéng bō wèi zhī gǎi sè
又十里，都泥江自西南来会，其水浑浊如黄河之流，既入而澄波为之改色。
jiāng dōng běi àn yǒu xiǎo shān běi miàn fēn sǒng liǎng qí xi tū wù ér dōng jiān qiào zhèng yǔ dōu ní rù jiāng zhī kǒu xiāng duì ruò wéi jiàn biāo yǐ shí zhě
江东北岸有小山，北面分耸两岐，西突兀而东尖峭，正与都泥入江之口相对，若为建标以识者。
yòu dōng nán shí wǔ lǐ zhé ér xī běi xuán zhuǎn xī nán
又东南十五里，折而西北，旋转西南。
yòu shí lǐ nǎi dōng xià dà tān yī xiè wǔ lǐ yuē líng jiǎo tān
又十里，乃东下大滩，一泻五里，曰菱角滩。
xià tān wǔ lǐ rì bó yān zī yòu shí wǔ lǐ pō yú lóng cūn
下滩五里，日薄崦嵫，又十五里，泊于泷村。
zài jiāng běi àn
在江北岸。
dōu ní jiāng zhě nǎi běi pán zhī shuǐ fā yuán qǔ jìng dōng shān zhī běi jīng qī xīng guān dǐ pǔ ān zhī pán shān yóu sì chéng ér xià qiān jiāng lì bīn zhōu lái bīn ér chū yú cǐ
都泥江者，乃北盘之水，发源曲靖东山之北，经七星关抵普安之盘山，由泗城而下迁江，历宾州、来宾而出于此。
sù liú zhī zhōu dǐ qiān jiāng ér zhǐ
溯流之舟，抵迁江而止。
gài shang liú jí tǔ sī mán dòng rén bù gǎn rù
盖上流即土司蛮峒，人不敢入；
ér shuǐ duō xuán liú chuān xué bù yóu dì zhōng gù rén xiān ān shú xī qí yuán liú zhě
而水多悬流穿穴，不由地中，故人鲜谙熟悉其源流者。
yòu àn qìng yuǎn xīn chéng yǒu wū ní jiāng yóu xiàn xi liù lǐ běi hé lóng jiāng
又按庆远忻城有乌泥江，由县西六里北合龙江。
xún zhī tǔ rén xián wèi xīn chéng wú yǔ lóng jiāng běi hé shuǐ kǒu yí jí dōu ní nán xià qiān jiāng zhě
询之土人，咸谓忻城无与龙江北合水口，疑即都泥南下迁江者。
gài qiān jiāng xīn chéng nán běi jiē rǎng wū ní dōu ní shēng yīn xiāng hé kǒng fēi èr shuǐ
盖迁江、忻城南北接壤，“乌泥”、“都泥”声音相合，恐非二水。
ruò wū ní guǒ běi chū lóng jiāng bì yì guì zhōu zhī liú xī wèi zhì xīn chéng yī kān qí jī ěr
若乌泥果北出龙江，必亦贵州之流，惜未至忻城一勘其迹耳。
ruò cǐ jiāng zé de wèi běi pán zhī wěi xi shì ěr zhǐ wèi wū ní shì yǐ èr shuǐ wèi hùn wèi xiáng hé zhī yě
若此江，则的为北盘之委，《西事珥》指为乌泥，似以二水为混，未详核之也。
èr shí rì mèi shuǎng fàng zhōu wǔ lǐ xià yī tān yuē dà lù tān jiāng yòu shí fēng fù pián liè ér chū
二十日昧爽放舟，五里下一滩，曰大鹭滩，江右石峰复骈列而出。
yòu nán wǔ lǐ wèi wǔ xuān xiàn xī mén
又南五里，为武宣县西门。
xiàn chéng zài jiāng zhī zuǒ yì yóu xiàng zhōu zhī xi lín jiāng zhǔ yě
县城在江之左，亦犹象州之西临江渚也。
dàn gé jiāng xī àn zhī shān zhuó lì qí fēn yǐn duì ér nán yán jiē qí guǐ ruò chuí shǒu yǐn xiàng yǔ lǚ bǐ jiān zhǒng zhǒng guài yì
但隔江西岸之山，卓立岐分，引队而南，〔岩皆奇诡，若垂首引项，伛偻比肩，种种怪异。
zhì wèi xiàn xi yǒu xiān rén shān nán yǒu xian yán shān dāng jí suǒ wàng zhū yì fēng yě bù shì xiàng zhōu xī shān yǐ yún qì dé míng yě
《志》谓“县西有仙人山，南有仙岩山”，当即所望诸异峰也，〕不似象州西山以云气得名也。
qí fù zhōu qù wǔ rén fù gèng sì rén zhōu rén pō ér dài zhī shàng wǔ nǎi fā
其附舟去五人，复更四人，舟人泊而待之，上午乃发。
