wù yín gōng yuán nián sì yuè èr shí wǔ rì chen qǐ zì dǐng zhàn xī nán xíng
戊寅（公元１６３８年）四月二十五日晨起，自鼎站西南行。
yī lǐ yú yǒu yá zài lù yòu shàng xià gè yǒu dòng dòng mén jù dōng nán xiàng ér shàng dòng yóu kōng kuò yǐ gāo bù jí dēng
一里余，有崖在路右，上下各有洞，洞门俱东南向，而上洞尤空阔，以高不及登。
lù zuǒ hè yǐ chéng jiàn suí zhī nán bàn lǐ shān huí hè jǐn jí dāng qí qián lù nǎi shàng jī shuǐ zé zì qí xià rù xué
路左壑已成涧，随之南半里，山回壑尽，脊当其前，路乃上跻，水则自其下入穴。
pán shé èr lǐ yú āo jí shì wèi méi zǐ guān
盘折二里，逾坳脊，是为梅子关。
yuè guān ér xi lù zuǒ yǒu xiá fù zhuì kēng ér xià dōng xī jìng yī lǐ ér xi fù huí huán lián jí
越关而西，路左有峡，复坠坑而下，东西径一里，而西复回环连脊。
lù xún qí shàng píng xíng ér xi fù yú jí shǐ xià zhì
路循其上平行而西，复逾脊，始下陟。
èr lǐ yòu pán wù zhōng shān xī nán zhuǎn èr lǐ fù xī běi shàng yī lǐ shì wèi huáng tǔ bà
二里，又盘坞中山西南转，二里，复西北上，一里，是为黄土坝。
gài dǐng zhàn zhī lǐng zhì cǐ zhōng jiàng yòu yǔ xi lǐng duì zhì chéng xiá yǒu tǔ shān zhōng tū ér lián shǔ zhī qí nán běi jiē zhuì xiá xià zhōng jù ruò bà rán qí yún huáng tǔ bà zhě yǐ cǐ
盖鼎站之岭，至此中降，又与西岭对峙成峡，有土山中突而连属之，其南北皆坠峡下，中踞若坝然，其云黄土坝者以此。
yǒu shù jiā yǐ xī shān ér dāng qí āo shè xún sī yǐ jī chá yān
有数家倚西山而当其坳，设巡司以稽察焉。
yòu shàng yú lǐng jí gòng wǔ lǐ wèi bái yún sì
又上逾岭脊，共五里为白云寺。
yú shì suì xī nán xià yǐ lǐ sì lǐ tú zhōng káng dān luò yì chē qí xiāng wàng zé lín ān dào wú zhōng yǐ qīn qǔ huáng dì qǔ yòng rù jīng yě
于是遂西南下，迤逦四里，途中扛担络绎，车骑相望，则临安道毋忠，以钦取皇帝取用入京也。
sī dào wú qīn qǔ zhī lì qí pái rú cǐ dāng bì yǒu shuō
司道无钦取之例，其牌如此，当必有说。
àn wú chuān rén běn xiāng jiàn xiāng shì zhòng jǔ rén qǐ guǒ yǒu zhuó yì tè dá shèng cōng chāo hū xún cháng dú tè gāo miào xiàng shèng rén yí yàng de cōng mǐn yé
按毋，川人，本乡荐乡试中举人，岂果有卓异特达圣聪超乎寻常，独特高妙像圣人一样的聪敏耶？
rán wén ā mí zhī jiàn jù jiàn yuè míng wèi fēn liè gē jù wèi fù ér yú káng zhī fēn yún shí fán qí cái yǔ cāo shì jù kě yì yě
然闻阿迷之僭据僭越名位，分裂割据未复，而舆扛之纷纭实繁，其才与操，似俱可议也。
yòu zhì wù dǐ xī běi shàng yī lǐ wèi xīn pù
又至坞底，西北上一里，为新铺。
yóu pù xi shāo yú lǐng tóu suì zhí chuí chuí xià
由铺西稍逾岭头，遂直垂垂下。
wǔ lǐ guò bái jī guān
五里，过白基观。
guān qián fèng zhēn wǔ hòu fèng xī fāng shèng rén zhōng pō zhěng jié
观前奉真武，后奉西方圣人，中颇整洁。
shí shàng wèi wǔ tuó qí fāng fàng mù zài hòu yú nǎi rù hòu diàn jiù jìng jǐ yǐ suǒ xié zhǐ mò jì lián rì suǒ yóu
时尚未午，驼骑方放牧在后，余乃入后殿，就净几，以所携纸墨，记连日所游；
gài yǐ diàn sì zá tà bù ruò cǐ zhī jìng ér yōu yě
盖以店肆杂沓，不若此之净而幽也。
sēng tán bō shén jiě rén yì shí shí yǐ chá shū mǐ zhōu gōng
僧檀波，甚解人意，时时以茶蔬米粥供。
xià wǔ yǒu xiàng guò èr dà èr xiǎo tíng sì qián jiǔ zhī
