shí bā rì tiān sè qíng jì shén
十八日天色晴霁甚。
zǎo fàn lóng yǐn
早饭龙隐。
sēng jìng ān yǐn yóu shān běi dēng rán shé dòng jiè sù èr rén xié xíng
僧净庵引，由山北登蚺蛇洞，借宿二人偕行。
jì xià zài fàn lóng yǐn xié èr rén xún nán shān běi xi xíng èr lǐ chuān shān yè nán chū yòu xún shān nán xi xíng yī lǐ yú guò lóng tán
既下，再饭龙隐，偕二人循南山北西行二里，穿山腋南出，又循山南西行一里余，过龙潭。
yòu xi yī lǐ dù běi liú xiǎo xī nán rù zhāng dān xiá mù dòng
又西一里，渡北流小溪，南入张丹霞墓洞。
suì dōng běi wǔ lǐ hái fàn yú xiāng shān sì
遂东北五里，还饭于香山寺。
fù lìng yī rén jiān wò jù suí yóu xī mén rù běi mén chū dù lóng jiāng běi xún huì xiān shān xi lù xíng yī lǐ dōng shàng shān yòu yī lǐ yóu xuě huā dòng
复令一人肩卧具，随由西门入，北门出，渡龙江，北循会仙山西麓行一里，东上山又一里，游雪花洞。
yòu lǐ yú dēng shān dǐng
又里余，登山顶。
shì wǎn sù xuě huā dòng
是晚宿雪花洞。
qí rén cí qù yuē míng rì lái
其人辞去，约明日来。
shí jiǔ rì wǔ gēng wén yǔ shēng dài xiǎo ér zhǐ
十九日五更闻雨声，迨晓而止。
hou jiān xíng lǐ zhě bù zhì yòu dú xíng tàn shēn jǐng yán yòu cóng shū shēng bào xīn chì cóng xuě huā dōng āo xià yóu bǎi zǐ yán
候肩行李者不至，又独行探〔深〕井〔岩〕，又从书生鲍心赤从雪花东坳下，游百子岩。
réng shàng xuě huā sì fàn
仍上雪花寺饭。
yǒu chū xià wò yún gé sēng zhì yīn qǐ qí dǎo yóu zhōng guān dōng gé zhū shèng bìng jiān wò jù xià èr lǐ zhì gé zhōng
有出下卧云阁僧至，因乞其导游中观，东阁诸胜，并肩卧具下二里置阁中。
suì xié huǒ yóu zhōng guān dōng guān dān liú gé bái yún dòng wǔ cān gé zhōng
遂携火游中观、东观、丹流阁、白云洞，午餐阁中。
xià wǔ hái xiāng shān sì
下午，还香山寺。
èr shí rì rén hou féng yóu wèi guī
二十日人候冯，犹未归。
réng chū yóu xī zhú sì huáng shān gǔ cí
仍出游西竺寺、黄山谷祠。
èr shí yī èr shí èr rì jiē yǒu yǔ yú zuò xiāng shān sì zhōng
二十一、二十二日皆有雨，余坐香山寺中。
dǐ mù yǔ dà zuò chè yè bù xiū
抵暮，雨大作，彻夜不休。
shì rì qián suǒ suí háng wǔ rén jù zhǐ nán shān lóng yǐn ān yóu shí shí yǐ yī rén lái shì yú
是日前所随行五人，俱止南山龙隐庵，犹时时以一人来侍余。
dǐ mù hū yǒu yán qí yī rén zài dòng yòu mù niú tóng jiāng è qí kēng hóu lóng ér xié zhī qù zhě
抵暮，忽有言其一人在洞诱牧牛童，将扼其吭ｈáｎｇ喉咙而挟之去者。
cūn rén lái su yú yú gù yí qí yú xíng yì xíng yú zhǐ yì zhǐ shì fēi duān rén zhèng pài de rén
村人来诉余，余固疑，其余行亦行，余止亦止，似非端人正派的人；
rán shí shí suí yóu fú xiǎn qí yì yīn qín yòu shì fēi móu yú zhě
然时时随游扶险，其意殷勤，又似非谋余者。
xīn zhuì zhuì bù néng cè
心惴惴不能测。
èr shí sān rì yǔ yóu shí zuò shí zhǐ
二十三日雨犹时作时止。
shì rì wèi qīng míng jié xíng hún yù duàn ér gū jiǔ xìng huā jiāng hé chǔ yé
是日为清明节，行魂欲断，而沽酒杏花将何处耶？
shì chù táo xìng jù xī zhōng kāi luò
是处桃、杏俱腊中开落。
xià wǔ féng huī shǐ zhī mǔ yǐ jiǔ shū xiǎng zhī qí zi guī shàng wú qī chàng chàng mèn zhuó ér wò
下午，冯挥使之母以酒蔬饷，知其子归尚无期，怅怅，闷酌而卧。
èr shí sì rì wǔ gǔ yǔ shēng yóu chán chán jì ér wén léi jí qǐ jiàn jì rán nóng yún huò kāi huò hé zhōng wú rì yǐng yān
二十四日五鼓，雨声犹潺潺，既而闻雷，及起渐霁，然浓云或开或合，终无日影焉。
jì ér xiāng shān sēng huì ān gū jiǔ shì yú zhuó yú ér zuì
既而香山僧慧庵沽酒市鱼，酌余而醉。
jí qǐn léi yǔ fù zuò dá dàn ér hòu zhǐ
及寝，雷雨复作，达旦而后止。
èr shí wǔ rì shàng wǔ yóu wèi jì
二十五日上午犹未霁。
jì fàn lì rì jīng rán
既饭，丽日晶然。
xiān shì yú yí suí háng wǔ rén bù liáng zhì shì bo zhī de jí
先是，余疑随行五人不良，至是卜之得吉。
bǐ yù yǐ liǎng rén cóng yú xiān bì dìng yín yǔ zhī shì yān yān
彼欲以两人从余，先畀定银与之市烟焉。
yòu huì ān yǐ yuán bù qiú shī yú kǔ cí zhī
又慧庵以缘簿求施，余苦辞之；
jì ér niàn qí yì bù kě què suī tuó dài zi zhōng wú yú zī zhǎn zhuǎn bù néng yǐ nǎi zuò shū dài zhī lù jūn lìng zhuǎn fù yān
既而念其意不可却，虽橐ｔｕó袋子中无余资，展转不能已，乃作书贷之陆君，令转付焉。
èr shí liù rì rì qíng jì
二十六日日晴霁。
hou féng huī shǐ rùn yóu bù guī tóu yè shǒu bèi wú bú jiàn ér hái xiāng shān sì zài fàn
候冯挥使润犹不归，投谒守备吴，不见而还香山寺，再饭。
tóng sēng huì ān wǎng jiǔ lóng xī nán chuān chéng zhōng wān yán pái shí ér guò
同僧慧庵往九龙，西南穿塍中，蜿蜒排石而过。
wǔ lǐ yuè běi liú xī zhì dān xiá yí tuì dòng jí qián rì suǒ rù zhě
五里，越北流溪，至丹霞遗蜕洞，即前日所入者。
réng xià rào qí dōng lù ér nán huí tiào yí tuì fēng tóu yǒu yán dōng xiàng gāo qióng qí shàng líng huàn jiāng shén xīn yù yī dēng ér zǔ yú wú lù
仍下，绕其东麓而南，回眺遗蜕峰头，有岩东向高穹，其上灵幻将甚，心欲一登而阻于无路。
yòu dōng nán yuē bàn lǐ dǐ dōng fēng zhī běi lù jiàn lù liǎng páng jiē shuǐ kēng liú guàn lù xíng qí shàng ruò qiáo liáng ér bù zhī yě
又东南约半里，抵东峰之北麓，见路两旁皆水坑流贯，路行其上，若桥梁而不知也。
qí xi yǒu jù fēng shù yī zhū xià yǒu jiǔ lóng shén zhī bēi jí xī zhī jiǔ lóng cí yí zhǐ
其西有巨枫树一株，下有九龙神之碑，即昔之九龙祠遗址。
dù qí běi shì xī cóng lóng yǐn lái suǒ jīng píng gāng zhōng zhī tán ér jiǔ lóng tán zé zài cí nán shí yá zhī xià shuǐ cóng qí zhōng běi xiàng jīng lù páng shuǐ kēng ér chū wèi píng gāng tán zhě yě
度其北，是昔从龙隐来所经平冈中之潭，而九龙潭则在祠南石崖之下，水从其中北向经路旁水坑而出为平冈潭者也。
jiǔ lóng dòng shān zài jùn chéng xī nán wǔ lǐ dān xiá yí tuì dòng dōng nán
九龙洞山在郡城西南五里，丹霞遗蜕洞东南。
qí shān cóng yí tuì shān hòu rào ér dōng qí běi yá yǒu dòng xià yǒu shēn tán qiàn shí bì zhōng ruò jù jǐng
其山从遗蜕山后绕而东，其北崖有洞，下有深潭嵌石壁中若巨井。
tán zhōng xià héng yī shí dōng xī jiè wèi èr dōng xiǎo ér xi jù dōng shuǐ dī xi shuǐ gāo dōng shuǐ qīng xi shuǐ hún
潭中下横一石，东西界为二，东小而西巨，东水低，西水高，东水清，西水浑。
xiǎng dāng yǔ hòu xi shuǐ tōng yuán cóng hòu shān yì lái ér dōng zé cháng zhū zhě yě
想当雨后，西水通源从后山溢来，而东则常潴者也。
xi tán zhī nán shí bì gāo shù zhàng xià chā tán dǐ tán duō jù yú
西潭之南，石壁高数丈，下插潭底，〔潭多巨鱼。
shàng juān jiǔ lóng dòng sān dà zì bù zhī juān zhě dāng shí héng jià yì mù fèi jǐ xǔ jīng lì
〕上镌“九龙洞”三大字，不知镌者当时横架杙木费几许精力？