nán wǔ lǐ jiāng zhé ér dōng yòu wǔ lǐ nǎi dōng nán zhé ér qù liǎng àn fù kuò rán
南五里，江折而东，又五里，乃东南折而去，〔两岸复扩然。
yòu shí wǔ lǐ yǒu xī zì xi lái zhù
〕又十五里，有溪自西来注。
yòu dōng nán shí lǐ wèi lè mǎ bǎo bǎo jiāng zuǒ guò cǐ jí wéi xún zhōu zhī guì píng jiè yǐ
又东南十里，为勒马堡，堡江左，过此即为浔州之桂平界矣。
yòu nán shí lǐ liǎng àn shān jiàn hé yòu wǔ lǐ wèi héng shí jī
又南十〔里，两岸山渐合，又〕五里为横石矶。
yǒu shí zì jiāng yòu shān lù héng tū jiāng zhōng jí liú dào yǒng suì jí hòng xiāng lián bù duàn dòng zhī shì
有石自江右山麓横突江中，急流倒涌，遂极澒hòng相连不断洞之势。
gài liǎng yá jiē lián shān bī shù zhì cǐ wèi rù xiá zhī shǐ
盖两崖皆连山逼束，至此为入峡之始。
yòu nán wǔ lǐ zhuǎn ér dōng nán èr shí lǐ jiāng zuǒ yá pì yī píng shì wèi bì tān shè bǎo zhì shù wèi xiá zhōng zhī jiè míng zhèn xiá bǎo yān
又南五里，转而东南二十里，江左涯辟一坪，是为碧滩，设堡置戍，为峡中之界，名镇峡堡焉。
yòu dōng nán shí lǐ liǎng àn shān shì gāo sǒng dú guān zhū fēng shí yǒu shí fēng xuán zhì
又东南十里，两岸山势高耸，〔独冠诸峰，〕时有石峰悬峙。
jiāng zhì shì zhuǎn ér dōng qí nán huí dōng zhuǎn chù jiāng zuǒ kàn liú zhī shí yǒu dà shū juān shí zhě tǔ rén zhǐ wèi hán dōu xiàn liú tí rán zhōu jí bù néng biàn yě
江至是转而东，其南回东转处，江左瞰流之石，有大书镌石者，土人指为韩都宪留题，然舟疾不能辨也。
yòu dōng běi èr shí lǐ yǒu xiǎo xī zì běi pò bì ér chū qí nèi shēn jùn qū qǔ rú jiā dǔ qiáng
又东北二十里，有小溪自北破壁而出，其内深峻屈曲，如夹堵墙。
yòu dōng wèi dà téng xiá dà jiāng nán běi liǎng yá jù yǒu shí tū jiāng zhōng
又东为大藤峡，大江南北两崖，俱有石突江中。
yún xī yǒu jù téng héng jià jiāng shàng gù nán běi liǎng shān zhī zéi cǐ zhuī bǐ cuàn bǐ dé jí wèi jīn liáng ér wǒ bù néng shī qí wēi wǔ
云昔有巨藤横驾江上，故南北两山之贼，此追彼窜，彼得籍为津梁，而我不能施其威武。
zì hán gōng yōng pò zéi ér duàn zhī yì míng duàn téng xiá
自韩公雍破贼而断之，易名断藤峡。
guò duàn téng wǔ lǐ xià nǔ tān suì nán chū xiá kǒu
过断藤五里，下弩滩，遂南出峡口。
yǒu shuǐ zì dōng lái zhù yuē xiǎo jiāng kǒu
有水自东来注，曰小江口。
qí shuǐ yóu wǔ jìng zhōu lái zhì cǐ hé bìng xī nán xià shì shén yǒng jí gài chū xiá ér zì qí fàng yì yě
其水由武靖州来，至此，合并西南下，势甚涌急，盖出峡而恣其放逸也。
běi zì héng shí jī rù xiá nán zhì nǔ tān ér chū qí zhōng shān shì huí bī zhèng rú dào zhōu zhī lóng jiāng yán líng zhī qī lǐ lóng
北自横石矶入峡，南至弩滩而出，其中山势回逼，正如道州之泷江，严陵之七里泷。
dàn cǐ xiá xiāng qù liù qī shí lǐ shǐ rù wèi dōng xī xiá zhōng zhuǎn wèi nán běi xiá zhōng wú jū lú cóng mù kuī bì liǎng páng wèi yáo tóng kū zhái gù yì yú wèi bào
但此峡相去六、七十里，始入为东西峡，中转为南北峡，中无居庐，丛木亏蔽，两旁为瑶、僮窟宅，故易于为暴。
shǐ fá mù kāi dào yīn quán zhì zhūn zé yì dān yá diào tái shèng gài suǒ lì yǐ
使伐木开道，因泉置屯，则亦丹崖、钓台，胜概所丽矣。
