èr shí bā rì chū xi pō chéng zhī xī běi mén fù xī xiàng zhì lǐng
二十八日出西坡城之西北门，复西向陟岭。
pán shé ér shàng èr lǐ shǐ shēng lǐng tóu qí běi lǐng shàng chóng
盘折而上二里，始升岭头，其北岭尚崇。
xún qí nán ér xi yòu èr lǐ wàng xī běi yī fēng shén jìn ér gèng sǒng yǒu wù lóng qí shǒu yǐ wéi dǐ qí xià yǐ
循其南而西，又二里，望西北一峰，甚近而更耸，有雾笼其首，以为抵其下矣。
yòu xi yī lǐ shāo jiàng ér xià hū yǒu jí zhōng dù zuǒ yòu fù zhōng zhuì chéng xiá fēn xiàng ér qù qí dù jí kuò jǐn èr chǐ zhǎng xuān èr sān zhàng ér yǐ wèi dōng xī lián shǔ zhī dì
又西一里，稍降而下，忽有脊中度，左右复中坠成峡，分向而去，其度脊阔仅二尺，长亘二三丈而已，为东西联属之蒂。
shǐ zhī xi pō yī shān zhèng rú yī zhī cè chū dōng xī jìng jǐn shí lǐ nán běi liǎng chuí yì bù guò èr sān shí lǐ ér cǐ zé qí gēn dì suǒ jiē yě
始知西坡一山，正如一芝侧出，东西径仅十里，南北两垂，亦不过二三十里，而此则其根蒂所接也。
dù jí shǐ shàng yún lóng gāo fēng
度脊，始上云笼高峰。
yòu èr lǐ pán fēng zhī nán shì wèi ní nà pù
又二里，盘峰之南，是为倪纳铺。
shù shí jiā hòu yǐ gāo fēng nán lín yáo gǔ qián suǒ wàng fāng dǐng píng liè zhī fēng zhèng xuān qí nán
数十家后倚高峰，南临遥谷，前所望方顶屏列之峰，正亘其南。
zhǐ ér xún zhī tǔ rén yuē shì wèi tù chǎng yíng
指而询之，土人曰：“是为兔场营。
qí nán wéi mǎ chǎng yíng zài nán wéi xīn ān èr suǒ
其南为马场营，再南为新、安二所。
xīn wèi xīn chéng suǒ ān wèi ān lóng suǒ jí yǔ guǎng xī ān lóng tǔ sī wèi jiè zhě
”新为新城所，安为安笼所，即与广西安隆土司为界者。
yóu pù zhī xi bàn lǐ yǒu jí zì shān qián wù zhōng nán dù fù qǐ shān yī zhī rào yú pù qián jí dōng xī liú shuǐ jù dōng nán rù nà xī qiáo zhī shàng liú zhě dì jí xi zhī liú zhuì xiá nán dǎo shén bī
由铺之西半里，有脊自山前坞中南度，复起山一支，绕于铺前，脊东西流水，俱东南入纳溪桥之上流者，第脊西之流，坠峡南捣甚逼。
yòu shāo běi xún chóng shān ér xi bàn lǐ yǒu jí zì nán lǐng héng gèn ér běi zhōng píng ér bù gāo yǒu bǎo lóu zhì jí jiān shì wèi bǎo jiā lóu
又稍北，循崇山而西半里，有脊自南岭横亘而北，中平而不高，有堡楼峙脊间，是为保家楼。
yǐ wèi luó luó yí zú
已为㑩㑩（彝族）
shào shǒu zhī chù
哨守之处。
qí jí zì xī nán píng liè ér lái zhì cǐ běi dù dōng qǐ ér wèi gāo fēng jí ní nà hòu zhī wù lóng zhě
其脊自西南屏列而来，至此北度，东起而为高峰，即倪纳后之雾笼者；
xi xuān ér chéng shí yá jí yǔ lái jí pái tà wèi xī jiā wù zhě
西亘而成石崖，即与来脊排闼为西夹坞者。
