chū sān rì fàn gōu lòu jí dōng běi xíng
初三日饭勾漏，即东北行。
yóu yíng fáng zhuǎn shān zhī dōng nán jiǎo guò tòu shí dōng chū zhī quán jìng cǎo pō ér xíng
由营房转山之东南角，过透石东出之泉，径草坡而行。
wǔ lǐ yuè yī pō yǒu táng yǎn shuǐ huán jìn shān gǔ
五里，越一坡，有塘衍水环浸山谷。
dù qiáo yòu èr lǐ yàn táng yù dà shí fēng zhì cǐ dōng jǐn qí běi yǒu jiān fēng wù lì ruò dú xiù yān
渡桥，又二里，堰塘愈大，石峰至此东尽，其北有尖峰兀立若独秀焉。
shān běi xì zhōng lù dà róng wān yán ruò liè píng
山北隙中露大容，蜿蜒若列屏。
yòu dōng shí lǐ yǒu shuǐ zì xī běi róng shān lái dōng nán rù xiù jiāng wéi róng yù fēn jiè míng luò sāng dù
又东十里，有水自西北容山来，东南入绣江，为容、郁分界，名洛桑渡。
qí shuǐ pō jí yǐ téng kuà shuǐ héng xì liǎng yá zhī shàng ér xì zhōu yú téng lìng dù zhě yuán téng yǐn zhōu bù yòng gāo jí
其水颇急，以藤跨水横系两涯之上，而系舟于藤，令渡者缘藤引舟，不用篙楫。
táo yè dù jiāng bù ruò téng zhī gèng miào yǐ
桃叶渡江，不若藤枝更妙矣。
yòu dōng wǔ lǐ wèi xī shān xū yǒu gōng guǎn kè zhī suǒ tíng yě
又东五里为西山墟，有公馆，客之所庭也。
dōng nán yóu lǐng shàng xíng yǐ xià dù xiǎo qiáo gòng wǔ lǐ yǐ
东南由岭上行，已下渡小桥，共五里矣。
yòu dōng chū shān shí lǐ yǒu huāng pù yǒu bǎn qiáo
又东出山十里，有荒铺，有板桥。
yòu dōng wǔ lǐ wèi qīng jǐng xīn qiáo zé dà róng dōng fēng wēi rán běi lín ruò fù yǐ píng fēng
又东五里为清景新桥，则大容东峰，巍然北临〔若负扆yǐ屏风〕。
yòu dōng wǔ lǐ rù róng xiàn xī wài mén
又东五里，入容县西外门。
yòu yī lǐ rù chéng xī mén jīng xiàn zhì qián jí nán zhuǎn chū chéng nán mén
又一里，入城西门，经县治前，即南转出城南门。
mén wài jiāng shuǐ zì xi ér dōng jí xiù jiāng
门外江水自西而东，即绣江。
zì gāo zhōu běi jīng běi liú yòu dōng hé luò sāng wèi lóng èr shuǐ rào chéng nán ér dōng běi yóu téng xiàn rù dà jiāng zhě yě
自高州北经北流，又东合洛桑、渭龙二水，绕城南而东北，由藤县入大江者也。
wèi lóng yuán chū tiān táng shān běi xiàng shí zhài cūn shǐ rù xiù jiāng
〔渭龙源出天塘山，北向石寨村，始入绣江。
dù jiāng ér nán chuī yú sì
〕渡江而南，炊于肆。
yòu nán èr lǐ yú gāng bǎn wù rù dōng lù
又南二里，逾冈坂，误入东麓。
èr lǐ réng zhuǎn xī xiàng yòu èr lǐ ér de dà dào
二里，仍转西向，又二里而得大道。
xī nán xíng yòu wǔ lǐ sù yú gǔ lóu cūn
西南行，又五里，宿于古楼村。
yī cūn jiē li xìng
一村皆李姓。
chū sì rì fàn yú gǔ lóu cūn
初四日饭于古楼村。
réng xī nán suí dà lù pán dōu jiào ér guò
仍西南随大路盘都峤而过。
xiān shì yú àn zhì yán dōu jiào zài chéng nán èr shí lǐ
先是，余按《志》言：“都峤在城南二十里。
zì chéng wèn zhī jiē yuē nán shān qù chéng qī bā lǐ
”自城问之，皆曰：“南山去城七八里。
gù yú xǐ qí jìn chū nán mén dù jiāng jí wàng shān ér qū ér bù yì qí wù yě
”故余喜其近，出南门渡江，即望山而趋，而不意其误也。
gài dōu jiào jí nán shān qí běi jù xuē yá xuán gèn wú jí kě jiē bì rào chū qí nán shǐ kě běi xiàng ér dēng
盖都峤即南山，其北俱削崖悬亘，无级可阶，必绕出其南，始可北向而登。
qí yuē qī bā lǐ nǎi běi miàn dǐ shān zhī shù ér èr shí lǐ zhě bìng cóng nán zhì shān ér yán yě
其曰七八里，乃北面抵山之数，而二十里者，并从南陟山而言也。
gòng wǔ lǐ guò shí zhài cūn
共五里，过石寨村。
yòu yī lǐ dǐ shí zuǐ pù
又一里，抵石嘴铺。
fǔ dōng nán bā lǐ yǒu huáng tǔ yán bù jí dēng
〔辅东南八里有黄土岩，不及登。
dōng dù yī qiáo shǐ cóng qí běi xiàng shàng shān
〕东渡一桥，始从岐北向上山。
dēng shān dōng zhuǎn suì yóu shān xiá běi xiàng wǔ lǐ dǐ nán shān sì gǔ suǒ chēng líng jǐng sì yě
登山东转，遂由山峡北向五里，抵南山寺，古所称灵景寺也。
dà yán yǐ dōng yá qí mén xī xiàng zhōng wú fù jià ér wài yǒu gāo yuán shè lián zuò yú zhōng míng chǎng píng huō suī yún sì shí yán yě
大岩倚东崖，其门西向，中无覆架，而外有高垣，设莲座于中，明敞平豁，虽云“寺”，实岩也。