jīn bì tān zhī shàng zhì zhèn xiá bǎo shēng shì shén gū kǒng dài wán zhī hòu bù zú yǐ zhèn shè róng xīn yě
今碧滩之上置镇峡堡，声势甚孤，恐怠玩之后，不足以震慑戎心也。
chū xiá yòu xī nán xún shān xià shí dà téng xiá dōng dǐ fǔ yuē sān bǎi yú lǐ nǎi lí liǔ èr jiāng zhī jiā zhōng yě
出峡，又西南循山下，十大藤峡东抵府约三百余里，乃漓、柳二江之夹中也。
liǎng jiāng yáo zéi xī shén chāng jué lǚ zhēng zhī hòu jīn liǎng jiāng yàn rán
两江瑶贼昔甚猖獗，屡征之后，今两江晏然。
dāng qí chāng jué shí zéi dōng xī xiāng jié gài qí zhōng yǒu lì shān yān
正当盗贼猖撅之时，东西两部盗贼互相勾结，大概这其中是得力于山地吧。
dōng zhù fǔ jiāng xi yuán téng xiá hù xiāng cuàn fú suǒ wèi jiǎo tù zhī sān kū yě
东助府江，西援藤峡，互相窜伏，所谓狡兔之三窟也。
wáng xīn jiàn tǎo dìng zhī hòu dāng yǒu bù zhì jùn kǎo zhī
王新建讨定之后，当有布置，俊考之。
èr shí yī rì gé wǎn pō xún zhōu dà běi mén shuì chǎng xià
二十一日隔晚泊浔州大北门税厂下。
yè bàn fēng yǔ dà zuò wǔ gēng yǔ zhǐ ér fēng shì zhèn hàn bù xiū chén cān hòu nǎi shā
夜半风雨大作，五更雨止，而风势震撼不休，晨餐后乃杀。
nǎi dēng yá rù dà běi mén
乃登涯入大北门。
nán xíng bàn lǐ zhuǎn ér dōng yī lǐ guò fǔ qián yòu bàn lǐ dǐ sì pái fāng
南行半里，转而东一里，过府前，又半里，抵四牌坊。
zhé ér nán bàn lǐ chū dà nán mén zé yù jiāng zì xī nán lái rào chéng ér dōng běi zhì xiǎo běi mén yǔ qián jiāng hé ér dōng běi qù xià píng nán dá wú zhōu zhě
折而南半里，出大南门，则郁江自西南来，绕城而东北，至小北门与黔江合而东北去，下平南达梧州者。
xià dìng yù nán mén yì qián
下定寓南门驿前。
nǎi dēng xiǎo běi mén chéng pí chéng qiáng shàng de ǎi qiáng wàng èr jiāng jiāo hé chù yǒu zhōu dāng qí zhōng qí jiāng suī běi qù xuán zhuǎn ér dōng nán xià cāng wú yě
乃登小北门城埤城墙上的矮墙，望二江交合处，有洲当其中，其江虽北去，旋转而东南下苍梧也。
xún pí xi xíng wàng xī shān wù dǎo chū yún biǎo xià kàn chéng yú shàng yǒu shí zòng héng tǔ rén zhǐ qí chù yǒu sì dāng jí zhì suǒ chēng sān qīng yán yě
循埤西行，望西山屼嶋出云表，下瞰城隅，上有石纵横，土人指其处有寺，当即《志》所称三清岩也。
qí hòu shān jí dà téng xiá
其后山即大藤峡。
shí yǐ shè guǎn wèi dìng bù huáng mìng jī gū xià zhōu mì fu dān xíng náng zhì nán mén wài nì lǚ
时以舍馆未定，不遑命屐，姑下舟觅夫，担行囊置南门外逆旅。
jìng wén cóng ér hòu biàn mì bù dé xià wǔ nǎi zhì
静闻从而后，遍觅不得，下午乃至。
bó mù réng yǔ
薄暮仍雨。
èr shí èr rì zǎo yǔ fù lín lí bù xiū
二十二日早，雨复淋漓不休。
liú jìng wén gù pū yù xún zhī nán mén mì dān fū wèi gōu lòu bái shí dōu xiá sān shān yóu
〔留静闻、顾仆寓浔之南门，〕觅担夫为勾漏、白石、都峡三山游。
chén cān hòu yǔ zhǐ nǎi fā jí cóng yì qián nán dù yù jiāng
晨餐后雨止，乃发，即从驿前南渡郁江。
wǔ lǐ tān tóu cūn
五里，滩头村。
yòu sān lǐ wèi chē lù jiāng xià yǒu shí liáng
又三里为车路江，下有石梁。
liáng wài shuǐ fā xiǎo shuǐ zì dōng nán xī běi rù yù zhōu de ér zhì yān