下午，有象过，二大二小，停寺前久之。
xiàng nú xià yǐn bīn qù xiàng zhé guì hòu èr zú yòu guì qián èr zú fú ér hou shēng
象奴下饮，濒去，象辄跪后二足，又跪前二足，伏而候升。
jì ér tuó qí yì guò yú fāng cǎo jì shén hān bù xiá tóng wǎng
既而驼骑亦过，余方草记甚酣，不暇同往。
yòu jiǔ zhī léi shēng yīn yīn zhèn dòng shēng tiān sè yǐ yún mù ér àn cí tán bō yǐ shǎo lǐ chou zhī gù cí bù shòu
又久之，雷声殷殷震动声，天色以云幕而暗，辞檀波，以少礼酬之，固辞不受。
chū yú yǐ wéi qù pán jiāng zhǐ wǔ lǐ ěr zhì shì ér zhī tuó qí suǒ qī jiù chéng shàng zài pán jiāng shàng wǔ lǐ jí wèi qián qū
初，余以为去盘江止五里耳，至是而知驼骑所期旧城，尚在盘江上五里，亟为前趋。
nǎi xī xiàng zhí xià sān lǐ yǒu kū jiàn zì dōng ér xi xīn gòu xiǎo shí liáng kuà zhī yuē lì jì qiáo
乃西向直下三里，有枯涧自东而西，新构小石梁跨之，曰利济桥。
yuè qiáo dù jiàn nán yòu xi xià bàn lǐ zé pán jiāng fèi rán zì běi nán zhù
越桥，度涧南，又西下半里，则盘江沸然，自北南注。
qí xiá bù kuò ér shén shēn qí liú hún zhuó rú huáng hé ér shén jí
其峡不阔而甚深，其流浑浊如黄河而甚急。
wàn shān zhī zhōng zhòng liú jiē qīng ér cǐ dú zhuó bù zhī hé gù
万山之中，众流皆清，而此独浊，不知何故？
tiān sè yǐ yún mù ér yú sān jiàn cǐ liú yī zài wǔ xuān rù liǔ jiāng yì shén zhuó
，天色以云幕而余三见此流：一在武宣入柳江，亦甚浊；
yī zài sān zhèn běi luō mù dù zé qīng
一在三镇北罗木渡，则清；
yī zài cǐ fù zhuó
一在此，复浊。
xiǎng qīng nǎi hé shí yě
想清乃涸时也。
xún jiāng dōng àn nán xíng bàn lǐ dǐ pán jiāng qiáo
循江东岸南行，半里，抵盘江桥。
qiáo yǐ tiě suǒ dōng xī shǔ liǎng yá shàng wèi jīng yǐ mù bǎn héng pù zhī wèi wěi
桥以铁索，东西属两崖上为经，以木板横铺之为纬。
dōng xī liǎng yá xiāng jù bù shí wǔ zhàng ér gāo qiě sān shí zhàng shuǐ bēn téng yú xià qí shēn yòu bù kě cè
东西两崖，相距不十五丈，而高且三十丈，水奔腾于下，其深又不可测。
chū yǐ zhōu dù duō piào ruò zhī huàn
初以舟渡，多漂溺之患；
lěi shí wèi qiáo yì duō bù néng chéng
垒石为桥，亦多不能成。
chóng zhēn sì nián jīn bù zhèng shěng zuì gāo xíng zhèng zhǎng guān zhū míng jiā mín yún nán rén
崇祯四年，今布政省最高行政长官朱名家民，云南人。
shí wéi lián xiàn àn chá shǐ mìng ān pǔ yóu jī li fāng xiān sì chuān rén
时为廉宪按察使，命安普游击李芳先四川人。
yǐ dà tiě liàn wéi liǎng yá liàn shù shí tiáo pù bǎn liǎng chóng qí hòu jǐn bā cùn kuò bā chǐ yú wàng zhī piāo miǎo rán jiàn zhī zé yì rán bù dòng rì guò niú mǎ qiān bǎi qún jiē fù zhòng ér qū zhě
以大铁链维两崖，链数十条，铺板两重，其厚仅八寸，阔八尺余，望之飘渺，然践之则屹然不动，日过牛马千百群，皆负重而趋者。
qiáo liǎng páng yòu gāo wéi tiě liàn wèi lán fù yǐ xì liàn jīng wěi wèi wén
桥两旁，又高维铁链为栏，复以细链经纬为纹。
liǎng yá zhī duān gè yǒu shí shī èr zuò gāo sān sì chǐ lán liàn jù zì shī kǒu chū
两崖之端，各有石狮二座，高三、四尺，栏链俱自狮口出。
dōng xī yòu gè kuà jù fāng
东西又各跨巨坊。
qí dōng zhě tí yuē tiān qiàn yún háng dū bù zhū gōng suǒ biāo yě
其东者题曰“天堑云航”，督部朱公所标也；