gài dōu jiào zhī xíng qí fēng běi qióng gāo dǐng nán fēn liǎng yè rú chuí bì zhí xià xià dōu chéng wù ér qīng táng yī fāng dāng qí zhōng yān
盖都峤之形，其峰北穹高顶，南分两腋，如垂臂直下，下兜成坞，而清塘一方当其中焉。
liǎng yè shí yá jiē chóng dié huí xuān shàng fēi xià qiàn ruò zhāng wěn liè chún
两腋石崖，皆重叠回亘，上飞下嵌，若张吻裂唇。
yī yán fu duàn
一岩甫断，
fù kāi yī yán
复开一岩，
céng xué zhī diān
层穴之巅，
fù huán céng xué
复环层穴，
wài yǒu duō mén
外有多门，
zhōng wú páng dòu
中无旁窦，
qiú rú bái shí xià yán suǒ yún qián tōng gōu lòu zhě
求如白石下岩所云“潜通勾漏”者，
wú kě tuō yǐ
无可托矣，
zǒng ér pī zhī
总而披之，
líng jǐng wèi dōng yè zhī shǒu
灵景为东腋之首，
yán zuì gāo ér dà
岩最高而大，
gāo sān zhàng wǔ chǐ
〔高三丈五尺，
shēn wǔ zhàng
深五丈，
héng kuò shí yú zhàng
横阔十余丈，
liǎng duān shāo dī
两端稍低，
zhōng wān rú bàn yuè
中弯如半月。
qí běi yǒu sān yán jiē xī xiàng ér chà xiǎo yì yǒu huán dǔ wèi mén zhě jiē dú shū zhě suǒ tuō ér jīn wú rén yān
〕其北有三岩，皆西向而差小，亦有环堵为门者，皆读书者所托，而今无人焉。
sān qīng dāng fēn yè zhī dōu yán zuì zhèng ér jié gāo shēn héng kuò tóng líng jǐng
三清当分腋之兜，岩最正而洁，〔高深横阔同灵景。
qí dōng yǒu èr shì jiē nán xiàng yì yǒu huán dǔ yǐ zhī yǔ xī xiàng sān yán yì yú ér qí liè
〕其东有二室，皆南向，亦有环堵倚之，与西向三岩易隅而齐列。
qí xi yǒu fēi yá zé nán zhuǎn dōng xiàng wèi xi yè zhī hù
其西有飞崖，则南转东向，为西腋之户。
gāo qióng xū chǎng dì nèi bù shèn shēn rán yǐ lǐ ér nán yǔ líng jǐng fēn mén duì zhì ruò liǎng wǔ láng wū yān
高穹虚敞，第内不甚深，然迤逦而南，与灵景分门对峙，若两庑wǔ廊屋焉。
cǐ xià céng yě
此下层也。
sān qīng zhī shàng yòu liè chóng mén wèi zhōng céng wú yuán zhì dào
三清之上，又列重门为中层，〔无缘陟道。
qí shàng yòu qǐ yī yán wéi shàng céng shì míng bǎo gài
〕其上又启一岩为上层，是名宝盖。
gāo shí wǔ chǐ shēn èr zhàng kuò wǔ liù zhàng hòu yǐ fēng dǐng de yù gāo shàng dú dāng zhōng gān píng lín liǎng yè diān
〔高十五尺，深二丈，阔五六丈，后倚峰顶，地愈高上，独当中干，平临两腋巅。
zài shàng jí zhōng pán dǐng
再上，即中盘顶。
gài shì yán bù yǐ líng qiǎo jiàn qí ér yǐ huí dié qǔ shèng gù shě qí běi qiào jiù qí nán wěi shān gāo dī pán qǔ de yàng zi xìn liè xiān wàng héng duì yǔ zhī qū yǐ
〕盖是岩不以灵巧见奇，而以回叠取胜，故舍其北峭，就其南嵔山高低盘曲的样子，信列仙望衡对宇之区矣。
shàng wǔ xiān dǐ líng jǐng mén wài zhú guāng páng yìng yán zhōng xiá wò gāo zhāng
〔上午，先抵灵景，门外竹光旁映，岩中霞幄高张。
xīn lè qí yōu kuàng
心乐其幽旷。
shí rì yǐ zhōng líng jǐng sēng liú fàn jiàn fó zuò xià táng bēi yī tòng sòng chuáng yī zhù kè zhe fó hào huò jīng zhòu de shí zhù kè juān shén gǔ jiù sēng mì zhǐ sēng jǐn yǐ huáng sè zhě yīng
〕时日已中，灵景僧留饭，见佛座下唐碑一通、宋幢一柱刻着佛号或经咒的石柱，刻镌甚古，就僧觅纸，僧仅以黄色者应。
suì mó mò pèi yú shí qǔ zhí yuè zhí bēi de gōng jù yú chōu yǐ zhōng qiāo wèi chuí yǐ guǒ zú wèi zhān xǐ bēi ér qiāo zhí zhī
遂磨墨沛于石，取拓月拓碑的工具于抽，以钟敲为锤，以裹足为毡，洗碑而敲拓之。
gè wán liǎng tōng ér rì sè yǐ mù
各完两通，而日色已暮。
wèn sān qīng guān dào zhě tā chū kōng jì wú rén jìng zhǐ yán zhōng
问三清观，道者他出，空寂无人，竟止岩中。
chū wǔ rì zǎo fàn yú líng jǐng
初五日早饭于灵景。
yóu yán yòu běi xíng lì xī xiàng sān yán yòu pán dèng ér shàng rù nán xiàng èr yán gòng lǐ xǔ rán hòu dǐ sān qīng yán
由岩右北行，历西向三岩，又盘磴而上，入南向二岩，共里许，然后抵三清岩。
yán kōng jìng jì shù fú kōng míng shén kān qì zú
岩空境寂，〔树拂空明，〕甚堪憩足。
yòu xī lì dōng xiàng xū yán nǎi réng cóng lái lù yī lǐ fǎn sān yán zhī jiān qǔ dào zhī shàng xià shì zhōng yán qiàn rù zú dǐ ér xià yán sān qīng shù miǎo yǎn cuì pù yún ruò fú kōng ér zài zhī zhě