xi tán zhī shēn mò néng jìng yuē chuí sī yī luò yì wèi kě zhī rán shuǐ jì wú dòng qí shēn rù zhī qiào dāng qián fú shuǐ dǐ ěr
西潭之深莫能竟，曰垂丝一络，亦未可知，然水际无洞，其深入之窍当潜伏水底耳。
dòng gāo xuán tán shàng sān zhàng yú dāng jǐng yá zhī duān qí mén běi xiàng dōng yǔ jiǔ lóng dòng sān zì bìng liè gù zhī cǐ juān wèi dòng bù wéi tán yě
洞高悬潭上三丈余，当井崖之端，其门北向，东与“九龙洞”三字并列，固知此镌为洞，不为潭也。
mén pō ài jì rù nǎi gāo qióng
门颇隘，既入乃高穹。
xiá nán jìn bǐng jù cóng zhī qí xià shèn píng
峡南进，秉炬从之，其下甚平。
zhí jìn shí yú zhàng zhuǎn ér dōng xià suī píng ér shí wén yǒng qǐ qū qǔ fēn huán zhōng yǒu tíng liáo suì chéng xian tián jīn rén duō chēng shí tián bà
直进十余丈，转而东，下虽平，而石纹涌起，屈曲分环，中有停潦，遂成仙田今人多称“石田坝”。
dōng èr zhàng hū xià xiàn wèi shēn kēng
东二丈，忽下陷为深坑。
yóu kēng shàng nán yá yǔ lǚ ér chū kēng zhī dōng qí xià yì píng ér xian tián měi měi yǔ xi tóng
由坑上南崖伛偻而出坑之东，其下亦平，而仙田每每与西同。
dàn qí shàng fù shí xuán rǔ yā zhuì shén xià lìng rén bù néng jǔ shǒu
但其上覆石悬乳，压坠甚下，令人不能举首。
pī xì tòu qí nèi shāo nán běi fēn qí suì bī zè yú shèn bù dé rù yǐ
披隙透其内，稍南北分岐，遂逼仄逾甚，不得入矣。
réng xi chū zhì kēng yá shàng tóu huǒ kēng zhōng dì shì zhī xià shēn sān zhàng yú zhōng fù yǒu dòng dōng xī tōng tòu xi dòng zhí rù yǔ shàng xiá tóng
仍西出至坑崖上，投火坑中谛视之，下深三丈余，中复有洞东西通透：西洞直入，与上峡同；
dōng dòng zé héng zhí kōng kuò qí shàng shuǐ cóng cóng xià dī xià shì yǒu lǎo tíng yān
东洞则横拓空阔，其上水淙淙下滴，下似有潦停焉。
kēng zhī nán yá píng fù rú zhàn wéi běi zé zì shàng zhí chā kēng dǐ
坑之南，崖平覆如栈，惟北则自上直插坑底。
kēng zhī liè qiào nán běi kuò èr zhàng dōng xī cháng sān zhàng dòng dǐng yǒu xuán zhù dào lián qià xià guàn kēng zhōng sè jié bái yíng yìng gèng yì zhòng rǔ
坑之裂窍，南北阔二丈，东西长三丈，洞顶有悬柱倒莲，恰下贯坑中，色洁白莹映，更异众乳。
fǔ kuī qí shàng jiǔ zhī hèn bù xié tī xuán suǒ ruò nán shān yī qióng ào dǐ yě
俯窥其上久之，恨不携梯悬索，若南山一穷奥底也。
dōng sān bǎi bù yòu yǒu yán běi xiàng shēn shí yú zhàng zài dōng fēng yá guò jí chù
〔东三百步，又有岩北向，深十余丈，在东峰崖过脊处。
jiǔ lóng xī fēng gāo xuán dòng zài dān xiá yí tuì zhī dōng dǐng qí mén dōng xiàng ér wú lù
〕九龙西峰高悬洞，在丹霞遗蜕之东顶，其门东向而无路。
zhòng yá zhui shí fēi tū wù niè dào pān suī xiǎn ér shí máng cuó é zhǐ kě yuán ér zú kě sǒng yě
重崖缀石，飞突屼嵲，倒攀虽险，而石铓嵯峨，指可援而足可耸也。
xiān shì yī dào zhě chí dāo shān jí qián yǐn yī fū jī huǒ zhǒng hòu suí ér yú jū qí zhōng
先是，一道者持刀芟棘前引，一夫赍火种后随，而余居其中。
yǐ ér jiàn qí xiǎn shén fū bù néng cóng dào zhě bù néng yǐn jù qiáng yú mò qián
已而见其险甚，夫不能从，道者不能引，俱强余莫前。
yú líng kōng zhí yuè lián zhě shù céng pín hū dào zhě gǔ qí sù dēng ér dào zhě nǎi zhì
余凌空直跃，连者数层，频呼道者，鼓其速登，而道者乃至。
xiān cóng qí běi dé yī yán qí mén dōng xiàng qián xiá shén jùn zhōng tōng yī xiàn bù jí bù lí xiāng jù chǐ xǔ
先从其北得一岩，其门东向，前峡甚峻，中通一线，不即不离，相距尺许；
qū zhé ér rù zhě sān zhàng qí nèi hū qióng ér kāi
曲折而入者三丈，其内忽穹而开；
zhuǎn ér xī nán sì wǔ zhàng zhōng suì hēi àn hèn cóng fū bù yǐ huǒ zhǒng xiāng suí
转而西南四五丈，中遂黑暗，恨从夫不以火种相随。
xìng qí xià píng àn zhōng mō suǒ yòu zhuǎn rù yī xiǎo shì jué wú yú xì nǎi chū
幸其下平，暗中摸索又转入一小室，觉无余隙，乃出。
cǐ dòng wài xiǎn ér zhōng píng wài ài ér zhōng jiōng jiōng yuán yì wèi mén shuān mén hù cǐ chù zuò kuān chǎng jiǎng yì kě qī tuō rán fēi gāo xuán zhī dòng yě
此洞外险而中平，外隘而中扃扃原意为门闩、门户，此处作宽敞讲，亦可栖托，然非高悬之洞也。
gāo xuán chù shàng zài nán pàn jué yá zhī shàng kuī bì bù néng yǎng jiàn
高悬处尚在南畔绝崖之上，亏蔽不能仰见。
shāo xià zhuǎn yá gēn pān xì yǐ shēng suǒ pān zhě jiē dōu yī gōu fā zhī cì jí yě
稍下，转崖根攀隙以升，所攀者皆兜衣钩发之刺棘也。
jì shàng qí yán yì dōng xiàng ér wú mén huán huí qián liè gāo shù zhàng fù kōng ruò chuí tiān zhī yún
既上，其岩亦东向，而无门环回前列，高数丈，覆空若垂天之云。
ér nèi bì zhī hòu céng xuē ér qǐ shàng yǒu zhě shí yī qū qiàn qí zhōng lián kāi èr mén céng lèi qí shàng yuán náo zhī suǒ bù néng shēng yě ān dé shí zhàng tī fēi dù zhī
而内壁之后，层削而起，上有赭石一区嵌其中，连开二门，层累其上，猿猱之所不能升也，安得十丈梯飞度之。
shí lǎo sēng huì ān jí suí fu zài shān lù pín pín hào hū nǎi réng jiù lù xià
时老僧慧庵及随夫在山麓频频号呼，乃仍旧路下。
yá tū bù néng xià dì wú kě diǎn zú
崖突不能下睇，无可点足。
zhǎn zhuǎn xuán tiào jué nán shàng yǒu hén yī lǚ pān jí cè jiān xún zhī
展转悬眺，觉南上有痕一缕，攀棘侧肩循之。
jiǔ zhī nǎi shí jǐn ér de tǔ xuán pān suī jùn wú yú yǔn zhuì yǐ
久之，乃石尽而得土，悬攀虽峻，无虞陨坠矣。
xià shān wǔ lǐ hái xiāng shān
下山五里，还香山。
fǎn zhào shén lǎng yú yǐ wéi qíng zhào
返照甚朗，余以为晴兆。
jì wò ér léi yǔ fù dà zuò dá dàn bù xiū
既卧而雷雨复大作，达旦不休。
èr shí qī rì yǔ zhǐ ér qǐ
二十七日雨止而起。
yú lìng rén suǒ qí yù xíng ér féng huī shǐ zhī mǔ lìng rén zài liú rì yǐ sān wǎng cù qí zi yǐ gū yǔn qí liú
余令人索骑欲行，而冯挥使之母令人再留日，已三往促其子矣，姑允其留。
jì ér tiān sè dà jì yù wǎng duō líng yǐ wǎn bù jí
既而天色大霁，欲往多灵，以晚不及。
jí fàn ér dù běi mén dà jiāng dēng běi àn shàng guān zhě gé qián wèi chéng bì ān jiē jiāng yá wēi shí fēi tū hóng liú zhī shàng jiù ér jié gòu chéng zhī zhě
亟饭而渡北门大江，登北岸上观者阁，前为澄碧庵，皆江崖危石飞突洪流之上，就而结构成之者。
yòu běi yī lǐ guò xuě huā dòng xià nǎi dù xī suì xī xiàng rù shí shān xiá zhōng
又北一里，过雪花洞下，乃渡溪，遂西向入石山峡中。
zhuǎn ér nán dēng lǐng āo yù qiáo zhě wèn zhī cǐ shàng yǒu niú pí dòng fēi sān mén yě sān mén shàng zài běi shān
转而南，登岭坳，遇樵者问之，此上有牛陴洞，非三门也，三门尚在北山。
réng chū yóu nán lái dà lù běi xíng èr lǐ guò yī gǔ miào
仍出，由南来大路北行二里，过一古庙。
yòu běi yǒu shuǐ zì xī shān lù tòu shí ér chū qí shēng cóng cóng dōng xiè jí qián suǒ dù zì běi ér nán xiǎo xī yě