yóu jí běi xún shí yá zhí xī xíng jiā wù zhī shàng shì wèi sān tiáo lǐng
由脊北循石崖直西，行夹坞之上，是为三条岭。
xi sì lǐ shí yá chuí jǐn yǒu dòng gāo qióng yá bàn qí mén nán xiàng héng zhí ér dǐng shèn píng
西四里，石崖垂尽，有洞高穹崖半，其门南向，横拓而顶甚平；
yòu yǒu yī xié liè yú xi zhě qí mén yì nán xiàng ér mén zhī zhōng yǒu xuán zhù yān
又有一斜裂于西者，其门亦南向，而门之中有悬柱焉。
qí qián wù zhōng shuǐ rào rù xī nán xiá lù nǎi shāo jiàng
其前坞中水绕入西南峡，路乃稍降。
fù xī shàng lǐng āo gòng sān lǐ wèi bā jiāo guān
复西上岭坳，共三里，为芭蕉关。
shù shí jiā yǐ běi shān nán tū zhī āo jiān
数十家倚北山南突之坳间；
shuǐ rào tū fēng zhī nán fù běi huán guān xī ér chū
水绕突峰之南，复北环关西而出；
guò guān zé zhuì xiá ér xià fù yǔ shuǐ yù
过关，则坠峡而下，复与水遇。
shì wèi pǔ ān dōng jìng zhī yào hài rán zhǐ pù shè jiā lù shí wú guān yě
是为普安东境之要害，然止铺舍夹路，实无关也。
yóu qí xi jiàng xiá xún shuǐ lù běi zhòng yá céng tū duō zhě hēi zhī sè
由其西降峡循水，路北重崖层突，多赭黑之色。
wén yǒu suǒ wèi diào yá guān yīn zhě suí yá wù sè zhī
闻有所谓“吊崖观音”者，随崖物色之。
èr lǐ jiàn yá jiān yī dòng xuán jù shén shēn qí mén nán xiàng ér wú lù
二里，见崖间一洞，悬踞甚深，其门南向而无路。
nǎi pān zhì ér dēng zé dòng mén yuán jǐn shù chǐ píng tòu zhí běi shí yú zhàng ér jiàn hēi sì céng wú xíng jī suǒ rù zhě
乃攀陟而登，则洞门圆仅数尺，平透直北十余丈而渐黑，似曾无行迹所入者。
nǎi fǎn chū dòng kǒu zé mǎn de bái gǔ bù zhī shì rén shì chù yě
乃返出洞口，则满地白骨，不知是人是畜也。
réng pān yá xià
仍攀崖下。
yòu xi yǒu lù fù běi shàng yá jiān qí xià mén duō niú mǎ qì xī zhī suǒ wū huì yíng qián
又西有路，复北上崖间，其下门多牛马憩息之所，污秽盈前；
qí shàng céng yǒu chuí zhù kōng qí duān ér zhì yǐ xiǎo shí dà shì guān yīn pú sà nǎi chū rén gōng fēi tiān rán zhě
其上层有垂柱，空其端而置以小石大士观音菩萨，乃出人工，非天然者。
fù xià xún dà lù suí xī xi yī lǐ xī zhuǎn běi xiàng zhuì xiá qù yú shì fù xi shè pō fù gòng liù lǐ ér zhì xīn xīng chéng
复下，循大路随溪西一里，溪转北向坠峡去，于是复西涉坡阜，共六里而至新兴城。
zì bā jiāo guān ér lái suǒ jiàng bù duō ér shàng yì bù yuǎn qí wù jiān xī yóu chū shān shàng yě
自芭蕉关而来，所降不多，而上亦不远，其坞间溪犹出山上也。
rù dōng mén chū xī mén yì cán pò zhī yú yě
入东门，出西门，亦残破之余也。
yǒu bēi wèi tiān qǐ sì nián dōu yù shǐ wū chéng mǐn gōng suǒ fù
有碑，为天启四年都御史乌程闵公所复。