又西历东向虚岩，乃仍从来路一里，返三岩之间，取道之上，下视中岩嵌入足底，而下岩三清，树杪衍翠铺云，若浮空而载之者。
yóu yán zuǒ xún yá jī shí qí shàng céng shí huí xuān rú pán jì shàng tū ér jù bù zhōng kōng yì qiào xuē wú róng zú zhī jí ér yá duān zǐ shí qiàn tū yǔ bái shí zhī dǐng tóng yī shēng fǎ
由岩左循崖跻石，其上层石回亘，如盘髻上突，而俱不中空，邑峭削无容足之级，而崖端子石嵌突，与白石之顶同一升法。
yuē yī lǐ suì lìng fēng dǐng
约一里，遂凌峰顶。
qí jiān héng tū zhī yá páng chā zhī fēng yǔ fu huán jiàn zhī tián bàng xī zhī shì xiá lǎn jìn guān jù wú fēi yì jìng
其间横突之崖，旁插之峰，与夫环涧之田，傍溪之室，遐览近观，俱无非异境。
nǎi zhī shì shān dōng xi pián liè wéi sān fēng zuì gāo jiē běi sǒng nán fǔ cǐ qí zuì xi zhě yě
〔乃知是山东西骈列，惟三峰最高，皆北耸南俯，此其最西者也。
huí dì zuì dōng céng dié gèng duō dàn bù jí cǐ jùn ěr
回睇最东，层叠更多，但不及此峻耳。
běi yòu héng tū yī fēng wèi cǐ fēng běi hù jí xiàn nán wàng zhī qū zhě
北又横突一峰，为此峰北护，即县南望之趋者。
qí běi miàn qiào xuē tè shèn xi zé páng chā yī fēng pō jiān ruì wèi cǐ fēng fù
其北面峭削特甚，西则旁插一峰，颇尖锐，为此峰附。
xī běi liǎng fù jiān xià kāi yī mén nèi huán wèi xiá nǎi běi hù shān yǔ xi gāo fēng jiā ér chéng zhě
西北两附间，下开一门，内环为峡，乃北护山与西高峰夹而成者。
fēng zhōng yòu tū zhàng zhōng pán wéi dāng mén píng
峰中又突嶂中盘，为当门屏。
yóu píng dōng jìn xiá nán zhuǎn zé dōng xī èr gāo fēng jiāo jiā xì yě huí hé shén shēn qǔ
由屏东进峡南转，则东西二高峰交夹隙也，回合甚深曲。
jiǔ zhī nǎi cóng jiù dào xià sān lǐ cūn
〕久之，乃从旧道下，三里，村。
dōng wàng xiá mén shēn yǎo jì yī rù tàn ér cóng fu zǔ gěng bù qián
东望峡门深窈，冀一入探，而从夫阻梗不前；
tiào xiá yòu yǒu yán yá rán qiáng qí gū wǎng tàn cǐ fu jué jiàng rú gù
眺峡右有岩岈然，强其姑往探，此夫倔强如故。
yǒu tǔ rén jiàn ér wèn zhī yú yǐ qíng gào
有土人见而问之，余以情告。
tǔ rén yuē cǐ yán shén qiǎn bù zú rù qí nèi
土人曰：“此岩甚浅，不足入其内。
shān bàn yǒu zhú jiǎn yán shān běi zhī yán wéi cǐ kě rù ér yóu yě
山半有竹简岩，山北之岩，惟此可入而游也。
fu nǎi fǔ shǒu cóng mìng
”夫乃俯首从命。
suì dōng xiàng xiá mén rù guò xiá běi yán guǒ qiǎn ér zhōng běi bù kān zhì zú
遂东向峡门入，过峡北，岩果浅，而中北不堪置足。
yī lǐ xi dǐ yī gāo fēng dōng lù jiàn wēi yá dú zhǎn nèi huán chéng xiá
一里，西抵一高峰东麓，见危崖独展，内环成峡。
dǐ dàng mén píng xià qí nán miàn liè chuí xià xuē wèi sān yá
〔抵当门屏下，其南面裂垂罅，削为三崖；
xi zé xià shǔ běi hù fēng yǔ zhī bìng qǐ
西则下属北护峰，与之并起；
dōng miàn wēi yá dú zhǎn yǔ xi gāo fēng lù xiāng duì chéng xiá
东面危崖独展，与西高峰麓相对成峡。
xiá nán yàn shuǐ chéng táng huán huì nán xià sān yá xià xi fù xiǎo fēng jí chuí lì yú nán
〕峡南堰水成塘，〔环汇南罅三崖下，西附小峰，即椎立于南。
táng shàng yī jiā jié máo ér jū huán hù yǐ zhú shén yǒu yōu zhì
〕塘上一家结茅而居，环户以竹，甚有幽致。
yóu cǐ dù xiá zhuǎn shàng xī fēng běi lù
由此渡峡，转上西峰北麓。
yòu yī lǐ yuè lǐng shāo xià qí chù yòu chéng xiá yān
又一里，越岭稍下，其处又成峡焉。
xì liú nán xiàng
细流南向。
zhí zhuì chuí lì xiǎo fēng yè
〔直坠椎立小峰腋。
yú nǎi sù liú běi rù jiàn bì yīn sēn téng zhú jiāo yīn jiàn shí lěi luò chāng pú rōng zhī qiàn shuǐ jiàn lǜ zú zhī suǒ lǚ zhī chāng pú bù zhī qí wèi shí yě
〕余乃溯流北入，涧壁阴森，藤竹交荫，涧石磊落，菖蒲茸之，嵌水践绿，足之所履，知菖蒲不知其为石也。
yuán jiàn dōng shàng fù dōng nán jī lǐng gòng yī lǐ yǒu fēi shí èr zhàng dāng dào yuán tī ér shàng zé zhú jiǎn yán zài qí zuǒ jiā
缘涧东上，复东南跻岭，共一里，有飞石二丈当道，缘梯而上，则竹简岩在其左夹。