qí xi zhě tí yuē fu zōng lóng shí wéi jiān jūn yù shǐ suǒ biāo yě
其西者题曰“”，傅宗龙时为监军御史所标也。
fu yòu jiān qióng bēi tí yuē xiǎo gé qiáo wèi zhū gě wǔ hòu yǐ tiě wèi lán cāng qiáo shù qiān bǎi zài nǎi fù yǒu cǐ gù yún
傅又Ｃ坚穹碑，题曰“小葛桥”，谓诸葛武侯以铁为澜沧桥，数千百载，乃复有此，故云。
yú àn dù lán cāng wèi tā rén nǎi hàn wǔ gù shì ér lán cāng yì wú tiě qiáo
余按，渡澜沧为他人，乃汉武故事，而澜沧亦无铁桥；
tiě qiáo gù zhǐ zài lì jiāng yì fēi zhū gě suǒ chéng zhě
铁桥故址在丽江，亦非诸葛所成者。
qiáo liǎng duān bēi kè cí zì shén shèng shí mù yǔ dà zhì bù jí xì guān
桥两端碑刻祠字甚盛，时暮雨大至，不及细观。
dù qiáo xī
度桥西。
yǐ rù xīn chéng mén nèi yǐ
已入新城门内矣。
zuǒ zhuǎn kàn qiáo wèi dà yuàn sì
左转瞰桥为大愿寺。
xī běi xún yá shàng zé xīn chéng suǒ huán yě
西北循崖上，则新城所环也。
zì jiàn qiáo hòu zēng chéng zhì suǒ wèi suǒ yuè zhī yào yún
自建桥后，增城置所，为锁钥之要云。
wén jiù chéng shàng zài lǐng tóu wǔ lǐ jí mào yǔ jié juē jī jí jiān nán de dēng tái jiē ér dēng
闻旧城尚在岭头五里，急冒雨竭撅跻级艰难地登台阶而登。
yī lǐ bàn chū běi mén
一里半，出北门。
yòu běi xíng bàn lǐ zhuǎn ér xi wēi yí ér shàng zhě èr lǐ yǔ nǎi jiàn jì
又北行半里，转而西，逶迤而上者二里，雨乃渐霁。
xīn chéng nèi suǒ shàng zhě jùn chéng wài suǒ shàng zhě tǎn
新城内所上者峻，城外所上者坦。
xi yú āo xún yòu fēng běi zhuǎn yòu bàn lǐ zé jiù chéng xuán lǐng hòu gāng tóu yǐ
西逾坳，循右峰北转，又半里，则旧城悬岭后冈头矣。
rù dōng mén nèi yǒu zǒng fǔ zhèn yān
入东门，内有总府镇焉。
qí shǔ yǔ diàn shè wú yì
其署与店舍无异。
zǎo wǎn fā hào yòng lǎ bā shēng yì bù yáng jīn gǔ zhī shēng wú yǒu yě
早晚发号用喇叭，声亦不扬，金鼓之声无有也。
qīng yá zǒng bīng xìng bān sān chà zǒng bīng xìng shāng cǐ jiān zǒng bīng xìng hú
青崖总兵姓班，三汊总兵姓商，此间总兵姓胡。
tiān shè suī duō ér shì bù zūn yǐ
添设虽多，而势不尊矣。
shì yè sù zhāng zhāi gōng jiā
是夜，宿张斋公家；
jūn rén yě
军人也。
èr shí liù rì tuó mǎ qián fā yú fàn ér chū jiù chéng xī mén
二十六日驼马前发，余饭而出旧城西门。
shǐ jù xī nán xíng cóng lǐng wù shēng jiàng
始俱西南行，从岭坞升降。
wǔ lǐ yǒu yī èr jiā zài nán lǒng xià wèi bǎo dìng pù
五里，有一、二家在南陇下，为保定铺。
cóng qí cè xī shàng lǐng jiàn zhì lóng chóng
从其侧西上岭，渐陟隆崇。
sān lǐ hū yǒu shuǐ zì lǐng xiá xià
三里，忽有水自岭峡下。
xún xiá ér shàng xiá zhōng shǐ duō tián chéng gài jiù shuǐ ér chéng zhě
循峡而上，峡中始多田塍，盖就水而成者。
shí yǐ chā shí yí zāi
时已插莳ｓｈì（移栽）
yǐ
矣。
yòu shàng èr lǐ shì wèi liáng shuǐ yíng
又上二里，是为凉水营。
yóu yíng xi fù cóng shān wù wēi yí ér shàng jiàn shàng jiàn jùn
由营西复从山坞逶迤而上，渐上渐峻。
yòu wǔ lǐ yù tuó mǎ fāng mù yú xiān fā
又五里，遇驼马方牧，余先发。
jiāng yú āo zuò āo xià shí jiān shǎo qì wàng suǒ wèi hǎi mǎ zhàng zhě yù yǐ xíng sì qiú zhī
将逾坳，坐坳下石间少憩，望所谓海马嶂者，欲以形似求之。
hū yǒu rén zì āo chū fù yīng xiǎo kǒu dà fù de wǎ róng qì jí shuǐ yóu yú qián zǒu nán qí qù