zhōng yǒu zuò zhèn shǒu bèi
中有坐镇守备。
shì wǎn àn jūn sù cǐ
是晚按君宿此。
yòu xi xíng lǐng xiá jiān èr lǐ lián yú èr lǐng jí jiē zì nán běi dù zhě
又西行岭峡间二里，连逾二岭脊，皆自南北度者。
hū xi kāi yī shēn hè zhōng pán xuán wèi tián qí shuǐ sì miàn huán xuān bù zhī chū chù
忽西开一深壑，中盘旋为田，其水四面环亘，不知出处。
lù xún dōng fēng xī nán jiàng yī lǐ fù zhuǎn nán xiàng shàng yī lǐ yòu zhuǎn dōng nán shàng bàn lǐ yú lǐng jí ér nán nǎi xī nán xià yī lǐ xi dǐ wù zhōng
路循东峰西南降一里，复转南向上一里，又转东南上半里，逾岭脊而南，乃西南下一里，西抵坞中。
wén shuǐ shēng cóng cóng shén jí hū jiàn yī dòng xuán běi yá zhī xià qí mén nán xiàng ér shén gāo xī shuǐ zì nán lái běi xiàng rù jiàn píng pù dòng jiān shēn jǐn shù cùn ér kuò yuē èr zhàng
闻水声淙淙甚急，忽见一洞悬北崖之下，其门南向而甚高，溪水自南来，北向入涧，平铺洞间，深仅数寸，而阔约二丈。
dòng dǐng gāo qióng zhě jiāng shí zhàng zhí běi píng rù zhě shí yú zhàng shǐ xī pì ér yǒu céng pō dōng zhuì ér yǒu zhòng xiá nèi xuān ér yǒu xuán zhù rán jiàn hūn hēi bù kě pān zhì yǐ
洞顶高穹者将十丈，直北平入者十余丈，始西辟而有层坡，东坠而有重峡，内亘而有悬柱，然渐昏黑，不可攀陟矣。
cǐ shuǐ dāng yì běi tòu ér xià pán jiāng zhě
此水当亦北透而下盘江者。
chū dòng zhēng xún wèn dòng míng yú tǔ rén duì yuē guān yīn dòng
出洞，征询问洞名于土人，对曰：“观音洞。
zhēng qí yì yǐ mén shàng yá duān yǒu zhì dà shì xiàng yú qí xué zhě yě
”征其义，以门上崖端有置大士像于其穴者也。
dòng qián xī yóu dōng nán xiá zhōng lái qí xiá dǐ pō píng dà yè pú cóng shēng qí jiān cuì lǜ è pú yè yú fēng qián yáo qīng píng yú shuǐ shàng péng péng zhí wù mào shèng yǒu guāng
洞前溪由东南峡中来，其峡底颇平，大叶蒲丛生其间，淬绿锷蒲叶于风前，摇青萍于水上，芃芃ｐéｎｇ植物茂盛有光。
xún zhī xī nán bàn lǐ yòu xi chuān lǐng xì jiān jiàn xún pō niè jí
循之西南半里，又西穿岭隙间，渐循坡蹑脊。
èr lǐ yǒu yī èr jiā zài běi fēng xià qí qián xiàn xī zòng héng shuǐ yóu xī nán pò hè qù lù yóu xī běi xún lǐng shàng
二里，有一二家在北峰下，其前陷溪纵横，水由西南破壑去，路由西北循岭上。
yī lǐ chū lǐng tóu shì wèi lìn jiā pō
一里，出岭头，是为蔺家坡。
xī nán chěng wàng huán shān píng liè shén yáo qí zhōng zé fēng diān cù cù pán fú shēn hè jiān jiē ruò ér tóng pú fú chéng háng tiān yǔ wèi kàng
西南骋望，环山屏列甚遥，其中则峰巅簇簇，盘伏深壑间，皆若儿童匍匐成行，天与为抗。