又北，有水自西山麓透石而出，其声淙淙，东泻即前所渡自北而南小溪也。
yòu xi bàn lǐ xún xī shān zhuǎn rù xi wù zé běi jiè shí fēng cuī wéi nán jiè zhī shān yòu zhuǎn ér wèi tǔ yǐ zhōng yǒu tǔ gāng nán běi héng shǔ
又西半里，循西山转入西坞，则北界石峰崔嵬，南界之山又转而为土矣，中有土冈南北横属。
yòu bàn lǐ yú gāng xi xià zé sān mén yán zài běi yá zhī zhōng yǐ
又半里，逾冈西下，则三门岩在北崖之中矣。
nǎi yóu qí běi xiàng dǐ shān xià wàng qí yán shàng xià jù wēi yá zhōng pì héng qiào yí dài chuí zhù fēn léng qí liè yú wài
乃由岐北向抵山下，望其岩上下俱危崖，中辟横窍，一带垂柱，分楞齐列于外。
shè jí ér shàng fēn dǐ yán dōng zé shí bàn pián tà shí xì zòng héng jiē kě shēn rù
拾级而上，分抵岩东，则石瓣骈沓，石隙纵横，皆可深入。
ér qián zé yǒu lù xún yá duān ér xi qí yán zhōng pì gāo èr zhàng yú shēn yì rú zhī ér héng zhí sì zhàng yú shàng xià jù píng zhěng ér wài liè sān shí jiè chéng sì mén jù nán xiàng wéi zhōng mén zuì dà ér zuǒ yè yī mén bēi fú
而前则有路，循崖端而西，其岩中辟，高二丈余，深亦如之，而横拓四丈余，上下俱平整，而外列三石，界成四门，俱南向，惟中门最大，而左腋一门卑伏。
yán sān mén zhě jǔ qí dà yě
言“三门”者，举其大也。
xī mén yán bì dǐ cǐ ér mò qián qí shàng shí tài gèng qí
西门岩壁抵此而莫前，其上石态更奇；
dōng mén chuān xì ér chū jí yǔ dōng piān zòng héng zhī xì bìng
东门穿隙而出，即与东偏纵横之隙并；
ér zhōng mén zhī nèi shè shén xiàng yú zhōng shàng juān líng yán èr zì
而中门之内，设神像于中，上镌“灵岩”二字。
yóu shén xiàng hòu chuān xì běi rù wǎn zhuǎn sān sì zhàng yú guǐ pān ér shàng zhōng yǒu yī kān nǎi yán zhōng zhī ào shì yě
由神像后穿隙北入，宛转三四丈，逾庋攀而上，中有一龛，乃岩中之奥室也。
chū yán ér dōng pī zòng héng zhī xì yì wǎn zhuǎn sān sì zhàng shǐ pì ér dà
出岩而东，披纵横之隙，亦宛转三四丈，始辟而大。
dōng yú shí yù ér shàng qí nèi shàng xià píng zhěng qián xué tōng míng lìng chéng yī jiè nǎi yán wài zhī ào shì yě
东逾石阈而上，其内上下平整，前穴通明，另成一界，乃岩外之奥室也。
tòu qí qián xué chū yǒu shí gāo qíng xué qián shàng píng rú yí
透其前穴出，有石高擎穴前，上平如台。
qí dōng yòu yǒu xiǎo xì wǎn zhuǎn rú cù bàn lián è pī zhī wú bù tōng yě
其东又有小隙宛转，如簇瓣莲萼，披之无不通也。
yóu tái qián xiǎo xì xià jí qián xún yá duān ér xi lù
由台前小隙下，即前循崖端而西路。
fù cóng yá duān zhuǎn shí zuǐ ér dōng shāo rù yǒu dòng mén nèi pì
复从崖端转石嘴而东，稍入，有洞门内辟。
qí mén yì nán xiàng zhōng shēn shù zhàng mí bèi yōu shēn zhī zhì
其门亦南向，中深数丈，弥备幽深之致。
nǎi réng jiù lù xià jí yán shān lù dōng hái běi wàng shān āo jiān yǒu yán gāo xuán jué xiá zhī shàng xīn yì zhī
乃仍旧路下，即沿山麓东还，北望山坳间，有岩高悬绝峡之上，心异之。
nǎi běi xiàng wàng āo shàng pān yán jī yá yǐ shēng
乃北向望坳上，攀岩跻崖以升。
shù shí bù yú āo jiān nǎi tàn fu qiáo zhuó zhě suǒ yóu ér xuán yán shàng zài qí dōng yá bì jiān zhī téng jí méng mì cè shēn nán dù
数十步，逾坳间，乃炭夫樵斫者所由，而悬岩尚在其东，崖壁间之藤棘蒙密，侧身难度。
nǎi lìng suí fu yuán zhī jiàn jí héng guò yá jiān bù bǎi bù ér rù yán yú yì cóng zhī yán qián xuán xiá jiē zōng zhú mì yì qí sè bái dà zhě kě wèi zhàng xì zhě kě wèi zhù
乃令随夫缘枝践级，横过崖间，不百步而入岩，余亦从之，岩前悬峡，皆棕竹密翳，其色白，大者可为杖，细者可为箸。
ér dòng dāng zhuǎn xiá zhī cè shàng xià xuán qiào qí mén xī nán xiàng dǐng chóng dǐ tǎn
而洞当转峡之侧，上下悬峭，其门西南向，顶崇底坦。
rén wǔ liù zhàng dāng dòng zhī zhōng yáo wàng xī nán ruì shù jiān fēng zhèng liè qí qián dòng liǎng páng liè xiá fēn bàn jiē lián lì tà hé
人五六丈，当洞之中，遥望西南锐竖尖峰正列其前，洞两旁裂峡分瓣，皆廉利沓合。
dòng hòu tòu shí mén ér rù qí nèi sān pì sān hé zhōng lián xià tòu jiē ruò fú qiáo jià kōng fēi liáng pián yǐng sī gè jī qí shàng bù zhī hé chǔ zhe jiǎo
洞后透石门而入，其内三辟三合，中连下透，皆若浮桥驾空，飞梁骈影，思各跻其上，不知何处着脚。
nǎi tòu rù sān qiáo zhī nèi qí zhōng zhuǎn kuān ér hēi
乃透入三桥之内，其中转宽而黑。
cóng zuǒ bì mō suo ér shàng pān dōng yá nán chū sān sì zhàng suì lìng nèi liáng zhī dōng
从左壁摸索而上攀东崖，南出三四丈，遂凌内梁之东。
qí liáng bèi dāo xiāo ér qǐ bù kān zhe zú
其梁背刀削而起，不堪着足。
ér liáng zhī xi yì jùn shí zhù dǐng lìng gé chéng jiè bù róng xi dù
而梁之西亦峻石柱顶，另隔成界，不容西渡。
yòu nán yuán dōng yá lìng zhōng liáng zhī dōng qí bù kě dù yǔ nèi liáng tóng
又南缘东崖，凌中梁之东，其不可度与内梁同。
yòu nán yuán dōng yá lìng qián liáng zhī dōng zé liáng bèi píng zhěng héng jià yú liǎng yá zhī jiān xià kōng nèi huō tiān shè tú gàng dú mù qiáo
又南缘东崖凌前梁之东，则梁背平整，横架于两崖之间，下空内豁，天设徒杠独木桥。
qí bèi píng jià zhī duān yòu yǒu yuán shí chǐ xǔ sǒng lì qí shàng yǎn ruò zuò dūn
其背平架之端，又有圆石尺许耸立其上，俨若坐墩。
yú yǐ wéi rén zuó ér zhì cǐ zhě mén qí gēn zé tiān rán shí zhù yě
余以为人琢而置此者，扪其根，则天然石柱也。
dù liáng zhī xi yòu běi zhuǎn rù xiá mén jí zhōng nèi èr liáng xī duān zhī shí suǒ jiè ér chéng zhě
渡梁之西，又北转入峡门，即中内二梁西端之石所界而成者。
qí nèi yǒu yòu dōng huō ér xià tōng liáng hòu yòu xi wān kè ér tòu xué zhōng
其内有又东豁而下通梁后，又西剜ｗáｎ刻而透穴中。
rù xué zhōng yòu zhí ér wèi kān huán ér wèi mén tòu ér wèi xiá xià jiē xì shā pù dǐ píng jié rú yù dàn qí zhōng yǐ àn ér jiàn shù bù néng shēn rù
入穴中，又拓而为龛，环而为门，透而为峡，下皆细砂铺底，〔平洁如玉，〕但其中已暗而渐束，不能深入。
réng chū zhì qián liáng zhī xi yuán xi yá zhī bàn pān shí sǔn nán xià chuān shí kū yǐ chū fù zhì dòng zhōng yāng yǐ
仍出至前梁之西，缘西崖之半，攀石笋南下，穿石窟以出，复至洞中央矣。
qián tiào jiān fēng hòu zhǔ fēi liáng cǐ dòng zhī shèng nèi wài liǎng jué
前眺尖峰，后瞩飞梁，此洞之胜，内外两绝。
chū dòng qǔ zōng zhú shù zhī réng héng dù āo jí lì xuán dàn xià wēi xiá ér dǐ lù
出洞，取棕竹数枝，仍横度坳脊，历悬石，下危峡而抵麓。
xún lù dōng xíng yòu bǎi bù yǒu dòng liè xuē yá jiān rú dīng zì shàng héng xià shù shén jùn qí mén nán xiàng
循麓东行又百步，有洞裂削崖间如“丁”字，上横下竖，甚峻，其门南向。
fù běi xiàng dǐ yá xià jù xiá qián dà shí rú zhì zhàng ài lèi shù shí ér shàng jiē dào pān xuán jī shēng zhī