liǎng yán bìng liè mén jù xī běi xiàng suī bù shèn shēn gāo shuǎng shū shèn nán yǒu fēi quán wài zhuì běi zé zào jié zhōng xū yǒu sēng xīn jié lú qí jiān gù qí dào kāi pì
两岩并列，门俱西北向，虽不甚深，高爽殊甚，南有飞泉外坠，北则燥洁中虚，有僧新结庐其间，故其道开辟。
yán xià yá zhí dá jiàn dǐ
〔岩下崖直达涧底。
jì yán hòu jí xi gāo fēng jué dǐng dāng yǔ sān qīng yán xiōng bèi zhí ruò yóu cǐ zhì dèng kě xiān dēng fēng dǐng cì dì xià zhū yán yě
计岩后即西高峰绝顶，当与三清岩胸背值，若由此置磴，可先登峰顶，次第下诸岩也。
jì ér xià èr lǐ réng zhì huán táng jié máo chù tàn nán miàn liè xià
〕既而下二里，仍至环塘结茅处，〔探南面裂罅。
xià xiāng jù wǔ chǐ liǎng xià bìng qǐ jiè yá wèi sān dàn wēi xuán jué qiào
罅相距五尺，两罅并起，界崖为三，但危悬绝峭。
jiàn dōng lù yǒu jìng běi yǐ wēi yá kuǎn máo ér wèn xià bìng qǐ jiè yá wèi sān jù wēi xuán jué qiào
〕见东麓有径北倚危崖，款茅而问罅并起，界崖为三，俱危悬绝峭。
jiàn dōng lù yǒu jìng běi yǐ wēi yá kuǎn máo ér wèn zhī qí rén fāng mù zhǐ yuē cǐ shí bèi cūn lù yě
〕见东麓有径北倚危崖，款茅而问之，其人方牧，指曰：“此石背村路也。
xiān shì xié cóng fu xún wēi yá běi xíng jiā jìng téng shù mì yīn shēn lǜ kōng méng jìng dōng jiàn shēng jī jī rú hán qióng sī yǔ
”先是，偕从夫循危崖北行，夹径藤树密荫，深绿空蒙，径东涧声唧唧，如寒蛩私语；
jìng xi fēi yá qiān chǐ hōng yǐng liú kōng gé jué tiān dì
径西飞崖千尺，轰影流空，隔绝天地。
ruò bù yǒu cǐ xíng zhǐ wèi dōu qiáo nán kuí běi qiào yī lǎn kě jǐn ér shuí jué qí yōu qiāo zhì cǐ zāi
若不有此行，只谓都峤南魁北峭，一览可尽，而谁觉其幽悄至此哉！
shí yǐ xià wǔ cóng fu dùn juān chú qù jué jiàng zhī sè bìng wàng bá lǚ zhī láo
时已下午，从夫顿捐除去倔强之色，并忘跋履之劳。
èr lǐ wēi yá běi qióng yǔ wù xi zhuǎn jí dāng mén píng běi lù yě jiào nán lù sān liè yá shāo xùn qí jùn yì huán xuān chéng wù yān
二里，危崖北穷，与坞西转，〔即当门屏北麓也，较南麓三裂崖稍逊其峻，亦环亘成坞焉。
lù nǎi dōng xiàng jié wù dēng lǐng
〕路乃东向，截坞登岭。
lǐng nǎi xi gāo dōng běi zhī běi zǒu shǔ běi hù fēng zhě
〔岭乃西高东北支，北走属北护峰者。
yú lǐng qí wù zì běi ér nán
〕逾岭，其坞自北而南。
fù kāi nán běi wù
〔复开南北坞。
wù dōng nǎi zhōng gāo pán gèn shàng yì yǒu yán xuán zhuì
坞东乃中高盘亘，上亦有岩悬缀。
xià yǔ xi gāo jiā wèi cǐ wù běi gèng yǒu zhòng yá jiān zhī nán zé wān huán yǐ chū bù zhī suǒ jí
下与西高夹为此坞，北更有重崖间之，南则湾环以出，不知所极。
jì ér nán jiàn liǎng sān jiā yǐ xī fēng běi lù ér jū jí qū ér wèn zhī jí shí bèi cūn yě
既而南）见两三家倚西峰北麓而居，亟趋而问之，即石背村也。
yú jì dé shí bèi yīn yì bǎo gài dào zhě suǒ yún shān běi yǒu yán yǔ zhī xiāng jìn
余既得石背，因忆宝盖道者所云：“山北有岩与之相近。
gèng xiáng xún qí suǒ zài
”更详询其所在。
cūn rén yuē cǐ chù dōng yǒu pó pó yán yán gāo lù jué kě wàng ér bù kě dào
村人曰：“此处东有婆婆岩，岩高路绝，可望而不可到；
xi yǒu xīn yán qí yán xīn pì yǒu jìng kě bié xià shí zhài
西有新岩，其岩新辟，有径可别下石寨。
nǎi yǐn yú cóng wū yòu xiǎo jìng zhǐ ér wàng zhī jí zhú jiǎn yán yě
”乃引余从屋右小径，指而望之，即竹简岩也。
gài běi shān zhī dòng jí wéi zhú jiǎn
盖北山之洞即为竹简。
cǐ zhōng yán míng cūn jiè xún zhī zé bǐ cǐ duō cuò zhì zhī zé mài luò dì xiàn shān líng yǔ zhàng jù fú còu jù jí qí wú yōu bù jué rú cǐ
此中岩名、村界，询之则彼此多错，陟之则脉络递现，山灵与杖屦辐辏聚集，其无幽不抉如此！
shí rì yǐ xià pò wèn dǐ xiàn chéng shàng èr shí lǐ jí yú lǐng xún wēi yá ér xíng
时日已下迫，问抵县城尚二十里，亟逾岭，循危崖而行。
sān lǐ wèi zhì shí zhài jiàn yǒu lù běi qù suì suí zhī
三里，未至石寨，见有路北去，遂随之。
pán yī lǐng lù jiàn wēi wèn zhī qiáo zhě yuē wù yǐ
盘一岭，路渐微，问之樵者，曰：“误矣！
zhǐ cóng cāng mǎng zhōng héng qù yuē cóng cǐ xī nán kě de dà dào
”指从苍莽中横去，曰“从此西南，可得大道。