cóng cǐ nǎi xī běi xià zhí jiàng zhě èr lǐ yòu shēng jiàng lǒng jí xi xíng zhě èr lǐ yǒu ān zhui fēng tóu yuē luó hàn sōng yǐ shù míng yě
从此乃西北下，直降者二里，又升降陇脊西行者二里，有庵缀峰头，曰罗汉松，以树名也。
zì yú xīn xīng xī nán lǐng qún fēng cuì sè róng róng shān shǐ duō sōng rán wú qiáo zhī jù běn jiē ruò gàn jiū chán chuí lán fú wù wú fù wú tǔ líng xiāo ào fēng zhī zhì yě
自逾新兴西南岭，群峰翠色茸茸，山始多松，然无乔枝巨本，皆弱干纠缠，垂岚拂雾，无复吾土凌霄傲风之致也。
qí qián yòu xī nán kāi xiá
其前又西南开峡。
cóng xiá zhōng zhí xià zhě sān lǐ zhuǎn ér xī píng xíng zhě yī lǐ yǒu chéng dāng āo jiān shì yuē bǎn qiáo pù chéng
从峡中直下者三里，转而西平行者一里，有城当坳间，是曰板桥铺城。
chéng dāng xiá kǒu yǎng tiào liǎng jiè shān líng kōng ér qǐ yǐ wéi zài shēn hè zhōng yǐ bù zhī qí xi yóu zhuì kēng xià yě
城当峡口，仰眺两界山凌空而起，以为在深壑中矣，不知其西犹坠坑下也。
lù zài chéng wài xī běi yú ér rù sù chéng zhōng zhī xī mén
路在城外西北隅，而入宿城中之西门。
èr shí jiǔ rì chū bǎn qiáo chéng zhī xī mén běi zhé rù dà lù suì shè jí xià
二十九日出板桥城之西门，北折入大路，遂拾级下。
yǒu xiǎo shuǐ zì yòu xiá xià zhù yú qí zuǒ suí zhī xíng
有小水自右峡下注，逾其左随之行。
yī lǐ zé dà xī wāng rán zì xī nán zhuǎn xiá běi zhù yǒu jù shí liáng kuà qí shàng jí suǒ wèi sān bǎn qiáo yě
一里，则大溪汪然，自西南转峡北注，有巨石梁跨其上，即所谓三板桥也；
jīn yǐ yì zhī shí ér pù yóu réng qí míng ěr
今已易之石，而铺犹仍其名耳。
qiáo shàng xià shuǐ jiē kuò dú qiáo xià shí xiá zhōng shù liú jí qīng yǒng
桥上下水皆阔，独桥下石峡中束，流急倾涌。
qí shuǐ xī běi zì bā nà shān fā yuán liú jīng ruǎn qiáo yòu xī nán zhuǎn zhòng gǔ jiān zhì shì běi dǎo ér qù yì shēn shān zhōng yī jù hè yě
其水西北自八纳山发源，流经软桥，又西南转重谷间，至是北捣而去，亦深山中一巨壑也。
yuè qiáo xī sù xī běi yá xíng
越桥西，溯溪北崖行。
yī lǐ xī yóu xī nán gǔ lái lù rù xī běi xiá qù yú shì shēng jiàng lǒng āo lǚ yuè gāng ā
一里，溪由西南谷来，路入西北峡去，于是升降陇坳，屡越冈阿。
sì lǐ zhí xī shān fù kuàng rán píng fú dú xī nán yī shí fēng sǒng lì lù nǎi bù cóng xī píng xià fǎn zhuǎn nán yǎng jī
四里直西，山复旷然平伏，独西南一石峰耸立，路乃不从西平下，反转南仰跻。
bàn lǐ pán shí fēng dōng nán yǒu shí fèn qǐ lù yòu shǒu ruì ér wān tū jiān qí ér bìng sǒng shì yuē yīng gē zuǐ
半里，盘石峰东南，有石奋起路右，首锐而湾突，肩齐而并耸，是曰鹦哥嘴。
yòu xi zhuǎn ér xià zhě yī lǐ bàn yǒu pù sì jiā lù yuē gé chún pù