忽有人自坳出，负罂小口大腹的瓦容器汲水，由余前走南岐去。
yú xiān shì wàng nán yá huí xuē yǒu yì ér wèi jiàn qí qí zhì shì jí suí zhī
余先是望南崖回削有异，而未见其岐，至是亟随之。
dǐ yá xià zé qióng rán jù dòng qí mén běi xiàng qí nèi xiàn kōng ér xià shén hóng
抵崖下，则穹然巨洞，其门北向，其内陷空而下，甚宏。
qí rén rù jí yú shí xì jiān suí chù ér shì jiē zì dòng dǐng cóng cóng sàn kōng xià zhuì tǔ rén shǎo záo pī chéng zhī
其人入汲于石隙间，随处而是，皆自洞顶淙淙散空下坠，土人少凿坯承之。
shuǐ cóng dòng zuǒ xuán dǐng xià zhě zuì shèng xià yǒu shí tái chéng zhī
水从洞左悬顶下者最盛，下有石台承之；
tái zhī cè záo yǐ zhù jí zhě
台之侧，凿以贮汲者。
dòng cóng yòu xià zhě zuì shēn nèi kě róng shù bǎi rén ér guāng míng bù bì rán jù wú páng xì bié qiào ruò dǔ qiáng ér chéng zhě yě
洞从右下者最深，内可容数百人，而光明不閟，然俱无旁隙别窍，若堵墙而成者也。
chū dòng réng yóu jiù lù chū dà dào
出洞，仍由旧路出大道。
dēng āo jí hǎi mǎ zhàng yǒu zhēn wǔ gé kuà āo jiān
登坳即海马嶂，有真武阁跨坳间。
yú rù qì gé jiān qǔ bǐ chǔ zhǐ jì yóu ér tuó mǎ yǐ qián qù
余入憩阁间，取笔楮ｃｈǔ纸记游，而驼马已前去。
jiǔ zhī nǎi xíng
久之乃行。
qí nèi jí wéi hǎi mǎ pù qù chéng shí lǐ yǐ
其内即为海马铺，去城十里矣。
qí chù běi liǎng rì bàn chéng wèi xiǎo mǐ mǎ chǎng yǒu bǎo chéng xià lín pán jiāng gé jiāng jí shuǐ xī de
其处北两日半程为小米马场，有堡城下临盘江，隔江即水西地；
nán liǎng rì chéng wèi guāi chǎng hé shuǐ zhǎng nán dù jí chū qiān zhī suǒ yě
南两日程为乖场河，水涨难渡，即出铅之所也。
yòu xi xún nán lǐng ér xíng jiàn qí wù jiē běi xiàng zhuì rán duō zhōng wā ér wài héng gèn zhě
又西循南岭而行，见其坞皆北向坠，然多中洼而外横亘者。
lián xi yòu shāo shàng èr píng jǐ gòng sān lǐ zé běi dù ér chù zhě qí fēng shén gāo shì wèi guǎng shān
连西又稍上二平脊，共三里，则北度而矗者，其峰甚高，是为广山。
qí shàng li fāng xiān xīn jié fú tú wéi wén qū xīng gài ān nán chéng dōng zuì gāo zhī diān yě
其上李芳先新结浮屠，为文曲星，盖安南城东最高之巅也。
yòu xi èr lǐ wèi chá ān mài chá de xiǎo wū qí běi yǒu shān qī tū kě wèi zuò fù yú zhī shì zhě jiù míng wāi shān jīn gǎi míng wēi shān
又西二里为茶庵卖茶的小屋，其北有山，欹突可畏，作负嵎之势者，旧名歪山，今改名威山。
yú wàng zhī yǒu yì ér jí yú qū chéng suì zūn dà lù ér xi
余望之有异，而亟于趋城，遂遵大路而西。
yòu sān lǐ fù yú yī fù
又三里，复逾一阜。
yòu èr lǐ shuì jià yú ān nán chéng zhī dōng guān wài nì lǚ chén gòng shì jiā
又二里，税驾于安南城之东关外逆旅陈贡士家。
èr shí qī rì tuó mǎ yǐ fā yú nǎi fàn
二十七日驼马已发，余乃饭。
wèn zhī chéng dōng wǔ lǐ yóu chá ān ér běi yǒu wēi shān shān jiān yǒu dòng cóng dōng tòu xi
问知城东五里，由茶庵而北，有威山，山间有洞，从东透西；
yòu yǒu shuǐ dòng qí zhōng jī shuǐ shén shēn qí qián zhèng kàn wèi chéng
又有水洞，其中积水甚深，其前正瞰卫城。
yáo zhǐ qí chù suī zài shān diān rán shén jìn yě
遥指其处，虽在山巅，然甚近也。
nǎi tóng gù pū xún zuó lái dào wǔ lǐ dōng dǐ chá ān suì yóu qí běi xiàng rù shān