cóng zhī lù yì huāng jí
”从之，路益荒棘。
jiǔ zhī de wēi jìng xiàng xī nán yuē gòng wù sān sì lǐ réng chū shí zhài bàng nán lái dà dào rì yǐ bī yú yuān yǐ
久之，得微径向西南，约共误三四里，仍出石寨傍南来大道，日已逼虞渊矣。
shǐ běi zhuǎn xiàng dà dào xíng wǔ lǐ guò gǔ lóu cūn xi yǐ hūn hēi
始北转向大道行，五里，过古楼村西，已昏黑。
niàn qián suǒ tóu sù chù chou qián bù shòu nán zài rù rù tā jiā yòu hūn mù bù biàn cóng àn zhōng lì dà dào běi xiàng ér chí
念前所投宿处，酬钱不受，难再入，入他家又昏暮不便，从暗中历大道北向而驰。
sì lǐ yuè yī ài yòu èr lǐ zhuǎn yī gǒu fù xià yī pō dù yī jiàn gòng èr lǐ ér dǐ xiù jiāng zé jiē gǔ jī gǔ bào shí jì dòng sù sì jù jì
四里，越一隘，又二里，转一岣，复下一坡，渡一涧，共二里而抵绣江，则街鼓击鼓报时既动，宿肆俱寂。
nǎi kòu nán yá zhī sì rù chuī ér sù yān
乃叩南涯之肆，入炊而宿焉。
jí zuó lái chuī fàn jiā gù wén shēng ér jí qǐ yě
即昨来炊饭家，故闻声而即启也。
chū liù rì zǎo běi dù jiāng rù nán mén chū xī mén fàn yú sì jí cóng wài yuán qiáng nèi běi xiàng xíng
初六日早，北渡江入南门，出西门，饭于肆，即从外垣墙内北向行。
jīng yǎn wǔ chǎng yǒu dà táng zhū shuǐ shén fù dī xíng qí jiān
经演武场，有大塘潴水甚富，堤行其间。
dī běi chū gǔ chéng mén cǐ gǔ zhōu běi chéng yí zhǐ yě
堤北出古城门，此古州北城遗址也。
yǒu bēi yán tiān shùn jiān zhèng guǒ jiā jìng jiān wú xiǎn zōng èr kòu wéi luàn jiē yīn gǎi zhōu wèi xiàn chéng shī qí xiǎn
有碑言：“天顺间郑果、嘉靖间吴显宗二寇为乱，皆因改州为县，城失其险。
gù chóng zhēn chū fù mén jiù jī wèi wài hù yún
故崇祯初复门旧基为外护”云。
yú yí gǎi zhōu wèi xiàn yīn rén sàn chéng suō fēi gǎi xiàn ér hòu shī xiǎn yě
余疑改州为县，因人散城缩，非改县而后失险也。
chū róng xiàn běi mén jí xi xíng yǐ ér běi zhuǎn xún dà róng dōng lù shí lǐ yǒu shuǐ zì xī běi lái dōng rù xiù
出〔容县北〕门即西行，已而北转，循大容东麓十里，有水自西北来，〔东入绣。
nǎi lián dù qí yòu fù dù qí zuǒ sān dù suì xún xī sù liú ér shàng xíng jiā gǔ jiān wǔ lǐ wèi shí tou pù
〕乃连渡其右，复渡其左，三渡遂循溪溯流而上，行夹谷间五里，为石头铺。
yú shì fù luàn liú shè shuǐ shuǐ shì yù suō shān shì yù jiā
于是复乱流涉水，水势愈缩，山势愈夹。
xi zhé rù shān xiá xíng tòu xiá gòng wǔ lǐ shān shì fù kāi shì wèi li cūn
西折入山峡行，透峡共五里，山势复开，是为李村。
yǐ dù yī qiáo fù jiàn rù yōu zǔ pán xuán shān xiá tóng jiàn xī liú hè dǐ shù màn kōng zhōng téng gōu chén yì jǔ shǒu bù jiàn tiān rì
已渡一桥，复渐入幽阻，盘旋山峡同，见溪流壑底，树蔓空中，〔藤篝沉翳，举首不见天日。
wǔ lǐ jī lǐng fù pán xuán qí shàng xiá
〕五里，跻岭，复盘旋其上峡。
yòu wǔ lǐ hū shān huí gǔ zhuǎn zhū shuǐ mǎn bēi huán jìn shān lù kāi chù rú hú jiā chù rú jiàn jiē píng yì bù liú zuǒ yòu huí cuò shàng xià huǎng yàng zhēn shēn shān zhōng yì jìng yě
又五里，忽山回谷转，潴水满陂，环浸山麓，开处如湖，夹处如涧，皆平溢不流，左右回错，上下幌漾，真深山中异境也。
yǐ ér lù xiàng nán shān shuǐ lián dōng wù nǎi zhù dī jiè qí jiān yǐ tōng xíng zhě
已而路向南山，水连东坞，乃筑堤界其间，以通行者。
zài nán shān xiá shuǐ suì xi liú shì wèi shuǐ yuán gài dà róng běi xià zhī mài suǒ pán jiā ér chéng zhě
再南山峡，水遂西流，是为水源，盖大容北下之脉所盘夹而成者。
yú shì shuǐ fèn dōng xī jiā lù suí shuǐ xī běi chū shān
于是水分东西，夹路随水西北出山。
èr lǐ wèi tóng shān xū shān nǎi dà kāi yuán tián měi měi cūn luò gāo xià
二里为同山墟，山乃大开，原田每每，村落高下。
zhuǎn ér xi xíng réng nán jiàn dà róng xī fēng wēi rán yǐng chū yě
转而西行，仍南见大容西峰巍然颖出也。
wǔ lǐ yǒu dà xī zì nán xiǎo xī zì xi èr xī huì ér dōng lái zhī xī xiāng bìng běi qù
五里，有大溪自南，小溪自西，二溪会而东来之溪相并北去。
nǎi shè nán xī sù xi xī běi xún lǐng guò jī shǔ shān yǒu cūn luò zài lù zuǒ
乃涉南溪，溯西溪，北循岭过鸡黍山，有村落在路左。