又西转而下者一里半，有铺肆夹路，曰革纯铺。
tǔ yīn nà jù zuò nà zhì shì ér shǐ zhī suǒ yún nà xī ní nà jiē nà zì yě
土音“纳”俱作“捺”，至是而始知所云“捺溪”、“倪捺”皆“纳”字也。
wéi cǐ tí pù míng
惟此题铺名。
yòu cóng xiá píng xíng yuán pō shēng jiàng wǔ lǐ yǒu shào shě jiā lù yuē ruǎn qiáo shào
又从峡平行，缘坡升降，五里，有哨舍夹路，曰软桥哨。
yóu shào xi fù zhuì xiá xià yáo jiàn yǒu jù xī cóng xī xiá zhōng xuán xùn dōng zhù
由哨西复坠峡下，遥见有巨溪从西峡中悬迅东注；
xià xiá yī lǐ jí yǔ xī yù
下峡一里，即与溪遇；
qí xī zhuǎn xiàng nán xiá qù lù cóng xī běi sù xī xún běi shān zhī lù xi xíng
其溪转向南峡去，路从溪北，溯溪循北山之麓西行。
èr lǐ yǒu jù shí liáng nán běi kuà xī shàng jí suǒ wèi ruǎn qiáo yě
二里，有巨石梁南北跨溪上，即所谓软桥也。
yú chū yí rǎn xìng zhě suǒ chéng jí dú zhēn wǔ miào qián duàn bēi shǐ zhī wèi ruǎn xiǎng xī yǐ miè suǒ wèi zhī jīn yǐ yì zhī shí ér yóu réng qí míng ěr
余初疑冉姓者所成，及读真武庙前断碑，始知为“软”，想昔以篾索为之，今已易之石，而犹仍其名耳。
dù qiáo ér nán suì cóng xī nán xī xiàng yuán nán yá ér shàng qí jī shén jùn
度桥而南，遂从溪南西向缘南崖而上，其跻甚峻。
bàn lǐ píng tiào xī běi shān jù chún shí ér lǜ shù yuán cuò chéng wén qí zhōng hū yǒu yī pù fēi zhuì zì fēng dǐng zhí guà xiá dǐ
半里，平眺溪北，山俱纯石，而绿树缘错成文，其中忽有一瀑飞坠，自峰顶直挂峡底。
yuán nán yá xī shàng yù shàng yù jùn ér běi tiào cuì wén yù pù bù bù huí shǒu bù néng qù
缘南崖西上，愈上愈峻，而北眺翠纹玉瀑，步步回首不能去。
shàng èr lǐ xiá dǐ xī cóng xī běi ér chū lǐng tóu lù xiàng xī nán ér shàng
上二里，峡底溪从西北而出，岭头路向西南而上。
yòu yī lǐ guò zhēn wǔ miào
又一里，过真武庙。
àn jūn zì xīn xìng ér lái yuè cǐ qián qù
按君自新兴而来，越此前去。
yóu qí xi nán xiàng xíng suì xià wù zhōng
由其西，南向行，遂下坞中。
yòu xī nán gòng sì lǐ liǎng yuè xiǎo lǐng ér xià yǒu xiá zì dōng nán dá xī běi yòu liǎng jiè shān pái tà ér chéng zhě qí zhōng pō píng yuǎn yǒu jù luò dāng qí jiān yuē jiù pǔ ān
又西南共四里，两越小岭而下，有峡自东南达西北，又两界山排闼而成者，其中颇平远，有聚落当其间，曰旧普安。
àn jūn fàn yú pù guǎn yú fù xiān zhī ér xī běi yóu wù zhōng xíng
按君饭于铺馆，余复先之而西北由坞中行。
dōng běi jiè shān wēi yí liáo rào bù shèn xióng jùn
东北界山逶迤缭绕，不甚雄峻；
xī nán jiè shān pián xiān xíng róng yōu měi de fēi dòng zhī shì lí lì fù lù sēn luó
西南界山蹁跹ｐｉáｎｘｉāｎ形容优美的飞动之势离立，复露森罗；