梁外水发，〔小水自东南西北入郁，〕舟得而至焉。
nán èr lǐ wèi shí qiáo cūn
南二里为石桥村。
rén jiā zhì cǐ wéi tān tóu jí shí qiáo èr cūn zhòng jù cāng mǎng yǐ
人家至此，惟滩头及石桥二村，众俱苍莽矣。
cóng cǐ nán wàng bái shí shān yǔ dú xiù tǐng zhì ruò zài sān shí lǐ wài ér tǔ rén yún shàng liù shí lǐ ér yáo jìng rì zhī lì yóu bù néng dào
从此南望，白石山与独秀挺峙，若在三十里外，而土人云：“尚六十里而遥，竟日之力犹不能到。
gài shān lù yū gé yě
”盖山路迂隔也。
yóu shí qiáo cūn ér nán cāng mǎng zhōng sì gāo zhōng wā píng dì duō fú mǎng tū tǔ zhī shí duō fēn liè qū huì zhī bō
由石桥村而南，苍莽中四高中洼，平地多伏莽突土之石，多分裂区汇之波。
èr lǐ de huí shí yī hè sì miàn huán cóng zhōng zhū qīng liú yǒu yuān zhuì chéng tán yǒu bèng liè chéng xì shuǐ shí róng yǔ xián xiá zì dé de yàng zi yì huāng yě zhōng yì jǐng yě
二里，得回石一壑，四面环丛，中潴清流，有渊坠成潭，有迸裂成隙，水石容与闲暇自得的样子，亦荒野中异景也。
àn xiān xún chéng nán shí wǔ lǐ yǒu lǎo shuǐ kuàng yě zhōng tiān rán guài shí zhòu qí páng shuǐ quán shēn bì qīng chéng zhōng yǒu jù yú rén bù gǎn bǔ jí cǐ wú yí
按先浔城南十五里有潦水，旷野中天然怪石甃其旁，水泉深碧清澄，中有巨鱼，人不敢捕，即此无疑。
gèng nán zé huì tán gèng duō
更南，则汇潭更多。
yí jí zhì suǒ chēng nán hú
疑即《志》所称南湖。
shàng yǒu gāng wèi héng nán xū huò hú nán zhī é
上有冈为横南墟，或湖南之讹。
yǒu yī fù rén jié máo guàn jiǔ qí shàng qù jùn gài shí wǔ lǐ yǐ
有一妇人结茅贯酒其上，去郡盖十五里矣。
qí dōng yǒu shān zì nán ér běi chuí dǐ cǐ cóng qí xi jiàn shēng ér nán bèng xué yù duō jiē píng dì xià xiàn huò zhǎng rú xiá huò yuán rú jǐng zhōng jiē cóng shí líng lóng zǎn qiàn xià zé yuān shuǐ chéng chè
其东有山，自南而北垂抵此，从其西渐升而南，迸穴愈多，皆平地下陷，或长如峡，或圆如井，中皆丛石，玲珑攒嵌，下则渊水澄澈。
gài qí dì zhōng èr sān zhàng zhī xià jiē fú liú qián tōng qí shàng jiē shí gǔ xū jié ǒu gǔ liè tǔ bèng zé shí chū ér xué xiàn yān
盖其地中二三丈之下，皆伏流潜通，其上皆石骨嘘结，偶骨裂土迸，则石出而穴陷焉。
xià jiē fú liú qián tōng qí shàng jiē shí gǔ xū jié ǒu gǔ liè tǔ bèng zé shí chū ér xué xiàn yān
下，皆伏流潜通，其上皆石骨嘘结，偶骨裂土迸，则石出而穴陷焉。
yú shì shēng shè gōu lǒng yòu sān lǐ nǎi rù shān wù zé shān jiē chún tǔ wú fù lín xún zhī shí ér wù zhōng jiē hé tián qū pán sì lù yǐ
于是升涉沟垅，又三里，乃入山坞，则山皆纯土，无复嶙峋之石，而坞中皆禾田曲蟠四麓矣。
yòu èr lǐ shàng hú táng lǐng pō tuó xiāng jiàn lǐng hè chóng dié
又二里，上湖塘岭，坡陀相间，岭壑重叠。
shí lǐ dǐ róng táng cūn yǒu tán huì shuǐ shù shí jiā jù jū shān bàn
十里，抵容塘村，有潭汇水，数十家聚居山半。
yòu nán zhì yī lǐng gòng èr lǐ dù yī xī qiáo shàng lǐng wèi guān bǎn xū
又南陟一岭，共二里，渡一溪桥，上岭为官坂墟。
xū yǒu yī fù jié máo guàn jiǔ yǔ héng nán tóng
墟有一妇结茅贯酒，与横南同。
jùn zhōng zhì cǐ sān shí lǐ wèi bái shí shān xíng zhī zhōng dào nǎi cān zhōu máo diàn zhōng