yuè xī ér běi rì yǒu yú zhào tú zhōng rén yán cóng cǐ jiāng běi rù shēn xiá zhōng wú jū rén suì zhǐ yú qín yáo
越溪而北，日有余照，途中人言，从此将北入深峡中，无居人，遂止于秦窑。
qín yáo zhě jī shǔ shān běi wù zhōng xuán xiǎo fù yě
秦窑者，鸡黍山北坞中悬小阜也。
zuǒ yòu jù yǒu xiá tōng xiá jìng liǎng sān jiā dàng fù ér jū jìng fēn qí qián xī hé qí xià
左右俱有峡，通狭径，两三家当阜而居，径分其前，溪合其下。
zhǔ rén fāng liè zhú wèi gòu wū jù qǔ dà zhú chuí biǎn liè zhī piàn tài chǐ xǔ ér zhǎng jìng qí jié yǐ fù wū jiān chuán wǎ zhī yòng
主人方裂竹为构屋具，取大竹椎扁裂之，片太尺许，而长竟其节，以覆屋兼椽瓦之用。
yíng kè yǒu shān jiā fēng wèi bù ruò tā fāng bì kè rú hǔ yě
迎客有山家风味，不若他方避客如虎也。
chū qī rì chén cān bì cóng qín yáo běi xíng
初七日晨餐毕，从秦窑北行。
tòu xiá èr lǐ shān fù huán ér chéng wù yǒu jù luò yān shì wèi lú lǜ táng
透峡二里，山复环而成坞，有聚落焉，是为卢绿塘。
cóng cǐ xún hè xī běi xíng shān gǔ yù yōu jìng lù yù sāi shān jù cóng máo huāng jí qiú rú shuǐ yuán yí dài gāo shù shēn lín wú fù kě de
从此循壑西北行，山谷愈幽，径路愈塞，山俱丛茅荒棘，求如水源一带高树深林，无复可得。
kuàng cǎo máo gāo zhě méi dǐng bù biàn qí shàng zhī huò dōng huò xi duǎn zhě yì xiōng bú jiàn qí xià zhī wèi píng wèi kǎn
况草茅高者没顶，不辨其上之或东或西，短者翳胸，不见其下之为平为坎。
rú shì zhě sān lǐ guò dà chóng táng
如是者三里，过大虫塘。
yòu èr lǐ yú cháng lǐng dǐng shǐ běi wàng bái shí shān zài zhòng fēng zhī wài
又二里逾长岭顶，始北望白石山在重峰之外。
yú shì xī běi cóng lǐng tóu xià èr lǐ yòu cóng kēng zhōng xià yī lǐ wèi shí tán cūn
于是西北从岭头下二里，又从坑中下一里，为石潭村。
cūn běi yú xiǎo qiáo cóng dōng qí xíng wǔ lǐ shān wù dà kāi yǒu jiāng zì nán ér dōng běi zhù shì wèi xi luó jiāng nǎi fā yuán dà róng xī běi zhì cǐ shǐ shèng zhōu ér dōng zhì tóu jiā zhài rù xiù jiāng zhě
村北逾小桥，从东岐行五里，山坞大开，有江自南而东北注，是为西罗江，乃发源大容西北，〔至此始胜舟，〕而东至头家寨入绣江者。
qí liú pō dà jué liú ér dù méi gǔ yān
其流颇大，绝流而渡，没股焉。
běi àn wèi píng dì xū yǒu zhōu xià dá xiù jiāng
北岸为平地墟，有舟下达绣江。
yóu qí bù xī shàng lǐng èr lǐ rén yī wù wèi bǎn dòng jù luò yì shèng
由其埠西上岭，二里，人一坞，为板洞，聚落亦盛。
yóu dòng hòu xī shàng lǐng píng xíng lǐng bàn èr lǐ zhuǎn ér běi fù píng xíng lǐng bàn èr lǐ nǎi xià
由洞后西上岭，平行岭半二里，转而北，复平行岭半二里，乃下。
xuán dōng běi shàng jī suì yú lǐng tóu nán wàng dà róng dōng xī zhū fēng wú bù bì xiàn wéi běi zhān bái shí wèi běi fēng suǒ yǎn
旋东北上跻，遂逾岭头，南望大容东西诸峰无不毕献，惟北瞻白石，为北峰所掩。
fù píng xíng lǐng shàng yī lǐ ér xià lǐng běi qí shuǐ yóu dōng xíng
复平行岭上，一里而下岭北，其水犹东行。
dù xiá xi shāo yú yī āo shuǐ shǐ fēn dōng xī yān dōng shuǐ jù rù xi luó jiāng shǔ wú
度峡西，稍逾一坳，水始分东西焉：东水俱入西罗江，属梧；
xi shuǐ jù rù dà shuǐ hé shǔ xún shì wèi fēn jiè
西水俱入大水河，属浔，是为分界。
yī lǐ chū wù wéi shàng zhōu chōng shān shǐ kāi
一里出坞，为上周冲，山始开。
wǔ lǐ dǐ luō xiù shān nǎi dà kāi
五里抵罗秀，山乃大开。
fàn yú sì
饭于肆。
yóu luō xiù běi xíng sān lǐ wèi lú táng
由罗秀北行三里，为卢塘。
sì shān kāi rào qiān shì lín cì yǐ shān wèi táng dī fēn pō dié yì shān jū zhī zài shèng zhě yě
四山开绕，千室鳞次，倚山为塘，堤分坡叠，亦山居之再盛者也。
luō xiù lú táng zhī zhōng dào páng yǒu kòng shù yī yuán chū dì chǐ wǔ wéi dà wǔ chǐ zhōng zhù shuǐ yī hóng shuǐ miàn shàng bù yíng shù wéi zhě wǔ liù cùn xià fú chū dì miàn zhě jǐ jí chǐ yān
罗秀、卢塘之中，道旁有空树一圆，出地尺五，围大五尺，中贮水一泓，水面上〔不〕盈树围者五六寸，下浮出地面者几及尺焉。