乃同顾仆循昨来道，五里，东抵茶庵，遂由岐北向入山。
yī lǐ dǐ shān zuǒ yè zé wēi shān zhī mài zì běi tū ér nán nán sǒng ér běi fú nán xuē ér běi chuí dōng xī jiē xuān yá xié qiān ér nán shàng
一里，抵山左腋，则威山之脉，自北突而南，南耸而北伏，南削而北垂，东西皆亘崖斜骞而南上；
cóng nán lù fù qǐ yī xiǎo fēng yì rú zhī
从南麓复起一小峰，亦如之。
rù dōng xiá yòu yī lǐ zhí dǐ shān hòu zé yǔ dōng fēng guò jí chù yě
入东峡又一里，直抵山后，则与东峰过脊处也。
yóu jí běi xià shén shēn ér lù wú
由脊北下，甚深而路芜；
yóu jí xi zhuǎn xún shān běi fēng zhī bàn xi xíng lù wú ér dèng zài
由脊西转，循山北峰之半西行，路芜而磴在。
xún zhī xíng zé běi wù mái wù cóng wù zhōng qǐ mí màn běi fēng zhǐ chǐ bù kě jiàn
循之行，则北坞霾雾从坞中起，弥漫北峰，咫尺不可见；
ér nán miàn wēi shān zhī běi wéi xíng chǔ yóu lǎng ér diān yì jiàn wèi suǒ lóng
而南面威山之北，惟行处犹朗，而巅亦渐为所笼。
xi xíng bàn lǐ dèng nǎi nán shàng
西行半里，磴乃南上。
shè jí ér dēng zhě bàn lǐ zé fēng zhī běi miàn quán wèi wù lóng yǐ
拾级而登者半里，则峰之北面，全为雾笼矣。
nǎi zhuǎn dōng běi shàng zé dōng yá xié qiān zhī shàng yě
乃转东北上，则东崖斜骞之上也。
shí jǐ shén xiá yóu dōng běi shàng xī nán rú pān lóng wěi ér shēng
石脊甚狭，由东北上西南，如攀龙尾而升。
fù jiàn dōng nán fēng wài chéng xiāo lì rì yáo shān rú diàn
复见东南峰外，澄霄丽日，遥山如靛；
yú suǒ xíng zhī xī běi zé mí lún rú hǎi fēng shàng fēng xià jiē rù hùn dùn ruò yǐ cǐ jí wèi jiè zhě
余所行之西北，则弥沦如海，峰上峰下，皆入混沌，若以此脊为界者。
gài jí zhī dōng nán fēng suǒ cóng lái gù sù mái jìng juǎn
盖脊之东南，风所从来，故夙霾净卷；
jí zhī xī běi fēng wèi jí zhàng dú wù suì de yǐ wèi kū xué
脊之西北，风为脊障，毒雾遂得倚为窟穴。
yǔ sù yuàn yī běi tiào pán jiāng cóng lái chù ér měi wèi fēng yǎn zhì shì shì dēng běi lǐng ér yòu wèi wù yǎn zào huà gēn zhū qí bù róng rén kuī cè rú cǐ
予夙愿一北眺盘江从来处，而每为峰掩，至是适登北岭，而又为雾掩，造化根株，其不容人窥测如此！
pān jí bàn lǐ yǒu dòng zài dǐng yá zhī xià qí mén dōng xiàng shàng rú hé zhǎng shāo wā ér xià dǐ kuān sì wǔ zhàng zhōng yǒu fó kān sēng tà yí fàn yóu cún ér sēng bù zhī hé wǎng
攀脊半里，有洞在顶崖之下，其门东向，上如合掌，稍洼而下，底宽四五丈，中有佛龛僧榻，遗饭犹存，而僧不知何往。
liǎng páng pō yǒu yīn yūn zhī kān
两旁颇有氤氲之龛。
qí hòu zhí tòu ér xi mén nǎi jiàn xiá ér dī yì jiān rú hé zhǎng
其后直透而西，门乃渐狭而低，亦尖如合掌。
qí mén xi jìng shān fù ér chū yuē qī zhàng yú qián hòu tōng wàng ér xià bú jiàn zhě yǐ qí gāo yě
其门西径山腹而出，约七丈余，前后通望而下不见者，以其高也。
chū hòu mén shàng xià jù xuē yá dié shí
出后门，上下俱削崖叠石。
lù yuán yá xī nán qù shí yú zhàng fù yǒu dòng xī xiàng mén gāo bù jí zhàng ér dǐ shèn píng shēn yǔ kuò gè èr zhàng
路缘崖西南去十余丈，复有洞西向，门高不及丈，而底甚平，深与阔各二丈。
ér dòng hòu shí lǚ bīn fēn bù shēn ér huàn zhì fó zuò qí zhōng ér qián jiàn xū táng yǐ pǐ bù néng cún