郡中至此三十里，为白石山行之中道，乃餐粥茅店中。
cóng qí dōng nán yú lǐng shí lǐ wèi yáo cūn
从岐东南逾岭，十里，为姚村。
cūn yì bǎi jiā zhī jù yī shān huì shuǐ zhēn shān zhōng zhī lè shù yě
村亦百家之聚，依山汇水，真山中之乐墅也。
dù yī xiǎo xī yòu nán yú lǐng wǔ lǐ wèi mù jiǎo cūn
渡一小溪，又南逾岭，五里，为木角村。
cūn zài bái shí shān zhī běi lù qù shān shàng shí lǐ rì yǒu yú zhào ér shān yǔ fù lái móu zhǐ sù qí chù ér cūn rén wú nà zhě
村在白石山之北麓，去山尚十里，日有余照而山雨复来，谋止宿其处而村人无纳者。
cūn yáng xìng jù bì mén bì kè
村杨姓，俱闭门避客。
pái huái dǐ mù zuò chōng shě zhì fàng chōng mǐ shí duì de xiǎo péng jiān nǐ dù qí yè
徘徊抵暮，坐舂舍置放舂米石碓的小棚间拟度其夜。
jì ér yī chōng bàng zhǔ rén qǐ fēi nà yān wèi zhī wǎn chuī ér sù
既而一舂傍主人启扉纳焉，为之晚炊而宿。
èr shí sān rì zǎo fàn bié mù jiǎo zhǔ rén shòu huǒ qián gù cí bù nà
二十三日早饭，别木角主人，授火钱，固辞不纳。
hé qián jù ér hòu gōng xiān qián jù ào ér hòu gōng qiān yé
何前倨而后恭先前倨傲而后恭谦耶？
yóu qí dōng nán yuè yī lǐng yóu qí jìng wàng bái shí bái shí shān ér qū
由其东南越一岭，由岐径望白石白石山而趋。
qí shān fēng zǎn yá jué dōng běi tè sǒng yī fēng wèi dú xiù qiào bá hú xuán zhí shàng yǔ bái shí qí dǐng ér xià zé ruò bàng ruò lí zhí pōu qí gēn
其山峰攒崖绝，东北特耸一峰为独秀，峭拔弧悬，直上与白石齐顶，而下则若傍若离，直剖其根。
yá shí duō zhě chì zhī sè wèi zhī bái shí qǐ bù yǐ sè qǐ yé
崖石多赭赤之色，谓之“白石”，岂不以色起耶？
wǔ lǐ lù jiàn méi cǎo jiān
五里，路渐没草间。
dù yī xī lǐng bàn dé yī chū jiā bàng shè zhí bā jiāo shén shèng
渡一溪，岭半得一出家，傍舍植芭蕉甚盛。
jí tóu wèn lù shǐ zhī dà dào shàng zài xī nán ér cǐ nǎi qí zhōng zhī qí yě
亟投问路，始知大道尚在西南，而此乃岐中之岐也。
yóu qí zuǒ dēng shān dōng xiàng ér shàng wàng zhōu táng cūn zài lù yòu wù zhōng xiāng gé kēng bǎn yǐ liǎng sān zhòng yě
由其左登山，东向而上，望周塘村在路右坞中，相隔坑阪已两三重也。
yóu tǔ shān zhī jí zhuǎn ér nán wǔ lǐ dù yī shān ào
由土山之脊转而南，五里，度一山坳。
shāo dōng ér nán zhé zhí dǐ shān zhī běi lù zé dú xiù yǐ bù kě jiàn wéi hōng yá pán xuē xià duō píng tū zhī shí shí zhì suī bù líng lóng ér pán gèn dié chū yòu zuò yī tài yě
稍东而南折，直抵山之北麓，则独秀已不可见，惟轰崖盘削，下多平突之石，石质虽不玲珑，而盘亘叠出，又作一态也。
zhí shàng yī lǐ dǐ yá shí xià
直上一里，抵崖石下。
zhuǎn ér nán yī lǐ wèi sān qīng yán
转而南，一里，为三清岩。
qí yán xī xiàng héng kāi dà xué kuò shí yú zhàng gāo bù guò èr zhàng shēn bù guò wǔ zhàng shí jù píng zào wéi zuǒ hòu shēn rù ér dōng rán dī bì ǎi bù yú chǐ suǒ yún nán tōng gōu lòu zhě jí zhǐ cǐ
其岩西向，横开大穴，阔十余丈，高不过二丈，深不过五丈，石俱平燥，惟左后深入而东，然低庳bēi矮不逾尺，所云南通勾漏者即指此。
yú wèi shān mài zì cǐ yǔ gōu lòu nán jiē ruò cǐ dòng gāo zhì shān bàn ér qí shān sì miàn gū xuán wèi xué dào qián tōng fu nán rù ér shuí shì zhī yé