shēn bì chéng yíng yǐ zhàng dǐ zhī shēn bù kě cè ér zhū pào wěi wěi xíng jìn de yàng zi shàng yì
深碧澄莹，以杖底之，深不可测，而珠炮亹亹wěi行进的样子上溢。
kōng shù suī gāo yú de ruò shù zhōng zhī shuǐ zhǐ kě yǔ dì xiāng píng nǎi de zhī zuǒ yòu jù yǒu xī liú jiù xià ér shuǐ zhù shù zhōng zhě jiào de dú gāo bù yì bù zāng cǐ shú wèi zhī zhēn zhuó qí jiān yé
空树虽高于地，若树中之水，止可与地相平，乃地之左右俱有溪流就下，而水贮树中者较地独高，不溢不臧，此孰为之斟酌其间耶？
shù ruò jǐng lán huò rén zhī wān kōng ér zhí zhī dì zhōng zhě
树若井栏，或人之剜空而植之地中者。
dàn shuǐ zhī fú de wèi kě yì ěr
但水之浮地为可异耳。
lú táng běi wǔ lǐ guò lú wàng cūn dēng yī lǐng jiā
卢塘北五里，过卢忘村，登一岭夹。
xià ér fù shàng yòu èr lǐ xún shān bàn xíng shǐ wàng bái shí shuāng jiān rú dí xiāng jiàn miàn
下而复上，又二里，循山半行，始望白石双尖如觌di相见面。
qí lǐng dōng xi liǎng jiè jiā chí ér běi xià chéng shēn kēng bù hé mǎn dǐ kēng
其岭东西两界夹持，而北下成深坑，布禾满底坑。
yī lǐ zhé yǒu guò jí héng duàn liǎng yá jiān fán dù sān jí yuē xún yá shàng zhě gòng liù lǐ yān
一里，辄有过脊横断两崖间，凡渡三脊，约循崖上者共六里焉。
fǔ kàn kēng zhōng huò páng tōng huò zhōng qí suǒ wèi shí èr chà táng zhě shì yǐ
俯瞰坑中，或旁通，或中岐，所谓“十二岔塘”者是矣。
dù jí hòu suì xī běi yú lǐng yī lǐ shāo xià fù dōng dù yī jí nǎi běi xiàng dà lù zhí wàng bái shí shān lù
渡脊后，遂西北逾岭，一里稍下，复东度一脊，乃北向大路，直望白石山麓。
běi xià yī lǐ yòu suí jiā xi zhuǎn yī lǐ xià zhì kēng dǐ jí yú xiǎo lǐng
北下一里，又随夹西转一里，下至坑底，即逾小岭。
yī lǐ xi xià zé dà shuǐ hé cóng nán běi zhù
一里西下，则大水河从南北注。
suí zhī běi xià yòu yī lǐ shuǐ zhuǎn dōng zhé yòu yǒu yī xiǎo shuǐ běi zì bái shí lái hé bìng dōng xiàng
随之北下，又一里，水转东折，又有一小水北自白石来，合并东向。
nǎi jì dù qí dà fù dù qí xiǎo shàng dōng běi yá yǐ mù sè bī rén tóu sù yú lǐng shàng zhī chén cūn
乃既渡其大，复渡其小，上东北涯，已暮色逼人，投宿于岭上之陈村。
dà shuǐ hé zhě zì tóng chōng luō xiù běi liú guò cǐ xià liú zhì wǔ lín rù xún jiāng
大水河者，自同冲、罗秀北流过此，下流至武林入浔江。
chū bā rì zì dà shuǐ hé dēng hòu shān rù xún lù dāng cóng shān zuǒ xún xiǎo shuǐ běi xíng yú wù cóng shān yòu dà shuǐ běi qù
初八日自大水河登后山入浔，路当从山左循小水北行，余误从山右大水北去。
yī lǐ dà shuǐ zhé ér dōng yú nǎi xi yú lǐng
一里，大水折而东，余乃西逾岭。
sān lǐ chū luō jié huò zuò chā yǒu cūn luò zài shān bàn
三里出罗捷，或作“插”，有村落在山半。
réng yǔ běi lái xiǎo shuǐ yù sù zhī xíng shǐ de dà dào
仍与北来小水遇，溯之行，始得大道。
yòu èr lǐ fù yú shuǐ shàng lǐng cóng lǐng shàng xíng èr lǐ xi zhān dú xiù ér xíng
又二里，复逾水上岭，从岭上行二里，西瞻独秀而行。
xià shān èr lǐ wèi chén chōng yǐ chū dú xiù dōng běi fù jiàn bái shí yǐ
下山二里，为陈冲，已出独秀东北，复见白石矣。
zì chén chōng xún wù zhōng xiǎo shuǐ dōng běi xíng zhì shì yòu yǐ pān guān shān wèi xi zhān yǐ
自陈冲循坞中小水东北行，至是又以潘观山为西瞻矣。
pān guān shān yǔ dōng jiè shān pái tà ér běi
潘观山与东界山排闼而北。
shí lǐ fù xī běi zhì gāng pán xi jiè zhōng chuí zhī zuǐ yú shì fù xún gāng lǒng xíng
十里，复西北陟冈，盘西界中垂之嘴，于是复循冈陇行。
gòng shí lǐ yú yī lǐng ér xià shì wèi yóu má xū
共十里，逾一岭而下，是为油麻墟。
shí zhí xū qī fàn ér hòu xíng
时值墟期，饭而后行。
shí lǐ lián dù èr qiáo qiáo běi wèi zhōu cūn shuǐ běi rào ér qù lù zhì xi lǐng
十里，连渡二桥，桥北为周村，水北绕而去，路陟西岭。
wǔ lǐ
五里；
guò shàng hé cūn
过上合村。
yòu wèi zhī má hé jū mín èr sān jiā zài lǐng nèi
又谓之麻合，居民二三家在岭内。
yòu shí lǐ dǐ chén fang chén fang zhī nán zì zhōu cūn lái shān bù shèn gāo shuǐ bù chéng xī rán yóu gāng lǐng jiān dié pō tuó pán rào