复北向抵崖下巨峡前，大石如窒ｚｈì障碍，累数石而上，皆倒攀悬跻升之。
qí shàng yī shí zé gāo xuē shù zhàng wú jí kě pān ér xià yǒu xué dà rú dòu
其上一石则高削数丈，无级可攀，而下有穴大如斗。
shé chuān yǐ rù zhōng suì qióng rán shàng gāo shù shí zhàng wài tòu ér qǐ zé dīng zì zhī shù liè yě ér héng liè zé yǎng zhī mò jí yǐ
蛇穿以入，中遂穹然，上高数十丈，外透而起，则“丁”字之竖裂也，而横裂则仰之莫及矣。
dòng nèi jiā bì ér rù qīng dǐ ér xià běi jìn qī bā zhàng zhé ér dōng shǐ hēi àn bù kě qióng jié
洞内夹壁而入，倾底而下，北进七八丈，折而东，始黑暗不可穷诘。
nǎi chū dòu xué xià lèi shí yòu xún yá ér dōng shù shí bù fù rù jù xiá
乃出斗穴，下累石，又循崖而东数十步，复入巨峡。
qí mén yì nán xiàng qián yǒu shí jiè zhī
其门亦南向，前有石界之。
lián jī shí xì èr chóng qí nèi jiā xià qīng yì rú dīng zì yán
连跻石隙二重，其内夹下倾，亦如“丁”字岩。
běi jìn wǔ liù zhàng yì zhé ér dōng zé píng ér zhí yǐ
北进五六丈，亦折而东，则平而拓矣。
àn zhōng mō suǒ hū yǒu guāng zài zú xià huǎng hū bù dìng yú yí wéi shé zhū hǔ jing jí jìn suǒ zhī fù bú jiàn
暗中摸索，忽有光在足下，恍惚不定，余疑为蛇珠虎睛，及近索之，复不见。
gài shí bǎn zhī xià fù yǒu xià céng kū xué tōng yú qián yá ér shàng xià jiāo tōng chù xué xiǎo yú dòu yuǎn zé xié yǐn xià guāng jìn zé zhí zhuì mò dǔ
盖石板之下，复有下层窟穴通于前崖，而上下交通处，穴小于斗，远则斜引下光，近则直坠莫睹。
qiě qí xué xiǎo ér qū bù néng shé fú yǐ xià
且其穴小而曲，不能蛇伏以下。
yáo zhǔ qí dōng èr sān zhàng shí bǎn jǐn chù fù yǒu wēi guāng yè yè guāng huī shǎn shǎn zhī zhuàng
遥瞩其东二三丈，石板尽处，复有微光烨烨ｙèｙè光辉闪闪之状。
pú fú jiù zhī zé qí wài jiè shí rú píng zhōng yǒu xì kǒng jìng cùn qū qǔ xiāng zǎn tòu lòu bù yī kě yǐ wài kuī ér qí xià yǒu kǒng dú jù yì rú dǒu dà
匍匐就之，则其外界石如屏，中有细孔径寸，屈曲相攒，透漏不一，可以外窥，而其下有孔独巨，亦如斗大。
nǎi yǐ zú xiān zhuì rán hòu xuán shǒu ér xià suì jí xià céng
乃以足先坠，然后悬手而下，遂及下层。
qí wài yì yǒu mén nán xiàng ér nèi rù bù shēn
其外亦有门南向，而内入不深。
yán mén nèi jù píng shí jǐn èr zhàng píng xià yòu kāi jiōng qiào nèi rù jí qián suǒ wàng shí bǎn xià kū xué yě rán wài shì hūn hēi bù zhī qí nèi tōng yǐ
岩门内距屏石仅二丈，屏下又开扃窍，内入即前所望石板下窟穴也，然外视昏黑，不知其内通矣。
yóu mén wài yòu xún yá ér dōng shù zhàng fù dé yī yán
由门外又循崖而东数丈，复得一岩。
qí mén yì nán xiàng nèi bù shèn shēn ér hòu bì shí qiào líng lóng xì xué páng pī yì kě ái shēn zhuǎn xì rán wú néng pò qí jiōng yě
其门亦南向，内不甚深，而后壁石窍玲珑，细穴旁披，亦可挨身转隙，然无能破其扃也。
yán qián yá xuán dèng jué suì bù néng dōng nǎi réng xī lì qián suǒ rù dòng kǒu xià jí shān lù
岩前崖悬磴绝，遂不能东，乃仍西历前所入洞口，下及山麓。
yòu dōng bǎi bù yǒu dòng dāng běi lù qí mén yì nán xiàng
又东百步，有洞当北麓，其门亦南向。
chuān ér rù zé zhuǎn dōng tòu xiá sì wǔ zhàng ér chū qí mén yòu dōng huō zhě yě
穿而入，则转东，透峡四五丈而出，其门又东豁者也。
wén gǔ chéng dòng zài qīng niǎo shān qián dōng mén dù jiāng sān lǐ kě zhì shí bì duì jiā zhōng duō zhǒng shū zhě
〔闻古城洞在青鸟山前，东门渡江，三里可至，石壁对夹，中多种蔬者。
shí rì jiāng bū kǒng dù zhōu wǎn bù jí jì jí cóng jiù lù hái wǔ lǐ yú ér dǐ lóng jiāng dù zhōu shì zhì suì shòu zhī nán jì yòu chuān chéng yī lǐ dǐ xiāng shān yǐ bó mù yǐ
〕时日将晡，恐渡舟晚不及济，亟从旧路还，五里余而抵龙江，渡舟适至，遂受之南济，又穿城一里，抵香山已薄暮矣。
èr shí bā rì tiān sè shén jì
二十八日天色甚霁。
chen qǐ suǒ fàn jí tóng huì ān sēng wèi duō líng shān zhī xíng
晨起索饭，即同慧庵僧为多灵山之行。
xī nán guò yàn shān cūn yòu guò lóng xiàng cūn jīn zuò lóng jiàng zhī běi gòng bā lǐ guò péng lǐng qiáo qí shuǐ jí jiǔ lóng běi qù zhī liú yě
西南过雁山村，又过龙项村今作龙降之北，共八里过彭岭桥，其水即九龙北去之流也。
yòu èr lǐ dēng péng lǐng qí nán lǒng yǒu cūn shì wèi péng cūn jīn zuò péng lǐng
又二里登彭岭，其南陇有村，是为彭村今作鹏岭。
yòu xi xià lǐng xī nán zhuǎn rù shān wù xiá zhōng yàn ér chéng táng shuǐ mǎn jìn yān
又西下岭，西南转入山坞，峡中堰而成塘，水满浸焉。
gòng wǔ lǐ yú tǔ lǐng ér xià yú shì suì yǔ shí shān yù
共五里，逾土岭而下，于是遂与石山遇。
yòu sān lǐ nán chuān qí xiá yú jí ér xi qí nán nǎi kuò rán
又三里，南穿其峡，逾脊而西，其南乃扩然。
xún shí fēng nán lù xi xíng èr lǐ wèi huáng yáo cūn
循石峰南麓西行，二里，为黄窑村。
qí cūn zhī xi shí fēng qián tū shì wèi huáng yáo shān
其村之西，石峰前突，是为黄窑山。
zhuǎn shān zuǐ ér xi yī lǐ yǒu shuǐ zì nán gāng tǔ xiá zhōng xiè xià fēn wéi èr pài yī xún shān zuǐ dōng xíng yǐn huán cūn zhī qián
转山嘴而西一里，有水自南冈土峡中泻下，分为二派：一循山嘴东行，引环村之前；
yī dǎo shān lù běi rù shí fēng ér chū qí hòu
一捣山麓北入石峰而出其后。
dù shuǐ sù liú zhì gāng ér shàng zé shàng liú yì yī jù táng yě
渡水溯流陟冈而上，则上流亦一巨塘也。
shān zhì shì nán běi liǎng jiè shí fēng yáo liè ér zhōng héng tǔ jí dōng wàng shén huō zhí dǐ cǎo táng jué qí shì jiàn xià ér gāng pō huán hé fǎn yàn chéng cǐ shuǐ
山至是南北两界，石峰遥列而中横土脊，东望甚豁，直抵草塘，觉其势渐下，而冈坡环合，反堰成此水。
yóu táng shàng xi xíng yòu èr lǐ zé qí shuǐ jiàn xi liú
由塘上西行，又二里，则其水渐西流。
yòu xī nán èr lǐ xià tǔ wā zhōng zé huì shuǐ yī táng zì xī běi shí fēng xià chéng jiàn ér qù
又西南二里，下土洼，中则汇水一塘，自西北石峰下成涧而去。
yòu xi sì lǐ shàng tǔ gāng jiàn nán shān yǒu cūn sān sì jiā tóu zhī chuī qí jiā bì hù bì bù chū
又西四里上土冈，见南山有村三四家，投之炊，其家闭户避不出。
jiǔ zhī pái hù rù yǔ zhī yān shǎo xǔ zhé yǐ cūn láo shān sǔn wèi gōng
久之，排户入，与之烟少许，辄以村醪、山笋为供。
fàn ér xi xíng sì lǐ yǒu shí fēng zì xī běi zhōng xuán ér lái zhì cǐ wēi tū yuē gāo shī shān
饭而西行，四里，有石峰自西北中悬而来，至此危突，曰高狮山。
yòu èr lǐ yú shān qián tǔ jí ér xià yòu xī nán sì lǐ guò yī huāng zhǐ zé xià qiān cūn zhī yí yě
又二里，逾山前土脊而下，又西南四里，过一荒址，则下迁村之遗也。
yòu xī shàng lǐng wàng jiàn yī shuǐ zì nán yī shuǐ zì dōng zhì cǐ hé liú ér xi qù shì wéi xià qiān jiāng
又西上岭，望见一水自南，一水自东，至此合流而西去，是为下迁江。
qí jiāng xī běi liú qù
其江西北流去。