余谓山脉自此与勾漏南接，若此洞高峙山半，而其山四面孤悬，谓穴道潜通，夫难入而谁试之耶？
yòu bì jǐn chù yǒu xué dà rú guǎn quán zì zhōng dī xià xuán sì wǔ chǐ sēng bù zhú chéng zhī qīng lěng yì cháng
右壁尽处有穴大如管，泉自中滴下，悬四五尺，僧布竹承之，清冷异常。
xià zhàng yú huì wèi yī tán bù shèn shēn chè zhǐ wèi lóng tán yún
下丈余，汇为一潭，不甚深澈，指为“龙潭”云。
yán nèi yǒu yī shí rú xiāng wò kě wèi tà zuò kě wèi jǐ
岩内有一石如舡，卧可为榻，坐可为几。
yán liè sān qīng xiàng gù yǐ sān qīng wèi míng jí bái shí zhī xià dòng yǐ
岩列三清像，故以“三清”为名，即白石之下洞矣。
yòu nán bàn lǐ wèi dà sì
又南半里，为大寺。
shén gǔ hòu yǐ yá bì yǒu guān yīn táng shén chang
甚古，后倚崖壁，有观音堂甚敞。
qí zuǒ qiào bì xià yǒu yuán zhū chí yì shuǐ zì bàn yá dī xià zhě xià zhòu yuán tán chéng zhī wú tā yì yě
其左峭壁下有圆珠池，亦水自半崖滴下者，下甃圆潭承之，无他异也。
àn zhì shān běi yǒu shù yù quán ér xi shì ěr yǔ bǎi yuè fèng tǔ jì jù wèi qí quán mù wén zhōng gǔ zé fèi yì ér qǐ zhǐ zé jì rán chà yǐ wéi yì
按《志》，山北有漱玉泉，而《西事珥》与《百粤凤土记》俱谓其泉暮闻钟鼓则沸溢而起，止则寂然，诧以为异。
yú wèi quán zhī fèi jì zì yǒu cháng dù nǎi sēng zhī hou quán ér míng zhōng gǔ fēi quán zhī wén shēng ér wèi fèi jì yě
余谓泉之沸寂，自有常度，乃僧之候泉而鸣钟鼓，非泉之闻声而为沸寂也。
jí dǐ bái shí xiān xún zhī sān qīng guān zài zhēng zhī bái shí sì bìng shù yù zhī míng bù zhī hé zhǐ ér wén zhōng quán fèi zhī shuō shān sēng máng rán
及抵白石，先询之三清观，再征之白石寺并漱玉之名，不知何指，而闻钟泉沸之说，山僧茫然。
xún jiē hǎo shì zhī yán yě
洵皆好事之言也。
sì sēng wèi yuè míng yú jí yú huì xian zhī shèng jí yǐ xíng náng zhì sēng shè bù hou míng yóu hòu sì nán xún yá bì xíng
寺僧为瀹茗，余急于会仙之胜，即以行囊置僧舍，不候茗，由后寺南循崖壁行。
yǐ dōng zhuǎn ér shàng rù shí xiá zhōng
已东转而上，入石峡中。
qí xiá liǎng fēng zhōng pōu shàng mó céng xiāo zhōng liè pián xì xiāng jù bù jí zhàng ér xuán gèn qiān yú chǐ jù bù jí bù lí ruò yǐn shéng mò mò xiàn mò zhī ér cái xuē zhī zhě jí sú suǒ kuā wèi yī xiàn tiān wú yǐ guò yě
其峡两峰中剖，上摩层霄，中裂骈隙，相距不及丈，而悬亘千余尺，俱不即不离，若引绳墨墨线、墨汁而裁削之者，即俗所夸为“一线天”，无以过也。
dèng xuán qí zhōng shí yǒu jù shí dāng guān zhé zhì tī yǐ dù lián jī liù tī shǐ yú xiá dēng āo
磴悬其中，时有巨石当关，辄置梯以度，连跻六梯，始逾峡登坳。
āo zhī nán běi jù yóu zhòng yá mó jiā
坳之南北，俱犹重崖摩夹。
nǎi shāo běi zhuǎn xún āo zuǒ xíng zé qiú mù pán yún cóng huáng yīn rì shēn dù xiāo hàn zhī shàng ér bù zhī wǔ rì zhī zhōng zhēn yì jìng yě
乃稍北转，循坳左行，则虬木盘云，丛篁荫日，身度霄汉之上，而不知午日之中，真异境也。
zhì shì dōng zhàng shāo kāi shǐ jiàn dú xiù fēng zài dōng běi ér dōng nán wù zhōng yòu qǐ yī fēng zhèng yǔ dú xiù duì zhì ér gāo shā qí sān zhī yī wǎn rán lián ruǐ zhōng qíng dàn sì miàn wèi zhū fēng suǒ yǎn wéi cǐ de dǔ quán tǐ ěr