又十里，抵陈坊，陈坊之南，自周村来，山不甚高，水不成溪，然犹冈岭间叠，陂陀盘绕；
chén fang zhī běi zé píng yě kuàng rán xī shān zài wàng jù luò chéng shì shǐ bù zuò kōng shān jì mò guān yǐ
陈坊之北，则平野旷然，西山在望，聚落成市，始不作空山寂寞观矣。
chū jiǔ rì zì chén fang xū xi xíng huāng yě zhī zhōng zhōng wā rú yán yán zhōng tū shí pán cuò dūn jù dàn xià wú shēn zhuì zhī xì zhōng wú yuān hán zhī shuǐ yǔ qián suǒ guò shí qiáo cūn nán wā bēi tū shí wú yǐ yì yě
初九日自陈坊墟西行荒野之中，中洼如岩，岩中突石，盘错蹲踞，但下无深坠之隙，中无渊涵之水，与前所过石桥村南洼陂突石无以异也。
xi xíng shí lǐ zhí bī sī líng shān xià zé yù jiāng zì xī nán huán chéng dōng běi ér gé jiāng shān guāng zhì dié huǎng rán zài wàng yǐ
西行十里，直逼思灵山下，则郁江自西南环城东北，而隔江山光雉堞，恍然在望矣。
dù jiāng dǐ chéng dōng nán yú wǎng nán mén zhì yì qián fǎn xún jùn yù zhōng zé èr bìng zhě bǐ qián shǎo yǒu qǐ sè
渡江，抵城东南隅，往南门，至驿前，〔返浔郡寓中，〕则二病者比前少有起色。
xún héng zhōu dù xiāng yǐ míng chén zǎo fā suì xié náng xià zhōu yǐ sì yān
询横州渡舡，以明晨早发，遂携囊下舟以俟焉。
shì xíng yě wèi rì shí yǒu liù suǒ lì sì xiàn guì píng lù chuān běi liú róng
是行也，为日十有六，所历四县、桂平、陆川、北流、容。
yī zhōu yù lín
一州郁林。
zhī jìng dé míng yán sì ér sān wèi dòng tiān bái shí míng xiù lè zhǎng zhēn dì èr shí yī dòng tiān gōu lòu míng yù quē bǎo guī dì èr shí èr dòng tiān dōu jiào míng dà shàng bǎo xuán dì èr shí dòng tiān
之境，得名岩四，而三为洞天：白石名秀乐长真第二十一洞天，勾漏名玉阙宝圭第二十二洞天，都峤名大上宝玄第二十洞天。
wéi shuǐ yuè dòng bù zài dòng tiān zhī liè ér shí róng shān zhī zhèng mài
惟水月洞不在洞天之列，而实容山之正脉。
gài yú suǒ lì jù sì miàn huán róng shān zhī lù
盖余所历，俱四面环容山之麓。
gài dà jí xī nán zì qīn zhōu líng shān dōng běi jīng xīng yè yóu píng shān xū dù mài ér dōng jí gāo zhì wèi dà róng
盖大脊西南自钦州、灵山，东北经兴业，由平山墟度脉而东，即高峙为大容。
qí běi chū zhī zhī fā wèi bái shí ér shān mài jǐn yān
其北出之支，发为白石，而山脉尽焉；
qí nán chū zhī zhī jīng běi liú xiàn dōng fēn wéi gōu lòu ér shān mài yì jǐn nán xíng zhèng mài zì guǐ mén guān yòu nán wéi shuǐ yuè dòng yòu nán jīng gāo zhōu xī níng zhī jìng sàn wèi yuè dōng nán jiè zhī mài ér běi zhuǎn zhě shǐ zì luō miàn ér běi jié wèi dōu jiào
其南出之支，经北流县东分为勾漏，而山脉亦尽，南行正脉，自鬼门关又南为水月洞，又南经高州、西宁之境，散为粤东南界之脉，而北转者始自罗面而北，结为都峤。
shì bái shí gōu lòu shuǐ yuè jiē róng shān dí zhǒng ér dōu jiào zé yún réng dì bā shì sūn zhī hòu yǐ
是白石、勾漏、水月皆容山嫡冢，而都峤则云礽réng第八世孙之后矣。
shì wèi róng zhōu sān dòng tiān jù qián xué xiāng tōng fēi yě
世谓容州三洞天俱潜穴相通，非也。
bái shí zhī tōng yú gōu lòu zhě zhí zhǐ qí shān mài lián shǔ ér hé bì qiào xué zhī xiāng chè
白石之通于勾漏者，直指其山脉联属，而何必窍穴之相彻；
dōu jiào zhī tōng yú gōu lòu zhě dì ní qí dì jiè zhī jiē zhěn jiè xiàn ér qǐ zhī mài luò zhī yǐ fēn
都峤之通于勾漏者，第泥其地界之接轸zhěn界限，而岂知脉络之已分。
gù yú yú dū jiào ér zhī jī zhī yì hùn yú shuǐ yuè ér zhī jìn zhī yì yí yě
故余于都峤而知迹之易混，于水月而知近之易遗也。
guǐ mén guān zài běi liú xi shí lǐ dāng héng lín zhī běi wàng zhī shí fēng pái liè dōng yǔ gōu lòu bìng yǐ
鬼门关在北流西十里，当横林之北，望之石峰排列，东与勾漏并矣。
běi liú ér xiàn zhōng zhì nǎi dōng zhě míng xian qū xi zhě chēng guǐ yù hé yé
北流而县中峙，乃东者名仙区，西者称鬼域，何耶？
yú chū shì héng lín běi wàng xīn yì shān jìng jí dǐ běi liú ér hòu zhī qí wèi guǐ mén huǐ bù néng xíng qí zhōng yī pò xian guǐ zhī guān yě
余初是横林北望，心异山境，及抵北流而后知其为“鬼门”，悔不能行其中，一破仙、鬼之关也。