jié liú nán dù shuǐ zhǎng liú shēn shàng jí yú xiōng
截流南渡，水涨流深，上及于胸。
jì dù nán shàng lǒng xíng sān lǐ yǒu cūn zài nán fēng dōng lù lóng mén zhī liú yíng zhī ér běi shì wèi lù qiáo cūn dà lù zài qí lǐng xi
既渡，南上陇行三里，有村在南峰东麓，龙门之流潆之而北，是为鹿桥村，大路在其岭西。
nǎi xià lǐng xún nán fēng dōng lù xi xíng guò yī hún shuǐ táng gòng èr lǐ yuè jí ér xià yòu èr lǐ chū tǔ shān zhī ài yú shì wù suì nán běi yáo huō dōng xī liǎng jiè jiē shí shān yǐ
乃下岭循南峰东麓西行，过一浑水塘，共二里越脊而下，又二里出土山之隘，于是坞遂南北遥豁，东西两界皆石山矣。
yòu yǒu xī dāng shí shān zhī zhōng zì nán ér běi liú qù lù nǎi sù liú nán rù
又有溪当石山之中，自南而北流去，路乃溯流南入。
èr lǐ guò yī shí qiáo yóu xī xī nán xiàng xíng
二里，过一石桥，由溪西南向行。
yòu yī lǐ yǒu xū zài lù zuǒ yòu yǒu cūn zài xī shān xià shì yuē huáng cūn zé yí shān xī nán zhī bǐ yǐ
又一里，有墟在路左，又有村在西山下，是曰黄村，则宜山西南之鄙矣。
yǒu quán zhōu dào rén xīng yī zhě xīn jié máo yú cǐ suì tóu sù qí zhōng
有全州道人惺一者，新结茅于此，遂投宿其中。
shì rì shàng yǒu yú zhào yú zú wèi cǎo lǚ suǒ sǔn qiě lǎo sēng huì ān wén jùn zūn shí yǐ shuò rì xíng xiāng sì zhōng yù míng rì xiān huí gù bù fù qián
是日尚有余照，余足为草履所损，且老僧慧庵闻郡尊时以朔日行香寺中，欲明日先回，故不复前。
èr shí jiǔ rì fù cóng huáng cūn xū mì yī dǎo zhě bié huì ān nán xiàng xíng
二十九日复从黄村墟觅一导者，别慧庵南向行。
yī lǐ yǒu cūn zài xi lù yuē niú láo cūn
一里，有村在西麓，曰牛牢村。
yǒu yī xiǎo shuǐ zài qí nán zì xī shān xiá zhōng chū dōng rén nán lái zhī xī xíng zhě dù xiǎo shuǐ cóng èr shuǐ zhī zhōng nán xiàng xún chū xíng
有一小水在其南，自西山峡中出，东人南来之溪，行者渡小水，从二水之中南向循出行。
yòu yī lǐ yú yǒu yán tū xī fēng zhī lù qí mén dōng xiàng pī jí rù zhī zhōng píng ér bù shēn
又一里余，有岩突西峰之麓，其门东向，披棘入之，中平而不深。
qí nán fēng huí wù jiā shí qiào zòng héng téng luó yōng bì zé shān qióng shuǐ jìn chù yě
其南峰回坞夹，石窍纵横，藤萝拥蔽，则山穷水尽处也。
méng mì zhōng bù zhī shuǐ hé chū dàn wén chán chán yǒu shēng lái zì zú dǐ ěr
蒙密中不知水何出，但闻潺潺有声，来自足底耳。
cóng cǐ bàn lǐ niè jí xī shàng shí jǐ líng céng
从此半里，蹑级西上，石脊崚嶒。
yú āo ér xi gòng yī lǐ ér dǐ qí xià shì yuē dōu tián ài dōng wèi yí shān xiàn xi wèi yǒng shùn sī fēn jiè
逾坳而西，共一里而抵其下，是曰都田隘，东为宜山县，西为永顺司分界。
jiàn yǒu xī zì xī nán lái yì dǐ āo kū zhī xià chuān qí xué ér dōng chū jí wéi huáng cūn shàng liú zhě yě
见有溪自西南来，亦抵坳窟之下，穿其穴而东出，即为黄村上流者也。
yòu nán bàn lǐ nǎi dù qí shuǐ xī nán xíng shān fù kāi huán ér chéng wù
又南半里，乃渡其水西南行，山复开，环而成坞。
èr lǐ yǒu cūn zài xi lù shì wèi dōu tián cūn yī yuē qín cūn jīn zuò xīn cūn nǎi yǒng shùn sī zhī shū shān dé běn suǒ fēn xiá zhě
二里，有村在西麓，是为都田村，一曰秦村今作新村，乃永顺司之叔邓德本所分辖者。
yòu nán èr lǐ fù dù qí shuǐ zhī shàng liú qí shuǐ nǎi xī běi shān yè zhōng fā yuán zhě jí liú rù dōu tián ài xi xué yòu dōng chū ér wèi huáng cūn zhī shuǐ zhě yě
又南二里，复渡其水之上流，其水乃西北山腋中发源者，即流入都田隘西穴，又东出而为黄村之水者也。
yòu dōng nán yī lǐ zhì tǔ shān zhī gāng yú shì zhuǎn chū lǐng āo xī xiàng shēng jiàng tǔ gāng zhī shàng èr lǐ wèi dà xiē lǐng
又东南一里，陟土山之冈，于是转出岭坳，西向升降土冈之上，二里，为大歇岭。
shí shān yòu kāi nán běi liǎng jiè zhōng fù tǔ jí pán cuò shǐ jiàn duō líng sān fēng rú bǐ jià gāo xuán xī nán èr shí lǐ wài
石山又开南北两界，中复土脊盘错，始见多灵三峰如笔架，高悬西南二十里外。
xià lǐng yòu xī nán xíng jiā wù zhōng sān lǐ nǎi xī xiàng shēng tǔ shān
下岭，又西南行夹坞中三里，乃西向升土山。
qí shān jiào gāo shì wèi yǒng shùn yǔ qí shū fēn jiè xià shān shì wèi yǒng shùn jìng
其山较高，是为永顺与其叔分界，下山是为永顺境。
xi yóu wù zhōng rù shí shān xiá jiàn zhuǎn xī běi xíng qí de jì wú rén jū ér shí fēng lí lì sè qīng bái chéng wén tài yù yū ruò lǚ kè sè tài jù qí
西由坞中入石山峡，渐转西北行，其地寂无人居，而石峰离立，〔色青白成纹，态郁纡若缕刻，〕色态俱奇。
wǔ lǐ lù yòu yǒu èr yán pián qǐ qí mén jiē nán xiàng dōng zhě zài lù kě chuān qiào dōng chū ér xī qí bēi
五里，路右有二岩骈启，其门皆南向，东者在麓，可穿窍东出，而惜其卑；
xi zhě zài yá kě pān shí yǐ shàng ér zhōng shén huàn
西者在崖，可攀石以上，而中甚幻。
yóu mén hòu tòu yè běi rù xiá dòu jiàn àn lìng dòu xì ér shàng zhuǎn ér nán chū yǐ lǚ dòng zhī shàng yǐ
由门后透腋北入，狭窦渐暗，凌窦隙而上，转而南出，已履洞之上矣。
qí xià shí bǎn píng rú dǐ báo ruò yè jiàn zhī shēng féng féng rú xíng gǔ shàng zhōng kě róng liǎng sān tà
其下石板平如砥，薄若叶，践之声逢逢如行鼓上，中可容两三榻。
nán yǒu xué xià fǔ dòng mén ruò céng lóu zhī chuāng dàn zì wài wàng zhī bù jué qí shàng zhī zhōng xū ěr
南有穴，下俯洞门，若层楼之窗，但自外望之，不觉其上之中虚耳。
qí jié gòu jué shì huì xiān shān zhī bǎi zǐ yán dàn bǎi zǐ cū zhuō ér cǐ huàn qiǎo bǎi zǐ jiè rén lì ér cǐ chū tiān shàng shèng dāng shí bèi zhī yě
其结构绝似会仙山之百子岩，但百子粗拙而此幻巧，百子藉人力，而此出天上，胜当十倍之也。
zuò jiǔ zhī nǎi nán xià shān fù xī běi xíng
坐久之，乃南下山，复西北行。
yī lǐ lù jiàn jiàng běi wàng shí fēng zhī dǐng yǒu yán qióng rán qí mén dōng nán xiàng wài yǒu zhū hén nèi tòu míng xué nǎi shí liáng zhī fēi jià fēng tóu zhě
一里，路渐降，北望石峰之顶，有岩蛩然，其门东南向，外有朱痕，内透明穴，乃石梁之飞架峰头者。
xià hè bàn lǐ zhuǎn ér nán shǐ yǔ xī yù
下壑半里，转而南，始与溪遇。
qí shuǐ xī nán zì bā dòng lái zhì cǐ zhé ér xī xiàng shí shān xiá zhōng
其水西南自八洞来，至此折而西向石山峡中。
nǎi jué liú dù yòu nán èr lǐ xi wàng yǒu cūn zài shān wù zhōng
乃绝流渡，又南二里，西望有村在山坞中。
shì wèi bā dòng cūn
是为八洞村。
dōu tián cūn zhī dōng yǒu bā xiān dòng nǎi wǎng lóng mén dào
都田村之东有八仙洞，乃往龙门道。
yòu nán yī lǐ fù nán dù xī
又南一里，复南渡溪。
guò xī fù nán shàng xún shān yī lǐ zhuǎn ér dōng nán xíng yī lǐ bàn zhí dǐ duō líng běi lù
过溪复南上，循山一里，转而东南行一里半，直抵多灵北麓。
lù zuǒ yǒu tǔ shān zì duō líng yāo jiǎo xià zhuì
路左有土山，自多灵夭矫下坠。