xiá zōng suī yuǎn rán liǎng tóu shì jù lián jí zhōng píng ér wú xiè shuǐ zhī xì zhě
峡踪虽远，然两头似俱连脊，中平而无泄水之隙者。
yòu xi sān lǐ yǒu shí fēng zhōng qǐ fēn tū wù jiān shén zì jiè qí xià yuē shuāng shān guān
又西三里，有石峰中起，分突坞间，神字界其下，曰双山观。
àn jūn zì hòu lái fù yuè ér qián qù
按君自后来，复越而前去。
yòu xi yī lǐ zé xi jí huí huán yú qián suì wù qióng gǔ jǐn
又西一里，则西脊回环于前，遂坞穷谷尽。
wù dǐ yǒu táng yī fāng huì huán pō zhī lù sì páng jiē shí fēng sēn sēn rào táng yì duō shí piàn lín lì yì yǒu tū jù táng zhōng zhě
坞底有塘一方，汇环坡之麓，四旁皆石峰森森，绕塘亦多石片林立，亦有突踞塘中者。
yú shì cóng táng xī nán shàng huí pō yī lǐ dēng qí jí
于是从塘西南上回坡，一里，登其脊。
yòu wǎn zhuǎn xi xíng lǐng tóu lǐng zuǒ yòu shuǐ jù fēn xiè shēn gǔ běi chū zhě dāng cóng ruǎn qiáo shuǐ ér rù pán jiāng shàng liú nán liú zhě dāng cóng huáng cǎo bà ér xià pán jiāng xià liú
又宛转西行岭头，岭左右水俱分泻深谷，北出者当从软桥水而入盘江上流，南流者当从黄草坝而下盘江下流。
yòu xī xiàng cóng lǐng tóu shēng zhì qí shàng duō zhōng wā zhī dàng dà zhě pán hè wèi tián xiǎo zhě zhuì xué wèi jǐng
又西向从岭头升陟，其上多中洼之宕，大者盘壑为田，小者坠穴为阱。
gòng wǔ lǐ wèi shuǐ táng pù nǎi fàn yú miào jiān
共五里，为水塘铺，乃饭于庙间。
guò pù xi xià lǐng wēi yí shān bàn yòu wǔ lǐ guò gāo lì pù nán xiàng xíng lǒng jiān
过铺西下岭，逶迤山半，又五里，过高笠铺，南向行陇间。
yú yī píng lǐng xī nán xià yòu wǔ lǐ yǒu xiǎo xī zì běi xiá lái shí qiáo nán kuà zhī
逾一平岭西南下，又五里，有小溪自北峡来，石桥南跨之。
dù qí nán běi mén jiē jiā zhì gāng shàng
度其南，北门街夹峙冈上；
yú gāng nán xià shǐ chéng shì yǒu jiē xi qù wèi yún nán pō dà dào
逾冈南下，始成市，有街西去，为云南坡大道；
zhí nán yòu yī xiǎo xī zì xī nán xiá lái shí qiáo yòu nán kuà zhī
直南，又一小溪自西南峡来，石桥又南跨之。
qiáo nán jí wéi pǔ ān chéng zhōu wèi jù zài qí zhōng
桥南即为普安城，州、卫俱在其中。
àn jūn yǐ zhù shǔ zhōng yǐ
按君已驻署中矣。
qí chéng xi bàn yǐ shān jǐ dōng bàn xià lín dōng xī nán běi èr mén zhèng dāng xi jí zhī dōng lù ér dōng mén zé bīn xī yān
其城西半倚山脊，东半下临东溪，南北二门正当西脊之东麓，而东门则濒溪焉。
nán mén wài shí qiáo zé sān xī hé yú běi jīng dōng mén ér xi huán chéng nán yòu nán qù ér zhù yú shuǐ dòng zhě
南门外石桥，则三溪合于北，经东门而西环城南，又南去而注于水洞者。