而洞后石缕缤纷，不深而幻，置佛座其中，而前建虚堂，已圮不能存。
qí qián zhí kàn wèi chéng ruò chuí zhǐ kě jí ǒu wù qì yī tūn hū màn wú suǒ dǔ bù yì hǎi shì shèn lóu yòu zài shān ē chéng guō yě
其前直瞰卫城，若垂趾可及，偶雾气一吞，忽漫无所睹，不意海市蜃楼，又在山阿城郭也。
rán cǐ tè dòng wài zhě yě
然此特洞外者也。
yóu dòng zuǒ páng qiào dōng xiàng rù qí mén jiàn ài ér hēi
由洞左旁窍东向入，其门渐隘而黑。
pān shí yù shàng qí zhōng kǎn luǒ qī qiàn wā dòu bù yī jiē zhù shuǐ mǎn zhōng ér bù wài yì
攀石阈上，其中坎砢欹嵌，洼窦不一，皆贮水满中而不外溢。
dòng dǐng dī lì xià zhù shuǐ chí rú zá pèi pèi dài de yù qì fán xián yuè qì shàng de xián kēng qiāng yuǎn jìn
洞顶滴沥，下注水池，如杂珮ｐèｉ佩带的玉器繁弦乐器上的弦，铿锵远近。
dòng nèi jiàn zhuǎn dōng běi shì shì hóng shēn yuān zhuì jì shuǐ chí gāo xià wú kě zhe zú ér wú huǒ jù yáo zhú wéi cóng hēi àn zhōng tīng qí yáo xiǎng ér yǐ
洞内渐转东北，势似宏深渊坠，既水池高下，无可着足，而无火炬遥烛，惟从黑暗中听其遥响而已。
yú suǒ jiàn shuǐ dòng pō duō ér dú cǐ gāo xuán zhòng fēng zhī dǐng yòu zhū ér bù liú wú yī dī wài xiè xiàng suǒ wàng yǐ wéi dú shí líng kōng ér shú yì qí zhōng nǎi hán shuǐ zhī jù yé
余所见水洞颇多，而独此高悬众峰之顶，又潴而不流，无一滴外泄，向所望以为独石凌空，而孰意其中乃函水之具耶。
chū dòng réng xún yá ér běi rù míng dòng hòu mén dǐ qián dòng
出洞，仍循崖而北，入明洞后门，抵前洞。
cóng sēng tà zhī zuǒ yǒu páng kān kě dēng pān ér shàng zhī zé yǒu xì xi tòu ruò chuāng ér qí wèi liǎng
从僧榻之左，有旁龛可登，攀而上之，则有隙西透，若窗而岐为两。
qí hòu fù yǒu dòng mén xī xiàng zài yá lù zhī shàng qí mén pō chang dì tòu xì chù shuāng líng bī zè zhǐ duì wài kuī bù néng chuān zhī yǐ chū ěr
其后复有洞门西向，在崖路之上，其门颇敞，第透隙处，双棂逼仄，只对外窥，不能穿之以出耳。
xiān shì yú rù qián dòng jiàn yá jiān yǒu juān sān míng dòng sān zì zhě cóng dòng zhōng zhí tiào dàn jiàn qián hòu ér bù zhī páng guān gèng yǒu cǐ yì yě
先是余入前洞，见崖间有镌“三明洞”三字者，从洞中直眺，但见前后，而不知旁观更有此异也。
xià dòng yóu jiù lù sān lǐ chū chá ān shì àn jūn féng shì jùn yǐ zhuān xún zhì
下洞，由旧路三里，出茶庵，适按君冯，士俊以专巡至。
cóng lái zhí zhǐ xún fāng bù yú guān lǐng pán jiāng féng yǐ tè mìng zài rèn gù lì guān ài zhì cǐ ěr
从来直指巡方，不逾关岭、盘江，冯以特命再任，故历关隘至此耳。
shí jīng qí chuān guān yú āo zhān tiào zhī kōng shān shēng sè dì suí qí hòu dǐ ān nán bù miǎn tú qí zá tà wǔ lǐ zhī chéng jiǔ nǎi de zhì
时旌旗穿关逾坳，瞻眺之，空山生色，第随其后抵安南，不免徒骑杂沓，五里之程，久乃得至。
nǎi yǐn yú chén shì sì zhōng
乃饮于陈氏肆中。
suì rù dōng mén xi dǐ wèi qián zhuǎn nán ér chū nán mén
遂入东门，西抵卫前，转南而出南门。
nán xiàng xíng lǐng xiá jiān gòng píng shàng èr lǐ yǒu jí zì xī běi dù dōng nán dù chù dōng píng wèi chéng xi hū zhuì kēng shēn xià yǒu xiǎo shuǐ zì kēng zhōng jī jī chū
南向行岭峡间，共平上二里，有脊自西北度东南，度处东平为塍，西忽坠坑深下，有小水自坑中唧唧出。