至是东嶂稍开，始见独秀峰在东北，而东南坞中又起一峰，正与独秀对峙，而高杀其三之一，〔宛然莲蕊中擎，但四面为诸峰所掩，惟此得睹全体耳。
yòu běi pān xuán yá ér shàng mù gēn jiāo luò shí jiān wèi tī wèi huán cū suǒ zú niè shǒu yuán wú fēi cǐ yǐ
〕又北攀悬崖而上，木根交络石间，为梯为𫄠gēng粗索，足蹑手缘，无非此矣。
yǐ zhuǎn yī hè yǒu jiàn zì dǐng xī xiàng zhuì xiá lèi tán dǎo xué
已转一壑，有涧自顶西向坠峡，累潭捣穴。
yóu xiá yòu fù xuán tī shàng dēng wǎn zhuǎn sān tī suì xíng píng gāng jiān
由峡右复悬梯上登，宛转三梯，遂行平冈间。
qí wài nǎi wàn zhàng xià xuē zhī yá qí nèi jí jué dǐng shù gēn zhī xiá nèi wài jiē qiáo sōng cóng mù yī dào shēn bì jiān yǒu rì yǐng xià zhuì rú shāi jīn yáng cuì shǎn yìng wú dìng
其外乃万丈下削之崖，其内即绝顶漱根之峡，内外皆乔松丛木，一道深碧，间有日影下坠，如筛金飏yáng翠，闪映无定。
chū lín zé záo shí chéng dèng yòu zhí zhú huí guān jī dèng zhuǎn guān ér huì xian zhī yán yá rán nán xiàng yǐ
出林则凿石成磴，又植竹回关，跻磴转关，而会仙之岩岈然南向矣。
qí yán jiē huáng chì zhī shí shàng xià kāi kū ér nèi jiàn còu hé páng wú yīn yūn zhī qiào shàng wú dī lì jiǔ rǔ yǔ xià yán tóng
其岩皆黄赤之石，上下开窟，而内渐凑合，旁无氤氲之窍，上无滴沥九乳，与下岩同；
ér dì wèi gāo jiǒng jìng lù yōu qù
而地位高迥，境路幽去。
wǔ lǐ zhī yún tī yǎo ǎi zì dà sì lái yuē yǒu wǔ lǐ
五里之云梯杳蔼，自大寺来，约有五里。
qiān qiū zhī hè yǐng zòng héng fēi yǒu qī xiá cān yè zhī yuán shuí de ér zhì zāi
千秋之鹤影纵横，非有栖霞餐液之缘，谁得而至哉！
shí yǐ guò wǔ zhōng yǒu yún liáo wǎn yào yǐ jiǔ zào wú sù huǒ náng fá huáng liáng wú cóng sǎo yè zhǔ quán wéi shì yǐ qióng wò shí suí zhěn shàng zhī zì mèi zì xǐng kàn xià jiè zhī yún lái yún qù
时已过午，中有云寮，绾钥已久，灶无宿火，囊乏黄粱，无从扫叶煮泉，惟是倚筇卧石，随枕上之自寐自醒，看下界之云来云去。
rì jì xià chōng yán wēi shǎo tuì nǎi qǐ cóng yán yòu niè xuē yá lìng jué dǐng
日既下舂，炎威少退，乃起，从岩右蹑削崖，凌绝顶。
yá suī wēi qiào ér céng yáo pán gé chǔ zhōng yǒu zǐ shí yuán rú é luǎn qiàn tū chǐ chǐ shàng lù qí bàn jiè wèi lì zhǐ jiǎo cǎi tà zhī jí yuán shǒu zhī jiē
崖虽危峭而层遥，盘隔处中有子石，圆如鹅卵，嵌突齿齿，上露其半，藉为丽趾脚踩踏之级，援手之阶。
bù jué yī lǐ yǐ téng yǒng fēng tóu dōng xiàng yǔ dú xiù duì yī yǐ
不觉一里，已腾踊峰头，东向与独秀对揖矣。
gài cǐ fēng zhèng cóng xún zhōu lái suǒ wàng dú xiù fēng xi bái shí jué dǐng ér dú xiù sì miàn sǒng xuē rú wú zhù fēi yǔ lún bù néng xiáng qí shàng
盖此峰正从浔州来，所望独秀峰西白石绝顶，而独秀四面耸削如无柱，非羽轮不能翔其上。
yuè xi sān dú xiù ér guì chéng zuì zhe liǔ zhōu miàn yī xià tī xiá shàng jī pō rú tài huá sān fēng shàng fèn xiān zhǎng xià xuán chǐ xiá tòu xiǎn zhí wēi
粤西三独秀，而桂城最著，柳州面一罅，梯峡上跻，颇如太华三峰，上分仙掌，下悬尺峡，透险跖危。