běi mén wài shí qiáo dì yī qiáo jí yún nán pō zhī shuǐ rào chéng xī běi yú ér wèi qiàn dōng xià ér yǔ běi xī hé yú chéng dōng
北门外石桥：第一桥，即云南坡之水，绕城西北隅而为堑，东下而与北溪合于城东；
dì èr qiáo jí xiǎo xī zì xī běi lái zhě yī tǒng zhì suǒ yún mù qián shān zhī shuǐ yě
第二桥，即小溪自西北来者，《一统志》所云“目前山之水”也；
dì sān qiáo jí xiǎo xī zì běi lái zhě yī tǒng zhì suǒ yún shā zhuāng zhī shuǐ yě
第三桥，即小溪自北来者，《一统志》所云“沙庄之水”也。
sān xī jiāo huì yú chéng zhī dōng běi hé ér nán qù shì wèi sān yī xī jīng chéng nán qiáo ér rù yú shuǐ dòng
三溪交会于城之东北，合而南去，是为三一溪，经城南桥而入于水洞。
qí chéng zì tiān qǐ chū wèi shuǐ xī pàn nì zhū mán yīng zhī gōng wéi yī nián ér pò hòu yún nán lín ān ān nán tǔ guān shā xìng zhě fèng diào tǒng bīng lái fù
其城自天启初，为水西叛逆，诸蛮应之，攻围一年而破，后云南临安安南土官沙姓者，奉调统兵来复。
zhì jīn chuāng yí wèi fù
至今疮痍未复。
rán shì chéng wén yùn wèi guì zhú zhī shǒu qián yǒu jiǎng dōu xiàn jīn yǒu wáng gōng zhān míng zuò yuǎn
然是城文运，为贵竹之首，前有蒋都宪，今有王宫詹，名柞远。
fēi tā wèi kě bǐ
非他卫可比。
zhōu xī wéi tǔ guān xìng lóng qí jū zài bā nà shān xià tǒng shí èr xiǎo tǔ sī
州昔惟土官，姓龙，其居在八纳山下，统十二小土司。
jīn tǔ guān míng zǐ liè nián shàng shǎo
现任的土官名叫龙子烈，年纪还小。
hòu shè liú guān zhī zhōu xìng huáng
后设流官，知州姓黄。
bìng zhì yān
并治焉。
zhōu dōng běi qī shí lǐ yǒu bā nà
州东北七十里有八纳。
qí shān gāo guān yī zhōu sì miàn jiē shí yá zhǎn jué wéi yī jìng pán xuán ér shàng yuē sān shí lǐ
其山高冠一州，四面皆石崖崭绝，惟一径盘旋而上，约三十里。
lóng tǔ guān sī zài qí xià
龙土官司在其下。
qí dǐng shén kuān píng yǒu shù shuǐ táng yíng zhù qí shàng ruǎn qiáo zhī shuǐ suǒ yóu chū yě
其顶甚宽平，有数水塘盈贮其上，软桥之水所由出也。
tǔ yīn yǐ nà wèi dàn ér fàn jīng yǒu ba dá duō zhī yīn jīn lǎo sēng bái yún nán jīng rén
土音以“纳”为“但”，而《梵经》有“叭呾ｄá哆”之音，今老僧白云南京人。
yīn chēng ba dá shān suì dà kāi cóng lín sēng cóng jū sì yuàn duō rú cóng lín ér yí de yuǎn gé shàng wèi zhèng guǒ
因称叭呾山，遂大开丛林僧从居寺院多如丛林，而彝地远隔，尚未证果。
zhōu nán sān shí lǐ yǒu dān xiá shān
州南三十里有丹霞山。
qí shān dāng cóng fēng zhī shàng gèng qǐ jiān fēng zhuó lì yú zhōng
其山当丛峰之上，更起尖峰卓立于中。
xi jiè yǒu shān yī zhī xī nán zì píng yí wèi píng liè ér běi yǐ lǐ wèi yún nán pō ér dōng xià jié wèi zhōu zhì