lù suí zhī xi xún běi yá xià zhuì jí suǒ wèi wū míng guān yě wū míng guān zài ān nán wèi
路随之，西循北崖下坠，即所谓乌鸣关也，乌鸣关在安南卫。
tǔ rén hū wèi lǎo yā guān
土人呼为老鸦关。
xī xiàng zhí xià yī lǐ yǒu chá ān kuà lù yú fēi quán jiā sǎ dào jiān jí qián jī jī xì liú zhì cǐ ér bēn téng yǐ
西向直下一里，有茶庵跨路隅，飞泉夹洒道间，即前唧唧细流，至此而奔腾矣。
ān xià yá huán xiá zè jí qīng xiàn zhī shì
庵下崖环峡仄，极倾陷之势。
yòu qū zhé xià bàn lǐ quán yì jiā dào yǒu qióng pái tí yuē gān quán shèng jì
又曲折下半里，泉溢浃道，有穹牌，题曰：“甘泉胜迹”。
qí páng jiù yì yǒu xiǎng yǐ fèi ér yí zhǐ fēng bēi shàng zài yán jiā jìng jiān yǒu sēng shī chá shàn zhòng yóu lǐng xià jí quán shén jiān yī rì shū de de zhī shì yán quán cóng sēng fā zhě
其旁旧亦有享，已废，而遗址丰碑尚在，言嘉靖间有僧施茶膳众，由岭下汲泉甚艰，一日疏地得之，是言泉从僧发者。
yú yì gān quán zhī míng jiù zhì yǒu zhī ér jī jī xì liú shí yì yú lǐng shàng huò sēng shū yǐn zhì cǐ bù wéi wú gōng ruò shén zhī rú xī zhuó chán zhàng lóng yí zé bù rán yě
余忆甘泉之名，旧《志》有之，而唧唧细流，实溢于岭上，或僧疏引至此，不为无功，若神之如锡卓禅杖龙移，则不然也。
yòu shè jí xī nán xià yī lǐ xià dǐ xiá kǒu xún xi yá zhī zú zhuǎn ér xi xíng běi zé shí yá pái kōng tū wù shàng yā
又拾级西南下一里，下抵峡口，循西崖之足，转而西行，北则石崖排空，突兀上压；
nán zé zhuì hè xià pán qiū dié zòng héng jiē lí wèi tián
南则坠壑下盘，坵垤纵横，皆犁为田。
suī shēng jiàng yǐ duō yóu píng xíng shān bàn yě
虽升降已多，犹平行山半也。
yòu xi bàn lǐ yǒu quán zì běi yá liè xì jiān wǎn zhuǎn xià zhù lù jīng qí qián wèi jià qiáo héng dù quán luò yú qiáo nèi fù cóng qiáo xià xiè xiá qù
又西半里，有泉自北崖裂隙间宛转下注，路经其前，为架桥横度，泉落于侨内，复从桥下泻峡去。
zuò qiáo shàng yǎng guān zhī yá xì qī qǔ quán rú cóng yún yè jiān duò chū huò yǐn huò xiàn yòu pù bù yī biàn gé yě
坐桥上仰观之，崖隙欹曲，泉如从云叶间堕出，或隐或现，又瀑布一变格也。
xún yá yòu xi yǐ lǐ píng shàng liǎng guò nán dù zhī jí jiàn zhuǎn xī běi gòng wǔ lǐ wèi wū míng pù
循崖又西，迤逦平上，两过南度之脊，渐转西北，共五里，为乌鸣铺。
fù xī běi xià xiá jiān yī lǐ yú yǒu xiǎo shuǐ yī zì dōng xiá lái yī zì běi xiá lái gè yǒu shí liáng kuà zhī hé yú lù zuǒ ér dōng nán qù
复西北下峡间，一里余，有小水，一自东峡来，一自北峡来，各有石梁跨之，合于路左而东南去。
dù liǎng shí qiáo yòu xī nán shàng lǐng yī lǐ cóng lǐng tóu guò yī shào yǒu shù shí jiā jiā dào
度两石桥，又西南上岭，一里，从岭头过一哨，有数十家夹道。
yòu cóng lǐng shàng xún běi jiè tài shān xī xiàng xíng qí nán fù píng zhuì chéng hè xià pán cuò wèi tián shén shēn
又从岭上循北界大山西向行，其南复平坠成壑，下盘错为田甚深。
qí nán yáo shān yǔ běi jiè huán liè zhě sǒng rú zhǎn píng ér běi jiǎo dú jiān shù ér qǐ
其南遥山与北界环列者，耸如展屏，而北角独尖竖而起。
huán cǐ hè ér dōng dù tǔ jí yī zhī yáo shǔ yú běi jiè tài shān suǒ guò lǐng tóu jiā shào chù zhèng qí běi shǔ zhī jí yě