qí hòu guò yè chù yǒu cūn shù jiā shì wèi fén mù cūn bù zhī mù zài hé chǔ yě
其后过腋处，有村数家，是为坟墓村，不知墓在何处也。
cóng qí qián yòu zhuǎn ér xī nán xíng yī lǐ xià shān jué liú dù xī qí xī zì nán lái dǐ shí shān cūn zhī zuǒ shān huán hè jǐn suì dǎo rù shí xué xiǎng jí bā dòng xī zhī shàng yǐ
从其前又转而西南行，一里下山，绝流渡溪，其溪自南来，抵石山村之左，山环壑尽，遂捣入石穴，想即八洞溪之上矣。
guò xī yòu bàn lǐ běi dǐ shān lù shì wèi shí shān cūn
过溪又半里，北抵山麓，是为石山村。
nǎi kòu yī lǎo rén jiā dēng qí lán ér fàn
乃叩一老人家，登其栏而饭。
wàng duō líng zhèng dāng qí nán wèn qí shàng yǒu lú ér wú jū zhě
望多灵正当其南，问其上，有庐而无居者。
nǎi jiè guō yú lǎo rén xié huǒ yú cūn
乃借锅于老人，携火于村。
lǎo rén yè zhàng qián dǎo réng dù xī dōng nán shàng tǔ shān gòng èr lǐ yuè gāng de wù yǐ zài fén mù cūn zhī nán yǔ duō líng wú gé bǎn yǐ
老人曳杖前导，仍渡溪，东南上土山，共二里，越冈得坞，已在坟墓村之南，与多灵无隔阪矣。
lǎo rén nǎi zhǐ yú dēng shān dào yuē cǐ shàng yǐ qí bù fáng jìng zhì yě
老人乃指余登山道，曰：“此上已岐，不妨竟陟也。
lǎo rén shǐ qù
”老人始去。
yú jiàn tǔ lù dōng nán shàng lù jiàn máo sè
余践土麓东南上，路渐茅塞。
pī máo zhuǎn dōng běi xíng èr lǐ máo jǐn ér tǔ xiá shén jùn
披茅转东北行二里，茅尽而土峡甚峻。
pān zhī shàng dǐ shí yá xià zé cóng mù yīn sēn shí yá qiào xuē de shí dèng yān
攀之上，抵石崖下，则丛木阴森，石崖峭削，得石磴焉。
hū wén quǎn shēng yǐ wéi yǒu rén jiǔ zhī bú jiàn
忽闻犬声，以为有人，久之不见；
jiàn zhú kǔn pián zhì lù bàng gài tā cūn zhī rén chéng shàng wú rén ér qiè qí sǔn zhú jiàn rén zhì zhé qì zhú ér bì zhī chán qū jiān ěr
见竹捆骈置路傍，盖他村之人乘上无人而窃其笋竹，见人至，辄弃竹而避之巉岨间耳。
cǐ jiān rén xíng bì dài quǎn
此间人行必带犬。
yú shì pān dèng shàng dèng wèi fù yè mǎn jī jǐ bù dé jí
于是攀磴上，磴为覆叶满积，几不得级。
yòu yī lǐ yǒu jù mù héng pū chuān qí xià ér shàng zé lǎo fāng zhī jù yǒu sān rén bào zhě
又一里，有巨木横仆，穿其下而上，则老枋之巨，有三人抱者。
nǎi fù de píng yān ér máo ān yǐ zhī
乃复得坪焉，而茅庵倚之。
qí mó běi xiàng pō gāo zhěng zhú kuāng mù jǐ yǔ fu fū jiā sǎ sǎo zhī jù jù bèi
其摩北向，颇高整，竹匡、木几与夫趺跏洒扫之具俱备。
yǒu èr tǒng shàng cún dòu mǐ xī hu rén yǐ jiǔ qù cǎo méi shuāng fēi tái fēng gǔ zào lìng rén hèn bù zhī hé shì yì rén jiān yě
有二桶尚存斗米，惜乎人已久去，草没双扉，苔封古灶，令人恨不知何事忆人间也！
lìng yī rén ruò huǒ zào zhōng lìng yī rén mì huǒ ān cè duàn xīn jī zhú chuī jù shén fù ér shuǐ bù kě de
令一人𦶟火灶中，令一人觅火庵侧，断薪积竹，炊具甚富，而水不可得。
qí rén fǎn mìng yuē ān liǎng páng jù wú yì wú lù
其人反命曰：“庵两旁俱无，亦无路。
wéi dōng běi xíng yǒu lù zài cǎo shù jiān xún yá shén yuǎn bù zhī hé zhī
惟东北行，有路在草树间，循崖甚远，不知何之？
yǔ cóng zhī guǒ bàn lǐ ér de quán
”予从之，果半里而得泉。
gài shān dǐng xuán yá zhui shí dú cǐ yè wàn mù zǎn yì
盖山顶悬崖缀石，独此腋万木攒翳。
shuǐ cóng yá shí dī zhuì bù jué xī rén záo hén jiē zhú yǐn zhī chéng liú yǐ gōng tǒng zhuó
水从崖石滴坠不绝，昔人凿痕接竹，引之成流，以供筒酌。
qí qián xuē yá duàn gěng wú kě qián yǐ
其前削崖断峺，无可前矣。
nǎi yǐ liǎng tǒng xié shuǐ fǎn ān lìng suí fu xī táo mǐ mǐ ér chuī
于是用两个竹筒带水返回庵中，命令随行的脚夫淘米煮饭。
lìng dǎo yú xī nán rù zhú lín zhōng mì dēng dǐng zhī dào
令导余西南入竹林中，觅登顶之道。
chū yǒu lù yǐng nǎi qǔ zhú mì sǔn zhě suǒ jiàn
初有路影，乃取竹觅笋者所践；
zhú jǐn ér shàng jiē jù máo fù dǐng pī zhī bù dé qí xì
竹尽而上，皆巨茅覆顶，披之不得其隙。
yī lǐ shǐ yú yī xi zǒu zhī jí
一里，始逾一西走之脊。
qí jí zhī xi yòu páng qǐ yī fēng yǐ gǒng jù fēng zhě xià bù néng jiàn zhì shì shǐ zhì zhī yě
其脊之西，又旁起一峰以拱巨峰者，下不能见，至是始陟之也。
yòu cóng jí dōng shàng jiē duǎn máo méi yāo jiàn zhī měi jīng
又从脊东上，皆短茅没腰，践之每惊。
qí lù yòu yī lǐ ér shǐ yú yī nán zǒu zhī jí
其路又一里，而始逾一南走之脊。
qí jí zhī nán yì páng qǐ yī fēng yǐ gǒng jù fēng zhě běi bù néng zhǔ zhì shì yòu zhì zhī yě
其脊之南，亦旁起一峰以拱巨峰者，北不能瞩，至是又陟之也。
cǐ liǎng fēng jí dà xiē lǐng suǒ wàng hé zhōng fēng wèi bǐ jià zhě
〔此两峰即大歇岭所望合中峰为笔架者。
yú shì cóng jí běi shàng duǎn máo yì jǐn shí yá jùn chuí pān shí xì yǐ shēng suī jùn jí ér shǒu yuán zú jiàn fǎn bù shì cóng máo zhī yì yú diān fù yě
〕于是从脊北上，短茅亦尽，石崖峻垂，攀石隙以升，虽峻极，而手援足践，反不似丛茅之易于颠覆也。
zhí běi shàng yī lǐ suì lìng jué dǐng
直北上一里，遂凌绝顶。
qí dǐng gū xuán tè sǒng yú zhòng shí shān zhī shàng nán běi yú yī zhàng dōng xī jí wǔ zhàng wéi nán miàn kě jī ér dōng xī běi sān miàn jiē qiàn kōng xuán yá bù shòu zhǐ yān
其顶孤悬特耸于众石山之上，南北逾一丈，东西及五丈，惟南面可跻，而东西北三面皆嵌空悬崖，不受趾焉。
dǐng zhī běi zì dǐng píng fēn zhí zhuì zhì ān qián shí dèng xià jiē jù mù cóng liè yì bù kě kuī wéi yáo wàng sì miàn cóng shān qiān chuí wàn cù qí mài shì cóng xī nán lái zhě
顶之北，自顶平分直坠至庵前石磴下，皆巨木丛列，翳不可窥，惟遥望四面，丛山千垂万簇，其脉似从西南来者。
yáo shān wài liè jí běi yī mǒ nǎi wǔ kāi lí píng zhī jí
遥山外列，极北一抹乃五开、黎平之脊；
jí nán cóng xuān wèi sī ēn jiǔ sī jí jīn zhī xīng lóng lóng mǎ mǎ shān dìng luō jiù chéng xià wàng ān dìng dōu yáng gǔ líng zhī lǐng
极南丛亘，为思恩九司即今之兴隆、龙马、马山、定罗、旧城、下旺、安定、都阳、古零之岭；
wéi dōng běi shāo huō zé huáng yáo jīn zuò huáng yáo lǐ zhū suǒ cóng lái zhě yě
惟东北稍豁，则黄窑今作黄瑶、里诸所从来者也。
nán hè zhī xià zhòng kēng gé bǎn jiān shí jiàn yǒu shuǐ wāng wāng gài dōu ní zhī yī qū yě
南壑之下，重坑隔阪间，时见有水汪汪，盖都泥之一曲也。
shān gāo jiāng bī nì ér lái zé jiàn suí ér zhuǎn yòu xiāng yǎn yǐ
山高江逼，逆而来则见，随而转又相掩矣。
cǐ jí shí yàn zhū cūn zhī jìng yě
此即石堰诸村之境也。
shān zhī dōng nán chuí yì yǒu xiǎo shuǐ chán chán shì cóng nán xiàng qù cǐ bì rù dōu ní zhě qí zài fēn jí lǐng zhī nán hu
山之东南垂，亦有小水潺潺，似从南向去，此必入都泥者，其在分脊岭之南乎？
tǔ rén yán dēng cǐ shān zhě bì qīng zhāi shù rì gù xī yǒu sēng wáng xìng zhě bù néng shǒu jiè suì qì shān ér xià