cǐ zhēn qīng kē dí zhǒng fén mù tā wèi jiàn qí bǐ yě
此真青柯嫡冢zhǒng坟墓，他未见其比也。
hé zhě
为什么呢？
guì shuò liǔ róng zhū fēng fēi bù tíng tíng rú bì zān bān sǔn rán shí zhì qīng huàn piàn piàn rú fú róng zǎn hé qiào shòu niè hén shòu pān wú nán zhí jī
桂、朔、柳、融诸峰非不亭亭如碧簪班笋，然石质青幻，片片如芙蓉攒合，窍受蹑，痕受攀，无难直跻；
ér cǐ zé chì fū zhě yǐng yī pī wàn rèn zòng fù zhōng liè zhù lián hōng pián zhì fēi pī xì dǎo kuǎn suí qí còu lǐ bù néng pái kōng chā chì yě
而此则赤肤赭影，一劈万仞，纵覆钟列柱，连轰骈峙，非披隙导窾kuǎn，随其腠理，不能排空插翅也。
dú xiù lián ruǐ èr fēng wèi cǐ fēng mén hù qí nèi huán hè shēn qiàn kuī bì rì yuè zhòng gāng jiān zhī rén wú zhì zhě
〔独秀、莲蕊二峰，为此峰门户，其内环壑深堑，亏蔽日月，重冈间之，人无至者。
zuò tiào jiǔ zhī nǎi réng xià huì xian
〕坐眺久之，乃仍下会仙。
bié yán ér xià lì sān tī sān lǐ zhì xiá āo shàng jiàn xiá zuǒ yī shí yǐ yá ér qǐ shàng bìng yá duān yǐ yún xià yǒu xiàn xià tòu rì
别岩而下，历三梯，三里至峡坳上，见峡左一石，倚崖而起，上并崖端倚云，下有线罅透日。
jí jiǎ yǒng chuān qí zhōng zé qí xì bù jí bù lí jǐn róng cè shēn ér jìn qí shàng huò lián huò quē
急贾勇穿其中，则其隙不即不离，仅容侧身而进，其上或连或缺。
jì ér jiàn xià nán zhuǎn chū xià zé fēi shí shàng xià xuán qiàn wēi bù kě jī yǐ
既而渐下，南转出罅，则飞石上下悬嵌，危不可跻矣。
fǎn chū xiá āo jiàn yǐ shí zhī cè fù yǒu yī dào shàng chū shí duān yòng xuán shū shén nǎi liú shā gǔn liū ér chéng zhě
返出峡坳，见倚石之侧，复有一道上出石端，用悬殊甚，乃流沙滚溜而成者。
xīn yì bù néng yǐ fù pān gēn yǐn màn ér dēng
心益不能已，复攀根引蔓而登。
jī qí duān yòu rù shí què zhōng zé yǐ shí xi jǐn chù yě yǔ qián yá jiā ér chéng quē
跻其端，诱入石阙中，则倚石西尽处也，与前崖夹而成阙。
chuān quē ér nán zé fēi shí nán xuán zhī shàng yě kàn qián xià zhèng zài qí xià
穿阙而南，则飞石南悬之上也，瞰前罅正在其下。
suì pān dēng yǐ shí zhī dǐng zé yī tái zhōng xuán sì yá huán zhì jiàn shàng yòu huò lián huò quē cēn cuò bù qí
遂攀登倚石之顶，则一台中悬，四崖环峙，见上又或连或缺，参错不齐。
zhèng píng tiào jiān wén léi shēng yīn yīn réng xià xiá āo lì liù tī yī lǐ xi chū xiá yòu yī lǐ běi fǎn dà sì
正凭眺间，闻雷声殷殷，仍下峡坳，历六梯，一里西出峡，又一里，北返大寺。
jí wèn cān yú sēng zhuó zú yú quán ér léi yǔ shì zhì
亟问餐于僧，濯足于泉，而雷雨适至。
xiān shì yú xià zhì shàng tī yù sì zhōng yì yè jí wèi wán chéng xué yè zhū shēng jiàn yú dēng yán jiǔ bù xià yì chéng xìng gòng dēng zhì shì wèi fǎn kùn yú yǔ
先是，余下至上梯，遇寺中肄业即未完成学业诸生，见余登岩久不下，亦乘兴共登，至是未返，困于雨。
ér píng nán yǒu xiāng gòng liáng líng xiāo zhě kāi yì wéi sì zhōng jiàn yú zhé yǒu qīng gài péng yǒu xiāng yù yú qiē jiāo tán zhī yā wèi zhī tiǎo dēng yè tán
而平南有乡贡梁凌霄者，开绎帷寺中，见余辄有倾盖朋友相遇余切交谈之雅，为之挑灯夜谈。
zhōng yè léi yǔ dà fèn wò shì lín lí
中夜雷雨大奋，卧室淋漓。