环此壑而东度土脊一支，遥属于北界大山，所过岭头夹哨处，正其北属之脊也。
yú xiān shì cóng hǎi mǎ zhàng xi jí yáo cóng lǐng xì jiàn xī fēng liáo rào ér cǐ fēng dú fāng dǐng jiǒng chū rú píng
余先是从海马嶂西，即遥从岭隙见西峰缭绕，而此峰独方顶，迥出如屏。
wèn qí fū jiāng xī pō jí cǐ fēng fǒu
问骑夫：“江西坡即此峰否？
duì yuē shàng zài nán
”对曰：“尚在南。
yú wàng qí āo rù chù fǎn zài běi xīn huò zhī zhì shì shǐ zhī qí jí dōng xiàng fēn zhī zhī jí lù suī duì zhī xíng ér xi pō shí zài qí běi
”余望其坳入处反在北，心惑之，至是始知其即东向分支之脊，路虽对之行，而西坡实在其北。
xún běi lǐng shēng jiàng qū zhé jiē zài fēng bàn xíng
循北岭升降曲折，皆在峰半行。
yòu xī běi èr lǐ xī nán èr lǐ zhí zhuì pō ér xià zhě èr lǐ yuán lǐng xi zhuǎn zhě yī lǐ shì wèi nà xī pù
又西北二里，西南二里，直坠坡而下者二里，缘岭西转者一里，是为纳溪铺；
gài zài běi yá nán zhuì zhī xià suī suǒ xià yǐ duō ér yóu rán tǔ shān zhī jí yě
盖在北崖南坠之下，虽所下已多，而犹然土山之脊也。
yóu pù xi wàng zé dōng xī shān yòu fēn liǎng jiè yǒu shuǐ jīng qí zhōng dì cǐ liǎng jiè jù zhī pán lǒng cuò bù ruò guān lǐng zhī jié rán píng jiā yě
由铺西望，则东西山又分两界，有水经其中，第此两界俱支盘陇错，不若关岭之截然屏夹也。
fù xī nán xià yī lǐ bàn yǒu shuǐ cóng dōng yá zhuì kēng ér chū xi xuán xì ruò mǎ yǐ
复西南下一里半，有水从东崖坠坑而出，西悬细若马尾。
cóng qí běi lù yì zhuì yá ér xià
从其北，路亦坠崖而下。
yòu èr lǐ yú dǐ wù zhōng jù qiáo sān mén kuà liǎng lǒng jiān shuǐ cóng dōng yī mén yǒng ér běi chū qí xi èr mén jiē xià píng wèi tián qǐ shuǐ hé shí yé
又二里余，抵坞中，巨桥三门，跨两陇间，水从东一门涌而北出，其西二门，皆下平为田，岂水涸时耶？
qí shuǐ zì xī nán zhū xiá zhōng gè qū yú qiáo zhī nán zhuì xiá ér xià jīng qiáo xià běi zhù ér chū yú pán jiāng shàng liú qí nà xī zhī míng yǐ cǐ yé
其水自西南诸峡中，各趋于桥之南，坠峡而下，经桥下，北注而出于盘江上流，其“纳溪”之名以此耶？
dù qiáo fù xī běi shàng lǐng shì wèi jiāng xī pō yǐ lǐng zài xī zhī xi yě
度桥，复西北上岭，是为江西坡，以岭在溪之西也。
lù cóng jiā gāng zhōng tòu bì pán xuán ér shàng yī lǐ chū jiā fù shè jí shàng
路从两峰相夹的山冈上从中间穿过崖壁盘旋着上走，一里，出了夹谷，又沿石阶上行。
yī lǐ de máo ān zài pō zhī bàn
一里，得茅庵，在坡之半。
yòu běi shàng shè jí bàn lǐ dǐ lǐng tóu qí běi yǒu fēng jiā wù shàng gāo
又北上拾级，半里，抵岭头，其北有峰夹坞，尚高；
dōng wàng nà xī pù zhī zhui dōng yá zhě gāo xià zhèng yǔ cǐ děng
东望纳溪铺之缀东崖者，高下正与此等。
yú shì yòu xī xiàng píng zhì lǐng jiān èr lǐ xié nán fēng zhuǎn xún qí xi yòu xī xiàng xíng bàn lǐ zé lǐng shàng shuǐ duō zuǒ shí zhuì
于是又西向平陟岭间二里，挟南峰转循其西，又西向行半里，则岭上水多左石坠。
yòu dōng běi xià zhuǎn zé yī shēn qiàn shén bī zì xī nán zhuì dōng běi ruò huà shān wèi èr zhě
又东北下转，则一深堑甚逼，自西南坠东北，若划山为二者。
dù xiǎo shí liáng ér xi yòu xī běi yú lǐng tóu gòng yī lǐ ér rù xi pō chéng zhī dōng nán mén shì wèi yǒu jiā chéng
度小石梁而西，又西北逾岭头，共一里而入西坡城之东南门，是为有嘉城。