土人言：“登此山者，必清斋数日，故昔有僧王姓者不能守戒，遂弃山而下。
ruò dēng zhě bù jié bì mí bù dé dào
若登者不洁，必迷不得道。
yǐ yú shì zhī shān wú bié qí hé yǐ yǒu mí yě
“以余视之，山无别岐，何以有迷也？
yòu yún shān jiān sì shí jiē rǔ míng huā yì guǒ bù jué yú shù
又云：”山间四时皆辱，名花异果不绝于树。
rán dì kě cǎi shí huái zhī ér xià zhé fù de mí
然第可采食，怀之而下，辄复得迷。
ruò yú suǒ jiàn zhě yǐn quán fù shí zhī shàng yǒu yè rú qiū hǎi táng ér shèn jù yǒu huā rú qiū hǎi táng ér sè bái xiù zhī è jí qīng xiāng bù zhī hé zhǒng
“若余所见者，引泉覆石之上，有叶如秋海棠而甚巨，有花如秋海棠而色白，嗅之萼，极清香，不知何种。
ér shān dǐng jù mù zhī diān jiē qiáng wēi yuán zhī zhui huā yān hóng xiān yào ér bù shèn fán mì
而山顶巨木之巅，皆蔷薇缘枝缀花，殷红鲜耀，而不甚繁密。
yòu yǒu suān cǎo jīng dà rú zhǐ ér chì rú shān hú qù pí shí zhī suān cuì shū shèn
又有酸草，茎大如指，而赤如珊瑚，去皮食之，酸脆殊甚。
yì yǒu yí qí shèng cài yǐ jié zǐ lí lí
亦有遗畦剩菜，已结子离离。
ér zhú xià lóng sūn jí zhú sǔn zhī bié chēng zé xī wèi qiè qǔ zhě jué suǒ yǐ jǐn
而竹下龙孙即竹笋之别称，则悉为窃取者掘索已尽。
cǐ rén yì dāng zài mí lù zhī liè qǐ xiàng zhī jīng yú ér cuàn bì zhě yì mí zhī yī yé
此人亦当在迷路之列，岂向之惊余而窜避者，亦迷之一耶？
tiào wàng fēng tóu jiǔ zhī réng cóng gù dào xià
眺望峰头久之，仍从故道下。
fǎn máo ān míng sè yǐ hé jí cān suǒ chuī zhōu jué kū cháng shén shì
返茅庵，暝色已合，急餐所炊粥，觉枯肠甚适。
jī xīn fó zuò qián zuò cháng míng dēng yǐ qū jī yīn zhī qì nǎi jià kuāng zhǎn diàn gōng zuò wò yòng de zhú xí ér wò
积薪佛座前作长明灯，以驱积阴之气，乃架匡展簟ｄｉàｎ供坐卧用的竹席而卧。
sān yuè chū yī rì mèi shuǎng qǐ zhěng yī guān kòu fó zuò qián suí fu qǐng xià shān ér chuī yú cóng yě dàn fèi tāng shù zhī ér xià
三月初一日昧爽起，整衣冠叩佛座前，随夫请下山而炊，余从也，但沸汤漱之而下。
réng zhì shí shān cūn dǎo lù lǎo rén lán xī mǐ yǐ chuī
仍至石山村导路老人栏，淅米以炊。
yú xié dǎo zhě mì shèng hòu shān yǎng jiàn shí yá zuì gāo chù yǒu dòng mén qióng xuán suí xiǎo jìng dǐ qí xī xiá yǐ wéi jiāng pān yá ér shàng nǎi chuān yè ér xià zhě yě
余挟导者觅胜后山，仰见石崖最高处，有洞门穹悬，随小径抵其西峡，以为将攀崖而上，乃穿腋而下者也。
qí ài shén bī yú ér běi xià dōng fēng jiē qiào bì xī fēng jiē xuán qiào rán qí zhōng shí kuài cóng tà luó màn méng mì wú kě pān jī chù yě
其隘甚逼，逾而北下，东峰皆峭壁，西峰皆悬窍，然其中石块丛沓，萝蔓蒙密，无可攀跻处也。
qí běi suí xiá ér chū yòu tōng bié wù bù néng qióng yān
其北随峡而出，又通别坞，不能穷焉。
zhuǎn shān cūn qián nǎi yóu qí dōng mì xī shuǐ suǒ cóng rù zé dòng xué qióng rán zài shān ào zhī xià qí mén nán xiàng xī liú dǎo rù yú zhōng qí dǐ píng yǎn ér bù tán
转山村前，乃由其东觅溪水所从入，则洞穴穹然在山坳之下，其门南向，溪流捣入于中，其底平衍而不潭。
dòng gāo èr zhàng kuò yì èr zhàng shēn sān sì zhàng shuǐ zhì hòu bì páng fēn èr mén yǐ rù qí nèi suì hūn hēi mò kě jìn
洞高二丈，阔亦二丈，深三四丈，水至后壁，旁分二门以入，其内遂昏黑莫可进。
dòng zhī qián yǒu shí zhù dāng qí yòu yá chuān zhù ér rù xià yǒu shí pō chǐ xǔ bàng liú dù rù bù fán shè shuǐ
洞之前，有石柱当其右崖，穿柱而入，下有石坡尺许，傍流渡入，不烦涉水。
yóu shí zhù nèi yòu xi dēng yī xì shàng fù yǒu yī kān yān
由石柱内又西登一隙，上复有一龛焉。
dǐ píng ér shàng qióng yì yǒu shí zhù qián liè yǔ shuǐ dòng bìng xiàng dì shuǐ dòng xià ér cǐ shàng shuǐ dòng kuān ér cǐ ài ěr
底平而上穹，亦有石柱前列，与水洞并向，第水洞下而此上，水洞宽而此隘耳。
dòng zhōng zhī shuǐ dāng jí tòu shān zhī bèi dōng běi ér zhù yú bā dòng zhī qián zhě yě
洞中之水，当即透山之背，东北而注于八洞之前者也。
chū dòng hái fàn lǎo rén jiā
出洞，还饭老人家。
réng dōng běi xún tǔ shān ér xià dù shuǐ guò bā dòng yòu běi dù shuǐ dōng nán zhuǎn rù shí shān zhī xiá guò qián suǒ qì dòng qián
仍东北循土山而下，渡水过八洞，又北渡水，东南转入石山之峡，过前所憩洞前。
yòu dōng rù zhòng wù yú fèn jí zhī lǐng nǎi xià lǐng dōng běi xíng wù fù zhì gāng zhuǎn bēi yú dà xiē lǐng nǎi běi xià dù xī gū jiǔ yǐn yú qín cūn
又东入重坞，逾分脊之岭，乃下岭东北行坞，复陟冈转陂逾大歇岭，乃北下渡溪，沽酒饮于秦村。
yòu běi xiàng dù xī ér yú dōu tián zhī lǐng yòu cóng lǐng dōng suí xué zhōng chū shuǐ běi xíng ér dǐ huáng cūn ān zé xīng yī yuè chá zhǔ sǔn yǐ dài
又北向渡溪而逾都田之岭，又从岭东随穴中出水北行而抵黄村庵，则惺一瀹茶煮笋以待。
yú yǐ zú shāng gū qì ér bù xíng
余以足伤，姑憩而不行。
nǎi qǔ suí fu suǒ zhāi duō líng shān dǐng yá chá jié fǔ ér bèi zhī yǐ dāng wú xiāng yáng xiàn chá zhōng míng jiā xiāng sè wú yì yě
乃取随夫所摘多灵山顶芽茶，洁釜而焙之，以当吾〔乡〕阳羡茶中茗茄，香色无异也。
cǐ dì chá jù yǐ chái huō hōng hēi yān qì tài zhòng
此地茶俱以柴火烘黑，烟气太重。
ér yuè shí yòu zhuō rù liáng shuǐ wēi zhī jì gǔn yòu zá yǐ tā wèi yān
而瀹时又捉入凉水煨之，既滚又杂以他味焉。
chū èr rì bié xīng yī xīng yī sòng yú yǐ sǔn fǔ
初二日别惺一，惺一送余以笋脯。
yǐ sī pù gàn zhě
以丝曝干者。
nǎi běi xíng dù xī qiáo yòu běi nǎi dōng zhuǎn rù shān xiá yú píng jǐ dōng guò hún shuǐ táng shàng lǐng dōng wàng lù qiáo ér běi xíng
乃北行渡溪桥，又北，乃东转入山峡，逾平脊，东过浑水塘上岭，东望鹿桥而北行。
yǐ ér běi xià dù dà xī zhī shuǐ qí shuǐ xī gāo yǒng yú xiōng jīn nǎi bù jí qí yǐ
已而北下，渡大溪之水，其水昔高涌于胸，今乃不及脐矣。
dàn běi shàng ér yá tǔ nào huá wú kě zhuó chù xiǎn ér xíng
但北上而崖土淖滑，无可濯处，跣而行。
yú pō ér xià dǐ xià jǐng cūn jiù zhǐ yǒu chún lào yān nǎi zhuó zú nà lǚ
逾坡而下，抵下阱村旧址，有淳ｔíｎｇ涝焉，乃濯足纳履。
yòu dōng běi yú yī jiàn nǎi dōng shàng gāo shī shān zhī nán bǎn
又东北逾一涧，乃东上高狮山之南阪。
yú jí yòu dōng shēng bù pō tuó lù liǎng páng jiē zhuì jǐng xuán dàn huò shēn huò qiǎn zhǐ tǔ shān shí kǒng lěi lěi bù jìn
逾脊又东，升踄陂陀，路两旁皆坠井悬窞，或深或浅，旨土山，石孔累累不尽。
jì ér shǎo qì shàng gāng shàng qí nán jí jié lù cūn
既而少憩上冈上，其南即截路村。
yòu dōng yú yī gāng xià wù yǒu táng yī fāng zhū shuǐ shén qīng xī běi cóng shí fēng xià pò jiàn ér qù cóng mù yì zhī shén yáo
又东逾一冈下坞，有塘一方，潴水甚清，西北从石峰下破涧而去，丛木翳之，甚遥。
yòu dōng yú gāng shuǐ cóng lù cè xi liú
又东逾冈，水从路侧西流。