西界有山一支，西南自平彝卫屏列而北，迤逦为云南坡，而东下结为州治。
xi píng zhī zhōng qí zuì gāo chù yuē shuì sì shān zhèng yǔ dān xiá dōng xī xiāng duì
西屏之中，其最高处曰睡寺山，正与丹霞东西相对。
qí dōng jiè yǒu shān nán zì lè mín suǒ fēn zhī ér běi dāng dān xiá shān nán shí lǐ
其东界有山，南自乐民所分支而北，当丹霞山南十里。
xi jiè píng liè gāo shān héng chū yī zhī dōng yǔ dōng jiè lián shǔ hé bìng ér běi yāo jiǎo cóng tà xi tū ér qǐ zhě jié wèi dān xiá shān
西界屏列高山横出一支，东与东界连属，合并而北，夭矫丛沓，西突而起者，结为丹霞山；
dōng běi sǒng tū ér qù zhě jiàn dōng zǒu ér wèi tù chǎng yíng fāng dǐng zhī shān ér yòu dōng běi dù wèi ān nán wèi mài
东北耸突而去者，渐东走而为兔场营方顶之山，而又东北度为安南卫脉。
qí héng shǔ zhī zhī zài dān xiá shān nán shí lǐ zhě qí xià yǒu dòng yuē shān lán dòng qí mén běi xiàng
其横属之支，在丹霞山南十里者，其下有洞，曰山岚洞，其门北向。
shuǐ cóng dòng zhōng chū běi liú wèi dà xī jīng dān xiá shān zhī xi dà shuǐ táng wù zhōng yòu běi guò zhào guān zhūn yòu dōng zhuǎn ér yǔ nán bǎn qiáo zhī shuǐ hé
水从洞中出，北流为大溪，经丹霞山之西大水塘坞中，又北过赵官屯，又东转而与南板桥之水合。
yóu dòng mén sù qí shuǐ rù nán xíng dòng fù zhě bàn lǐ qí dòng huá rán shàng tòu zhōng huì jù táng shēn bù kě cè
由洞门溯其水入，南行洞腹者半里，其洞划然上透，中汇巨塘，深不可测。
tǔ rén bì kòu yǐ zhōu dù shuǐ ér jìn qí zhōng lìng pì tiān dì kě róng qiān rén
土人避寇，以舟渡水而进，其中另辟天地，可容千人。
ér dān xiá zé tè bá zhòng shān zhī shàng shí fēng qiào lì dōng běi wéi bā nà shān yǔ zhī qí kàng
而丹霞则特拔众山之上，石峰峭立，东北惟八纳山与之齐抗。
bā nà yǐ wēi yōng wèi xióng cǐ fēng yǐ qiào bá shàn xiù
八纳以危拥为雄，此峰以峭拔擅秀。
xī yǒu xuán dì gōng tiān qǐ èr nián huǐ yú mán kòu sì nián bù mèi shī huī zhōu rén
昔有玄帝宫，天启二年毁于蛮寇，四年，不昧师徽州人。
fù dǐng jiàn měi zhèng èr yuè jiān sì fāng cháo zhě pián jí rì yǐ shù bǎi jì
复鼎建，每正二月间，四方朝者骈集，日以数百计。
sēng yòu juān zī zhì zhuāng tián huán shān zhī lù suì rù gǔ sān bǎi shí
僧又捐资置庄田，环山之麓，岁入谷三百石。
ér lǐng jiān zé zhǒng dòu wèi shū suì kě de dòu sān shí shí
而岭间则种豆为蔬，岁可得豆三十石。
yǐ gōng sì fāng
以供四方。
dàn jiān yú jí shuǐ xún cháng jí zhī lǐng pàn wǎng fǎn sān lǐ jiē jùn jí
但艰于汲水：寻常汲之岭畔，往返三里，皆峻级；
yù hàn zé wǎng fǎn shí lǐ ér hòu de yān
遇旱，则往返十里而后得焉。