yòu dōng zé jù táng huì bēi jiān nǎi běi zhuì ér xià fēn wéi liǎng liú yī běi rù shān xué yī dōng xún shān zuǐ huán yú huáng yáo cūn qián zhū chéng xī qǔ rùn yān
又东则巨塘汇陂间，乃北坠而下，分为两流，一北入山穴，一东循山嘴，环于黄窑村前，诸塍悉取润焉。
nǎi fàn yú cūn lán xún guān yán zhī lù
乃饭于村栏，询观岩之路。
qí rén yuē jí zài shān hòu dàn lù xū dōng jìng cǎo xiá běi chū xiá kǒu xi zhuǎn xún shān zhī yīn ér hòu kě de
其人曰：“即在山后，但路须东径草峡，北出峡口，西转循山之阴，而后可得。
cóng zhī suì dōng
”从之，遂东。
fu chū cūn běi wàng yá bì zhī bàn yǒu dòng gāo qióng qí mén dōng xiàng shén jùn jiǒng bù kě pān
甫出村，北望崖壁之半，有洞高穹，其门东向，甚峻迥，不可攀。
cǎo xiá zhī nán yǒu shuāng fēng zhōng xuán yòu yǒu tǔ shān yǐ qí xià shì wèi lǐ zhū cūn jù luò zuì shèng
草峡之南，有双峰中悬，又有土山倚其下，是为里诸村，聚落最盛。
gòng èr lǐ bàn běi rén cǎo xiá
共二里半，北人草峡。
yòu dōng běi xíng yī lǐ yú shí jǐ ér guò yǒu qí xi xíng suì cóng zhī jí huáng yáo zhū fēng shí shān zhī yīn yě
又东北行一里，逾石脊而过，有岐西行，遂从之，即黄窑诸峰石山之阴也。
qí shān pái liè xī běi qù běi jǐn yú gū shān suǒ wèi guān yán zhě zhèng zài qí zhōng
其山排列西北去，北尽于孤山，所谓观岩者正在其中。
nǎi xún shān dōng lù xíng yòu sān lǐ zhé ér xī nán bàn lǐ ér dǐ qí xià zé wēi yá shàng fù xià yǒu shēn tán shuǐ zhū qí zhōng bù zhī suǒ chū wéi cóng yán běi yú xiè rù jù mén qí zhōng yǎo hēi shuǐ shēng shén fèi
乃循山东麓行，又三里折而西南，半里而抵其下，则危崖上覆，下有深潭，水潴其中，不知所出，惟从岩北隅泻入巨门，其中窅黑，水声甚沸。
gài shuǐ cóng shān nán lái fàn dǐ ér chū zhū wèi cǐ tán dāng jí huáng yáo zhī xi jù táng fēn liú ér dǎo rù shān xué zhě yòu tòu dǐ ér yì yú cǐ yě
盖水从山南来，泛底而出，潴为此潭，当即黄窑之西〔巨塘〕分流而捣入山穴者，又透底而溢于此也。
nǎi yī chū ér fù běi rù yú xué shuǐ yǔ shān hé qí miào rú cǐ
乃一出而复北入于穴，水与山和，其妙如此。
fù yán zhī shàng chuí zhù xuán jīng fēn yún lì luàn hòu bì shí jiǎo dào chā tán zhōng
覆岩之上，垂柱悬旌，纷纭历乱，后壁石脚倒插潭中。
qí shàng xuán kān huí dòu yì qiàn lòu bù yī jù gé tán bù néng zhì
其上旋龛回窦，亦嵌漏不一，〔俱隔潭不能至。
tán dōng nán yì yǒu yī yán běi xiàng nèi bù shèn shēn
〕潭东南亦有一岩北向，内不甚深；
tán dōng běi yá jiān yǒu shén cí yān zhōng yǒu bēi àn zhī shǐ zhī wèi xiǎo guān yán
潭东北崖间有神祠焉，中有碑，按之，始知为小观岩。
shén cí zhī hòu jí tán zhōng zhī shuǐ dǎo rù shí mén chù qí mén nán xiàng shén gāo wàng qí zhōng kōng tóng mò xū fú fá yǐ jìn bù néng jìng rù yě
神祠之后，即潭中之水捣入石门处，其门南向，甚高，望其中崆峒，莫须浮筏以进，不能竟入也。
jiǔ zhī réng cóng shén cí dōng běi chū píng chóu jiàn yǒu běi qū lù cóng zhī yì kě de dà dào rù jùn
久之，仍从神祠东北出平畴，见有北趋路，从之，意可得大道入郡。
jì nǎi yù běi shǐ zhī wèi dú shān huái yuǎn dào
既乃愈北，始知为独山、怀远道。
yù zhuǎn bù hū jiàn xī shān xià yǒu tán yuān rán zhí bī shí yá yá nán yǒu xué zé qián běi xiàng rù mén zhī liú yòu tòu cǐ ér chū yě
欲转步，忽见西山下有潭，渊然直逼石崖，崖南有穴，则前北向入门之流，又透此而出也。
jì suǒ chuān shān fù zhōng yì bù shèn yáo ruò sù liú rù dāng kě dǐ shuǐ shēng shén fèi chù
〔计所穿山腹中，亦不甚遥，若溯流入，当可抵水声甚沸处。
yú yù sù liú ér rù shí rì yǐ xi zè ér zú shén jiān suì cóng tán shàng dōng xiàng mì qí ér xíng
〕余欲溯流而入，时日已西昃，而足甚艰，遂从潭上东向觅畦而行。
bàn lǐ jiāng dǐ yī cūn hū zhuì kēng ér xià zé qián tán zhōng zhī shuǐ běi liú nán zhuǎn suì sàn wèi píng xī yíng cūn nán ér dōng qù
半里，将抵一村，忽坠坑而下，则前潭中之水北流南转，遂散为平溪，潆村南而东去。
qí shuǐ shén kuò ér shēn bù jí chǐ dǎo zhě fù ér dù
其水甚阔，而深不及尺，导者负而渡。
dù xī yù fù rén xún qù jùn lù jǐ xǔ zhī yóu èr shí lǐ yě
渡溪，遇妇人，询去郡路几许，知犹二十里也。
dōng běi shàng chóng yá suì dōng chū cūn qián yǒu xiǎo lù dāng cóng dōng nán dǎo zhě xún dà lù qū dōng běi gài xī běi yǒu dà cūn nǎi jùn zhōng qū huái yuǎn dà dào
东北上崇涯，遂东出村前，有小路当从东南，导者循大路趋东北，盖西北有大村，乃郡中趋怀远大道。
zhī qí fēi shì nǎi xià pō zǒu luàn qí zhōng jì jiàn shī lù qí shuǐ zòng héng zhí zhú zhě wǔ liù lǐ
知其非是，乃下坡走乱畦中，既渐失路，畦水纵横，踯躅者五六里。
yù èr rén cóng nán lái xún zhī yuē dà dào shàng zài běi
遇二人从南来，询之，曰：“大道尚在北。
fù mǎng xíng èr lǐ nǎi de dà dào zhí dōng xiàng xíng
”复莽行二里，乃得大道，直东向行。
xún zhī tú rén yuē qù chéng shàng shí lǐ
询之途人，曰：“去城尚十里。
fǎn gù rì sè shàng gāo nǎi huǎn bù ér dōng
”返顾日色尚高，乃缓步而东。
qí dào shén tǎn wǔ lǐ jiàn zhì pō tuó lù liǎng páng yòu duō yuān jǐng wú shuǐ de kū jǐng zhuì xué yǔ tài píng yī zhé
其道甚坦，五里，渐陟陂陀，路两旁又多眢ｙｕāｎ井无水的枯井坠穴，〔与太平一辙。
yú shì wén shuǐ shēng cóng cóng zé shí hè huò duàn huò lián shuǐ zǒu qí dǐ rén yuè qí shàng huò jià shí wèi qiáo fǔ kàn dǐ shuǐ suǒ zhuì bù yī dào ér jiē bù shèn jù
〕于是闻水声淙淙，则石壑或断或连，水走其底，人越其上，或架石为桥，俯瞰底水，所坠不一道，而皆不甚巨。
gài xiǎo guān zhī shuǐ chū dòng wèi xī sàn yǎn zhū qí xù zhōng cǐ qí yú lì chuān dì xiá ér běi xiè yú lóng jiāng zhě yě
盖小观之水出洞为溪，散衍诸畦洫中，此其余沥，穿地峡而北泄于龙江者也。
yòu dōng èr lǐ yú gāng ér xià fù de shí hè huò duàn huò lián shuǐ sàn liū qí xià yǔ qián qiáo tóng
又东二里，逾冈而下，复得石壑，或断或连，水散溜其下，与前桥同。
cǐ nǎi péng lǐng qiáo zhī shuǐ zì jiǔ lóng lái yì sàn yǎn qí xù shuǐ qú gù yú lì chuān xiá ér běi xiè zhě yì wú jǐ yě
此乃彭岭桥之水，自九龙来，亦散衍畦洫ｘù水渠，故余沥穿峡而北，泄者亦无几也。
yòu dōng yī lǐ bàn yǒu ān zhì lù běi wèi xī dào
又东一里半，有庵峙路北，为西道。
táng qián yǒu táng shén shēn yǎn lóng xī xì liú cóng dōng lái zhù ér xī běi bú jiàn qí suǒ xiè
堂前有塘甚深衍，龙溪细流从东来注，而西北不见其所泄。
yòu dōng yī lǐ wèi xī mén jiē kǒu nǎi nán yuè lóng xī xún xī nán dōng xíng guò shān gǔ cí zhī hòu yòu bàn lǐ ér dǐ xiāng shān sì yǐ hūn hēi yǐ
又东一里，为西门街口，乃南越龙溪，循溪南东行，过山谷祠之后，又半里而抵香山寺，已昏黑矣。
wèn féng shǐ yóu wèi guī yě
问冯使，犹未归也。
shǔ shén jí yù yú pén ér wò
暑甚，亟浴于盆而卧。